कुशती पंजाबीआं दी जद्दी पुशती खेड है। इस विच्च पंजाब नें कई रुसतमे ज़मां पैदा कीते हन। सिख्खां दे दूजे गुरू अंगद देव जी नें खडूर साहिब विच्च मल्ल अखाड़े दी नींह रख्खी सी जिस दी याद विच्च गुरदवारा मल्ल अखाड़ा सुभाइमान है। छेवें गुरू हरगोबिंद साहिब कुशतीआं दे बड़े वड्डे सरप्रसत सन। उनहां नें पहिलवान पाल रख्खे सन ते उनहां दे घोल करवाइआ करदे सन। उह ख़ुद वी सरीरक तौर `ते बड़े बलवान सन ते सिख्खां नूं बलवान बणाउणा चाहुंदे सन। पैंदे खां पठाण तों लै के करीम बख़श, किक्कर सिंघ, गोबर, ग़ुलाम, गामा, कल्लू ते अजोके दौर दे दारा सिंघ ते करतार सिंघ तक कहिंदे कहाउंदे अनेकां पहिलवान होए हन। पंजाब पहिलवानां दा घर है ते पंजाबी जिथे वी गए हन कुशती `च दिलचसपी रख्खदे हन। इंगलैंड ते कैनेडा वरगे मुलकां विच्च वी छिंझां दा माहौल सिरजिआ जा रिहा है।
वैनकूवर लागे सर्री दे गिलडफोरड रैक्करीशन सैंटर विच्च 2-3 नवंबर 2007 नूं गुरू हरगोबिंद कौमांतरी कुशती मुकाबले होए हन जिनहां दा प्रबंध हरगोबिंद रैसलिंग कलब्ब सर्री नें कीता। इस विच्च देश विदेश दे 220 पहिलवानां नें भाग लिआ। जेतूआं नूं तीह हज़ार डालर तों वध्ध दे नकद इनाम ते मैडल दित्ते गए। इनहां पहिलवानां विच्च 131 पुरश ते 89 औरतां सन। कैनेडा दे पहिलवानां दी गिणती 142, अमरीका दी 61, भारत 8, मैकसीको 2, बरतानीआं 1, दख्खणी अफरीका 1 ते हैटी 1 सी। कुझ्झ पहिलवान सुतंतर सन। इनहां तों बिनां 44 कालजीएट पहिलवान सन। इह कुशती मुकाबले फिल्ला यानी कौमांतरी कुशती फैडरेशन दे नियमां ते सरप्रसती अधीन करवाए गए जिनहां दा नां 2007 हरगोबिंद इंटरनैशनल रैसलिंग चैंपीअनशिपस रख्खिआ गिआ।
कैनेडा दे वैनकूवर वाले पासे पंजाबीआं नें कुशती दे कई अखाड़े चलाए होए हन। पिछले दिनीं मैनूं ऐबसफोरड दे गुरू गोबिंद सिंघ अखाड़े विच्च जाण दा मौका मिलिआ सी जिस नूं पहिलवान बूटा सिंघ ढींडसा आपणे होर साथीआं नाल गुरदवारा खालसा दरबार दे सहियोग नाल चला रहे हन। उथों दे आलीशान सटेडीअम नाल लग्गदे जिम विच्च सौ दे करीब पठीर उमर दे पठ्ठे पहिलवानी दा अदब अदाब ते कुशती दे दाअ पेच सिख्ख रहे सन। उनहां मापिआं नूं वधाई देणी बणदी है जिहड़े आपणे बच्चिआं नूं चंगी सिहत बणाउण ते नरोए खेड सभ्भिआचार दे लड़ ला रहे हन। निक्के बच्चिआं ते नौजुआनां नूं कसरतां करदे वेख के मन बहुत ख़ुश होइआ। उनहां दा विहला समां वी बड़ा सोहणा लंघ रिहा सी।
उथे मैनूं लोपों दे गुरमीत सिंघ दा लड़का हरब धालीवाल ते हाकम सिंघ ढुड्डीके दा पुत्तर मनदीप सिंघ मिलाए गए जिनहां नें सकूल पध्धर `ते बड़ी होणहारी विखाई है। उनहां नें छोटी उमर विच्च ही कई मैडल जित्त लए हन। मनदीप गिल्ल गदरी बाबे पाला सिंघ दा पोता है। गुरूघर दे प्रधान सवरन सिंघ ढुड्डीके ख़ुद खेडां विच्च दिलचसपी लै रहे हन। बूटा सिंघ नें दस्सिआ कि उनहां दा निशाना कैनेडीअन, कामनवैल्लथ खेडां ते ओलंपिक चैंपीअन पैदा करन दा है।
पंजाबीआं दे कुशती कलब्बां विच्च हरगोबिंद रैसलिंग कलब्ब दा विशेश सथान है। इस दा मुढ्ढ आपणे समें दे पहिलवान सतनाम सिंघ जौहल नें 1986 विच्च विलीअम लेक विखे बंनहिआं सी। हकीमपुर दे पुरेवाल भरावां मलकीत सिंघ, चरन सिंघ ते गुरजीत सिंघ नें इस विच्च बड़ा योगदान पाइआ। मलकीत सिंघ ख़ुद भारती यूनीवरसिटीआं दा चैंपीअन पहिलवान रिहा सी। तिंने भरा कबड्डी दे वी तकड़े खिडारी सन जिनहां नें कैनेडा विच्च कबड्डी दा मुढ्ढ बंनहिआं। विलीअम लेक विच्च सतनाम सिंघ जौहल नें आपणे ही घर विच्च नवें उठ्ठ रहे पहिलवान रणदीप सिंघ सोढी नूं तिआर करना शुरू कीता जिस नें अग्गे जा के बड़ीआं मल्लां मारीआं। रवी सोढी हुण हरगोबिंद कलब्ब दा प्रोगराम डाइरैकटर है। उस नें होर कई ख़िताबां दे नाल 1997 विच्च कुशती दी कामनवैल्लथ चैंपीअनशिप जित्ती।
हरगोबिंद रैसलिंग कलब्ब दीआं वड्डीआं प्रापतीआं विच्च नाईजेरीआ दे पहिलवान डेनीअल इगाली नूं ओलंपिक खेडां दीआं बुलंदीआं तक पुचाउणा है। उह विकटोरीआ दीआं कामनवैल्लथ खेडां विच्च भाग लैण आइआ कैनेडा विच्च ही रहि गिआ सी ते घरों ग़रीब सी। हरगोबिंद कलब्ब दे सपांसरां नें उहदी माली मदद करन दे नाल उस नूं पहिलवानी दी विशेश सिखलाई दुआई जिस दा सिट्टा इह निकलिआ कि उह सिडनी दीआं ओलंपिक खेडां विच्च 69 किलोगराम वरग `चों सोने दा तमग़ा जित्त गिआ। उस नें कामनवैल्लथ खेडां ते विशव कुशती चैंपीअनशिप `चों वी गोलड मैडल जित्ते।
पुरेवाल भरावां नें डेनीअल इगाली नूं पंजाब दी देसी खेड कबड्डी वी खिडाई ते लोकां नें उस दा नां तूफ़ान सिंघ रख्ख लिआ। तूफ़ान सिंघ बण के उह हकीमपुर दे पुरेवाल खेड मेले विच्च वी कबड्डी खेडिआ। मैं उदों तूफ़ान सिंघ दे मैच दी आल इंडीआ रेडीओ जलंधर लई कुमैंटरी कीती सी। उह पंदरां सकिंटां विच्च ही आपणी टीम लई पैंटह लै के मुड़ आउंदा सी। उह अफरीकी नसल दा खिडारी एना तेज़तरार सी कि किसे हत्थ नहीं सी आ रिहा। बाअद विच्च उह पंजाबीआं दे गहड़ सर्री विच्च बी.सी.पारलीमैंट दी चोण वी लड़िआ। इह वख्खरी गल्ल है कि कुशती ते कबड्डी वांग उस नूं सिआसी दंगल विच्च जित्त नसीब नां होई।
सतनाम सिंघ जौहल दे विलीअम लेक तों सर्री विच्च आ जाण कारन हरगोबिंद कलब्ब दीआं सरगरमीआं वैनकूवर दे इलाके विच्च शुरू हो गईआं सन। इस नूं समें समें कुलवंत सिंघ निझ्झर, फतिह सिंघ, मुहंमद कियूम, नज़ीर लाल ते लैमहसुरैन नैडल वरगे कोच मिलदे रहे। सतनाम जौहल, रवी सोढी ते पार बधेशा इस कलब्ब दे थंमह हन। इस वेले इह अखाड़ा 12876, 85 ऐवीनिऊ सर्री विच्च चल्ल रिहै। इस राहीं तिआर कीते उघ्घे पहिलवानां विच्च डेनीअल इगाली, रवी सोढी, नज़ीर लाल, रज़ी ग़ुल, ऐम्म हेअर, मुहंमद सादिक कियूम, जस संघेड़ा, पैरी पुरेवाल ते टैरी पुरेवाल दे नां गिणाए जा सकदे हन। अनेकां पठ्ठे इस अखाड़े दा फाइदा उठा रहे हन।
किसे पंजाबी कुशती कलब्ब वल्लों इह पहिली वार होइआ कि उस नें कैनेडा विच्च कौमांतरी पध्धर दीआं कुशतीआं करवाईआं। इहदे लई दो दरजन तों वध्ध सपांसर लभ्भे गए ते कुशती करदे पहिलवानां दीआं तसवीरां वाला रंगीन इशतिहार कढ्ढिआ गिआ। मीडीए राहीं इस दा प्रचार वी ख़ूब कीता गिआ। मैं सबब्ब नाल ही वैनकूवर वल्ल गिआ सां जिस करके इह कौमांतरी कुशती मुकाबले वेखण दा मौका मिल गिआ। सतनाम जौहल दे सद्दे `ते कैमरिआं नाल लैस संतोख मंडेर, कुशती कोच गुरचरन सिंघ ढिल्लों, सैकरामैंटो तों आइआ पत्तरकार गुरजतिंदर रंधावा ते मैं गिलडफोरड सैंटर पुज्जे तां फिल्ला दे अधिकारीआं वल्लों कुशती कलिनिक चल्ल रिहा सी। सानूं इस गल्ल दा अफसोस होइआ कि उहदे विच्च पंजाबी आफीशल नां मातर सन जद कि अजिहे मौके दा पंजाबी कुशती कोचां नूं वध्ध तों वध्ध फ़ाइदा उठाउणा चाहीदा सी। मै अकसर वेखिआ है कि होरनां खेडां दे टैकनीकल सैशनां विच्च वी पंजाबी घट्ट ही भाग लैंदे हन।
दो नवंबर नूं शामी छे वजे मुकाबले शुरू होए तां आरंभ विच्च दरशकां दी गिणती घट्ट सी जो बाअद विच्च वध गई। बाहर मौसम ठंढा सी पर अंदर निघ्घ सी। वड्डे हाल विच्च कुशती मुकाबलिआं लई चार मैट सन। चार चार जोड़ इको समें चलदे गए ते दस वजे तक पहिले दिन उलीकीआं सारीआं कुशतीआं भुगत गईआं। इनहां कुशतीआं समें कोई ख़ास रसम रीत नहीं कीती गई। कोई अनाऊंसर वी नहीं सी।
तिंन नवंबर नूं सवेरे नौं वजे कुशतीआं आरंभ होईआं जो लगातार रात दे अठ्ठ वजे तक चल्लदीआं रहीआं। दूजे दिन हाल नक्कोनक्क भरिआ रिहा। दरशक लगभग सारे ही पंजाबी सन पर पंजाबी दा कोई अनाऊंसर नहीं सी जो आम दरशकां नूं कुशतीआं दे नवें नियम दस्सदिआं नाल दी नाल नज़ारे बंनही जांदा। मैं महिसूस कीता कि घट्ट वज़न दे पहिलवान बड़ी तेज़ी नाल कुशती लड़दे हन जद कि भारे पहिलवानां दी कुशती धक्को धक्की वाली कुझ्झ धीमी हुंदी है। भारे पहिलवानां दी थां हौले पहिलवानां दी कुशती वेखण दा वध्ध सुआद आउंदै। उह दो मिंटां दे राऊंड विच्च कई कई दाअ मारदे हन ते नज़ारा बंनह दिंदे हन।
कुशतीआं विच्च हुण औरतां वी पिछ्छे नहीं रहीआं। उह वी मरद पहिलवानां वांग तेज़ ते धक्के वाली कुशती लड़दीआं हन। बहुतीआं तां लग्गदीआं वी मुंडिआं वरगीआं हन। किसे किसे दी गुत्त तों ही पछाण हुंदी है कि उह लड़की है। जद कुशती शुरू हुंदी तां रैफरी पहिलवानां दे नहुं ते जुस्से नूं चंगी तरहां पड़तालदा कि कोई ऐसी चीज़ नां होवे जो विरोधी पहिलवान नूं नुकसान पुचा सके। कड़ा, छाप जां तवीत बगैरा पा के किसे नूं कुशती नहीं लड़न दित्ती जांदी। लिखती तौर `ते अजिहा कुझ्झ पहिन के कबड्डी खेडणा वी मनहां है पर उथे कई वार नियमां `ते पूरा पहिरा नहीं दित्ता जांदा। कई खिडारी, गानीआं, तवीत ते तवीतड़ीआं पा के खेडी जांदे हन भावें किसे दा हत्थ चीरिआ जावे। गल दे तवीत `च हत्थ आ जावे तां गल वी वलूंधरिआ जा सकदै। तवीतां दा ऐवें वहिम ही हुंदै इनहां विच्च होर कुझ्झ नहीं हुंदा।
दूजे दिन गिलडफोरड सैंटर रौणकां नाल भरपूर रिहा। उथे पहिलवानां ते कुशती दे प्रेमीआं नें तां आउणा ही सी लख्खे वरगे कबड्डी दे सटार खिडारी वी कुशतीआं दा अनंद माणदे रहे। मैनूं ओलंपिक चैंपीअन डेनीअल इगाली नाल मिलण दा सुभाग प्रापत होइआ जिस नूं मैं हैलो तूफान सिंघ कहि के बुलाइआ ते उस नें वी मैनूं सति स्री अकाल बुलाई। उहदी हत्थघुट्टणी `च निघ्घ सी ते जद उह हस्सदा तां काले रंग `च चिट्टे दंद इंज चमकदे जिवें हनहेरे `च बैटरी जगदी होवे। उथे भारत दे वी कई मल्ल मिले पर ओलंपीअन पलविंदर सिंघ चीमा नहीं सी आ सकिआ। कबड्डी ते कुशती दा आशक गुरजीत सिंघ पुरेवाल मिलिआ जिस नें दस्सिआ कि हकीमपुर दा पुरेवाल खेड मेला ऐतकीं तेई चौवी फरवरी नूं मनाइआ जावेगा ते इथों वी कुझ्झ पहिलवान उस विच्च भाग लैण जाणगे।
जिहड़े 220 पहिलवान कुशती मुकाबलिआं विच्च शामल होए उह अठ्ठ मुलकां दे चौंती अखाड़िआं नाल संबंधित सन। 65 किलो वज़न विच्च सिमनज़, 60 किलो `च राबरटसन, 66 `च फरेअर, 74 बेन असकरिन, 84 पैडन, 96 मो लावल ते 120 किलोगराम विच्च सटीव मोको जेतू रहे। औरत पहिलवानां विच्च 48 किलो `च हुआन करोल, 51 किलो `च ऐरका शारप, 55 `च टोनीआ वरबीक, 59 `च सेली राबरटस, 63 जसटर बुचरड, 67 मेगा बुडनज़, 72 अकफ्फो ते 80 किलोगराम वज़न विच्च लीह कलाहन प्रथम रहीआं। भारत दी अलका तोमर 55 किलोगराम विच्च दूजे सथान `ते रही। पंज हज़ार डालर नकद इनाम वाली चैलंज कुशती सटीव मोको नें जित्ती।
हरगोबिंद कुशती कलब्ब सर्री दा एडे वड्डे मुकाबले कराउण दा इह पहिला यतन सी जो कामयाब रिहा। इस नूं सपांसरां तों बिनां होरनां कुशती अखाड़िआं ते दरशकां दा वी भरवां सहियोग मिलिआ। कोई ऐसी घटना नहीं वापरी जिस नाल किसे तरहां दी बदमज़गी होई होवे। वैनकूवर इलाके दे नवें पहिलवानां नूं घर बैठिआं ही कौमांतरी पध्धर दे पहिलवानां दीआं कुशतीआं वेखण नूं मिल गईआं। इहदे नाल उनहां नूं होर वी बल मिलेगा। दरजन तो वध्ध पंजाबी पहिलवानां नें इनहां कुशती मुकाबलिआं विच्च भाग लिआ ते उनहां नूं पता लग्ग गिआ कि उह किंने कु पाणी `च हन?
हो सकदै किसे कुशती कलब्ब नूं केवल पंजाबी/भारती/साऊथ एशीअन पहिलवानां दीआं कुशतीआं कराउण दा विचार वी आ जावे ते आउंदे समें `च उह कोई अजिहा कदम चुक्कण। इंज करन नाल पंजाबी पहिलवानां नूं वी चमकण दा मौका मिल सकदै भावें कि अग्गे वध्ध के उनहां नूं वड्डे पहिलवानां नाल ही टक्करना पवेगा। इंज करन नाल उह छोटे मुकाबलिआं तों वड्डे मुकाबलिआं वल्ल वध सकदे हन।
कुशती मुकाबलिआं दे अंत विच्च जेतू पहिलवानां नूं जित्त मंच उते मैडल पहिनाउण दी रसम अदा कीती गई अते पहिलवानां, सपांसरां ते खेड अधिकारीआं नूं रातरी भोज दित्ता गिआ। डिनर समागम उते विशेश विअकतीआं दा माण सनमान करन दे नाल समूह सहियोगीआं दा धंनवाद कीता गिआ। उमीद है गुरू हरगोबिंद कौमांतरी कुशती मुकाबलिआं दी लड़ी जारी रहेगी ते वेखांगे कि आउंदे समें `च इह मुकाबले किथों तक पुज्जदे हन?

