जून 21, 2026

writingDetail.created_by
By: मोहन शरमा

अधिआपक अते सिख्खिआ क्रांती

इक्क बुत्तघाड़े नें पत्थर तराश के खूबसूरत बुत्त तिआर कीता। उस बुत्त नूं देखके दरशक अश अश कर उठ्ठे। इक्क दरशक नें बुत्तघाड़े नूं मुख़ातिब होके पुछ्छिआ, “तुसीं इह खूबसूरत बुत्त किवें बणाइआ?”

बुत्तघाड़े नें मुसकराके जवाब दित्ता, “इह खूबसूरत बुत्त तां पत्थर दे विच्च ही सी, मैं तां वाधू पत्थर हटा दित्ता अते खूबसूरत बुत्त तिआर हो गिआ।” दरअसल अधिआपक दा करम वी उस बुत्तघाड़े वरगा ही है। अधिआपक कोल जदों विदिआरथी पहिली वार आउंदा है तां उस कोल अख्खां तां हुंदीआं हन, पर उस नूं नज़र अधिआपक नें देणी हुंदी है। इस करके ही अधिआपक नूं समाज दी महां शकती अते कौम दा निरमाता किहा गिआ है।

अधिआपक नें विदिआरथी नूं सिरफ़ किताबी पहड़ाई ही नहीं करवाउणी हुंदी, सगों ज़िंदगी दी पहड़ाई दा पाठ वी पहड़ाउणा हुंदा है। किताबी पहड़ाई विच्च पाठ पहिलां दित्ता जांदा है अते प्रीखिआ बाअद विच्च हुंदी है। पर ज़िंदगी दी पहड़ाई विच्च प्रीखिआ पहिलां हुंदी है अते पाठ बाअद विच्च मिलदा है। सिआणा, सुलझिआ होइआ, दूर अंदेशी अते आपणे पेशे प्रती समरपित अधिआपक विदिआरथी नूं दोनां तरहां दी पहड़ाई करवाके इक्क चंगा नागरिक, चंगा पुत्त अते आदरश विअकती बणाउण विच्च सही अगवाई करदा है। असली शबदां विच्च अधिआपक दा करम इस तरहां दा हुंदा है:

एक पत्थर की ही तकदीर बदल शकती है,

शरत येह है कि उसे सलीके से तराशा जाए।

इस वेले पंजाब विच्च कुल्ल 19242 सरकारी सकूल अते 8162 प्राईवेट सकूल हन। इनहां विच्च 12880 प्राइमरी सकूल, 2670 मिडल सकूल, 1740 हाई अते 1972 सीनीअर सैकंडरी सकूल शामल हन। सकूलां विच्च प्रिंसीपल, हैड्डमासटर दे नाल नाल वी.जी.ऐस्स, सिख्खिआ करमी, ऐजूकेशन प्रोवाईडरज़, 3442, 5994, 5178 जिहीआं वख्ख वख्ख कैटेगरीआं विच्च अधिआपक वंड के भंबलभूसा जिहा पाइआ होइआ है। इस तरीके नाल ही समें समें दीआं सरकारां नें सकूलां दे नां बदलके समारट सकूल, मैरीटोरीअस सकूल अते सकूल आफ ऐमीनैंस दा नां देके सिख्खिआ सुधार दीआं नीतीआं बणाईआं हन।

संसथा विच्च सकूल मुखी जां अधिआपक तद ही आपणे पेशे प्रती समरपित हो सकदे हन, तद ही आपणीआं ज़िंमेवारीआं तनदेही नाल निभा सकदे हन, जेकर उह मानसिक अते आरथिक तौर ’ते संतुशट हन। लोड़ां अते थोड़ां दा शिकार होइआ अधिआपक आपणे विदिआरथीआं नाल इनसाफ नहीं कर सकेगा। 7 अपरैल, 2025 तों 54 दिनां लई सरकार वल्लों सिख्खिआ क्रांती दे नां हेठ सकूलां विच्च नींह पत्थरां दी हनेरी लिआंदी गई है। इस मंतव लई 25000 तखतीआं तिआर करवाईआं गईआं हन, जिनहां उप्पर मुख्ख मंतरी, मंतरी, विधाइक अते पिंड दे सरपंच दा नां उक्करिआ होइआ है। इह तखतीआं सकूल दे नवीनीकरन, चार दिवारी दी उसारी अते बाथरूमां दा शिंगार बण रहीआं हन। निशचित मिती तों अंदाज़न 10 दिन पहिलां तों ही अधिआपक समागम दी तिआरी विच्च जुट्ट जांदे हन। कोई अधिआपक साउंड दे प्रबंध लई, कोई हलवाई दे प्रबंध लई, कोई अधिआपक टैंट अते कुरसीआं दे प्रबंध लई बज़ार दे चक्कर कट्ट रहे हन। हदाइतां इह वी हन कि मंतरी/विधाइक दे सिख्खिआ करांती संबंधी उच्च विचार सुणन लई लोकां दा भरवां इकठ्ठ होणा चाहीदा है। सकूल मुखी अते अधिआपक सिख्खिआ करांती दा सुनेहा सुणन लई लोकां दी भरवीं हाज़री वासते सिरतोड़ यतन करदे हन। इंज मानसिक तौर ’ते उख्खड़िआ संसथा दा मुखी अते उसदे साथी अधिआपकां दा सकूल दे कलास रूम अते विदिआरथीआं तों उनहां दिनां विच्च नाता टुट्ट जांदा है अते सारा ज़ोर मंतरी/विधाइक दे सवागत दीआं तिआरीआं विच्च लग्ग जांदा है।

कई सकूलां विच्च दुखांत उदों वापरिआ जदों सिआसी आगूआं नें विदिआरथीआं अते पबलिक दी हाज़री विच्च सकूल मुखीआं नूं ताड़ना कीती कि भरवां इकठ्ठ किउं नहीं कीता गिआ? विदिआरथीआं नूं नैतिक सिख्खिआ ’ते ज़ोर देण दी थां प्रोगराम विच्च नुकस कढ्ढदिआं सारिआं दी हाज़री विच्च प्रोगराम नूं फेल करार दिंदिआं प्रिंसीपल अते अधिआपकां नूं लाहनतां पाउंदिआं उनहां नूं दूर दुरेडे बदलण दीआं धमकीआं वी दित्तीआं। भला अजिही सथिती विच्च कौम दे निरमाता दा विदिआरथीआं अते पबलिक विच्च किस तरहां दा प्रभाव जांदा है। इक्क प्रिंसीपल नें तां ज़ुरअत करके कहि ही दित्ता कि सकूल विच्च 8 अधिआपकां, दो सेवादारां अते सफाई सेवक दीआं असामीआं खाली पईआं हन। सरकार वल्लों विदिआरथीआं लई मुफ़त बस्स सरविस तां शुरू कीती गई है, पर इस मंतव लई राशी कोई प्रापत नहीं होई अते इक्क लख्ख रुपए दा करज़ा लैके इस सकीम नूं चालू रख्खिआ होइआ है। किरपा करके इनहां लोड़ां वल्ल वी धिआन दित्ता जावे। विधाइक कुझ नहीं बोलिआ, बस्स बुड़बुड़ करदा गड्डी विच्च जा बैठा।

सिआसी लोक इह भुल्ल जांदे हन कि सिख्खिआ करांती लिशकवीआं इमारतां, चार दिवारी उच्ची करन जां बाथरूमां दे नींह पत्थर रख्खण नाल नहीं आउणी सगों जिहड़े अधिआपकां नें संसथावां विच्च कंम करना है, उनहां नूं बणदा सतकार देण, उनहां दीआं हक्की मंगां पूरीआं करन अते अधिआपकां दीआं खाली असामीआं भरन नाल आउणी है। 5 सतंबर नूं हर साल अधिआपक दिवस मनाके कौम दे निरमाता अधिआपक प्रती सतकार दा प्रगटावा कीता जांदा है पर दूजे पासे 5 सतंबर 2022 नूं पीड़ित अधिआपकां नें आपणे खून दे पिआले वख्ख वख्ख थांवां ’ते मंतरीआं, विधाइकां अते संसदां नूं भेंट कीते सन अते वरतमान समें विच्च वी अधिआपक पाणी वाली टैंकीआं ते चहड़के भुख्ख हड़ताल करन, रोस मुज़ाहरे अते धरने दे के इक्क पासे आपणे हक्कां दी आवाज़ बुलंद कर रहे हन अते दूजे पासे पुलिस दीआं लाठीआं अते थप्पड़ां दे शिकार वी हो रहे हन। अजिही सथिती विच्च अधिआपकां, विदिआरथीआं अते समाज दा आपसी रिशता लीरां-लीरां होण दी संभावना वध जांदी है।

अधिआपक अते विदिआरथी दे सतकार भरे रिशते दी इक्क मिसाली उदाहरन याद करदिआं सिर शरधा नाल झुक जांदा है। भारत दे नौंवें राशटरपती डा. संकर दिआल शरमा 1994 विच्च उमान दे दौरे ते गए। उत्थों दा सुलतान कबूसबिन सैद आपणे सारे नियम छिक्के टंग के उनहां नूं आप लैण लई मसकट बंदरगाह ’ते गिआ। डाकटर शंकर दिआल शरमा जहाज़ दीआं पौड़ीआं नहीं उत्तरिआ सगों सुलतान आप जहाज़ दीआं पौड़ीआं चहड़के भारत दे राशटरपती दी सीट ते जाके आदर नाल उनहां नूं जहाज़ तों बाहर लै के आइआ। बंदरगाह तों बाहर सुलतान आप कार चलाके डा. शंकर दिआल शरमा नूं आपणे महिलां विच्च लैके आइआ। जदों उत्थों दे पत्तरकारां नें सुलतान नूं पुछ्छिआ कि तुसीं देश दे सारे नियमां नूं तोड़के भारत दे राशटरपती नूं महिलां विच्च लैके आए, इसदे पिछ्छे कारन की है? सुलतान नें मुसकराके जवाब दित्ता, “भारत विच्च पूना विखे मैं पहड़ाई कीती है। डा. शंकर दिआल शरमा जी उत्थे प्रोफैसर सन अते मैं इनहां दा विदिआरथी सी। बंदरगाह तों मैं भारत दे राशटरपती करके नहीं, सगों आपणे गुरू नूं सतकार नाल लैण गिआ सी। इस तरहां दे संसकार वी मैं भारत विच्च ही सिख्खे सन।

सिख्खिआ क्रांती तद ही आवेगी जदों अधिआपकां दे माण भरे रुतबे दी शान काइम रख्खण लई सरकार वल्लों ठोस कदम चुक्के जाणगे।

* * * * *