पहिलां अकाली दल दे बहुत सारे लीडरां वल्लों आपणे प्रधान सुखबीर सिंघ बादल दे खिलाफ अकाल तखत साहिब नूं दित्ती गई शिकाइत अते फिर श्रोमणी गुरदुआरा प्रबंधक कमेटी दे अहुदेदारां दी सालाना चोण समें हुंदी रही खिच्चोताण अते चोण दे नतीजे नें पंजाब दे लोकां दा चोखा समां ज़ाइआ कर दित्ता है। जदों इह प्रकिरिआ सिरे वी चहड़ गई तां उत्थे पास कीते गए इक्क होर मते नाल नवीं बहिस छिड़ पई है कि स्री अकाल तखत विखे पहुंचदे केसां दे सरलीकरन वासते इक्क कमेटी बणा दित्ती जावेगी। इस नूं कुझ लोकां नें स्री अकाल तखत दे जथेदार अग्गे रेखा खिच्चण दा कदम किहा है, जिस कारन लोक सिध्धे उत्थे नहीं जा सकणगे ते इस कमेटी वालिआं दी घोख-पड़ताल पिछ्छों जथेदार साहिब तक कोई केस जाण देण जां रोक लैण दा फैसला होवेगा। श्रोमणी गुरदुआरा प्रबंधक कमेटी दे प्रधान नें इस सोच दा खंडन कीता ते विआखिआ कीती है कि इहो जिही गल्ल नहीं, असल विच्च इह कमेटी जथेदार साहिब दी मदद लई बणाई जाणी है। इद्दां दे बहुत सारे मुद्दे उठ्ठ रहे हन, जिनहां विच्च असीं नहीं जाणा चाहुंदे, पर इक्क गल्ल साफ है कि मामला भावें अकाली दल दी आपसी खिच्चोताण दा है, प्रभाव इस नें पंजाब उत्ते वी पाउणा है। पंजाब दे बहुते लोकां नूं इह गल्ल याद नहीं होणी कि अहुदिआं अते सीटां लई अकाली आगूआं दी खिच्चोताण जदों कदे वी होई तां अंत विच्च उस नाल सभ तों वध्ध प्रभाव पंजाब अते पंजाबीआं उत्ते ही पैंदा रिहा है।
मुछ्छ फुट्टण तों पहिलां सकूल पहड़दे वकत मापिआं अते अधिआपकां तों चोरी जा के सिआसी आगूआं दे भाशण सुणन तों लै के अज्ज तक साढे पंज दहाकिआं विच्च असां वेखिआ कि अकाली दल तों निकली लीडरां दी ढाणी किद्दां दे रंग बदलदी रही है, पर पहुंच दा पैंतड़ा उनहां तों वख्ख नहीं सी हुंदा। पंजाब दी वाग जिस वी आगू नें संभाली, जे उह अकाली राजनीती विच्चों आइआ होवे, मुख्ख मंतरी बणदे रहे सज्जणां विच्चों बहुते कांगरसी आगू आए वी अकालीआं विच्चों सन, उह सदा आपणी पारटी तों वध्ध अकालीआं वल्ल वेख के पैंतड़े तैअ करदे रहे अते खमिआज़ा पंजाब दे लोकां नूं भुगतणा पैंदा रिहा है। उनहां नूं इह लगदा रिहा कि उनहां लई सिख्खां विच्च जहड़ां जमाई रख्खण वासते अकाली दल नाल आढा लाई रख्खणा ज़रूरी है ते इस आढे विच्चों कई होर समस्सिआवां उग्गदीआं रहीआं। तिकड़मां दा इह इतिहास प्रताप सिंघ कैरों तों शुरू हुंदा है।
आज़ादी पिछ्छों दे पंजाब विच्च पहिला सभ तों वड्डा लीडर बलदेव सिंघ ते दूसरा सवरन सिंघ मंनण विच्च किसे नूं इतराज़ नहीं होणा चाहीदा। बलदेव सिंघ नूं अंगरेज़ां वल्लों करवाई गोलमेज़ कानफरंस विच्च सिख्ख प्रतीनिध वजों शामल होण दा मौका मिलिआ सी। फिर 1936 विच्च जदों अंगरेज़ां नें पंजाब विच्च पहिली वार असैंबली (विधान सभा) बणाई तां उस दी पहिली चोण दौरान अंबाला सिख्ख हलके तों अकाली दल वल्लों चोण लड़ी अते जित्ती। आज़ादी मिलण पिछ्छों उह पंडित जवाहर लाल नहिरू नाल भारत दे रख्खिआ मंतरी वी रहे ते 1952 विच्च नवां शहिर हलके तों अते 1957 विच्च हुशिआरपुर तों लोक सभा दी चोण कांगरस टिकट उत्ते लड़ के जित्ती सी। सवरन सिंघ नें अंगरेज़ां दे वकत 1946 विच्च विधान सभा चोण जलंधर पछ्छमी सिख्ख हलके तों अकाली दल वल्लों लड़ी अते जित्ती अते 1954 मगरों दीआं चोणां दौरान उह कांगरस वल्लों लड़दे-जित्तदे अते विदेश मंतरी दा अहुदा संभालदे रहे सन। प्रताप सिंघ कैरों नें 1936 विच्च अंम्रितसर दख्खणी पेंडू सिख्ख हलके तों पहिली चोण अकाली दल वल्लों लड़ी अते जित्ती अते 1946 तों पिछ्छों दीआं सारीआं चोणां कांगरस वल्लों लड़ीआं अते मुख्ख मंतरी वी उसे वल्लों बणे सन। गिआनी गुरमुख सिंघ मुसाफर अकाली लहिर तों आए सन ते इक्क वेले स्री अकाल तखत दे जथेदार रहि चुक्के होण कर के अकाली दल दीआं समस्सिआवां नूं समझदे अते उनहां नूं वरतण दी राजनीती करन विच्च माहर समझे जांदे सन। जसटिस गुरनाम सिंघ अते लछमण सिंघ गिल्ल बारे दस्सण दी लोड़ नहीं ते उनहां तों बाअद आए गिआनी ज़ैल सिंघ बेशक अकाली दल विच्चों नहीं सन आए, गुरू घर दे ग्रंथी सिंघ रहि चुक्के होण कर के सिआसी पैंतड़ा उनहां दा वी मुख्ख मंतरी तों चल्ल के राशटरपती बण जाण तक उही रिहा। सिरफ दरबारा सिंघ दी इहो जिही तार नहीं जुड़दी, पर अकालीआं दी अख्ख विच्च रड़कण वाले बेअंत सिंघ नें पहिली चोण 1967 विच्च पाइल हलके तों अकाली दल वल्लों लड़ी अते हार गए सन। जिहड़े साबका मुख्ख मंतरी गिआन सिंघ राड़ेवाला तों उह हार गए सन, जदों अगली वारी अकाली दल नें उस नूं उसे पाइल सीट तों टिकट दे दित्ती सी तां बेअंत सिंघ नें मुकाबले विच्च आज़ाद चोण लड़ के उस नूं हरा दित्ता अते उस पिछ्छों अकाली दल वल्ल कदी मुड़ के नहीं वेखिआ। कैपटन अमरिंदर सिंघ वी अकाली दल विच्च लंमा समां रिहा अते कांगरस वल्ल वापस इस कारन आइआ सी कि प्रकाश सिंघ बादल नें उस नूं विधान सभा दी टिकट देण तों इनकार कर दित्ता सी, उस पिछ्छों ज़िद विच्च आण के उस नें कांगरस दी अगवाई संभाली अते दो वारी उसे बादल तों मुख्ख मंतरी वाली कुरसी खोह के आपणी हैसीअत विखाई सी। अकाली दल विच्चों आए इह सारे आगू आपणे मनां विच्च कौड़ रख्खदे सन।
किस लीडर दे मन विच्च किंनी कौड़ सी, इह गल्ल पासे रख्ख के सोचण दा सवाल है कि तिख्खे विरोधां दे बावजूद अकाली अते कांगरसी आगूआं दी आपणे निज्जी हितां लई आम लोकां अते आपो-आपणी पारटी तों अख्ख बचा के इक्क दूसरे नाल तिकड़मां दी सांझ कई वार वेखी जांदी रही सी। इंदरा गांधी जदों देश विच्च ऐमरजैंसी लाउण लग्गी तां इक्क अकाली आगू नाल उस नें इह गल्ल मुकाई दस्सी जांदी सी कि उस नूं मुख्ख मंतरी बणा दित्ता जावेगा, उह ऐमरजैंसी दा विरोध नहीं होण देवेगा, पर इहो गद्दी खुस्स जाण दे डर वाले कांगरसी आगू नें उस दे विरोधी तों दूजे पासिउं मोरचा लवा दित्ता सी। इह गल्ल वी कुझ चोणवें लोकां तक सीमती रही सुणींदी है कि बेअंत सिंघ दे मुख्ख मंतरी होण समें अकाली दल दे दोंह वड्डे आगूआं विच्चों इक्क दी उस नाल परदे पिछ्छे सांझ सी। सांझ दी इसे तार कारन फतहिगहड़ साहिब दे नवें बणाए ज़िल्हे दी ज़िल्हा प्रीशद दी चोण विच्च कांगरस जित्त गई सी। अकालीआं कोल बहु-संमती होण ते गुरू-घर विच्च सहुं चुक्क के आउण पिछ्छों वी उनहां दे इक्क मैंबर नें कांगरस नूं वोट पा के उस दा उमीदवार जिताइआ ते इस घटना नाल अकाली दल दा पाटक सिखरां छोहण लग्ग पिआ सी। सिरफ इक्क टिकट नां मिलण कारन रुस्स के आए कैपटन अमरिंदर सिंघ नें बादल अकाली दल अते बादल परिवार नूं निशाने उत्ते रख्खिआ सी, पर समां पा के दोवां परिवारां दी सांझ दीआं गल्लां चल्ल निकलीआं ते दोवां दीआं सरकारां नें इक्क दूसरे उत्ते बणाए केस किसे सिरे नहीं सन लग्गण दित्ते गए। सिआसी कुड़त्तण इसदे बाअद वी जारी रहिंदी सी।
इद्दां दीआं कुड़त्तणां दौरान सिरफ इक्क कंम इहो जिहा होइआ, जिस नूं चंगा किहा जा सकदा सी अते कहिणा वी चाहीदा है कि इक्क अकाली आगू बागी हो के मुख्ख मंतरी बणिआ तां पंजाबी नूं राजा भाशा बणाए जाण दा बिल्ल पास करवा के नोटीफिकेशन जारी करवा गिआ सी। उस थोहड़-चिरे मुख्ख मंतरी लछमण सिंघ नें जदों इह बिल्ल पास कराइआ तां हिंदी नूं लिंक भाशा बणाउण दे मुद्दे उत्ते चोखी सारी बहिस होई सी, पर पंजाब दी राज भाशा पंजाबी बणाउण दा विरोध किसे नें वी सिध्धा नहीं कीता। उस वकत दी जन संघ दी लीडरशिप्प नें वी विधान सभा विच्च इहो जिहा विरोध करन दी थां सिरफ इंना किहा सी कि राज भाशा पंजाबी ठीक है, पर देश दे दूसरे राजां नाल साडे लोकां दे तालमेल लई हिंदी नूं लिंक भाशा दा दरजा देई रख्खण विच्च कोई हरज़ नहीं होणा चाहीदा। दसंबर 1967 विच्च उह बिल्ल पास होइआ ते गवरनर नें प्रवान कीता सी, पर उस दे बाअद दे सतवंजा सालां विच्चों मामूली फरक नाल अध्धा कु समां कांगरस दे आगूआं दे हत्थ राज दी वाग रही अते कुझ महीने घट्ट होणगे, इंना कु समां ही अकालीआं दा राज रिहा, पर उस कानूंन नूं दोवां नें अज्ज तक अमल विच्च लागू नहीं होण दित्ता। सगों हद्द तां इह कि इक्क अकाली मुख्ख मंतरी दे वकत पंजाब दे उनहां सकूलां विच्च पहिली जमात तों अंगरेज़ी पहड़ाउण दा हुकम पास कर दित्ता गिआ, जिनहां विच्च पंजाबी पहड़ाउण वासते वी पूरे अधिआपक नहीं सन। कमाल दी गल्ल तां इह कि जिस लछमण सिंघ गिल्ल नें पंजाबी नूं राज भाशा बणाउण दा कानूंन बणाइआ सी, अकाली मुख्ख मंतरी नें पहिली जमात तों सकूलां विच्च अंगरेज़ी पहड़ाउण दी सकीम वी उसे दे पिंड तों जा के शुरू कीती, जिस नाल उस वेले दी सरकार दी नीती ते अकाली आगूआं दी नीत बारे कई गल्लां चल्लण लग्ग पईआं सन अते अज्ज तक चल्ल रहीआं हन।
कहाणी दा सार-तत्त बस्स इह बणदा है कि पंजाब दी राजनीती सिख्ख मसलिआं उत्ते आधारत चलदी दस्सी जांदी है, पर असल विच्च सिख्ख मसलिआं दे आधार उत्ते नहीं, दोवां धिरां दे सिख्ख आगूआं दीआं निज्जी राजसी लोड़ां नूं मुख्ख रख्ख के चलाई जांदी है। इसे कारन साडी समझ कहिंदी है कि अकाली दल दे पहिली पाळ दे आगूआं दी अजोकी खिच्चोताण दा असर वी किसे नां किसे तरहां पंजाब दे भविख्ख उत्ते हर हाल पै के रहिणा है। आम कर के किहा जांदा है कि अकालीआं दी इहो जिही खिच्चोताण जदों अते जिहड़े वी रंगां विच्च हुंदी रही है, हर वारी इक्क नवां अकाली दल जां इद्दां दी सिआसी जथेबंदी जनम लैंदी रही है ते इह कुझ इस वारी वी हो सकदा है। अकाली दल सुधार लहिर दे आगूआं नें जिद्दां स्री अकाल तखत दे जथेदार तक शिकाइत कर के पारटी प्रधान सुखबीर सिंघ बादल नूं तनखाहीआ करार दिवाउण दी हिंमत कीती ते सिट्टे वजों अकाली दल नूं पहिली वारी विधान सभा उप चोणां वेले मैदान खाली छड्डणा पिआ है, इद्दां दे हालात विच्च इह अकाली दल इकठ्ठा रहि सकण दी संभावना नहीं रही। अकाली सिआसत नाल चार कु दहाकिआं तों जुड़े होए इक्क वड्डे बुध्धीजीवी नें बीते दिनीं सानूं किहा कि जदों वी इद्दां दी भज्ज-टुट्ट हुंदी रही है, नवीं बणी जथेबंदी अकाली सफां विच्च कदी टिक नहीं सकी। असीं हस्स के किहा सी कि मासटर तारा सिंघ तों वड्डा लीडर अज्ज दी अकाली लहिर विच्च कोई है नहीं, जदों इद्दां दी फुट्ट दी नौबत आई सी तां उस तों छोटे आगू मंने जांदे संत फतहि सिंघ दी गुड्डी चहड़ गई अते मासटर जी दा अकाली दल सिमट गिआ सी।
ऐतकीं फिर गल्ल निबेड़े वाले मोड़ तक आ पहुंची जापदी है। अकाली दल सुधार लहिर वाली धिर दे आगूआं दा पिछ्छे मुड़ना औखा होइआ लगदा है। इहो जिहे हालात विच्च अकाली दल दा की बणेगा, लख्ख टके दे इस सवाल दे जवाब वाला नुसखा तां लुकमान हकीम वरगिआं कोल वी नहीं होणा, पर इक्क गल्ल साफ है कि मत्तभेदां दी दराड़ शीशे दी तरेड़ वांग है, जिहड़ी मिट नहीं सकणी। पंजाब उत्ते ते पंजाबीआं उत्ते इस पाटक दा किद्दां दा असर पवेगा, अज्ज दी घड़ी इह गल्ल कहि सकणी औखी है, पर अगले कुझ दिन भविख्ख दी राजनीती दा नकशा विखाउंदी आकाश गंगा दा नकशा उलीकण वाले हो सकदे हन।

