किसे वी परिवार, समाज अते देश दा उज्जला भविख्ख उत्थों दे बच्चिआं दी शख़सीअत उसारी उत्ते निरभर करदा है। इसे करके बच्चिआं नूं परिवार, समाज अते देश दा खज़ाना आखिआ जांदा है। इह आखिआ जांदा है कि भारत कुझ सालां विच्च संसार दी वड्डी ताकत बण जावेगा। इसदा आधार वी बच्चे ही हन। आउण वाले समें विच्च साडे देश विच्च नौजवानां दी गिणती सारे देशां तों वध्ध होवेगी ते इहो देश दी शकती बणनगे। बच्चे किसे परिवार, समाज अते देश दी शकती उदों ही बण सकदे हन जदों उनहां दी शख़सीअत उसारी सही होई होवे। उह तनो ते मनो तंदरुसत होण अते विद्दिआ ते हुनर नाल शिंगारे गए होण। जेकर चौगिरदे वाल झात मारी जावे तां इह आखिआ जा सकदा है कि बहुगिणती बच्चे तनो ते मनो कमज़ोर हन। उह चहड़दी कला विच्च रहिण दी थां निराशता विच्च घिर रहे हन। इसे निराशता नूं दूर करन लई उह नशिआं दा सहारा लै रहे हन। उनहां दी बोलबाणी खरहवी हो रही है ते उह आपणे गौरवमई विरसे नूं भुल्ल रहे हन। बच्चिआं दी शख़सीअत अते उसारी विच्च मापिआं दा महत्तवपूरन योगदान हुंदा है किउेंकि मापे ही बच्चे दे मुढले अधिआपक बणदे हन। आरथिक मजबूरीआं अते कुझ आधुनिकता दे प्रभाव करके सांझे परिवार टुट्ट रहे हन। बच्चिआं नूं दादा दादी दी गोदी दा निघ्घ प्रापत नहीं हो रिहा नां ही उनहां नूं गौरवमई विरसे दी जाणकारी मिल रही है। मां पिओ दोवें नौकरी करदे हन ते बच्चिआं दी देखभाल नौकरां दे हवाले हो जांदी है। बच्चे दे सकूल जाण समें वी मापे घर नहीं हुंदे ते सकूल तों वापसी उत्ते वी उनहां नूं इकल्लता दा संताप भुगतणा पैंदा है। आपणी इकलत्ता नूं दूर करन लई उह टी वी अते इंटरनैट्ट दा सहारा लैंदे हन। इह गुणकारी गिआन दे सरोत सही अगवाई दी घाट कारन विनासकारी बण रहे हन।
छोटे बच्चिआं नूं जिहड़े मापे क्रिच विच्च छडदे हन, उनहां दी हालत तां होर वी भैड़ी हो जांदी है। कई थांवीं तां जेकर बच्चा रोण तों हटे ही नां तां नींद वाली दवाई दे दित्ती जांदी है। रात नूं अजिहे बच्चे सौंदे नहीं ते मां दीआं झिड़कां खांदे हन। बच्चिआं विच्च निराशता, इकल्लता, हिंसा अते अनुशासनहीणता वध रही है। नशिआं दी वरतों विच्च हो रहे वाधे दा इह वी इक्क कारन है। बच्चिआं नूं आपणे विरसे नाल जोड़ना, उनहां दी सही अगवाई देणी, इमानदार बणाउणा आदि मापिआं दी ही मुख्ख ज़िंमेवारी है। मापिआं नूं चाहीदा है उह बच्चिआं नूं उनहां दे फरज़ां प्रती जागरूक करन अते कुताही नाल हो रहे विनाश प्रती जाणू करवाउण।
कमाई करनी चाहीदी है पर इस तों वी ज़रूरी है कि कमाई दा अनंद सारा परिवार रल के माणे। केवल दौलत इकठ्ठी करन नाल सफ़ल सुखावां जीवन नहीं सिरजिआ जा सकदा सगों इस लई घर विच्च अधिआतमक, नैतिक कदरां कीमतां अते चहड़दी कला वाला माहौल सिरजणा ज़रूरी हो जांदा है।
बच्चिआं दा मापिआं उत्ते सभ तों वध्ध अधिकार हुंदा है। इसे हक्क करके मापिआं नूं आपणा वध्ध तों वध्ध समां बच्चिआं नाल गुज़ारना चाहीदा है पर वेखण विच्च आइआ है कि कंमकाजी रुझेविआं कारन मापे बच्चिआं नूं पूरा समां नहीं दे रहे। कई पिउ तां अजिहे हन जिनहां दे दरशण कई कई दिन बच्चिआं नूं नहीं हुंदे। कारोबारी पिउ रात नूं देर नाल घर आउंदे हन। उदों तक बच्चे सौ चुक्के हुंदे हन। उह सवेरे देर नाल उठ्ठदे हन, उदों तक बच्चे सकूल जा चुक्के हुंदे हन। ऐतवार दी जेकर छुट्टी होवे जां कोई समागम नां होवे, उदों ही पिउ दी आपणे बच्चिआं नाल मुलाकात हुंदी है।
तुसीं इह चुटकला तां ज़रूर सुणिआ होवेगा कि किसे बच्चे नें आपणी मां नूं पुछ्छिआ, “इह ऐतवार नूं आउण वाले अंकल कौण हन?” समां नां देण दी घाट नूं पूरा करन लई मापे बच्चिआं दे जेब खरच विच्च वाधा करदे हन, महिंगे मोबाइल लै के दिंदे हन। बच्चिआं नूं मोबाइल जां महिंगे चाकलेट दी नहीं सगों मापिआं दे पिआर अते साथ दी लोड़ है। जदों इह लोड़ पूरी नहीं हुंदी तां उह मोबाइल राहीं दोसतां नाल गल्लबात करदे हन। इक्क घटना तुहाडे नाल सांझी करनी चाहांगा। दो बच्चे आप विच्च गल्ल कर रहे हन, “यार रात नूं चैटिंग बंद किउं कर दित्ती?”
दूजे दा उत्तर सी, “मेरा पैक खतम हो गिआ सी।”
“फिर तूं की कीता?” पहिले नें पुछ्छिआ।
“उदों मेरे मां पिउ घर सन। मैं सोचिआ, इनहां नाल ही गल्ल करके देखदे हां।”
“फिर तैनूं किवें लग्गिआ?” पहिले नें पुछ्छिआ।
“उनहां नाल गल्लां करके बहुत अनंद आइआ, उह वी मूं वधीआ बंदे लग्गे।” दूजे दा उत्तर सी।
कई वार असीं आपणे बच्चिआं नाल विवहार विच्च वी वखरेवां करदे हां। जेकर इमतिहान विच्च इक्क बच्चे दे वध्ध नंबर आ जाण तां असीं उस दी रज के तारीफ करदे हां। दूजे बच्चे दे जेकर घट्ट नंबर आ जाण तां असीं रज्ज के उस नूं बुरा भला आखदे हां। इसे तरहां जेकर इक्क बच्चे दा रंग घट्ट साफ होवे तां असीं इसदा अहिसास करवाउण लग्ग पैंदे हां। इस तरहां नाल असीं उस दा लुपत अपमान करदे हां। बेलोड़ी टोक-टुआई, छुटिआउणा, मूंह बणाउणा आदि बच्चे दे मन विच्च घटीआपन दा अहिसास भर दिंदा है। इक्क दे मुकाबले विच्च दूजे बच्चे नूं जदों असीं लोड़ों वध्ध दुलारदे हां तां उस विच्च लोड़ों वध आतमविशवास भरना शुरू हो जांदा है। विकास लई दोवें सथितीआं घातक हन। घटीआपन दा अहिसास बच्चे विच्च उदासी, आतमविशवास दी घाट अते डरू सुभाअ बणाउण लग्ग पैंदा है। दूजे पासे लोड़ों वध्ध आतमविशवास वी मिहनत नां करन, कुझ नवां नां सिख्खण अते आपणे आप नूं वख्खरा समझण वरगीआं आदतां विच्च वाधा करदा है।
शहिरी घरां विच्च बहुती वार असीं बच्चिआं नूं बाहर जा के दूजे बच्चिआं नाल खेडण तों रोकदे हां जां बच्चिआं दे खेडण दीआं सहूलतां ही नहीं हुंदीआं। जदों बच्चे केवल वीडीओ खेडां ही खेडदे हन तां उनहां दे तन ते मन दा लोड़ींदा विकास नहीं हुंदा। इह सथिती बहुत सारे नुकसान कर रही है। गरीबां दे बच्चे सुरत संभालदिआं ही रोज़ी रोटी दे चक्कर विच्च फस जांदे हन। उनहां नूं घरों वी ते बाहरों वी झिड़कां ही पैंदीआं हन। उंझ वी जनम तों तनों कमज़ोर हुंदे हन। इसे तरहां अखौती अंगरेज़ी सकूलां विच्च पहड़े अमीरां दे बच्चे लोड़ तों वध्ध हऊमैं विच्च ग्रस जांदे हन। उनहां लई विद्दिआ ते होर सभ कुझ पैसे नाल खरीदिआ जा सकदा है। देश दी नवीं पीहड़ी कुराहे पै रही है।
देश दे सुनहिरी भविख्ख लई बच्चिआं वल धिआन देणा ज़रूरी है। मापिआं दे नाल नाल सरकार दी वी ज़िंमेवारी बणदी है कि देश दे भविख्ख दी पूरी देखभाल कीती जावे। विद्दिआ अते रोटी मनुख्ख दी मुढली लोड़ है। साडे सकूलां नूं अजिहा बणाइआ जावे जित्थे रट्टा ला के अंक प्रापत करन नूं वधेरे महत्तता देण दी थां बच्चिआं अंदर छुपे हुनर नूं बाहर कढ्ढिआ जावे। उनहां नूं कुझ नवां सोचण अते करन लई सिखाइआ जावे। पहड़ाई दे नाल नाल उनहां दी रुची अनुसार हुनरी बणाइआ जावे तां जो सकूली पहड़ाई खतम करन पिछ्छों उह आपणे पैरां उत्ते खहड़े हो सकण। हुण बहुते बच्चे पहड़ाई नूं बोझ समझदे हन। पहड़न पहड़ाउण दा अजिहा तरीका विकसित कीता जावे कि बच्चा सकूल जाण लई बेचैन होवे अते सकूल विच्च खुश हो के पहड़ाई करे।
अगले कुझ सालां विच्च साडा देश महांशकती बणन जा रिहा है। असीं चंन दी धरती नूं वी छोह लिआ है। पर जेकर साडी धरती दे चंन भाव साडे बच्चिआं दा संतुलित विकास नहीं हुंदा अते उह गिआन दे चानण नाल रुशनाए नहीं जांदे तां देश दी घट्टो घट्ट अध्धी अबादी देश दे महांशकती बणन दा अनंद नहीं माण सकेगी। इस विच्च साडे अधिआपकां दी विशेश ज़िंमेवारी है। अधिआपन केवल कित्ता ही नहीं, सगों मनुख्खता दी सेवा दा मिलिआ सुनहिरी मौका है। मापे, अधिआपक अते सरकार नूं देश दा भविख्ख सुनहिरी बणाउण लई देश दी असली दौलत - बच्चिआं दी सुचज्जी शख़सीअत उसारी वल विशेश धिआन देण दी लोड़ है।
*****

