राजे महाराजिआं समें तीआं दा इतिहास भावें वधीआ नां रिहा होवे। पर बदलदी-बदलदी इह रीत कुड़ीआं दा खुशीआं चावां भरिआ पिआरा तिउहार बण गई। साउण महीने जदों वी तीआं दा गिध्धा पाउंदीआं आपणीआं पिआरीआं सहेलीआं नूं मिलदीआं कुड़ीआं दी खुशी हद्दां तों पार हो जांदी है तां उह तीआं लवाउण वाळिआं लई असीसां दी झड़ी ला दिंदीआं हन-
तीआं वे लवाउण वाळिआ,
तेरी जीवे पुत्तरां दी जोड़ी,
साउण दा महीना साडे सभ्भिआचार विच्च खास थां रख्खदा है। जेठ हाहड़ दीआं हड्ड साड़दीआं धुप्पां तों बाअद कुदरत मिहरबान हुंदी है। मींह पैंदा है। बनसपती अते फ़सलां हरीआं भरीआं हो जांदीआं हन। सारे पासे हरिआवल हुंदी है। धरती, रुख्ख, वेल-बूटिआं, जीव जंतूआं दी पिआस बुझ्झदी है। चारे पासे कुदरत दी खूबसूरती भरी हरिआवल देख के अख्खां रज्जदीआं हन। मोर, बबीहे, कोइल, बुलबुल, चिड़ीआं, तोते आदि पंछीआं दे गीत, बारिश दीआं बूंदां दी टिप्प-टिप्प, हरे भरे रुख्खां दे नाळ खहि के लंघदीआं हवावां दा संगीत कंनां राहीं रूह तक्क अप्पड़दा है। चमेली, मोतीआ, रात दी राणी आदि फुल्लां दी खुशबूदार हवा साहां नाळ घुळ-मिळ के धुर अंदर तक्क लहि जांदी है। घर-परिवार गळीआं-मुहल्ले खीर-पूड़िआं दीआं महिकां नाळ भर जांदे हन इहनां दा नां लैण सार जीभ ललचाउण लग्ग पैंदी है। मींह दीआं फुहारां तन मन नूं ठंढ पाउंदीआं खुशीआं खेड़े बखशदीआं हन।
कुझ्झ दहाके पहिलां दे साउण महीने दीआं रौणकां बारे सोच के हुण वी द्रिश अख्खां अग्गे आ जांदे हन। इह महीना कुड़ीआं दीआं उमंगां सध्धरां दा महीना हुंदा। इस महीने उहनां दा सभ तों पिआरा तीआं दा तिउहार मनाइआ जांदा। चानणी दूज नूं महिंदी ला के तीज नूं तीआं शुरू हो जांदीआं। विआहीआं कुआरीआं सारीआं कुड़ीआं महिंदी लाउंदीआं। बज़ुरग औरतां वी आपणी हथेली दे विचकार महिंदी दा वड्डा सारा टिक्का ला के शगन पूरा करदीआं। तीज वाळे दिन जदों महिंदी दा रंग ख़ूब गूहड़ा चहड़िआ हुंदा। इक्क दूजी दे हत्थां 'ते चहड़ी महिंदी दे रंग तों कोई सस्स तों मिलदे पिआर दा अंदाज़ा लाउंदी, कोई पती दे पिआर दा। जदों कोई माणमत्ती मुटिआर महिंदी वाळे हत्थां दा ऊंजळ बणा के पाणी पींदी तां ऊंजळ विच्च भरे पाणी विच्च दी दिसदी महिंदी वड्डे-वड्डे चित्तरकारां दी चित्तरकारी नूं मात पाउंदी।
आम करके विआहीआं कुड़ीआं दे वीर उहनां नूं पेके लै आउंदे। जिस रिशते तों वी उहनां नूं कोई औख हुंदी। तीआं दे गिध्धे विच्च उस रिशते नाळ संबंधित बोलीआं पा के आपणी पूरी भड़ास कढ्ढ के हौळीआं फुल्ल हो जांदीआं। जिहनां दे वीर कंमां तों विहल नां होण करके भैणां नूं लैण नां जा सकदे। उह आपणी सस्स दे ताहने तों कुरला उठ्ठदीआं-
सस्स मारदी गळी दे विच्च ताहने,
तीआं नूं नां आइआ वीरना।
केरां आ जा वे भैण दे विहड़े ,
पुंनिआं दा चंन बण के।
उहनां दे सारे उल्हामे, चाअ, रीझां, उमंगां, खुशीआं, दुआवां गिध्धे दीआं बोलीआं दे रूप विच्च बदल जांदीआं हन।
साउण महीने चहड़ीआं काळीआं घटावां हेठ उड्डदे चिट्टे बग़ले आपणे ही चिट्टे रंग नूं मात पाउंदे विखाई दिंदे हन। जे किते काळी घटा बिनां वरसे ही लंघ जावे तां कुड़ीआं आपणे वीर नूं आखदीआं -
काळी घटा वे बनेरे कोलों मुड़गी,
वीरा कुछ पुंन कर दे।
आपणे भरा दे दानी अते धरमी होण दी सिफ़त वी करदीआं -
सणे बैल गड्डा पुंन कीता,
वीर मेरे धरमी नें।
आपणे वीर 'ते बहुत माण करदीआं। उस दे आउण नाल भैणां दा माण वध्धदा। जदों वीर नूं आउंदा वेखदीआं तां आप-मुहारे रुतबा उच्चा महिसूस होण लग्ग पैंदा है-
जदों वेखिआ वीर नूं आउंदा,
मल्ल (पहिलवान) वांगूं पब्ब चक्कदी।
नवीआं विआहीआं दे कंत तीआं वेखण दे बहाने सहुरे पिंड गेड़ा मारदे। कुड़ीआं दे मख़ौल झल्लदे। आप वी बणदा सरदा उत्तर दिंदे। सिआणे संसकारी घरां दे पुत्त पतनी दीआं सहेलीआं नाल हासा-ठठ्ठा मरिआदा विच्च रहि के करदे। इसे तरहां सिआणीआं कुड़ीआं पिउ दे नाळ-नाळ चाचे-ताइआं दी शरम वी मंनदीआं। कई कुड़ीआं दे मन विच्च रीझ हुंदी कि उहनां दे माही वी तीआं वेखण आउण पर उह कंमां दे रुझेविआं कारन नहीं आ सकदे। उहनां कुड़ीआं दे वलवले इस तरहां प्रगट हुंदे -
होरां दे माहीए तीआं वेखण,
मेरा गुड्डे कपाह।
वे की राह नी जाणदा?
तीआं वेखण आ।
उहनां दा गिध्धा अते अड्डीआं दी धमक जित्थे उहनां नूं मनों-तनों तंदरुसती बखशदी उत्थे पेके पिंड नूं बरकतां नाल भरदी। पींघां झूटदीआं, हस्सदीआं-खेडदीआं, नच्चदीआं-टप्पदीआं, गाउंदीआं नूं पता वी नां लग्गदा कदों तीआं दा आख़री दिन आ जांदा। तीआं दे अख़ीरले पूरनमाशी वाले दिन बल्लो पाई जांदी। सारा गुस्सा भादों 'ते उतारिआ जांदा-
भादों कटक चहड़ी,
कुड़ीआं दे पैण विछोड़े।
साउण वीर 'कठ्ठीआं करे,
भादों चंदरी विछोड़े पावे।
तीआं वाळी थां दे नेड़े टोभे जां ढाब दे कंढे तों दुब्ब पुट्ट के घरीं लिआंदी जांदी। बाबल दे विहड़े दी सुख्ख मंगदीआं अते वीरां दे गुट्ट 'ते पहुंची(रख्खड़ी) बंनहदीआं। बाबल, भाई-भतीजिआं दे घर लई अंन धन दीआं बरकतां मंगदीआं, दुआवां करदीआं। अगले साल फिर 'कठ्ठीआं होण दा 'करार करदीआं गाउंदीआं ।
वरहे दिनां नूं फेर,
तीआं तीज दीआं।
अजोके समें दीआं तीआं भावें सटेजां दा शिंगार बण के ई रहि गईआं हन। पर बहुती थाईं थोहड़े कु सालां तों पिंडां वाळे फिर कोशिश कर रहे हन कि पिंड दीआं धीआं पंदरां दिन नां सही इक्क दो दिन ज़रूर आ के पिंड विच्च रौणकां लाउण। हुण थोहड़ीआं बहुतीआं बोलीआं पा के वीडीओ बणा लई जांदी है। फिर डी जे ते गाणे ला के ही नच्च टप्प लैंदीआं हन। पहिलां वाली सादगी अते चिहरिआं 'ते कुदरती चमक तां नहीं पर नकली रंग रूप ज़रूर चिहरिआं 'ते चहड़ा लिआ जांदा है। कुदरती चमक वाळे चिहरे हिक्क दे ज़ोर नाल बोलीआं पाउण ते होर चमकदे हन पर नकली रूप चहड़ाउण वाळीआं दा रंग ख़ुरन लग्ग पैंदा है। हुण कोई नैण नूं सिर गुंद के डाक बंगला पाउण लई नहीं आखदी। नां ही किसे दी गुत्त 'ते कचहिरी लग्ग सकदी है। इह कंम बिऊटी पारलर वाळिआं नें सांभ लिआ। ख़ैर परिवरतन तां कुदरत दा नियम है जदों हर पासे बदलाअ आइआ है तां फिर इस तिउहार विच्च आई तबदीली नूं वी सवीकार करना पवेगा।

