जुलाई 26, 2025

writingDetail.created_by
By: जतिंदर पंनूं

देश कुराहे पाइआ जा रिहा है, बुध्धीजीवी बणिआ बुध्धीमान वरग होर कहाणीआं पा रिहा है

राजनीती दी समझ सानूं उदों बेशक अजे कच्चघरड़ पध्धर दी सी, फिर वी याद है कि ऐमरजैंसी दौर खतम होण पिछ्छों होई लोक सभा चोण मौके इक्क खास तरहां दी कतारबंदी पहिली वार होई सी। केंदरी पध्धर दीआं चार पारटीआं: मोरारजी डिसाई दी अगवाई वाली कांगरस (संगठन) जां कांगरस (ओ), भारती जन संघ, भारती लोक दल, समाजवादी पारटी अते बाबू जगजीवन राज दी कांगरस फार डैमोकरेसी इकठ्ठीआं करन दी अगवाई आज़ादी घुलाटीए जै प्रकाश नाराइण दी अगवाई हेठ होई सी। इनहां नूं चार पारटीआं कहिणा बणदा है जां साढे चार कहिणा वधेरे ठीक है, किउंकि देश आज़ाद होण तों वी पहिलां बणी आरज़ी सरकार दे समें तों केंदरी मंतरी बणे आए बाबू जगजीवन राम नें ऐमरजैंसी टुट्टण पिछ्छों कांगरस छड्डी ते कांगरस फार डैमोकेरसी बणाई अते इनहां नाल मिले सन। जदों इस गठ्ठजोड़ नें चोणां लड़न लई सरगरमी अरंभी तां राजधानी दिल्ली विचली जामा मसजिद दे इमाम बुखारी वी इस नवें गठ्ठजोड़ दी सिध्धी हामाइत करन लग्ग पए ते कुझ होर इद्दां दीआं धिरां वी, जिनहां दी आपो विच्च बणदी नहीं सी, सगों बहुत तिख्खे विरोध चल्लदे सन। ऐमरजैंसी दीआं वधीकीआं कारन इनहां सारिआं दे मनां विच्च गुस्सा इंना सी कि उह साफ कहिंदे सन कि आपसी विरोध पिछ्छों वेखे जाणगे, इस वकत कांगरस अते इंदरा गांधी नूं सत्ता तों लांभे करना पहिला मकसद है। उह इस मकसद विच्च कामयाब वी हो गए। अकाली दल अते सी पी आई (ऐम्म) वरगीआं कुझ राजसी धिरां नें इस गठ्ठजोड़ विच्च शामल होण दी थां बाहरों हिमाइत दित्ती तां बदले विच्च अकाली आगूआं नूं पंजाब सरकार दी अगवाई करना अते सी पी आई (ऐम्म) नूं पछ्छमी बंगाल सरकार दी मोहरी बणन दा मौका वी मिल गिआ सी। इह इनहां राजसी पारटीआं दा राजसी गरज़ां लई कीता समझौता सी।

कांगरस दे आगू ते लगभग उनहां वरगी सोच उत्ते खड़ोती सी पी आई दे आगू कहिंदे रहे कि भावें किसे वी हालत विच्च गठ्ठजोड़ कीता होवे, जन संघ अते इस पिछ्छे खहड़ी आर ऐस्स ऐस्स इनहां विच्च शामल होण कारन इस गठ्ठजोड़ विचलीआं धरम-निरपख्खता दा दाअवा करदीआं धिरां नूं पछताउणा पवेगा। गल्ल गलत नहीं सी, पर इह गठ्ठजोड़ बणन दे हालात वी कांगरस पारटी अते खास तौर उत्ते इसदी आगू इंदरा गांधी दे छोटे पुत्तर संजे गांधी दी जाबर जुंडी दे पैदा कीते होए सन। फिर वी जिहड़ी चितावनी दित्ती जांदी सी कि इस गठ्ठजोड़ विच्च शामल होई हिंदूतव दी लंमे समें दी सोच अते पहुंच वाली जन संघ अते आर ऐस्स ऐस्स तों सुचेत रहिण दी लोड़ है, उसदा खिआल रख्खिआ जाणा बणदा सी, पर रख्खिआ नहीं सी गिआ। मसां ढाई साल लंघे सन कि इस गठ्ठजोड़ विच्च आर ऐस्स ऐस्स नाल पुराणे जन संघी आगूआं दे संबंधां अते देश विच्च हिंदू राज काइम करन दी इनहां दी सोच अते पहुंच नाल पुआड़ा पैणा शुरू हो गिआ अते फिर इसदी मार हेठ जनता पारटी टुट्ट के कई धड़े जदों बणे तां वख्खरी भारती जनता पारटी वी बण गई। महीने मसां तिंन बीते अते लोक सभा चोण आ गई, जिस विच्च इस नवीं राजसी धिर भाजपा दे हक्क जां विरोध वाली राजसी बिआनबाज़ी इंनी भारू हो गई कि भाजपा आपणे आप विच्च मुद्दा बण गई अते इत्थों इसदी उठाण दा उह दौर चल्लिआ सी, जिहड़ा देश विच्च मज़बूत नरिंदर मोदी सरकार वजों अज्ज साहमणे है। इस समें विच्च जदों राजीव गांधी दी सरकार बदनाम होई अते चोणां विच्च राजा वी पी सिंघ दी अगवाई वाला जनता दल अग्गे आइआ, इह गल्ल उस वेले वी कही गई सी कि खब्बे पख्खीआं ते होर धरम निरपख्ख धिरां नूं इनहां दा खुल्ल्हा साथ नहीं देणा चाहीदा, किउंकि संघ परिवार उत्थे वी मौजूद है। उदों हालात नें राह ही नहीं सी छड्डिआ ते जिस मजबूरी नें राह नहीं सी छड्डिआ, उसे दा लाभ लै के हिंदूतव्वी धिरां मज़बूत हुंदीआं गईआं। अज्ज दा भारत जिस मोड़ उत्ते आउण पुज्जा है, उस नूं ठीक तरहां समझ के ठीक सिट्टे वी नहीं कढ्ढे जा रहे।

इह कहिंदे रहिणा काफी नहीं कि भाजपा दी अगवाई हेठ हिंदूतव्वी ताकतां भारत नूं इक्क धरम दे राज वाले देश विच्च बदलणा चाहुंदीआं हन, सचाई इह है कि उह बदलण लग्गीआं होईआं हन अते इस देश दी सरकारी मशीनरी दा इक्क हिस्सा इस नाल कदम मिला के चल्लदा पिआ है। जदों भारत दी राजनीती धरम निरपख्खता जां समाजवादी प्रभाव वाली सी तां यूनीवरसिटीआं दे गोलड मैडलिसट अफसरी कुरसीआं उत्ते आउंदे सन अते हिक्क ठोक के उसे सोच दी वकालत करदे सन। मध्ध वरग दी मानसिकता शुरू तों रही है कि इह समें दी सरकार दा सभ तों वड्डा समरथक बण के चल्लदा है अते जदों सरकार बदलदी जां कोई नवीं लहिर उठ्ठदी अते ज़ोर फड़दी दिसे तां उसदी नबज़ टोहण अते उस नाल मिल के चल्लण दा राह लभ्भण दी पहिल वी इहो वरग करदा है। चंगीआं पोसटां लै सकण दा जुगाड़ करन दी मौकाप्रसती इनहां तों कुझ वी करवा सकदी है अते इस वकत किउंकि राज करदी धिर हिंदूतव वल्ल वधदी पई है, अफसरी कुरसीआं उत्ते बैठे बीते समें दे कई धरम निरपख्ख ते समाजवादी सोच अते पहुंच वाले लोक वी सानूं इह समझाउणी देण लग्ग पए हन कि वगदे वहिण नाल चल्लण दा यतन करीदा हुंदा है, विरोध करना छड्ड दिउ।

पिछले हफते जदों पंजाब दी सिवल अफसरशाही दे कुझ वड्डे अहिलकारां नाल मिले तां उनहां विच्चों इक्क जणे नें जल-पाणी छकदे-छकाउंदे इह गल्ल बिनां कोई मुद्दा छिड़े तों कहि दित्ती कि देश दे भविख्ख दी दिशा वाला जंतर वेखीए तां कोई ओहला नहीं कि विरोध दा वकत बीत चुक्का है। उनहां नें राम मंदर बणन पिछ्छों इसदे प्राण प्रतिशठा समागम दी अगवाई भारत दी राजनीती दे सिखरले अहुदेदार प्रधान मंतरी नरिंदर मोदी तों करवाए जाण नूं इसदी सभ तों वड्डी मिसाल आखिआ। फिर उनहां लड़ी बंनह दित्ती कि इक्क पासे कांवड़ यातरीआं खातर ढाबे वालिआं नूं आपणे मालक दा नांअ, जिस तों उसदा धरम सपशट हुंदा होवे, उत्थे लिख के लाउण नूं किहा जा रिहा है, कांवड़ यातरा उत्ते फुल्ल वरसाए जा रहे हन ते दूसरे पासे होरनां धरमां दे धारमिक प्रोगराम दी मुढली मनज़ूरी देण वेले तों रोकां शुरू हो जांदीआं हन। पहिलां भाजपा सरकार वाले इक्क राज विच्च सकूलां विच्च ‘सूरीआ नमसकार’ दे बहाने सारे बच्चिआं नूं देश दे भारू धरम दी मानसिकता नाल जोड़िआ जाण लग्गा सी ते फिर इक्क होर राज विच्च सवेर दी सभा दे वकत इक्क धरम दे धारमिक शबदां नाल आरंभता दी गल्ल सुणन लग्ग पई। किसे समें कोई हिंदू राजा वी लोकां उत्ते किसे तरहां दा जबर करदा हो सकदा है, इह गल्ल सुणन नूं कोई तिआर नहीं अते दूसरे धरमां, खास तौर उत्ते इक्क वड्डी बहु-गिणती नाल जुड़े बीते समें दे हर राजे नूं पापी अते ज़ालम आखिआ जा रिहा है। किसे गैर हिंदू राजे नाल लग्गे रहे हिंदू सैनापतीआं जां चंगे गिणे जांदे हिंदू राजिआं नाल लग्गे रहे दूसरे धरम दे जरनैलां दी गल्ल कोई करदा है तां इह नहीं कि सुणदा कोई नहीं, सगों कहिण वाले नूं भद्दी भाशा विच्च इद्दां जवाब दित्ता जांदा है कि उह अगली वार इद्दां बोलण दी जुरअत नां कर सके। बहु-गिणती दे वोटरां नूं खुश करन अते उनहां दीआं वोटां भविख्ख विच्च लैणा यकीनी बणाउण लई इतिहास विच्चों चंगा-मंदा वेखे बिनां कोई नां कोई बहाना बणा के इक्क धरम दे नाइकां दे नांअ कट्टे जा रहे हन अते इक्क खास सोच हेठ सकूली बच्चिआं लई सिलेबस विच्च तबदीलीआं कीतीआं जाण लग्ग पईआं हन। इह सभ कुझ जिस खास दिशा विच्च जांदा है, उस बारे जाणदे असीं वी सां अते असीं इस बारे होर तरहां सोचदे हुंदे सां, पर उह अफसर सारा कुझ ठीक तरहां जाणदे होए इसदी पूरी विआखिआ मगरों इह कहिण लग्ग पिआ कि वकत दी नज़ाकत वेखणी चाहीदी है, जदों साडी-तुहाडी सोच कोई फरक ही नहीं पा सकदी तां ऐवें थां-थां भिड़न दा की लाभ!

उस दी कही इह आखरी गल्ल साडी सोच विच्च किल्ल वांग खुभ्भ गई कि इस समाज विच्च बहुते लोक इद्दां दे हन, जिहड़े ठीक जां गलत देख के नहीं चल्लदे, सगों इह सोचदे हन कि भिड़न दा की लाभ! सोचणी अते कारोबारी लाभां नूं जोड़ के नां चल्लण वाले साडे वरगे लोकां लई इह घड़ी होर वड्डी चिंता दा विशा है कि देश दा बुध्धीजीवी वरग किस पासे चल्ल पिआ है? कई साल पहिलां असीं लिखिआ सी कि अंगरेज़ी दे शबद ‘इंटैलीजैंशीआ’ दा अरथ तां बुध्धीमानी बण सकदा सी, पर किसे वख्खरी सोच दे मालक नें पता नहीं किस मन-तरंग जां किस लोड़ अधीन इसदा अरथ बुध्धीमानी दी थां ‘बुध्धीजीवी’ कर दित्ता होवेगा, जिसदा अरथ बुध्धी आसरे जीवन दा जुगाड़ करन वाला विअकती बण सकदा है। वड्डीआं कुरसीआं तक जा पहुंचे जिहड़े अफसरां नें सारी उमर हर रंग दी सरकार नाल मिल के चल्लण अते हर मेल विच्चों लाभ मुख्ख रख्ख के सेवा जां खिदमत कीती होवे, उह साडे वरगे लोकां नूं होर सलाह की दे सकदे हन! बदकिसमती नाल उह इस तरहां दी सोच होरनां मोहरे परोसण दी खेड विच्च रुझ्झ गए हन, जिहड़ी सोच देश दा नुकसान तां कुझ बाअद विच्च करेगी, उस तों पहिलां नरोई सोच वाले रहिंदे-खूंहदे तत्तां दे सिरां विच्च वी इह वाइरस वाड़न लग्ग पई है कि कुझ करन तों पहिलां देख लओ कि कोई लाभ है जां नहीं, इस तों बिनां भिड़न दा की लाभ!

जिस देश विच्च चोणां करवाउण वाले केंदरी कमिशन अते निआं दी सभ तों उच्ची अदालत दे जज्जां तों लै के हेठां राजां विचली अफसरशाही दे उच्च अहुदेदारां तक इह सोच जहड़ जमा चुक्की है, उस देश विच्च आम लोक भविख्ख विच्च जिध्धर जाणगे, उह खुद जाणगे नहीं, सगों उध्धर धक्के जा रहे होणगे। हालात दे इस वहिण अग्गे कोई अड़िक्का जां सपीड बरेकर चाहीदा है, पर हाले दिस नहीं रिहा। इह कहिणा होर गल्ल है कि हाले दिस नहीं रिहा, असीं इह गल्ल नहीं कहिंदे कि कदी दिसेगा नहीं, हालात दा वहिण कदे उलटा वी वग सकदा है। समां कदों किहो जिहा रंग विखाउण लग्ग पवेगा, अगेता कहि सकणा औखा है।