मार्च 21, 2025

writingDetail.created_by
By: वरिआम सिंघ संधू

सरगम दी कहाणी

सरगम संधू मेरी पोतरी दा नां है। हुण उसदी उमर साढे नौं साल दी है पर मैं जदों दी गल्ल करन लग्गा हां उस वेले उहदी उमर ही किंनी सी! उसदे कहिण मूजब उह तां अजे सिरफ़, 'फाईव ऐंड हाफ़ यीअर ओलड' सी। उस विच्च संगीत नाल किसे विशेश किसम दी खिच्च जां लगाओ मैनूं अजे तक्क नज़र नहीं आइआ। इह हो वी सकदा है कि आउण वाले समें विच्च उह संगीत नूं उचेचा पिआर करन लग्ग जावे।

पर इक्क गल्ल ज़रूर है संगीत उसदी रूह विच्च बोलदा है, बोलां विच्च गूंजदा है ते वतीरे विच्च छलकदा है। सरगम दीआं सत्ते सुरां कदी कदी जदों अलाप लैंदीआं हन तां मैं कई वार हैरान रहि जांदा हां।

सरगम बारे 'वधा-चहड़ा' के गल्ल करन लग्गा हां तां मेरे आदरश सकूल दे प्रिंसीपल मनमोहन सिंघ दा चिहरा मेरीआं अख्खां अग्गे हस्सण लग्गदा है। जदों मेरीआं सहिकरमण अधिआपकावां बड़े चाअ ते उतशाह नाल आपणे

बच्चिआं, भतीजे-भतीजीआं, भणेवें-भणेवीआं दीआं 'अलोकार' गल्लां सुणाउंदीआं तां उह आखदा, "इह ऐवें भरम ई हुंदै कि साडा बच्चा ही कोई विलख्खण सुरती-बिरती दा मालक है। सारे ही बच्चे बचपन विच्च अजिहीआं कुझ्झ नां कुझ्झ वख्खरीआं गल्लां करदे-पुछ्छदे हन कि वड्डिआं नूं लग्गण लग्गदा है कि इह तां सिरफ़ उहनां दे बच्चे दा ही कमाल है!" उसदी गल्ल ठीक सी। हरेक बच्चे लई दिसदा संसार अलोकार हुंदा है। उस अंदर इक्को वार हरेक दिसदी शैअ, शबद, संबंध बारे जाण लैण दी जगिआसा बड़ी तीबर हुंदी है। इसे जगिआसा दी त्रिपती लई उह कई वार चकाचौंध करन वाले सवाल पुछ्छदा है। इह सवाल कई वार तां अजिहे महत्तवपूरन हुंदे हन जिंनहा नाल साडे रिख़ी-मुनी, साध-संत ते महांपुरश खौझलदे रहे हन। असीं आपणे पथराए जवाबां नाल उसदी जुगिआसा मधोली जांदे हां। आपणा रंग चहड़ाई जांदे हां। उसदे कोरे ते साफ़-शफ़ाफ़ मन 'ते चीच-घचोले वाही जांदे हां। उसनूं उहदे वरगा रहिण ही नहीं दिंदे; आपणे वरगा बणाई जांदे हां। बच्चे बारे अकसर किहा जांदा है कि उसदा मन कोरी सलेट हुंदा है। मापे, चौग़िरदा ते हालात जो कुझ्झ उसदे मन ते उकरदे जांदे हन उहो उसदा संसार ते समझ बणदे जांदे हन।

अजे सरगम 'ते बाहरला रंग चहड़ना शुरू नहीं होइआ। उस विच्च शुधता, सुहिरदता, संतुलन ते समझ अजे धुरों मिले रंग वरगी है। रब्बी रंग वरगी। निरोल उहदे आपणे वरगी। इसे लई उहदा सुभाअ ते विहार कई वार मेरे मन विच्च लिशकोरां मारदा है। मैनूं उसदी सुच्चता 'ते लाड आउंदा है।

इक दिन मैनूं कहिंदी, "वड्डे डैडी! सटोरी सुणाओ।"

मैं उसनूं किहा कि साडीआं दादीआं नानीआं आपणे बच्चिआं नूं जिहड़ी पहिली कहाणी सुणाउंदीआं सन उह सी चिड़ी कां दी कहाणी।

मैं ओसे अंदाज़ विच कहाणी सुनाउण लग्गा जिहड़े विच सानूं सुणाई गई सी:

"इक सी चिड़ी, इक सी कां। दोवां नूं भुख्ख लग्गी। कहिंदे आपां रल के खिचड़ी बणाईए। कां नें लिआंदा चौला दा दाणा। चिड़ी नें लिआंदा मोठां दा दाणा। दोवां नें चुल्ल्हे 'ते खिचड़ी रिझणी रख्ख दित्ती।"

खिआल आइआ इहनूं चुल्ल्हे दा की पता। मैं चुल्ल्हे दी थां 'गैस 'ते खिचड़ी रिझ्झण रख्ख दित्ती।'

"हां, जदों खिचड़ी बण गई तां चिड़ी कहिंदी पहिलां नहा लईए। फिर खिचड़ी खावांगे। कां नहाउण चला गिआ। चिड़ी दे मन विच खोट सी। उहने तां कां नूं जाण-बुझ्झ के बाहर भेजिआ सी। उुहने पिछ्छों सारी खिचड़ी खा लई। फिर डर गई कि कां आ के लड़ूगा कि मैं उहदे हिस्से दी खिचड़ी किउं खा लई? उह भज्ज के चक्की दे पुड़ हेठां लुक गई।"

"चक्की दा पुड़ की?" उहने पुछ्छिआ तां मैं बिआन बदल लिआ, "तूं समझ लै फरिज्ज दे ओहले लुक गई। कां आइआ। वेखिआ कि खिचड़ी तां सारी चिड़ी नें खा लई। उहनूं बड़ा गुस्सा आइआ। उहने फरिज्ज पिछ्छो चिड़ी दा पूंझा वेख लिआ। गुस्से विच उहने तत्ता तत्ता चिमटा लिआ ते लुकी बैठी चिड़ी दी पूछ नूं जा लाइआ। चिड़ी रोण चीकण लग्गी, 'चीं चीं!! मेरा पूंझा सड़िआ।" कां आखे, "किउं पराइआ खिच्चड़ भप्पा खाधा?!!!"

जिवें असीं सुणदे आए सां। कहाणी सुणा के मगरों सिट्टा समझाउणा। मैं तोड़ा झाड़िआ, "उहने ओहदी खिचड़ी खाधी तां उहदी पूछ नूं तत्ता चिमटा तां लग्गणा ही सी!"

सरगम कुझ पल चुप्प रही। फिर कहिंदी, "नहीं वड्डे डैडी! उह दोवें ई रौंग सन। इक्क नें खिचरी खा के रौंग कीता, दूजे नें तत्ता तत्ता चिमता ला के रौंग कीता।" मैं हैरान रहि गिआ।

मैं तां कदी इस कहाणी दे अजिहे सिट्टे बारे अज्ज-तक्क सोचिआ ई नहीं सी। सरगम नूं गल नाल ला के उहदा मत्था चुंमिआं।

मैं आपणे डूंघ विच उतर गिआ।

की अज्ज तक्क किसे दादे/दादी नें पोती नूं बोलण दा मौका ही नहीं दित्ता होवेगा जो कीती ज़िआदती दा बदला लैण लई दूजे दी पूछ 'ते तत्ता चिमटा लाउणा असीं निआइयुकत बणा लिआ। जे साडी 'पहिली बात' बदला लैण नूं निआइसंगत ठहिराउंदी है तां बदला लैणा साडी चेतना दा हिस्सा तां बणना ही सी। शाइद एसे कर के असीं 'बदला लैण' विच ही फ़ख़र महिसूस करदे हां अते फेर लए होए बदलिआं दीआं वारां गाउंदे हां। सैंकड़े सालां तों असीं बदले दी सिआसत कर रहे हां। इक दूजे दा सिर वढ्ढण-वढ्ढण खेड रहे हां।

असीं 'बदला लै के कट्टे होए सिर' आपणी हिक्क 'ते तमग़िआं वांग सजा रख्खे हन। इहनां तमग़िआं दी चमक नाल चुंधिआई साडी नज़र नूं साडे गुरू दा चिहरा दिसणो हट गिआ है।

बदला लैण दी थां असीं मुआफ़ करना कदों सिख्खांगे। सिर लाहुण नालों किसे दे सिर उत्ते रख्खिआ हत्थ शाइद गुरू नूं ज़िआदा चंगा लग्गे!

इह उह ख़िआल सन जिहड़े आपणे डूंघ विचों मैनूं उस पल लभ्भे जदों सरगम नें सुणाई बात नूं उलटे रुख़ कर के मैनूं सहिवन ते भोले-भाअ हकीकत दा नवां चिहरा विखा दित्ता सी।