अप्रैल 03, 2026

writingDetail.created_by
By: अजीत खंना लैकचरार

सोशल मीडीए नें अखबारां नूं ढाह लाई!

अख़बार छपण दी शुरूआत जरमन तों होई, जो उदों कप्पड़े ते छपदा सी। उसदा नां सी फिरतू। अख़बार कोई वी जाणकारी हासल करन दा बहुत वधीआ सरोत है। अख़बार विच्च छपी जाणकारी दी आपणी महत्तता है, जो अज्ज वी उसे तरहां बरकरार है। भावें कि सोशल मीडीआ दा युग सिखरां उत्ते है पर इसदे बावजूद अख़बार दी महत्तता नूं अख्खों परोखे जां अणगौलिआ नहीं कीता जा सकदा।

अखबारां उत्ते मार करोना दौरान पई। करोना तों पहिलां अख़बार ही ख़बरां दा मुख्ख स्रोत सी। करोना नें जित्थे इनसानां दी जान लई, उत्थे इस नें अखबारां दी वी जान कढ्ढ लई। करोना दे डर नें पाठक अखबारां तों दूर कर दित्ते, जिसदी वजाह सदका अखबारां दी गिणती बहुत घट गई। इह मुड़ नां वधी। करोना समें प्रिंट अखबारां दी जगहा औनलाईन अखबारां नें लै लई। उदों तों लोकां दा औनलाईन अख़बार पहड़न दी आदत बण गिआ। करोना तों पहिलां औनलाईन अखबारां दा रिवाज़ बहुता नहीं सी। करोना ख़तम होण पिछ्छों प्रिंट अख़बार पहड़न दा रुझान होर घटदा गिआ। सोशल मीडीआ कारन हुण अखबारां दी सरकूलेशन 60 फीसद तक घट्ट हो चुक्की है। साडे आपणे घर करोना तों पहिलां चार अख़बार आउंदे सन, जदों कि अज्ज कल्ल्ह इक्क वी अख़बार नहीं आउंदा।

अख़बार आनलाईन होण सदका मैं कुझ अख़बार तां रात नूं सौण वकत पहड़ के ही सौदा हां, जदों कि कुझ अख़वार मैं सवेरे उठ्ठ के पहड़ लैंदा हां। इस कारन प्रिंट अख़बार पहड़न दी लोड़ ही नहीं पैंदी। सोशल मीडीआ दे रिवाज़ तों पहिलां मैं सवेरे उठ्ठदे सार सभ तों पहिलां अख़बार पहड़दा सां, चाह बाअद विच्च पींदा सां। अख़बार पहड़े बिनां मेरी भुख्ख नहीं मिटदी सी। पर हुण वकत बदल गिआ है ते सोशल मीडीआ मनुख्ख उत्ते भारू हो चुक्का है। इही वजाह है कि पाठकां दी गिणती घटण करके अखबारां नूं कई थावां उत्ते आपणीआं एजंसीआं बंद करनीआं पईआं हन। अखबारां दे बहुते सब्ब औफिस वी बंद हो गए। इह सभ सोशल मीडीआ कारन वापरिआ है।

मोबाइल फोन इक्क छोटे टीवी वांग है, जिस उत्ते पल पल दी ताज़ा जाणकारी मिलदी रहिंदी है। फिर तुसीं घर होवो जां बाहर, दफतर होवो जां वाहन उत्ते जां फिर किधरे सफ़र कर रहे होवो, मोबाइल हत्थ विच्च होण करके तुसीं सोशल मीडीआ उत्ते किसे वी प्रकार दी जाणकारी किते बैठे वी हासल कर सकदे हो। पर अख़बार विच्च उही जाणकारी अगले दिन मिलदी है। इसे वजाह करके अखबारां नूं ढाह लग्गी है। लोक हर वकत सोशल मीडीआ नाल जुड़े रहिंदे हन। अज्ज कल्ल्ह सोशल मीडीआ बहुत तेज़ हो चुक्का है। इस तों इलावा जे तुसीं किसे किसम दी कोई जाणकारी दूजिआं नाल सांझी करना चाहुंदे हो तां उह वी सोशल मीडीआ ’ते मिंटां सकिंटां विच्च सांझी कर सकदे हो। जाणकारी सांझी करन लई सोशल मीडीआ तों वधीआ, ससता अते तेज़ होर कोई साधन नहीं है। पर जेकर सही तरीके नाल वेखिआ जावे तां सोशल मीडीआ तों मिली जाणकारी आम तौर ’ते अधूरी हुंदी है, बहुती वार भरोसेयोग वी नहीं हुंदी। पर इसदे बावजूद लोक सोशल मीडीआ नूं ज़िआदा तरजीह दिंदे हन। सोशल मीडीआ पापूलर होण नाल यू टिऊबरां नूं फाइदा होइआ ते लोक सोशल मीडीआ उत्ते आपणीआं रीलां अते होर समग्गरी पा के उह चोखी कमाई वी कर रहे हन।

सोशल मीडीआ नें अख़बारां नाल जुड़े लोकां दे रुज़गार उत्ते वी सट्ट मारी है। अखबारां दी गिणती घटण नाल हाकरां दे रुज़गार नूं सट्ट वज्जी है। इस वकत सोशल मीडीआ मनुख्ख उत्ते बहुत ज़िआदा भारू हो चुक्का है। इक्क गल्ल ज़रूर है कि अखबारां विच्च जो वी जाणकारी छपदी है, उह बहुत हद्द तक सही अते विसथारपूरवक हुंदी है जदों के सोशल मीडीआ उत्ते जो वी दिसदा है, उस विच्च सचाई दी गरंटी नहीं हुंदी। इस लई सानूं इस फरक नूं समझण दी लोड़ है। सोशल मीडीआ नूं वेखो ज़रूर पर विशवास सोच समझ के करो। इसदी भरोसेयोगता उत्ते भरोसा करना मुशकिल है।

सोशल मीडीए सदका अज्जकल्ल्ह पुआड़े वी बहुत पैंदे हन, सुचेत हो के सोशल मीडीए दी वरतों करो। दूजे पासे अखबारां दी भरोसेयोगता उत्ते यकीन कीता जा सकदा है। अख़बार विच्च प्रकाशित होण वाली किसे वी जाणकारी दी ज़िंमेवारी तैअ हुंदी है। अगर कोई जाणकारी गलत प्रकाशत हुंदी है तां तुसीं अख़बार उत्ते माणहानी दा केस कर सकदे हो, जिस ’ते अख़बार नूं हरजाना देणा पै सकदा है।

सोशल मीडीआ नें साडे समाज विच्च लच्चरता नूं फैलाउण विच्च वड्डा रोल अदा कीता है, अखबारां विच्च अजिही लच्चरता नहीं वेखी इस लई पाठकां नूं अख़बार दी महत्तता नूं समझण दी ज़रूरत है।

* * * * *