कुलविंदर कुमार कवितावां अते मिंनी कहाणीआं दा लेखक है। उसदीआं कहाणीआं अते कवितावां 26 सांझे पंजाबी अते हिंदी दे कावि अते कहाणी संग्रहि विच्च प्रकाशत हो चुक्कीआं हन। पड़चोल अधीन ‘विहड़े वाला निंम’ उसदा पलेठा मिंनी कहाणी संग्रहि है। इस कहाणी संग्रहि विच्च 81 मिंनी कहाणीआं हन। इनहां विच्चों दो दरजन कहाणीआं जिनहां विच्च साऊ कुड़ी, पिआर दा इज़हार, मिध्धिआ फुल्ल, टिऊशन कलास, सफ़र ते हमसफ़र, फ़रक, चल कोई नां, तलाक, तिलकण, मिहणा, आहट, औरत दिवस, फ़रज़, कुड़ीआं किसे तों घट्ट नहीं, धी दी लोहड़ी, रख्खड़ी बंनह लै वीर, टाईम नहीं, मां-बोली, इक्क धी देवीं वे रब्बा, कुड़ीआं चिड़ीआं, तीआं दा मेला, नवें साल दा तोहफ़ा, लोहड़ी दा इंतज़ार अते रूहां दे रिशते औरतां दी ज़िंदगी नाल संबंधत हन। इक्क मां, पतनी, भैण, मासी, चाची, ताई, नानी दे रूप विच्च विचरदिआं औरत नूं जिहड़ीआं सथितीआं विच्चों गुज़रना पैंदा है, उनहां बारे संकेतक ढंग नाल कहाणीआं विच्च लिखिआ गिआ है।
इह मिंनी कहाणीआं लोक हित्तां ‘ते पहिरा देण वालीआं हन, इउं वी किहा जा सकदा है कि कहाणीकार नें इनहां कहाणीआं विच्च लोकाई दीआं भावनावां, दुख्खां-दरदां अते समस्सिआवां नूं पाठकां दी कचहिरी विच्च प्रसतत्त कीता है। कहाणीकार दीआं कहाणीआं वहिम-भरम, वातावरन नाल खिलवाड़, सरकारी तंतर दा आपणी ज़िंमेवारी तों अवेसलापण, सिआसतदाना दीआं चालां, नशिआं दी भरमार अते औरत दी बेकदरी दा परदा फाश करदीआं होईआं लोकाई नूं आपणी ज़िंमेवारी दा अहिसास करवाउण लई सुचेत करदीआं हन।
पुसतक दे सिरलेख ‘विहड़े वाला निंम’ अते ‘वातावरन प्रेमी’ कहाणी समाज वल्लों आपणे निज्जी हित्तां दी प्रापती लई वातावरन नाल रुख्खां दी कटाई करके कीते जा रहे खिलवाड़ दा प्रगटावा करदीआं हन। इसे तरहां ‘अणगहिली’ कहाणी बिजली विभाग दे अधिकारीआं वल्लों लोकां दी बिजली दीआं तारां नूं ठीक करन लई कीती गई बेनती नूं अणडिठ करके कीती लाप्रवाही दा पाज उघेड़दी है। ‘रुतबा’ कहाणी सिआसतदाना वल्लों लोकां दे साहमणे आपणे आप नूं निमाणा होण दा विखावा करना प्रंतू अमली रूप विच्च इसदे विरुध्ध इक्क कहावत ‘हाथी दे दंद खाण लई ते विखाउण लई होर’ दी तरहां पूरी ढुकदी है।
‘रोटी दा नशा’ कहाणी दे दोहरे अरथ हन, इक्क पासे ज़िंदगी दी संतुशटता अते नाल ही नशिआं दी भरमार बारे जाणकारी दित्ती गई है। बिलकुल इसे तरहां ‘फ़रज़’, ‘धरती मां’ ‘लोहड़ी ते इंतज़ार’ ‘दिल दीआं रीझां’, नवें साल दा तोहफ़ा, ‘बेईमानी दी कमाई’, ‘सुख्ख दुख्ख दे साथी’, ‘असभिअता’, ‘प्रण’ अते ‘देश भगती दा जज़बा’ कहाणीआं वी इक्क पासे देश प्रती हमदरदी ते दूजे पासे प्रवास दी लालसा दा प्रगटावा करदीआं हन, दोसत, दोसत दा सहारा वी बणदा है। इसदे नाल ही ‘अकिरतघण’ अते कशमकश’ परवास विच्च वसण लई रिशतिआं दी दुरवरतों ते अणवेखी बारे चेतंन करदीआं हन।
‘औरत दिवस’, ‘रिशते रूहां दे’, ‘इक्क धी देवीं वे रब्बा, ‘कुड़ीआं चिड़ीआं’ अते तीआं दा मेला इसतरीआं दी ख़ुशी ते ग़मी दीआं प्रतीक हन। ‘धी दी लोहड़ी’ समाजिक तबदीली दा प्रतीक है। इक्क पासे मरद औरत दी कदर दा ढकवंज करदै, दूजे पासे मरद औरत दिवस दे समागम ते जाण दी गल्ल करदा है, प्रंतू असल ज़िंदगी विच्च उसदी बेकदरी करदा है। घर विच्च औरतां नाल दुरविवहार, प्रंतू बाहर विखावा सतिकार दा कीता जांदा है। मरद औरत नूं कमज़ोर समझदा है, प्रंतू ‘कुड़ीआं किसे तों घट्ट नहीं’ कहाणी विच्च प्रीत दा बैंक लुट्टण वाले हमलावर नूं हूरा मारके बेहोश कर देणा, मरदां दी फोकी मरदानगी नूं वंगार दे तौर ‘ते दरसाइआ गिआ है कि उह किसे मरद तों घट्ट नहीं हन। ‘वहिम-भरम’ कहाणी विच्च दरसाइआ गिआ है कि अधुनिकता दे पहड़े लिखे ज़माने विच्च वी लोक वहिमा-भरमा दे चकर विच्चों बाहर नहीं निकल रहे। ‘बदलाव’ कहाणी विच्च कुलदीप सिंघ वल्लों शराब दी लत करके नाली विच्च डिगण तों बाअद लग्गे झटके दा उसारू नतीजा विखाइआ गिआ है। ‘गुस्सा फुफ्फड़ दा’ कहाणी इनसान दी घटीआ मानसिकता दा प्रगटावा करदी है, इस कहाणी विच्च करम सिंघ दा आपणे जीजे नूं नीवां विखाणा घटीआ मानसिकता है।
‘देश भगती’ कहाणी नौजवाना विच्च देश दे मान सनमान दा होणा, फ़ख़र वाली गल्ल दा नमूना पेश करदी है। ‘दासतान-ए-विसाखी’ वी जलिआंवाले दे ख़ूनी साके दी चीस, देश भगती दा इज़हार करदी है। ‘नहिले ते दहिला’ कहाणी दोसतां नाल चलितर करन वाले नूं इट्ट दा जवाब पत्थर नाल देण दा प्रगटावा करदी है। ‘सरबत्त दा भला’ समाज सेवा दी प्रविरती शुभ शगन हुंदी है, ‘रख्खड़ी बंना लै वीर वे’, ‘बेनाम रिशते, ते ‘ज़िंदगी जिऊण दा सलीका’ भैण भरा दे पिआर दा प्रतीक ते दोसती दी महत्तता दा प्रगटावा करदीआं हन। ज़िंदगी ‘जिऊण दा सलीका’ ते ‘वातावरन प्रेमी’ दोवें चंगे दोसतां नाल दोसती पाउण दी प्रेरन दिंदीआं हन। ‘फरलो’ दफ़तरी बाबूआं दी फितरत, ‘आलस’ नुकसानदाइक, ‘प्रेरना’ ते ‘मिहनत दा फल’ दोवें मिहनत दीआं सूचक, ‘सचाई दी जित्त’ सफलता दी निशानी अते ‘जेरा’ दूजिआं दी मदद लई प्रेरनादाइक है। दफ़तरी बाबू दी लालच अधीन मानसिकता विदिआरथी दे नंबर प्रिंसीपल नूं घट्ट विखा दिंदी है, जदों कि नंबर दाख़ला देण लई लोड़ींदे हन। ‘भीड़-भड़क्का’ कहाणी धारमिक सथानां ‘ते इनसानीअत दी अणगहिली दा द्रिशटांतिक प्रगटावा करदी है। ‘पहिली लोहड़ी’ ते ‘निक्की जिही ग़लती’ दफ़तरां विच्च इनसानीअत दे दोवें रूपां बारे जाणकारी दिंदी है, इक्क पासे हौलदार आपणे सिपाही दी ज़रूरत दी अहिमीअत नूं दरकिनार करदा है ते दूजे पासे थाणेदार कदरदान बणदा है। ‘किरदार’ दो भरावां दे विवहार दा अंतर दरसाउंदी है। ‘रंगां दा तिउहार’ कहाणी ग़रीबां दी हालत बिआन करदी है। ‘कुदरत दा कहिर’ अते ‘कौण साहिब नूं आखे’ कहाणीआं किसाना दीआं फ़सलां दी तबाही नाल उनहां दीआं भावनावां दे कतल होण बारे दसदीआं हन।
लोक भलाई अते इनसानीअत दी कदर संबंधी वी अध्धा दरजन कहाणीआं हन। ‘असूल दी गल्ल’ सरपंच वल्लों लालच दे के बच्चा पास करवाउणा आम जिही गल्ल है, प्रंतू इस कहाणी विच्च प्रिंसीपल वल्लों करारा जवाब देणा असूल प्रसती दा नमूना है। ‘रंगला पंजाब’ विअंगातमिक कहाणी है, जिहड़ी पंजाब विच्च नशिआं, बेरोज़गारी, लुट्ट खोह, अमन कानूंन दी सथिती, आतम हत्तिआवां, सड़की दुरघनावां अते परवास दी होड़ दस्सके गुझ्झे तीर मारदी है। ‘मशीनीकरन’ कहाणी बेरोज़गारी पैदा करन बारे चेतंन करदी है। पलेठा कहाणी संग्रहि होण करके कुलविंदर कुमार दीआं मिंनी कहाणीआं पहिली सट्टे प्रचार लग्गदीआं हन। इस लई कहाणीकार नूं अग्गे वासते कहाणीआं लिखदिआं धिआन रख्खणा चाहीदा है कि विच्चों प्रेरना तां भावें मिले, प्रंतू प्रचार नहीं होणा चाहीदा। भविख विच्च कहाणीकार तों होर वधीआ ढंग नाल कहाणीआं लिखण दी उमीद कीती जा सकदी है।
96 पंनिआं, 250 रुपए कीमत वाला ‘विहड़े वाला निंम’ मिंनी कहाणी संग्रहि साहितय कलश पबलीकेशन, पटिआला नें प्रकाशत कीता है।
संपरक कुलविंदर कुमार : 9914481924

