सितम्बर 09, 2026

writingDetail.created_by
By: अंम्रित कौर बडरुख्खां

अधिआपक दा संजीदा होणा बहुत ज़रूरी है

अधिआपक राशटर दा निरमाता है। अधिआपक मोमबत्ती दी तरहां हुंदा है जो आप जल के दूजिआं नूं रोशनी दिंदा है। पर मैं कई वार महिसूस कीता कि मोमबत्ती अते उस दा धागा तां जल के ख़तम हो जांदा है। पर अधिआपक तां हमेशा गिआन रूपी रौशनी वंडदा है, इह गिआन कदे वी ख़तम नहीं हुंदा सगों अग्गे दी अग्गे जोत तों जोत जगदी रहिंदी है। सुहिरद अधिआपक रिटाइर होण तों बाअद वी नां तेल मुक्कण दिंदे हन नां ही गिआन दी बत्ती बुझ्झण दिंदे हन सगों उह आपणा सरीर मुक्कण तों पहिलां बहुत सारे गिआन दे दीवे जगा जांदे हन जो हनेरे राहां नूं हमेशां रौशन करदे हन। अजिहे अधिआपक आपणे विदिआरथीआं दे मनां विच्च हमेशां जिउंदे रहिंदे हन। अजिहे अधिआपक होणा बहुत माण वाली गल्ल हुंदी है।

हरेक इनसान दे आपणे आपणे विचार हुंदे हन। आपणी उपजीवका चलाउण लई अधिआपक बणना वख्खरी गल्ल है अते सही अरथां विच्च अधिआपक होणा वख्खरी गल्ल है। सुकरात वांग राह जांदिआं नूं सवाल पुछ्छ के वी गिआन वंडदे रहिणा अधिआपक दा इक्क ज़रूरी गुण होणा चाहीदा है। बच्चिआं वल्लों पुछ्छे गए सवालां दे उत्तर देणा उहनां दी जगिआसा नूं शांत करना वी बहुत ज़रूरी है।

कई अधिआपक पूरी तनदेही नाल आपणे फ़रज़ निभाउणा जाणदे हन। कई गळ पिआ ढोल ही वजाउंदे हन। ख़ैर हरेक दीआं आपणे परिवारां प्रती ज़िंमेवारीआं वी हुंदीआं हन। पर इत्थे इक्क गल्ल करनी बणदी है कि जेकर अधिआपक आपणे विदिआरथीआं नूं आपणे बच्चिआं दी तरहां समझे तां उह कदे वी आपणे फरज़ां तों पिछ्छे नहीं हटेगा। जिंना चिर अधिआपक सकूल विच्च रहिंदा है ओना चिर पूरी ज़िंमेवारी नाल बच्चिआं दा धिआन रख्खे। सिख्खिआ दे नाल नाल उहनां नूं ज़िंदगी विच्च आम समस्सिआवां नाल नजिठ्ठण दे ढंग तरीके वी दस्से। कई सरकारी अधिआपक वीरां दे मन विच्च इह गल्लां उठ्ठदीआं होणगीआं , ' असीं की करीए... बथेरा समझाउने आं, इह समझदे ही नहीं, मापे अनपहड़ हन, घरे बच्चिआं नूं पहड़न नहीं बिठाउंदे कंमां विच्च ला लैंदे हन। रोज़ सकूल नहीं आउंदे ...असीं तां औखे होए पए आं।' गल्ल उहनां दी वी सही हो सकदी है पर अधिआपक नूं आपणी असल कमाई दा उदों पता लग्गदा है जदों कोई अफ़सर उहनां कोल आ के आपणी गड्डी रोकदा है अते उहनां दे पैरीं हत्थ ला के आखदा है, 'तुसीं मैनूं पहड़ाइआ सी, तुसीं मेरी मद्दद कीती सी जां फिर तुहाडी कही फलाणी गल्ल मेरे अंदर छप गई जिस करके अज्ज मैं इस मुकाम 'ते पहुंचिआ हां।' इस तरहां दी गल्ल किसे वी अधिआपक लई माण वाली अते रूह तक्क सकून पहुंचाउण वाली हुंदी है। अधिआपक दा बच्चिआं अंदर सुट्टिआ नेकी दा बीज जदों पुंगरदा है तां इस नेकी दा जलौअ बेईमानां नूं भाजड़ां पा दिंदा है। मेरा सोचणा है कि जेकर सकूल वाले समें विच्च वी अधिआपक बच्चिआं नूं इमानदारी नाल पहड़ाउण, उहनां दे पूरे पीरीअड लगाउण, उहनां विच्च चंगीआं किताबां पहड़न दी चेटक लाउण तां बहुत वधीआ नतीजे साहमणे आउणगे। सिध्धी जिही गल्ल है जदों बंदा तिआर हो के आपणी करम भूमी तक्क पहुंच ही गिआ फिर करम करन विच्च तां कोई प्रेशानी नहीं होणी चाहीदी। जदों बच्चिआं नूं पहड़न लई किहा जांदा है तां बहुते बच्चिआं दा इही जवाब हुंदा है, 'पहड़ के किहड़ा नौकरीआं मिलदीआं नें।' इह गल्ल बिलकुल्ल सही है पर इह वी सही है कि भावें नौकरीआं सारे पहड़े लिखिआं नूं नहीं मिलदीआं पर जिंनिआं नूं वी मिलदीआं हन उह पहड़े लिखिआं नूं ही मिलदीआं हन। पहड़ाई सिरफ़ नौकरी प्रापत करन लई नहीं हुंदी सगों ज़िंदगी नूं खूबसूरत तरीके नाल जिउण लई वी गिआन होणा ज़रूरी है।

अधिआपकां दीआं आपणीआं बहुत सारीआं समस्सिआवां हन। उह बच्चिआं नूं झिड़क वी नहीं सकदे मारना तां दूर दी गल्ल है। कई अधिआपक इहो जिहीआं सथितीआं दा साहमणा करदे होए वी आपणे फ़रज़ां नूं इमानदारी नाल निभाउंदे हन। पंजे उंगलां बराबर नहीं हुंदीआं। बहुत सारे आपणे कित्ते नूं समरपित हुंदे हन। बच्चिआं दी बिहतरी लई नवें नवें ढंग तरीके खोज के, उहनां नूं अमल विच्च लिआ के, सिखाउण दे तरीके नूं दिलचसप बणा दिंदे हन अते इस दे कमाल दे नतीजे साहमणे आउंदे हन ।मुआफ़ करना ... कुझ्झ कु अधिआपक इहो जिहे हुंदे हन जो अध्धा पीरीअड लंघण तों बाअद जमात विच्च जांदे हन जां पूरा पीरीअड जांदे ही नहीं। इक्क अध्धा दिन इस तरहां होवे अणदेखिआ कीता जा सकदा है पर रोज़ रोज़ इस तरहां करना इक्क अधिआपक नूं शोभा नहीं दिंदा। इहो जिहे कुझ्झ कु अधिआपक आपणे पवित्तर कारज 'ते दूजिआं नूं उंगल चुक्कण लई मजबूर कर दिंदे हन। इस तरहां दी अणगहिली बच्चिआं दा बहुत नुकसान करदी है।

इक्क वार किसे अधिआपक नें सकूल दे बच्चिआं नूं पुछ्छिआ कि उहनां नूं किहड़ा अधिआपक चंगा लग्गदा है। बच्चिआं नें इक्क सांवली , साद-मुरादी, बच्चिआं अते सकूल प्रती आपणे फ़रज़ां नूं शिद्दत नाल निभाउण वाली अधिआपका दा नां लै दित्ता। आपणे आप नूं हमेशा खूबसूरत बणाई रख्खण वाली अधिआपका जिहड़ी आपणे बुल्ल्हां दी फिक्की होई सुरख़ी नूं वी सकूल विच्च बैठी कई वार गूहड़ी करदी सी बच्चिआं दी गल्ल सुण के उस नूं घबराहट महिसूस होण लग्गी। दूसरे दिन उस दा सकूल जाण नूं चित्त नां करे। जे उस नें 'सुहणा उह जो सुहणे कंम करे' वाली इबारत 'ते अमल कीता हुंदा फिर उस नूं चिंता, दुख्ख , घबराहट महिसूस नहीं सी होणी। फ़रज़ां तों टाळा वट्टण वाले अधिआपकां नूं पछाणन वाली अख्ख बच्चिआं कोल वी हुंदी है।

बच्चिआं नूं सही गलत दस्सणा अधिआपकां अते मापिआं दी ज़िंमेवारी है। घरे गलतीआं करन दे उहनां कोल मौके नहीं हुंदे सकूल विच्च उस समें इहनां बच्चिआं नूं मौके मिलदे हन। जदों उहनां नूं बहुती खुल्ल्ह दित्ती जांदी है। बच्चे आपणी नाज़ुक उमर दे दौर विच्चों लंघ रहे हुंदे हन जिस नूं मनोविगिआनीआं नें किशोर अवसथा दा नां दित्ता है। सारे अधिआपकां नें मनोविगिआन दी पहड़ाई कीती हुंदी है। पर हालात कुझ्झ एदां दे हो गए हन, कई मापे अते अधिआपक बच्चिआं दे विहार तों दुखी हुंदे हन उह चाहुंदे होए वी उहनां नूं ठीक गलत नहीं समझा सकदे। किते तां कमी होवेगी। कई अधिआपक सच्चीं बच्चिआं नूं गिआन रूपी रौशनी देण लई दीवे वांग बलदे हन। पर कई आपणा गिआन बच्चिआं नूं वंडण दी थां आपणे अंदर सांभ के ही रिटाइर हो जांदे हन। दो चार कु एदां दे वी हुंदे हन जो बच्चिआं नूं वंडी निक्की निक्की चीज़ दा हिसाब रख्खदे हन सबूत तिआर करदे हन तां जो उहनां नूं सटेट ऐवारड जां कोई वी ऐवारड मिल सके पर जेकर अधिआपक दी मिहनत नाल बच्चे सही राह 'ते तुरदे हन चंगे नागरिक, चंगे इनसान बणदे हन इक्क अधिआपक लई इस तों वड्डा ऐवारड कोई नहीं हो सकदा। सुणन विच्च आइआ है कि ऐवारड लैण लई अधिआपक खुद फाईलां तिआर करके अपलाई करदे हन ।आम जिहा नागरिक होण दे नाते मैनूं लग्गदा है कि अधिआपकां दा कंम देख के महिकमा उहनां दे नां ऐवारड लई भेजे।

कुझ्झ वी होवे अधिआपक दी सभ तों पहिली ज़िंमेवारी बच्चे हन। उहनां नूं सिख्खण लई प्रेरित करना, चंगे माड़े राहां दीआं औकड़ां तों बचण दे राह दस्सणा, उहनां दा सरबपख्खी विकास करन विच्च सहाई होणा, चंगीआं किताबां पहड़न लई प्रेरित करना, उहनां दीआं रचनातमक रुचीआं नूं बाहर कढ्ढणा, सभ तों वड्डी गल्ल उहनां अंदर चंगे इनसान बणन दे गुण भरने बहुत ज़रूरी हन। मापिआं नूं वी चाहीदा है कि उह अधिआपकां नूं पूरा सहियोग देण तां कि सुहणे यतनां नाल बच्चिआं दा भविख्ख खूबसूरत होवे। सुहणा समाज, सुहणा देश अते सुहणी दुनीआं दी सिरजणा विच्च आपणा बणदा हिस्सा पाइआ जा सके।