कला दी इक अहिम वंनगी है साहित अते साहित दा इक बहुत ही शकतीशाली रूप है बिरतांत। कहाणी, बिरतांत दा हरमनपिआरा रूपाकार है। इस लई, निरसंदेह, कहाणी दी अहिमीअत अते ताकत इस दी बिरतांतकारी दे हुनर करके ही हुंदी है। विशे-वसतू दी नवीनता, पाठक/सरोते दे मन-मसतक नूं संमोहित करन वालीआं गलपी जुगतां (कहाणीपण) अते किसे विचारधारा-विशेश दे आरोपण तों मुकत सहिज बिआनी इस हुनर दे तिंन थंमह हुंदे हन। जिवें किहा जांदा है, ‘हत्थ लाइआं कुमलाण वे लाजवंती दे बूटे’, उवें कहाणी रूपाकार नाल अढुक्कवें तज़रबिआं राहीं कीती गई छेड़-छाड़ नाल इस विधा दी आभा दा जलौअ मध्धम पै जांदा है। अढुक्कवें शबद उत्ते मैं वधेरे बल इस लई दित्ता है कि इह विधा इक खुल्ल्हे सरूप वाली है अते उंज इस विच नवें अते ढुक्कवें तज़रबिआं दी कोई मनाही नहीं। बलकि इस विधा विच तां कला दीआं गैर-साहितक वंनगीआं दे नाल नाल विगिआन अते समाज-विगिआन दे खेतरां दीआं संचार-जुगतां नूं वी बाख़ूबी इसतेमाल कीता गिआ मिलदा है। शरत सिरफ़ एनी है कि उनहां संचार-जुगतां दा अनुपात संतुलित मातरा वाला होणा ज़रूरी है। अजिहा नां होण दी सूरत विच कहाणी-बिरतांत, कहाणी-विधा दी थां, किसे होर रूप वल्ल तिलक जांदा है। मिसाल वजों कहाणी विअंग, पापूलर बिरतांत (उपभोगी), गलपी निबंध, भाशणी प्रवचन, किस्सागोई, याद, रेखा-चित्तर आदि दे खेमे विच जा डिगदी है। किसे वी तरहां दे मनोरथवाद दी सिध्धी लई कहाणी रूपाकार नूं माधिअम बणाउण वेले रूप-विगाड़ दी इह गल्ल पंजाबी कहाणी विच आम ही वापरदी रही है। सुधारवाद, प्रगतीवाद, दलितवाद, नारीवाद, प्रयोगवाद, मंडीवाद (पापूलर) दे झुकावां वाली पंजाबी कहाणी विच अजिहा हुण वी वापरदा आम ही वेखिआ जा सकदा है।
कहाणी रूपाकार दे बिरतांतक संजम, सलीके अते सुहज वल्लों अवेसले होण करके कई कहाणीकार विशे-वसतू दी नवीनता दे बावजूद आपणी कहाणी नूं कलासकी रंगण देण तों वांझे रहि जांदे हन। मिसाल वजों दीपती बबूटा दी कहाणी ‘भगवें बद्दलां विच्च फसे सिंग’ (कहाणी धारा, अकतूबर-दसंबर) नूं वेखदे-वाचदे हां। दीपती बबूटा पिछले कुझ सालां विच उभ्भरी बहुत समरत्थ कथाकार है। उह जिस विशे नूं आपणा कथा-वसतू बणाउंदी है उस नाल सबंधित ढेर सारी समग्गरी इकत्तर करन उपरंत ही कथाकारी दे अमल विच पैंदी है। लोड़ींदे इतिहासक-मिथिहासक वेरविआं दी भरपूरता अते वसतू-चोण दी नवीनता उस दी शकती बणदी है। यथारथक गलपी-भाशा दा भंडार वी उस कोल मौजूद हुंदा है। डांस-गरुप्पां विच्च कंम करदीआं कुड़ीआं अते प्रबंधकां दे विहार बारे पिछले साल प्रसिध्ध होई उसदी कहाणी ‘डांस फलोर’ (कहाणी धारा-18) दे हवाले नाल उपरली धारना दी पुशटी कीती जा सकदी है। पर उस दे लिखण दी रफ़तार काफी तेज है; इस लई काहली उस नूं बिरतांतकारी दे हुनर प्रती पूरी तरहां सुचेत नहीं होण दिंदी।
इस साल दीपती बबूटा दी कहाणी ‘भगवें बद्दलां विच्च फसे सिंग’ गऊ-रख्खिआ दे हवाले नाल अजोकी भारती विवसथा दीआं विभिंन परतां दा बिरतांत सिरजदी है। गऊ दे माता होण नाल जुड़िआ इतिहास-मिथिहास, अजोके सभिआचारक प्रसंग विच गऊ-माता दे वरतारे नाल जुड़ी जन-मानसिकता, वोटां बटोरन वाली राजसी सिआसत अते गऊआं-ढट्टिआं दे बेमुहार वग्गां नाल लीहों लत्थी आम आदमी दी ज़िंदगी दे बेशुमार वेरवे इस कहाणी दी शकती बण के इस नूं राजसी अते सभिआचारक अवचेतन दी कलासिक रचना बणा सकदे सन पर अजिहा हो नहीं सकिआ। कारण सपशट है कि इस वरतारे दे पिछ्छे कंम कर रही राजसी धिर दी संपरदाइक सोच उत्ते तिख्खा विअंगमई तबसरा करन दी मनोरथवादी चाहत हौली हौली कहाणी नूं विअंगमई गलपी तबसरे दी विधा वल्ल धकेलणा शुरू कर दिंदी है। वैसे इस गल्ल दी भिणक पाठक नूं कहाणी दे विअंगमई सिरलेख तों ही पैणी शुरू हो जांदी है। हालां कि कहाणी दा आरंभ जिस तरहां गलपी-भाशा दी प्रकारज़ी अते कलातमक आभा नाल हुंदा है, उस तरहां दा जलौअ पूरी कहाणी विच काइम रहिंदा तां, निरसंदेह, इह कहाणी शाहकार हो निब्बड़दी। पर पातर उसारी अते तरकपूरन घटनावीं प्रबंध वल्ल पूरा धिआन नहीं दित्ता गिआ।
बिरतांतकारी वजों अजिहा असावांपण अते झोल वख्ख वख्ख रंगां-रूपां विच इस साल दीआं होर बहुत सारीआं कहाणीआं विच वी वेखण नूं मिलदा है, जिवें रवी डिफैंडर (भगवंत रसूलपुरी, सिरजणा, अकतूबर-दसंबर), सिआसत खेड बाबा, सिआसत (जिंदर, अख्खर, अकतूबर-दसंबर), पंडित जी उरफ़ परस राम (बलविंदर सिंघ गरेवाल, सिरजणा, जुलाई-सतंबर), बी पौजेटिव यार (बलीजीत, कहाणी धारा, अप्रैल-जून), बचना (गुरमीत कड़िआलवी, हुण, मई-अगसत), बंदे दा पुत्त (सांवल धामी, हुण, सतंबर-दसंबर), ओड़कि सचि रही (दीप देविंदर सिंघ, हुण, सतंबर-दसंबर), पेज नंबर दो सौ छिपंजा (दविंदर मंड, कहाणी धारा, जुलाई-सतंबर), गंढ तरुप्प (राणी नगेंदर, राग, जनवरी-अप्रैल), तेरे बगैर (दीपती बबूटा, प्रवचन, जनवरी-मारच), घुग्गीआं दा जोड़ा (प्रवचन, जनवरी-मारच), तां फिर मैं कित्थे हां (जसवीर राणा, त्रिशंकू, 88-89 अंक), टुट्ट भज्ज (सुरिंदर रामपुरी, प्रतीमान, जुलाई-सतंबर), आई पुरे दी वाअ (नैण सुख्ख, कहाणी धारा, अप्रैल-जून), मुशकीआं जुराबां (हरजिंदर सिंघ सूरेवालीआ, राग, जनवरी-अप्रैल), खजूरां (सुखजीत, हुण, मई-अगसत), इह झांजर तूं नां पावीं (अजमेर सिध्धू, राग, सतंबर-दसंबर), काली गुफ़ा (सुरजीत बराड़, त्रिशंकू, 88-89 अंक), काग (सुरिंदर नीर, त्रिशंकू, अंक 88-89), सदगती (किरपाल कज़ाक, हुण, जनवरी-अप्रैल), इक छोटी जिही बे-वफ़ाई (जसवीर राणा, शबद, अप्रैल-जून), पलेस वैलिऊ (केसरा राम, हुण, जनवरी-अप्रैल), खूह ते खाई (ख़ालिद हुसैन, शबद, अप्रैल-जून) आदि। इह सारे सथापित कहाणीकार हन पर किसे नां किसे तरहां दा मनोरथवाद जां अवेसलापण जां बिरतांतकारी दे हुनर दी सवै-सिध्ध शकती उत्ते बेभरोसगी, इनहां नूं कलातमक बिरतांतकारी दे मारग तों भटकाअ दिंदी है। सिट्टे वजों अजिहीआं बहुत सारीआं पंजाबी कहाणीआं कलासकी सिखर तों हेठां दरमिआने पध्धर दीआं रहि जांदीआं हन।
दूजे पासे पंजाबी पाठक दे पख्खों इक हां-पख्खी तबदीली इह वेखण नूं मिलण लग्गी है कि कहाणी दे विशे-वसतू दी नवीनता दे नाल नाल कलातमक मिआर दा मापदंड उस दी उचेची तरज़ीह बणन लग्गा है। इह गल्ल समुच्चे पाठक बारे नहीं तां घट्टो-घट्ट सुजग्ग पाठक बारे ज़रूर सच्च सिध्ध हो रही है। पिछले साल बलविंदर सिंघ गरेवाल दी कहाणी ‘डबोलीआ’ (सिरजणा, जनवरी-मारच, 2018) नूं जिवें अजिहे पाठक नें सरवोतम दरजा दित्ता सी, उह मिसाली किहा जा सकदा है।
अजोके सुजग्ग पाठक दा इह दबाअ ही है कि पंजाबी कहाणी आपणे रूपाकारक धरम दे मूल नूं पछाणन वल्ल रुचित होई है। इसे करके पंजाबी कहाणीकार वल्लों किसे लहिर दे कंधाड़े चहड़न जां विचारधारा-विशेश दा धुतू बणन दी थां आपणे समकाली जीवण-यथारथ दे हकीकी रूपांतरण नूं जांचण-घोखण दा उपराला कीता जाण लग्गा है अते बिरतांतक सलीके नूं आपणा मूल मंतव बणाउण दी कोशिश वी कीती जाण लग्गी है। इस पख्खों वेखदिआं जिनहां कुझ कहाणीआं नें उचेचा धिआन खिच्चिआ है उनहां दा ज़िकर इस साल दी प्रापती वजों करना बणदा है।
सांवल धामी दी कहाणी ‘इह कोई नाटक नहीं’ (हुण, जनवरी-अप्रैल) उलझे होए मनुख्खी रिशतिआं, विशेश करके पती-पतनी दे सबंधां बारे वड्ड-आकारी अते डूंघी बिरतांतक संरचना वाली रचना है। इस कहाणी दी सभ तों वड्डी ख़ूबी इह है कि अंनय-पुरखी बिरतांत वाली इस रचना विच कहाणीकार हर थां हाज़र होण दे बावजूद किते वी नज़र नहीं आउंदा, फतवे देण (जजमैंटल होण) दी गल्ल तां बहुत दूर दी है। उस दा बल इक्को गल्ल उत्ते ही रहिंदा है कि पातर दा कारज ही उस दे चेतन-अवचेतन दा भरपूर प्रगटावा बण जावे। पंजाबी बंदे दे मानवी विहार अते रिशतिआं दी बदलदी विआकरन दी एनी डूंघी झात पा के पाठक मालो-माल महिसूस करदा है। पातरां दे सरीरक अते मानसिक कारज दे मेच दी गलपी-भाशा सिरजण विच धामी दी विशेश मुहारत है। कहाणी दा कथा-रस घटनावीं गुंझल पाउण जां खोल्हण विच नहीं बलकि पातरां दे मनो-रहस्सां दी डूंघी, फिर होर डूंघी झात पुआउण विच है। इह कहाणी भावें नारीवादी पैंतड़े तों नहीं लिखी गई जापदी पर इस नूं नारीवादी नज़रीए नाल निहारना होर वी दिलचसप लगदा है किउंकि कहाणी नारी दी अबोल शकती दा ज़बरदसत प्रगटावा करदी है। समुच्चे रूप विच इस दा कहाणीपण इक इक शबद विच है अते उस दा आरंभ कहाणी दे सिरलेख विचली दारशनिक रमज़ तों ही हो जांदा है।
सरघी दी कहाणी ‘होलीडे वाईफ़’ (राग, सतंबर-दसंबर) पंजाबी औरत दी मानसिकता विच आ रहे नवें विदरोही पलटिआं दा बिरतांत सिरजदी है। अबला तों सबला बणी इह औरत दूजिआं (अदरज़) दी दित्ती पछाण तों मुकत हो के आपणी नवीं मानवी पछाण दी महिज़ जुसतजू ही नहीं करदी बलकि उसनूं पुनर-परिभाशत करके अमली रूप वी दिंदी है। इस लई सथापत मरदमुखी नैतिक मापदंडां तों पार जा के आपणे तन-मन दी ख़ुदमुख़तार रूप विच्च मालक बणदी है अते इस नवीं लभ्भत दा जशन वी मनाउंदी है। उत्तम-पुरखी बिरतांत वाली इस कहाणी विच जिवें बिरतांतकार मैं पातर नूं लेखक दी विअकतीगत विचारधारक छाप तों मुकत करके सिरजिआ गिआ है, उह वित्थ-सिधांत अजोकी पंजाबी कहाणी दी बिरतांतकारी दा नवां हासिल बणदा है। इस कहाणी दी मुख्ख शकती इस दी मुख्ख पातर चंनप्रीत दी चरित्तर उसारी विच है। कहाणीकार नें अबला तों सबला दे नारी रूपांतरण नूं रमज़मई लोकधाराई चिंनहां ते प्रतीकां राहीं इस तरहां मूरतीमान कीता है कि पाठक नवीं पंजाबी औरत दे अवचेतनी संसार दी थाह पाउण दे नाल नाल सांसक्रितक भाव-बोध नाल लबरेज़ गलपी भाशा दा वी साहितक सुआद माणदा है।
इह गल्ल पंजाबी समाज विच आ रहे किसे नवें अते तिख्खे बदलाव दी कनसोअ देण वाली है कि इस साल दीआं इह दोवें बिहतरीन कहाणीआं पंजाबी नारी दी मूक क्रांती चेतना नूं कथा-विवेक बणा के उभारदीआं हन।
सुखपाल सिंघ थिंद दी कहाणी ‘कालख कोठड़ी’ (हुण, मई-अगसत) अजोके पंजाबी बंदे दे मन-मसतक विच घड़मस्स पा रही राजसी गंधलचौदें दा बिरतांत पेश करदी है। अंनय-पुरखी बिरतांत विच लिखी इह कहाणी मुख्ख पातर जुझारवीर सिंघ दे हवाले नाल पंजाब/भारत विच किसे नवीं राजसी पारटी (आम आदमी पारटी वल्ल संकेत) राहीं नवें क्रांतीकारी परिवरतनां दी लोचा करदी है पर इह लोचा पूरी हुंदी नहीं जापदी। पूंजीवादी कारपोरेट जगत, प्रोफैशनल राजसी नेतावां, सनसनीमूलक मीडीआ अते संपरदाइक मूलवादी सोचां (प्रैजूडिसस) दे मक्कड़जाल विच फस के कोई वी नवां आदरशक, लोक-पख्खी अते जुझारू सुपना अखीर नूं दम तोड़ जांदा है। नौजवान जुझारवीर सिंघ दा विवसथा-परिवरतन दा सुपना वी इउं ही अधवाटे टुट्टदा है। राजसी चेतना वाली इस वड्ड-आकारी कहाणी दी शकती इस दे बहु-पासारी बिरतांत सिरजण विच है। अजोके चकाचौंधी अते घड़मस्समई दौर दी बिरतांतकारी लई ढुक्कवीं गलपी भाशा सिरजण दा सुचेत यतन करना इस कहाणी दी इक होर प्रापती मंनी जा सकदी है।
बिंदर बसरा दी कहाणी ‘कल्ल्ह वी आउणै’ (राग, सतंबर-दसंबर) इक मध्धवरगी नौकरीपेशा औरत दी आपणा ‘रुटीन’ तोड़ के, बुसबुसी हो रही ज़िंदगी विच कुझ ताज़गी भरन दी चाहत दा बिरतांत पेश करदी है। महांनगरी जीवण-शैली अनुसार घर अते दफ़तर दे कंमां-कारां दे रुटीन विच फसी शिलपी नूं जापदा है कि ज़िंदगी प्रती सिरफ “ऐंगल चेंज“ करके ज़िंदगी दा रुख़ बदलिआ जा सकदा है। इक दिन उह इस तरहां दा प्रयोग वी करके वेखदी है पर अंत परिसथितीआं दी कस्स इह साबित कर दिंदी है कि लोड़ तां ज़मीनी हकीकत बदलण दी है, सिरफ नज़रीआ बदलण नाल कुझ नहीं हुंदा। इस कहाणी दी कलातमकता इस दी सहिज बिआनी अते मध्धवरगी जीवण-शैली नाल वर मेचदे गलपी-मुहावरे दे ढुक्कवें इसतेमाल विच है।
त्रिपता के सिंघ दी कहाणी ‘सैवनथ सैंस’ (चिराग, जुलाई-सतंबर) उत्तम-पुरखी नौकरी-पेशा मध्धवरगी मरद बिरतांतकार राहीं उस दे दफ़तर दी सहिकरमी अनुपमा मैडम दा बिरतांत पेश करदी है। अनुपमा दी बेबाक जीवण-शैली अते सहिज दोसतीनुमा नेड़ता नूं बिरतांतकार काम-संपरक दी कामना दा संकेत समझ बैठदा है, पर अनुपमा आपणी ‘सैवनथ सैंस’ राहीं उस दे मंतव नूं समझ के लोड़ींदी वित्थ थाप लैंदी है। सहिज-सुभावक बिरतांत वाली इस कहाणी दी बिरतांतक ख़ूबसूरती मनुख्खी विहार दीआं मनोविगिआनक रमज़ां नूं निक्के निक्के वेरविआं ते इशारिआं (जैस्सचरज़) राहीं पेश करन विच है।
जिंदर दी कहाणी ‘हाफ टाईम’ (सिरजणा, जुलाई-सतंबर) उत्तम-पुरखी बिरतांतकार राहीं इक अधखड़ उमर दी विधवा दीआं जिसमानी अते रूहानी अत्रिपतीआं दा बिरतांत पेश करदी है। ढलदी उमर नाल जुड़ीआं संसकारक वरजनावां दे दबाअ अधीन उह आपणीआं सहिज मानवी जिनसी खाहशां नूं वी दब्ब के जिओण दी कोशिश करदी है पर जवान हो रही धी उसदी अंदरूनी कशमकश नूं भांपदिआं आपणी मां नूं टैबूज़ तों मुकत करन दा यतन करदी है। इस कहाणी दी शकती जित्थे इसदी पुख़ता बिरतांत-शैली करके है उत्थे नवीं पीहड़ी दे उसारू मानवी नज़रीए दी टोह लाउण, कथा-विवेक वजों उभारन विच वी है।
भगवंत रसूलपुरी दी कहाणी ‘रंगां दी सांझ - समाज विगिआन’ (हुण, सतंबर-दसंबर) इक वड्ड-आकारी, जटिल बिरतांत वाली अते प्रयोगमुखी लहिज़े वाली कहाणी है। इस दा मूल ढांचा भावें पिआर दी तिकोण नूं पेश करन वाला जापदा है पर आपणी डूंघ संरचना विच इह दलित अते कबाइली संवेदनावां दे रोहमुखी कलातमक प्रगटावे दी कहाणी है। विशलेशणी शैली वाले बिरतांत कारण भावें कहाणी किते किते सिरजणा दी थां घाड़त वाली जापदी है पर चित्तरकारी खेतर दी भाशा-विशेश दे इसतेमाल राहीं इस विच नवां, रौचिक अते सारथक प्रयोग कीता गिआ है। इसे करके कहाणी वधेरे धिआन खिच्चण वाली बण गई है।
अरविंदर कौर धालीवाल दी कहाणी ‘वेदन कहीए किस?’ (अख्खर, अकतूबर-दसंबर) आम समाज तों परे समशानघाट दी अड्डरी अते भिआनक सथिती विच विचरदे चंडाल श्रेणी दे पातरां दा जीवण-बिरतांत पेश करदी है अते इनहां दी चंडाल दिख्ख दे हेठां मानवी संवेदनावां दे तरल तत्त दी पछाण दा अहिसास वी कराउंदी है। कहाणी दी शकती जित्थे विलख्खण वसतू-चोण अते उस दे गलपी निभाअ नाल जुड़ी होई है उत्थे ढुक्कवें चिंनहां-प्रतीकां अते बिरतांतक वेरविआं राहीं माहौल दी यथारथक सिरजणा करके वी है। कहाणी उत्तम-पुरखी बिरतांतकार दी थां अंनय-पुरखी बिरतांतकार राहीं पेश कीती जांदी तां होर वी प्रभावशाली हो जाणी सी किउंकि वकता दी बोली-शैली उसदे श्रैणिक सुभाअ नाल पूरी तरहां मेल नहीं खांदी।
पाकिसतानी मूल दे अमरीका वासी कहाणीकार जावेद बूटा दी कहाणी ‘चौळां दी बुरकी’ (लिप्पीअंतर-सुरिंदर सोहल, हुण, जनवरी-अप्रैल) भारत-पाकि वंड नाल वंडी गई पंजाबीआं दी सभिआचारक अते इनसानीअत दी सांझ दे दरद दा प्रगटावा करदी है। उत्तम-पुरखी बिरतांतकार दुआरा इक बज़ुरग औरत दे हवाले नाल पाठक नूं उस दरद दा अहिसास बड़ी शिद्दत नाल कराइआ गिआ है। इस तरहां जापदा है जिवें बीजी पातर सरीरक तौर उत्ते अंम्रितसर, पर मानसिक तौर उत्ते आपणीआं सिमरतीआं दे शहिर लाहौर विच रहि रही है। इस कहाणी दी शकती इसदी शिद्दत भरी गलपी-भाशा नाल उणी बिरतांतकारी विच है। मैं पातर दा पाकिसतानी पंजाबी दी रंगण वाला लहिज़ा अते घटनावां दा सहिज-सुभावक वरनण वी कहाणी दी गलपी आभा नूं वधाउण वाले तत्त हन।
कनेडा वासी नवीं कहाणीकार सुरजीत दी कहाणी ‘सुरख़ सवेर’ (अख्खर, जनवरी-मारच) अंनय-पुरखी बिरतांतकार राहीं सिमरजीत कौर विरदी उरफ़ सिमोन दी उमर दे आखरी पड़ाअ दी मारू इकल्लता दा बिरतांत पेश करदी है। पारकिनसन दी बिमारी नाल पीड़त अते पछ्छमी भांत दी जीवण-शैली वाले नूंह-पुत्त वल्लों अणगौली कीती बज़ुरग विधवा सिमोन जदों आपणी ज़िंदगी दा लेखा-जोखा करदी है तां आपणिआं हत्थों ठग्गी जिही महिसूस करदी है। इस लई नांह-पख्खी सोचां उस नूं निरंतर घेरदीआं हन पर आपणे चेतंन यतनां नाल उह हां-पख्खी विचारां दा पल्ला मुड़ मुड़ फड़ी रख्खदी है। अंत इह हां-पख्खता ही उस नूं खुद फैसले लैण लई प्रेरदी है अते नवीं ज़िंदगी लई सुरख़-सवेर वरगा अहिसास बणदी है। कहाणी दी शकती अमरीकी जीवण-शैली दे प्रसंग विच सीमोन दी चरित्तर उसारी करन दे हुनर, सहिज बिआनी अते बिरतांतकार दे जीवण-मुखी नज़रीए वाले कथा-विवेक विच सथित है।
इस साल दीआं इनहां दस कु कहाणीआं दा संखेप अधिऐन इह सपशट करन लई काफी है कि अजोके पाठक दी नबज़ वेखदिआं सुजग्ग कहाणीकारां नें उच्ची सुर वाली बिरतांतकारी तों मुकत होण दे यतन आरंभे हन अते कहाणीपण दे हुनर उत्ते भरोसा करना शुरू कीता है। इस तबदीली विच्चों ही पंजवें पड़ाअ दी पंजाबी कहाणी दे नकश सपशट उघ्घड़न लग्ग पए हन।
इस साल दी कहाणी सबंधी कुझ होर उभ्भरवें नुकते हेठ लिखे अनुसार हन:
- विशव पध्धर उत्ते लिखी जा रही पंजाबी कहाणी विच ऐतकीं सठ्ठ दे करीब कहाणी-संग्रहि छपे हन जिनहां विच्चों दरजन कु बहुत उच्चे पध्धर दे हन।
- बहुत अहिम कहाणी-संग्रहि इह हन: मैं अयनघोश नहीं (सुखजीत), इक दिन (त्रिपता के सिंघ), जनानी पौद (केसरा राम), नूरी (अनेमन सिंघ), इक कुड़ी इकल्ली (वीना वरमा), पिछ्छा रहि गिआ दूर (दीपती बबूटा), पारले पुल (सुरजीत), चीर हरन (सरूप सिआलवी), पकड़ प्रेतां दी (निंदर गिल्ल), पाणी दी कंध (ज़ूबैर अहिमद), वखरेविआं तों बाअद (अली अनवर अहिमद), पुठ्ठे तुरदे लोक (करामत अली मुग़ल), जनरेशन गैप (प्रेम गोरखी) आदि।
- इनहां तों इलावा कुझ होर उलेखयोग कहाणी-संग्रहि प्रकाशत होए हन जिवें: सहिमी बुलबुल दा गीत (सुरिंदर रामपुरी), पेज नंबर दो सौ छिपंजा (दविंदर मंड), बोध कहाणीआं (मनमोहन बावा), पारबती दा खोखा (अशवनी बागड़ीआ), काली गुफ़ा (सुरजीत बराड़), झूठ दे आर-पार (बलविंदर सिंघ बराड़), बूहा नहीं खुल्ल्हेगा (रघबीर सिंघ महिमी), तेरी उडीक रहेगी (गुरदेव सिंघ घारू), रब्ब नां करे (अशोक वासिशठ), तितलीआं दे रंग (गुरशरन सिंघ नरूला), यादां दे काफ़ले (कुलविंदर कौर महिक), लंबी सोच (लाल सिंघ लाली), मां दीआं चार बुक्कलां (मनजीत कौर बराड़), रेत दे घर (परमजीत मान), पसीने विच धोती ज़िंदगी (महिंदर सिंघ दोसांझ), भंगू (जसविंदर सिंघ राज), मन दे मोती (सुरिंदर दीप), हुण इउं नहीं सरना (भुपिंदर फौजी), पवणु गुरू पाणी पिता (जसवीर सिंघ दीदारगहड़), तारो (नविंदर सिंघ रंगूवाल), अलविदा (जगबीर बावा घग्गा), पाकिसतानी (मुहंमद इमतिआज़), पैरां हेठ मिध्धे रिशते (सुखविंदर सिंघ गिल्ल), सुलघदे मसले (सुरिंदर कौर छाबड़ा), ठंढी राख (राजिंदर सिंघ ढड्डा), रोशनी दीआं किरचां (जसदेव जस्स), मेरा कसूर की है? (हरजीत कौर बाजवा), ममता दी पिआस (राम सिंघ बीहला), पुत्त प्रदेसी (निरवैल सिंघ औलख), मंगते (ऐस्स साकी), पैड़ां दी शनाखत (सुखमिंदर सेखों), रंग (बिकरमजीत नूर), घर घर दी कहाणी (हरिचरन सिंघ अरोड़ा), महां संभोग (काफ़िर), तप्पड़ ते मोहर (जसवीर सिंघ गरचा), उडीकां (गुरबखश सिंघ कोटीआ), शीशे दा रब्ब (जगजीत सिंघ वजीदके), रूह दा सागर (विजै कुमार), नाईन वंन वंन (सुरिंदर कौर बिंनर), मैं ते उह (सिमरन अकस), मुठ्ठी विच्चों किरदी रेत (मनमोहन सिंघ बासरके), कंडिआं दी वाड़ (नदीम याद), खोटे सिक्के (नदीम इकबाल भट्टी) आदि।
- कहाणीकार अते आलोचक करामत अली मुग़ल अनुसार पाकिसतानी पंजाब विच वी इस साल अध्धी दरजन कहाणी-संग्रहि प्रकाशत होए हन (ज़िकर उप्पर कर दित्ता है)।
- पिछले साल प्रकाशत होए प्रसिध्ध कहाणी-संग्रहि आई पुरे दी वाअ (नैण सुख, लिप्पीअंतरकार परमजीत सिंघ मीशा), इक कहाणी होर (करामत अली मुग़ल, लिप्पीअंतरकार महिंदर बेदी जैतो) इस साल गुरमुखी विच वी छापे गए हन।
- विशेवार आधार ’ते तिआर कीते गए कहाणी-संग्रहि जिवें सपीड पोसट (नच्चण वालीआं कुड़ीआं दी ज़िंदगी नाल सबंधित कहाणीआं, संपादक अनेमन सिंघ), पहड़न रुत्त दे आर-पार (विदिआरथी जीवण दीआं कहाणीआं, संपादक परगट सिंघ सतौज), टूणेहारी रुत्त (इक्कीवीं सदी दीआं चोणवीआं कहाणीआं, संपादक बलदेव सिंघ धालीवाल), 2018 दीआं प्रतीनिध कहाणीआं (संपादक सुकीरत) आदि वी पाठकां दी उचेची पसंद बणे रहे।
- वातावरन प्रदूशण दे इक्को विशे उत्ते आधारित सुचेत भांत लिखीआं कहाणीआं दी पुसतक (पवणु गुरू पाणी पिता) प्रकाशित करवा के जसवीर सिंघ दीदारगहड़ नें निवेकला तज़रबा कीता है।
- इस वार वी प्रवचन नें कहाणी गोशटी अंक (जनवरी-मारच), त्रिशंकू नें कहाणी विशेश अंक-2019 (88-89 अंक) प्रकाशत करके आपणा अहिम योगदान दित्ता है।
- जतिंदर हांस नूं कहाणी-संग्रहि - जिओणा सच्च बाकी झूठ-2018 लई अते गुरदेव रुपाणा नूं आम-खास-2018 लई मिले वड्डी रकम वाले ढाहां पुरसकार दी इस साल सोशल मीडीआ उत्ते ख़ूब महिमा होई है।
- तेईवें करनल नरैण सिंघ भठ्ठल यादगारी कहाणी मुकाबले विच पहिला इनाम सिंमीप्रीत कौर (कहाणी कौतक लई) अते दूजा इनाम लखविंदर बावा (कहाणी फरिशते लई) होरां नूं मिलिआ। रिसाले कलाकार साहितक दे संपादक कंवरजीत भठ्ठल वल्लों नवें कहाणीकारां नूं उतशाहत करन वाली इह सलाहुणयोग पिरत इस वार वी जारी रही।
- साडे माणयोग कहाणीकार बी. ऐस्स. बीर, साथी लुधिआणवी, देव भारदवाज, ऐस्स तरसेम, दरशन सिंघ धंजल, निरंजन तसनीम, अतरजीत कौर सूरी अते कशमीर सिंघ पंनू इस वरहे दौरान सानूं सदीवी विछोड़ा दे गए हन। इस नाल पंजाबी कहाणी नूं वड्डा घाटा पिआ है।
- इस साल जसवंत सिंघ कंवल दे इक सौ इक्कवें जनम दिन उत्ते शताबदी वरहे नूं जिवें वड्डी पध्धर उत्ते जशनावी रूप विच्च मनाइआ गिआ, उह पंजाबी गलप लई इक इतिहासक घटना हो निब्बड़ी।
- आसट्रेलीआ विच पंजाबीआं दा परवास तां बहुत हो रिहा है पर उनहां दे निवेकले अनुभव अजे कहाणी राहीं नहीं साहमणे आ रहे। इस वरहे मैनूं दो छुपे होए कहाणीकार लभ्भे हन। उह हन विजै कुमार, मैलबौरन (कहाणी संग्रहि, रूह दा सागर), अते जस्सी धालीवाल, बैलारट (कहाणी संग्रहि देसण-2018), शाइद इह परवासी पंजाबी कहाणी दे इक नवें पासार नूं जनम दे देण विच सफ़लता हासिल करनगे।
पंजाबी कहाणी दे खेतर दीआं इनहां समूह सरगरमीआं दे आधार उत्ते इह किहा जा सकदा है कि पंजाबी कहाणीकारां दा काफ़ला निरंतर अग्गे वध रिहा है। नवें कहाणीकार वी लोड़ींदी मातरा विच इस काफ़ले दा अंग बण रहे हन अते कई तां आपणीआं पहिल पलेठीआं कहाणीआं नाल ही उचेचा धिआन खिच्चण वाले साबित होए हन, जिवें इस वार अरविंदर कौर धालीवाल, जावेद बूटा, सिंमीप्रीत आदि दा ज़िकर होइआ है। सथापित कहाणीकारां विच वी इस वरहे मैनूं इह मोड़ा नज़र आइआ है कि उह कहाणी दे कहाणीपण वल्ल धिआन देण प्रती होर संजीदा होए हन। अनुभव जां विशे-वसतू दी चोण दे पख्खों वी नवें राह तलाशण लग्गे हन, जिवें केसरा राम दी कहाणी ‘तेरी गोतण विआह के लिआरया सू’ (राग, जून-अप्रैल) मूलों अछोह खेतर खाप पंचाइतां दा कच्च-सच्च बिआन करदी है। इसे तरहां पंजाबी कहाणीकार दा नज़रीआ किसे विचारधारा-विशेश दा पिछलग्ग होण दी थां वधेरे संतुलत, मानवी अते वसतूमुखी सरूप वाला हो रिहा है, जो पंजाबी कहाणी दे अगलेरे विकास लई सहाई होवेगा। अजोके पंजाबी कहाणीकार दी इह नवीं बिरतांतक चेतना ही पंजवें पड़ाअ दी पंजाबी कहाणी दा सरूप अते प्रयोजन निसचित कर रही है, इह मेरा पक्का विशवास है।

