संसार विच्च मनुख्ख ही अजिहा जीव है, जिस कोल बाणी दी शकती है। इस बाणी दी शकती नाल समाज होंद विच्च आइआ। गुरू नानक साहिब दा हुकम है कि प्रमातमा वल्लों बखशी इस दात दा सदउपयोग करो। मिठ्ठा बोलणा ही बाणी दी सभ तों वधीआ वरतों है। गुरू जी दा फरमान है:
मिठतु नीवीं नानका गुण चंगिआईआ ततु॥ (470)
फिक्का बोलिआं केवल दूजिआं दा मन ही दुखी नहीं हुंदा सगों आपणा तन ते मन दोवें फिक्के हो जांदे हन।
नानक फिकै बोलिऐ तनु मनु फिका होइ॥ (473)
प्रमातमा तां सारे जीवां विच्च वसदा है, जदों असीं किसे नाल फिका जां गुस्से नाल बोलदे हां तां समझो असीं प्रमातमा नाल फिका बोलदे हां। गुरू जी ताड़ना करदे हन कि जिहड़े बोलां नाल इज़्ज़त मिलदी है उही बोल बोलणे चाहीदे ह
जितु बोलिऐ पति पाईऐ सो बोलिआ परवाणु॥
फिका बोलि विगुचणा सुण मूरख मन अजाण (15)
मिठ्ठा बोलिआं मन उज्जला ते तन तंदरुसत रहिंदा है। मिठ्ठा बोलण नाल रिशते जुड़दे हन जदों कि भैड़े बोल दोसतीआं नूं तोड़दे हन।
गंढु परीती मिठे बोल॥ (143)
टुटि परीति गई बुर बोलि॥ (933)
गुरू जी संसार दे पहिले पैगंबर होए हन जिनहां नें आखिआ प्रमातमा इक्क शकती दा नाम है, जिसदा कोई रूप रंग ते आकार नहीं ते जो सदीवी है अते उह हरेक जीव अंदर आतमा दे रूप विच्च वसदा है।
गुरू जी अनुसार सारीआं परेशानीआं दा अधार कूड़ है। जेकर रिशतिआं, कारोबार अते विहार दा अधार कूड़ है तां सफ़लता कदे प्रापत नहीं हुंदी किउंकि झूठ नें इक्क दिन साहमणे आ ही जाणा है। कूड़ अधारित अचार भैड़ा हुंदा है। जदों मनुख्ख झूठ बोलदा है तां उह बाणी दी दुरवरतों करदा है।
सचहु ओरै सभ को उपरि सचु आचारु॥ (62)
सच्च दा राह रब्बी राह हुंदा है। जिनहां दे पल्ले सच्च हुंदा है, उनहां दे अंग संग प्रमातमा रहिंदा है। सच्च, संतोख तिआग खोटे करम करन वाले कदे वी सुखी नहीं रहि सकदे।
उह कुझ ही खाणा चाहीदा है, जिस नाल सरीर तंदरुसत रहे अते विकारां तों रहित। इवें ही उहो कुझ बोलणा नहीं चाहीदा है, जिस नाल दूजिआं नूं दुख्ख लग्गे जां झगड़ा वधे।
जित्त बोलिऐ पति पाईऐ सो बोलिआ परवाणु॥
फिका बोलि विगुचणा सुणि मूरख मन अजाण॥ (15)
गुरू साहिब आखदे हन कि गल्लबात दे सलीके विच्च सफ़लता लई चंगे सरोते होणा ज़रूरी है। जेकर मन नूं इकागर करके, बिरती नूं जोड़ सुणन दी जाच नहीं आउंदी तां चंगा इनसान बणना औखा हो जांदा है। गुरू जी नें जपुजी साहिब दी पवित्तर बाणी विच्च चार पौड़ीआं केवल सुणन दी महिमा नूं बिआन करदीआं उचारीआं हन। उनहां दा हुकम है:
सुणिआ दूख पाप दा नासु।
सुणन नाल ही सतु संतोखु गिआन दी प्रापती हुंदी है।
सुणिआ है सतु संतोखू गिआनु
सुणिआ है अठ सठि का इसनानु॥
सुणन नाल जित्थे सच्च दा पता लगदा है, उत्थे गिआन विच्च वी वाधा हुंदा है। सुणन लई धीरज दी लोड़ पैंदी है, इकागरता चाहीदी है, इंझ संतोख दी प्रापती हुंदी है। धिआन तों बिनां मनुख्ख सुण नहीं सकदा, इस लई मन नूं इकागर करना पैंदा है। जदों मन नूं काबू करन दी जाच आ गई तां गुरू साहिब आखदे हन कि “मन जीतै जग जीत।”
धरम दे मारग ’ते पहिला कदम सुणना है। जिस नूं सुणन दी जाच आ गई तां उह संसार नूं जित्त लैंदा है। सुणन दी महत्तता नूं मुख्ख रख्खदिआं होइआं ही शाइद कुदरत नें दो कंन बख़शे हन जदों कि ज़ुबान इक्को ही है किउंकि बोलण नालों सुणना वधेरे कठिन है। दुनिआवी कारजां समें वी जेकर असीं आपस विच्च इक्क दूजे दी गल्ल धिआन नाल सुणदे हां तां आपसी पिआर विच्च वाधा हुंदा है अते रिशतिआं दी पकड़ मज़बूत हो जांदी है। गल्ल सुणदे समें टोक टुकाई तों गुरेज़ करना चाहीदा है अते कदे वी गुस्से विच्च नहीं आउणा चाहीदा। घर विच्च जेकर मापे बच्चिआं दी गल्ल धिआन नाल नहीं सुणदे अते पिआर नाल गल्लबात नहीं करदे तां उनहां विच्च बेचैनी फैलदी है। पती पतनी दे आपसी संबंध वी इसे उत्ते निरभर करदे हन। मन चंचल है, इह बहुत छेती भटक जांदा है। चंगे सरोते बणन लई सवैकाबू, सवैभरोसा अते लगन दी लोड़ पैंदी है। धिआन नाल सुणिआ गलतफहिमीआं दूर हो जाणगीआं, कारज-कुशलता वधेगी, कंम करन विच्च अनंद आवेगा अते आपसी पिआर विच्च वी वाधा होवेगा। गुरू जी दा उपदेश हमेशा याद रख्खीए:
जब लगु दुनीआ रहीऐ नानक किछु सुणीऐ किछ कहीऐ॥ (661)
* * * * *

