शहीदों की चिताउं पर लगेंगे हर बरस मेले।
वतन पे मिटने वालों का यही बाकी निशां होगा।
देश दी अज़ादी विच्च हिस्सा पाउण वाले बहुते देश भगतां दी कुरबानी तों अज्ज वी साडे चोखे देशवासी वाकिफ नहीं हन। पर जदों असीं इतिहास दे वरके फरोलदे हां तां भगत सिंघ, राज गुरू, सुखदेव ते ऊधम सिंघ अते होर शहीदां दे नाल मासटर करनैल सिंघ ईसड़ू दा नांअ वी शहीदां वाली कतार दीआं मोहरलीआं सफ़ां विच्च आउंदा है। शहीद मासटर करनैल सिंघ ईसड़ू, जिसने 15 अगसत 1955 नूं भारत दे इक्क टुकड़े गोआ, दमन, दिओ (जिस ’ते पुरतगालीआं दा कबज़ा सी) दी अज़ादी लई आपणा बलीदान दित्ता। भाई कानह सिंघ नाभा वल्लों संपादत गुरशबद रतनाकर महान कोश मुताबक पिंड ईसड़ू किसे वेले नाभा रिआसत दा हिस्सा होइआ करदा सी। लुधिआणा ज़िल्हे दा इह पिंड खंना तों दख्खण पूरब वाले पासे 12 किलोमीटर दी दूरी उत्ते खंना मलेरकोटला रोड ’ते सथित है।
शहीद मासटर करनैल सिंघ ईसड़ू दा जनम 1929 नूं चक्क नंबर 50, तहिसील समुंदरी, ज़िल्हा लाइलपुर (हुण पाकिसतान) विखे बापू सुंदर सिंघ दे ग्रहि विखे माता हरनाम कौर दी कुख्खों होइआ। मासटर करनैल सिंघ तिंन भैणां अते दोंह भरावां विच्चों सभ तों छोटा सी। उहनां दे पिता सुंदर सिंघ बरतानवी फ़ौज विच्च सत्त रुपए महीना दी तनखाह उत्ते नौकरी करदे सन, जिस नाल उनहां दा गुज़ारा बड़ा मुशकिल नाल चल्लदा सी। परिवार कोल ज़मीन काफ़ी घट्ट सी। बरतानवी सरकार वल्लों लाइलपुर दे इलाकिआं नूं अबाद करन लई उत्थे पंजाबीआं नूं ज़मीनां अलाट कीतीआं गईआं सन। उसे तहित करनैल सिंघ ईसड़ू दी विधवा दादी नूं इक्क मुरब्बा ज़मीन मिली सी। करनैल सिंघ नें मुढली सिख्खिआ खुसपुर दे मिशनरी सकूल तों कीती, जित्थे उनहां दे वड्डे भरा तखत सिंघ हैडमासटर लग्गे होए सन। पिता जी चक्क नंबर 50 विच्च ही सरीर छड्ड गए ते देश दी वंड वकत माता हरनाम कौर परिवार समेत पिंड ईसड़ू आ गए।
पाकिसतान तों आ के मासटर तख़त सिंघ ज़िल्हा बोरड हाई सकूल शेरों वाला विच्च हैडमासटर लग्ग गए। करनैल सिंघ वी उत्थे ही पहड़न लग्ग गिआ। सकूली सिख्खिआ हासल करदे समें करनैल सिंघ आपणे भरा तख़त सिंघ दीआं उरदू अते पंजाबी विच्च लिखीआं नज़मां सकूल दे हर समागम मौके पहड़दा। सुभाअ तों सुतंतर होण करके करनैल सिंघ आपणी माता कोल ईसड़ू आ गिआ अते खंने ख़ालसा सकूल विच्च दाखला लै लिआ, जित्थे करनैल सिंघ हर रोज़ 24 किलोमीटर आउण जाण दा फासला पैदल तैअ करके वी हमेशा कलास विच्चों मोहरी आउंदा। उह सटूडैंट फैडरेशन दा सरगरम मैंबर बण गिआ। इसे दौरान सरकार वल्लों फीसां विच्च कीते वाधे नूं लै के विदिआरथीआं वल्लों संघरश दा बिगल वजाह दित्ता गिआ। खंना इलाके दे विदिआरथीआं दी कमांड करनैल सिंघ नें संभाली। इस पिछ्छों उनहां दा रुझान राजनीती वल्ल हो गिआ। उह छोटे मोटे सिआसी जलसिआं विच्च भाग लैण लग्गा। पिंड विच्च सूरज डुब्बण पिछ्छों करनैल सिंघ पीपे वजा के डौंडी पिट्टदा ते पिंड वासीआं नूं इकठ्ठे कर लैंदा। उह जोशीले भाशण, कवितावां अते गीत सुणा के लोकां नूं आपणे खिआलां अते विचारां दुआरा जाग्रित करदा। पिंड विच्च गुरपुरब मनाए जाण समें उह धारमक गीतां राहीं आपणी हाज़री लवाउंदा।
उह आपणे निघ्घे सुभाअ अते क्रांतीकारी विचारां सदका आपणे साथीआं विच्च बड़ा हरमन पिआरा सी। जगराउं तों अधिआपक ट्रेनिंग करन उपरंत उह कुझ वकत खंने नेड़े पैंदे पिंड बंबां विच्च अधिआपक वी लग्गा। बतौर अधिआपक हुंदिआं मासटर करनैल सिंघ ईसड़ू अधिआपक यूनीअन विच्च वध चहड़ के हिस्सा लैंदा। इक्क वार टीचरज़ यूनीअन दी चोण विच्च मासटर करनैल सिंघ दी गैहाज़री विच्च ही उस नूं सकत्तर चुण लिआ गिआ, जो अधिआपक वरग विच्च उनहां दी मकबूलीअत दी बात पाउंदा है।
देश भगती दी असल चेटक करनैल सिंघ नूं आपणे चाचा जवाहर सिंघ तों लग्गी, जिहड़े पहड़े लिखे होण करके पहिलां गदर लहिर विच्च हरकारे दे तौर ’ते ख़ुफीआ सफ़ां विच्च कंम करदे सन। बाअद विच्च उनहां अकाली लहिर वकत जैतो दे मोरचे अते गुरू के बाग़ दे मोरचे समें ढाई साल कैद कट्टी। फिर किरती लहिर विच्च वध चहड़ के हिस्सा लिआ।
इसे दौरान गोआ, दमन, दिओ दी सुतंरतता संबंधी देश दे इनकलाबीआं नें सारे सूबिआं दे नौजवानां नूं सत्तिआग्रहि (जो 15 अगसत 1955 वाले दिन कीता जाणा सी) विच्च शामल होण दा सद्दा दित्ता। देश दे उकत कुझ हिस्सिआं विच्च अजे वी पुरतगालीआं दा कबज़ा सी, जिस नूं आज़ाद करवाउणा ज़रूरी सी। पंजाब तों वी इक्क पारटी कामरेड किशोरी लाल दी अगवाई विच्च सत्तिआग्रहि विच्च शामल होण लई रवाना होई। कहिंदे हन कि मासटर करनैल सिंघ नूं इनहां लोकां नें पारटी विच्च शामल होण दी आगिआ नां दित्ती। पर जिनहां दे मन विच्च देश पिआर दा जज़बा होवे, उह कित्थे रुकदे हन। करनैल सिंघ आपणी घड़ी अते साईकल वेच के अते कुझ रुपए पैसे दोसतां मित्तरां तों उधारे फड़ लुधिआणे तों मुंबई वासते गड्डी चहड़ गिआ। गड्डी चहड़न तों पहिलां करनैल सिंघ नें लुधिआणा सटेशन तों इक्क पत्तर आपणे वड्डे भरा नूं लिखिआ, “मैं बिनां आगिआ लए सत्तिआग्रहि विच्च शामल होण जा रिहा हां। इजाज़त दे देणी। किउंकि मैं हुण शाइद मुड़ नहीं सकांगा।”
मुंबई रेलवे सटेशन उत्ते 12 अकतूबर 1955 नूं करनैल सिंघ पंजाबी सतिआग्रहि टोली विच्च शामल हो गिआ। इस उपरंत अगले दिन 13 अगसत नूं पूना विखे देश दे सारे भागां तों आए सत्तिआग्रिहीआं नें आपणी आपणी पारटी दे झंडे गोआ विमोचन समिती कोल जमहां करवा दित्ते ते राशटरी झंडे लै लए। हुण राशटरी सत्तिआग्रहि जथे दी कमांड इक्क बंगाली कामरेड चेतना दे हवाले कर दित्ती गई। जिवें वी हो सकिआ सारे अंदोलनकारी 15 अगसत 1955 नूं सवेर होण तक गोआ दी सरहद्द तों पहिलां, अध्धा किलोमीटर दी दूरी ’ते इकठ्ठे हो गए। लीडर दे हुकम मुताबक चार चार दीआं टोलीआं बणाईआं, कतारबंदी कीती। गोआ दी धरती उत्ते पैर रख्खण तों पहिलां गीत गाए गए ते भंगड़े पाए गए, अगवाई करनैल सिंघ नें खुद कीती। कौमी झंडा लहिराइआ गिआ। सारिआं नें कौमी तराना गा के राशटरी झंडे नूं सलामी दित्ती। इस पिछ्छों पुरतगालीआं वल्लों दित्ती चितावणी दी परवाह नां करदिआं गोआ दी सरहद्द अंदर चार चार दीआं टुकड़ीआं विच्च नाअरे मारदे दाखल होण लग्गे। सामराजी सिपाहीआं नें गोलीआं दी पहिली बुछाड़ दरख़तां वल्ल कीती। जदों सिध्धी गोलाबारी होई तां कुझ गोलीआं कामरेड चेतना नूं लग्गीआं। ज़खमी चेतना कोलों झंडा डिगण ही लग्गा सी कि सत्तवीं, अठ्ठवीं कतार विच्चों करनैल सिंघ इक्क दम तेज़ी नाल अग्गे वधिआ ते राशटरी झंडा फड़ लिआ। बस्स फिर की सी! दो गोलीआं सिध्धीआं करनैल सिंघ दी छाती विच्च वज्जीआं। उह बोले सो निहाल ते इनकलाब ज़िंदाबाद! दे नाअरे मारदा होइआ गोआ दे इस खित्ते लई आपणी कुरबानी दे गिआ अते पिंड ईसड़ू (पंजाब) भारत दे लोकां दा मारग दरशक बण गिआ।
गोआ दे सारे शहीदां दा ससकार पूना विखे ही कीता गिआ। उहनां दी शहीदी तों 6 वरहे मगरों 1961 विच्च गोआ आज़ाद होइआ। गोआ दे पित्तरा देवी दे सकूल विच्च शहीद मासटर करनैल सिंघ दा बुत्त लाइआ गिआ। पिंड ईसड़ू दा कोई वी वसनीक गोआ विच्च सटेट गैसट हुंदा है।
शहीद मासटर करनैल सिंघ ईसड़ू दी शहादत नूं चेते करदिआं हर वरहे 15 अगसत वाले दिन उनहां दे जद्दी पिंड ईसड़ू (खंना) विखे इक्क भारी मेला भरदा है, जित्थे इस दिन पंजाब दीआं सारीआं सिआसी पारटीआं वल्लों वड्डीआं वड्डीआं सिआसी कानफरंसां करके शहीद मासटर करनैल सिंघ ईसड़ू नूं शरधांजली भेंट कीती जांदी है। इस तों इलावा शहीद करनैल सिंघ दी याद विच्च इक्क टूरनामैंट वी करवाइआ जांदा है।
देश अते कौम दा निरमाता मंने जाण वाले शहीद मासटर करनैल सिंघ ईसड़ू दे नांअ उत्ते खंना विखे इक्क बज़ार दा नाम करनैल सिंघ रोड है। इस तों बिनां पिंड ईसड़ू विखे शहीद मासटर करनैल सिंघ सीनीअर सैकंडरी सकूल बणिआ होइआ है। पर इस तों इलावा उनहां दी याद विच्च होर कोई वड्डी यादगार नहीं है। शहीद मासटर करनैल सिंघ ईसड़ू मासटर वरग दा माण है। सो लोड़ है पंजाब दे इस महान सपूत दी कुरबानी नूं होर उभारन लई सूबा सरकार वल्लों 5 सतंबर नूं अधिआपक दिवस उत्ते दित्ते जाण वाले सटेट अवारड दा नांअ ‘शहीद मासटर करनैल सिंघ ईसड़ू अवारड’ रख्खिआ जावे। इस नाल सरकारी ख़ज़ाने उत्ते कोई आरथिक बोझ वी नहीं पवेगा। पंजाब दे मुख्ख मंतरी वल्लों इहो गोआ दे महान शहीद मासटर करनैल सिंघ नूं सच्ची शरधांजली होवेगी।

