जुलाई 02, 2026

writingDetail.created_by
By: अंम्रित कौर बडरुख्खां

चिठ्ठीआं सुनेहिआं दे बदलदे रंग ढंग

साडा नवां वरहा आम करके अंगरेज़ी महीने दी पहिली जनवरी तों ही धूम धड़क्के नाल मनाइआ जांदा है। चहड़दे चेत नूं नवें वरहे दे रूप विच्च तां कोई टावां टावां ही याद करदा है। नवां वरहा सभ लई खुशीआं बरकतां भरिआ होवे इस दी असीं हर साल दुआ करदे हां। ऐस वार वी इही दुआ कीती है। खुशीआं बरकतां किवें आउणगीआं इह तां हर बंदे नें आपणे हिसाब नाल सोचणा अते करना है। हर बंदा आपणे आप विच्च हद्दों वध्ध सिआणा है अते हर किसे दी खुशी वख्खरीआं चीज़ां विच्च हुंदी है। कोई महिलां विच्च रहि के वी मत्थिओं तिऊड़ी नहीं खोल्हदा, कोई कच्चे कोठे विच्च वी खिड़े मत्थे रहि लैंदा है। ख़ैर...सभ चहड़दी कला विच्च रहिण।

जदों अजे टैलीविज़न , टैलीफोन अते मोबाईल नहीं सन आए, नवें वरहे 'ते ऐना कु हुंदा सी कि साल दा पहिला दिन ऐ... कोई बहुता ख़रच नां करीए... किसे नूं गलत नां बोलीए... किसे नाल लड़ाई झगड़ा नां करीए। घर दे वड्डे इही आखदे हुंदे सन कि साल दे पहिले दिन जे चंगा कंम करीए तां सारा साल चंगा ही रहेगा। इस करके संभल के रहीदा सी कि कुझ्झ वी बुरा नां होवे। बहुती गल्ल हुंदी तां जिवें प्रो. पूरन सिंघ दे कहिण अनुसार आपां सारे जाणदे हां 'पंजाब सारा जिउंदा गुरां दे नां उत्ते' तां मां देग़ बणा के गुरदुआरा साहिब मत्था टेक के आपणे परिवार दे नाल नाल सरबत्त दे भले लई अरदास करवा आउंदी। अग्गे एदां ई हुंदा सी किसे दा जनम दिन वी मनाउणा हुंदा तां वी देग़ बणा के गुरू घर अरदास कर आउणी जां करवा आउणी। तित्थ तिउहार वी तकरीबन एदां ही मनाए जांदे सन। नवें वरहे अते तिउहारां तों कई दिन पहिलां ही दूर वसदे रिशतेदारां, भैण भरावां नूं, खास सहेलीआं जां दोसतां नूं चिठ्ठीआं लिखीआं जांदीआं सन जां कई लोक कारड भेजदे सन। वरनणयोग गल्ल इह है कि उस समें कुड़ीआं दीआं सहेलीआं ई हुंदीआं सन अते मुंडिआं दे दोसत मित्तर हुंदे सन।

जिहड़े भैण भरावां दे विआह हो चुक्के हुंदे तां उहनां नाल जुड़े परिवारां नूं चिठ्ठीआं भेज के नवें साल जां किसे तित्थ तिउहार 'ते शुभ कामनावां भेजीआं जांदीआं। भैणां नूं तां लंमीआं लंमीआं चिठ्ठीआं लिखीआं जांदीआं। चिठ्ठीआं लिखण वेले पुण छाण के लिखिआ जांदा सी। पुणना छाणना इस लई ज़रूरी हुंदा तां कि रिशतिआं विच्च कोई गलतफ़हिमी जां कुड़त्तण नां आ जावे। ख़िआल रख्खिआ जांदा कि भैण दे सहुरे परिवार दा कोई वी जीअ चिठ्ठी पहड़ लवे तां उहनूं कुझ्झ वी बुरा नां लग्गे। सारिआं लई पिआर सतिकार हुंदा सी। सारे परिवार दे जीआं दे नां लिखे जांदे, छोटिआं नूं पिआर अते वड्डिआं लई सतिकार भेजिआ जांदा। पहड़न सुणन वाले नूं वी सति स्री अकाल,‌ नमसते, सलाम जां राम राम आदि लिखिआ जांदा। इस लई किसे रिशतेदार दी चिठ्ठी आउण नाल सारे जणिआं नूं चंगा महिसूस हुंदा सी। जदों पिंडां दा शहिरां वल्ल रुझान वधिआ तां फिर रिशतेदारां, दोसतां-मित्तरां अते सख़ीआं- सहेलीआं नूं शुभ कामनावां भेजण लई छपे छपाए कारड भेजे जाण लग्ग पए। उहनां 'ते सारा कुझ्झ छपिआ छपाइआ हुंदा सी पर ऐने कु नाल सबर नहीं सी आउंदा। सारे ही शाइर हुंदे सन, कारड विचली खाली थां शेअरो-शाइरी नाल भर दित्ती जांदी। इह कारड चिठ्ठीआं संभाल के रख्खे जांदे सन। कई घरां विच्च तां हुण वी पए होणगे भावें वकत दी धूड़ नाल उहनां कागज़ां दा रंग बदल गिआ होवे अते अख्खर वी धुंदले पै गए होणगे पर उहनां नूं पहड़ के जो सकून मिलदा है उह उही जाण सकदा है जिस नें इहनां नूं संभाल के रख्खिआ हुंदा है। जदों कई वार साफ़-सफ़ाई वेले पुराणे खज़ाने नूं फरोलदे हां तां ओना समां झाड़ पूंझ करन नूं नहीं लग्गदा जिंना पुराणीआं चिठ्ठीआं, कारड पहड़ के महिसूस करन नूं, इहनां परतां नूं फरोलदिआं उहनां समिआं विच्च परत जाण अते उत्थों परत आउण नूं लग्ग जांदा है।

जदों घरां विच्च फ़ोन लग्ग गए तां चिठ्ठीआं कारडां वाला कंम घटणा शुरू हो गिआ अते ੴ सतिगुर प्रसादि, सति स्री अकाल, नमसते, लिखतुम, पिआरे , सतिकारयोग आदि तों शुरू होण वाले सुनेहे 'हैलो' तों शुरू होण लग्ग पए अते तुहाडी पिआरी भैण, पिआरा वीर, पिआरा बेटा,पिआरी बेटी आदि बहुत बहुत पिआर अते सतिकार, ढेर सारीआं दुआवां आदि तों ख़तम होण वाले शबद ओ के, बाए तक्क सिमट गए। इह पिआर सतिकार अते दुआवां मेटीआं नहीं जा सकदीआं यानी कि डिलीट नहीं कीतीआं जा सकदीआं। जदों पहड़ो नवीआं लग्गदीआं हन जापदा है हुणे हुणे किसे नें सिर 'ते हत्थ धर के पिआर अते अशीरवाद दित्ता होवे।

दूर वसदे रिशतेदारां नाल फ़ोन ''ते ही गल्लां होण लग्गीआं। गल्ल करन लई काल बुक्क कराउणी पैंदी सी। पिंडां विच्च बंदा कई कई घंटे गुआंढीआं दे घर बैठा फ़ोन उडीकदा रहिंदा। किसे नूं कोई प्रेशानी नहीं हुंदी सी नां बैठण वाले नूं, नां ही घर वालिआं नूं जां फिर जदों फोन आउंदा तां कंध उत्तों दी, कोठे उत्तों दी अगला हाक मार के बुला लैंदा। इह कंम कई साल चल्लिआ फिर मोबाईल आ गए। शुरू शुरू विच्च इहनां दा अकार छोटा सी। हर किसे नूं नैट्ट पैक दी ज़रूरत नहीं सी हुंदी। इस 'ते सुनेहे लिख के भेजे जांदे। इस तों बाअद काहल वध गई लिखण दी खेचळ करन नालों किसे दा आइआ सुनेहा ही अग्गे भेज दित्ता जांदा। कई वार तां घुंम-घुंमा के उसे इनसान कोळ वापस आ जांदा जिस नें लिखिआ हुंदा।

जदों मोबाईल फ़ोन आ गए तां इहनां विच्च शैतानी मिलावट शुरू हो गई मतलब कि परिवारक जीआं दी निंदिआ चुग़ली दा कंम।घर दे सारे जीआं नूं गल्ल दा पता नहीं हुंदा रिशतेदारां नूं पहिलां पता लग्ग जांदा। सहिणशीलता दी कमी कारन घरां दे परदे चुक्के जाण लग्ग पए। माड़े हाज़मे वालिआं नें आपणे घर परिवार दा कुझ्झ वी ढकिआ नहीं रहिण दित्ता। आपणे आप ही आपणे घरां दे परदे चुक्क के आपणे ही ढिड्ड आपे नंगे कर लए। मोबाईल इक्क अजिहा तूफ़ान लै के आइआ... साडीआं चिठ्ठीआं, कारड, किताबां, कापीआं, रिशते नाते, अदब सतिकार, शरम लिहाज़ अते होर बहुत कुझ्झ साडी ज़िंदगी विच्चों उडा के लै गिआ अते बड़ा कुझ्झ साडीआं झोळीआं विच्च भर दित्ता पर इह चंगा माड़ा जो साडी झोळी आ पिआ इस विच्चों जिस नूं वी माड़ा छांट के परे सुट्टणा नहीं आइआ उहनां दी ज़िंदगी विच्चों बहुत कुझ्झ चंगा मनफ़ी हो गिआ।

मोबाईल फ़ोन हत्थ आउण 'ते शुरू शुरू विच्च बड़े चावां नाल रिशतेदार, भैण भरावां अते जाण पछाण वालिआं नूं रंग बिरंगीआं तसवीरां नाल रंग बिरंगे सुनेहे भेजे जांदे। कई वीर भैणां तां... गुड्ड मौरनिंग... भेजण लई सुत्ते उठ्ठदे ही मोबाईल चुक्क लैंदे। नवें साल दे जां तित्थ तिउहार उत्ते उहनां नाल संबंधित ढुक्कवीआं फोटोआं अते वीडीओज़ ला के सुनेहे लिख के भेजे जाण लग्गे। फिर थोहड़े वड्डे फ़ोन आए वटसैप, फेसबुक्क अते होर पता नहीं किंनीआं ऐपां आ गईआं। फिर दिलों निकलण वालीआं दुआवां कापी पेसट होण लग्गीआं जां फिर जिवें किसे दा सुनेहा आ जांदा उसे तरहां अग्गे भेज दित्ता जांदा। कंम सकिंट तों वी घट्ट समें विच्च निब्बड़ जांदा। नवें नवें मोबाईलां नूं तां कुझ्झ नहीं सी हुंदा। फिर फ़ोन विचारे जवाब देण लग्ग पए कि भाई साडे अंदर ऐना कुझ्झ संभालण दी थां नहीं ऐ। फिर इह कंम घटा दित्ता गिआ रोज़ रोज़ सुनेहे भेजण कंनीओं की थुड़िआ पिआ।

अजे वी गिणे चुणे लोक खुद ही लिख के भेजदे हन। लोकां दी काहळ दा इत्थों पता लग्गदा है कि सौ तरहां दीआं गलतीआं होण ते पहड़े लिखे होण दे बावजूद वी बिनां सोध कीतिआं, बिनां सोचे विचारे अग्गे दी अग्गे सुनेहे उसे तरहां भेज दित्ते जांदे हन जिस नाल भाशाई विगाड़ शुरू हो गिआ। पंजाबी भाशा सिख्खण वालिआं लई सही गलत दी पछाण औखी होई जांदी है। हुण तां सारी दुनीआं ही जिवें मोबाईलां विच्च समा गई होवे। साडा खाण-पीण, पहिनण, पहड़ाई-लिखाई, दुख्ख-सुख्ख, हस्सणा-रोणा, सभ कुझ्झ। रिशतेदार , भैण भरा, बच्चे, बज़ुरग सभ मोबाईल विच्चों ही नज़र आउंदे हन। बच्चे मापिआं नूं अते मापे बच्चिआं नूं मोबाइलां विच्चों ही दिसदे हन जदों वीडीओ काल हुंदी है। कोई करमां वाला ई होवेगा जिहड़ा आपणे बच्चिआं नाल रहि के पोते पोतीआं नाल खेडदा होणै।

वार वार इह वी समझाइआ जा रिहा है कि किसे वी तित्थ तिउहार मौके जां फिर नवें साल दीआं वधाईआं देण दी आड़ विच्च ठग्गण लई ठग्ग लोक वी तिआर बैठे हन। इस लई हरेक नूं किसे वी लिंक 'ते कलिक्क करन तों पहिलां सोच लैणा चाहीदा है। तिउहारां अते नवें साल दीआं शुभ कामनावां दे ओहले वी तंद-ताणी उलझी जापदी है। इस लई हुण तां बंदा इस तरहां दे सुनेहे वी खोल्हण तों डरदा है। किउं नां हुण वी चिठ्ठीआं वल्ल मुड़िआ जावे नां ठग्गे जाण दा डर, नां किसे दे अंदरों बलौक जां डिलीट होण दा ख़दशा। चिठ्ठी जिंनी वारी पहड़ो सांझ होर मज़बूत हुंदी है। जे पुराणीआं चिठ्ठीआं सांभ के रख्खीआं होण, जदों उहनां नूं कुझ्झ समें बाअद दुबारा पहड़ीए तां पता लग्गदा है कि ज़िंदगी दी दौड़ विच्च खट्टिआ तां पता नहीं कुझ्झ है वी जां नहीं पर गवा बहुत कुझ्झ लिआ।