साहित दी किसे वी विधा विच्च नवें प्रयोग निरंतर हुंदे रहिंदे हन जो उस विधा दे जिउंदे होण अते प्रगती दे राह पए होण दी गवाही भरदे हन। जिहड़े प्रयोग सारथक होण सदका पाठकां दी नज़र विच्च प्रवान चहड़ जांदे हन उह सिहतमंद रुझाण दे रूप विच्च आपणी थां राखवीं कर लैंदे हन। इनां विच्चों कुझ रुझाण वकत नाल विहा जांदे हन पर कुझ उभ्भरवें रूप विच्च रूड़ हो के, प्रविरती बण के इतिहास विच्च मील-पत्थर वजों सथापित हो जांदे हन। रूपाकारक रूपांतरण दा इह वरतारा निरंतर वापरदा रहिंदा है। रूपाकार दी द्रिशटी तों पंजाबी कहाणी दे इतिहास उत्ते सरसरी झात वी पाईए तां इह सपशट हो जांदा है कि समें-समें प्रतिमानक कहाणी, हुनरी कहाणी, अकहाणी, दसतावेज़ी कहाणी, मिंनी कहाणी, लंमी कहाणी आदि दे रुझाण प्रचल्लत हुंदे रहे हन। उसे परंपरा दी तरज़ उत्ते अजोकी पंजाबी कहाणी विच्च नावली-कहाणी दा रुझाण तेज़ी नाल जहड़ां फड़ रिहा है। इस साल दी पंजाबी कहाणी विच्चों इस रुझाण दे नकशां दी निशानदेही सहिजे ही कीती जा सकदी है।
नावली-कहाणी हुंदी की है? इस बारे चरचा तां पंज-सत्त वरहे पहिलां उस वकत ही छिड़ पई सी जदों पंजाबी यूनीवरसिटी, पटिआला वल्लों पंजाबी साहित दे रूपाकारां सबंधी करवाई गए इतिहासक महत्तता वाले इक्क सैमीनार दौरान सिरमौर गलप-शासतरी डा. जोगिंदर सिंघ राही नें इह धारना उभारी सी कि “नावली-कहाणी वरिआम संधू दी लंमी कहाणी नालों वख्खरी ते वड्डीआं संभावनावां वाली गलप-विधा है, जो ज़िंदगी दा सच्च इतिहास अते सिसटम दी निसबत विच्च दरसाउंदी है।”
नावली-कहाणी ज़रूरी नहीं लंमी वी होवे। इह आपणे आकार करके नहीं बलकि आपणे नावली भांत दे कथा-वसतू अते आपणी संरचना-विशेश करके लंमी कहाणी दे समानंतर आपणी निवेकली होंद ग्रहिण करदी है। पंजाबी विच्च लंमी कहाणी भावें बहुत पहिलां तों लिखी जा रही सी पर इस नूं वंनगी-विशेश वजों विलख्खण पछाण वरिआम सिंघ संधू दीआं कहाणीआं नाल मिली। संधू दीआं कहाणीआं दा वसतू बहु-पासारी अते उनहां दी संरचना-विशेश अजिही सी कि उह छोटे-छोटे उप-बिरतांतां राहीं कहाणी दे मूल कथानक नूं उसारदा अते विसथारदा सी। अजिहा करदिआं उसदा फोकस मूल कथानक उत्ते इस कदर रहिंदा सी कि गीत दी विधा वांग उह छोटे जिहे अंतराल बाअद वार वार सथाई अंतरे अरथात केंदरी थीमिक बिंदू वल्ल दी परिकरमा करन लई मुड़दा रहिंदा सी। इस नाल वसतू-सथिती दे विभिंन पासार वी पेश हो जांदे सन अते लंमे बिरतांतक आकार दे बावजूद हुनरी कहाणी वाला संजम अते बझ्झवां प्रभाव वी बरकरार रहिंदा सी।
अजोकी नावली-कहाणी वी लंमी कहाणी वांग ही वसतू-यथारथ दे विभिंन पासार पेश करन दी तलबगार है पर इह सथाई अंतरे दी वार वार परिकरमा करन दी थां मुसल्लसल ग़ज़ल दे शेअरां वांग सुतंतर पर अंतर-सबंधित बिरतांत-खंडां नूं इक्क-दूजे समवित्थ जोड़न-बीड़न वल्ल वधेरे रुचित है। इही कथा-जुगत इस दी संरचना-विशेश नूं निवेकला बणाउंदी है। इस विच्च घटनावीं-क्रम कारज-कारन-प्रभाव दे सिलसिले विच्च बझ्झिआ नां होण करके थीमगत सांझी तंद तलाशण दा तरद्दद भरिआ उद्दम पाठक नूं ख़ुद ही करना पैंदा है। इस लई नावली-कहाणी संचार लई कहाणीकार दी ज़िंमेवारी घटाउंदी है पर नाल ही पाठक तों वधेरे बालग्ग-बुध्ध होण दी तवक्को करदी है। आपणे मुकाबलतन घट्ट-बंधेज़ी जां खुल्ल्हे रूप करके नावली-कहाणी विच्च नावली भांत दी वसतू-समग्गरी नूं आपणे विच्च समोअ सकण दी वधेरे समरत्था हुंदी है पर कहाणीपण निसचे ही घट्ट हुंदा है। इस दे नावली बणन दी अभिलाशा नूं डा. राही दे शबदां विच्च इउं सपशट कीता गिआ है कि “इस दी जान उप-बिरतांत नहीं, बिरतांतक खंड हन। इह बिरतांतक खंड ज़िंदगी दे विराट सच्च दी विभिंनता नूं उंज ही दरसाउंदे हन, जिवें नवीनतम नावल, ... इह विधा इक्को समें विडंबना दी वी है अते इनकसाफ़ दी वी।”
भावें इह फैसला तां इतिहास नें करना है कि नावली-कहाणी दी वंनगी पंजाबी विच्च किंनी कु प्रवान चहड़दी है पर इह पूरी तरहां सपशट है कि पंजाबी कहाणीकार वल्लों इस ज़ोखमकारी प्रयोग नूं सफ़लतापूरवक इसतेमाल कर सकण लई करड़ी मुशक्कत वाला अभिआस कीता जा रिहा है। मिसाल वजों इस साल दीआं कुझ अहिम कहाणीआं दी संरचना-विशेश नूं इस द्रिशटी नाल वाचिआ जा सकदा है, जिवें खौफ़-84 (जसवीर राणा), जनानी पौद (केसरा राम) (दोवें, हुण, जनवरी-अप्रैल), बाकी सभ झूठ आ (जतिंदर सिंघ हांस, हुण, मई-अगसत), चीर-हरन (सरूप सिआलवी) (हुण, सतंबर-दसंबर), मिस्स इज़्ज़ी: दूजी संसार जंग वारता (गुरमीत पनाग, सिरजणा, अप्रैल-जून), अछ्छणा-गछ्छणा (नैन सुख, सिरजणा, जुलाई-सतंबर), पीरज़ादी (सुरिंदर नीर, प्रवचन, जुलाई-सतंबर), मछ्छी (जिंदर), डांस फलोर (दीपती बबूटा), हदबसत नंबर 211 (जगजीत गिल्ल) (तिंने कहाणी धारा, अप्रैल-सतंबर 2018), शिलतरहां (गुरमीत कड़िआलवी, राग, मई-अगसत), आ गले लग्ग जाह (कुलजीत मान, राग, सतंबर-दसंबर), बाबा बुल्ले शाह (जगदीश सिंघ, रोज़ाना देश सेवक, जुलाई-अगसत) आदि कहाणीआं प्रतख्ख तौर ’ते नावली-कहाणी दे गुणां-लछ्छणां वालीआं हन। पर इह ज़रूरी नहीं कि हरेक नावली-कहाणी कलातमक अते बिहतरीन वी होवे, जिवें सारीआं लंमीआं कहाणीआं वी वधीआ नहीं सी हुंदीआं। इस लई इह गल्ल चिट्टे दिन वांग सपशट है कि मैं पंजाबी कहाणी दे इक्क नवें रुझाण दी दस्स ही पाई है पर साल दीआं बेहतरीन पंजाबी कहाणीआं दी चोण दे समें मेरा मापदंड कोई रूपाकारक वंनगी-विशेश नहीं हुंदी बलकि कहाणी दी कलातमकता अते उसदा कहाणीपण मेरे लई अहिम हुंदा है। आपणे इसे मापदंड राहीं मैं इस साल दीआं कुझ बेहतरीन कहाणीआं बारे आपणे विचार पेश करदा हां:
बलविंदर सिंघ गरेवाल दी कहाणी ‘डबोलीआ’ (सिरजणा, जनवरी-मारच) पंजाबी समाज विच्च इक्क गोताखोर दी ज़िंदगी विच्च आउण वाले उतरावां-झड़ावां दे मूलों अणछोह विशे नूं आपणा कथा-वसतू बणाउंदी है। उस तों वी अहिम गल्ल इह कि कहाणी दा केंदरी पातर बलकार कोई पेशावर गोताखोर नहीं बलकि किसानी-संकट दा धक्किआ इस कित्ते नूं चुणदा है अते लाशां कढ्ढण दे धंदे नूं मानवी-संवेदना तों अभिज्ज रहि के नहीं कर सकदा। इस लई लाश दे वारसां नाल ‘प्रोफैशनल’ हो के विहार नहीं कर सकदा। दूजे शबदां विच्च सभ तरहां दे संकटां दे बावजूद उस नें आपणी मानवीअता नूं डुब्बण तों बचाइआ होइआ है। कहाणी दी शकती निसचे ही अजिही निवेकली विशा-चोण विच्च तां है ही, पर इस तों वी वध्ध उसदी प्रौहड़ कथा-शैली करके है। गोताखोरी नाल सबंधित विभिंन कारजां अते लोकधाराई विशवासां नूं जिवें गरेवाल नें प्रकारजी चिंनहां विच्च ढालिआ अते कहाणी दी संरचना दा सहिज अंग बणाइआ है, उह पंजाबी कहाणी दी बिरतांतकारी लई सच्चमुच्च मिसाली है।
मूलों नवें कहाणीकार सुखपाल सिंघ थिंद दी कहाणी ‘फुल्लां दी फसल’ (हुण, मई-अगसत) पंजाब दी अजोकी नौजवान पीहड़ी दे धड़ाधड़ हो रहे परवास अते उस नाल इक्कहिरे परिवारां विच्च पैदा होण वाले खलाअ दे मसले बारे लिखी गई है। कहाणी दे नौजवान पातर महिकदीप दे नौकरी-पेशा मापिआं दी आरथिक हालत वी कोई माड़ी नहीं अते महिकदीप दी वी बी.टैक्क तों बाअद मलटीनैशनल कंपनी विच्च ‘पलेसमैंट’ हो जांदी है, पर इस दे बावजूद उस नूं आपणे वतन दा सभ कुझ ‘टोटली सफोकेटिंग’ वाला जापदा है, जित्थे किसे दी “रूह दा पंछी” चहिक नहीं सकदा। कदे महिकदीप दे बाप नूं इसे तरहां पिंड छड्ड के शहिर दा वसेबा चुणना पिआ सी। इस प्रकार कहाणी पंजाबीआं दे परवास नूं अटल्ल होणी दे रूप विच्च वी वेखदी है अते नाल दी नाल अजोके परवास नूं इक्क चंगे अवसर वजों हां-पख्खी अरथां विच्च वी उभारदी है। कहाणी दी ताकत इस दी निवेकली तरकमई रचना-द्रिशटी विच्च तां है ही, इस दे नाल नाल परवासीपुणे राहीं पैदा होण वाले वियोग दे भावपूरत बिआन अते प्रतीकमई बिरतांतक शैली वी इस दी प्रापती बणदे हन।
जतिंदर सिंघ हांस दी कहाणी ‘बाकी सभ झूठ है’ (हुण, मई-अगसत) पंजाब दे किसानी संकट दे हवाले नाल इक्क किसान परिवार दी अंदरूनी कशमकश दा बिरतांत पेश करदी है। किसानी-संकट दी परंपरिक पंजाबी कहाणी वांग पिउ-पुत्त विच्चली कशमकश दा कारण कोई बहुत गहिरा आरथिक संकट नहीं बलकि पहड़े-लिखे नौजवान पुत्त दा ‘दुनीआं मेरी मुठ्ठी विच्च होवे’ वाला माअरकेबाज़ वतीरा वधेरे है जो अंतिम अरथां विच्च मौतमुखी सिध्ध हुंदा है। इस दे उलट पिउ दी जीवण-द्रिशटी सभ संकटां दे बावजूद ज़िंदगीमुखी है। कहाणी बड़े सूख़म ढंग नाल परंपरा अते नवीनता दे जीवंत अते मारू तत्तां दी पछाण मानवीअता दी कसवट्टी नाल करदी है। हांस दी नाटकी बिरतांत दी कथा-जुगत कहाणी नूं बहुत रौचिक, विअंग-अरथी अते बहु-परती बणाउंदी है। इस कहाणी दे वसतू-वेरविआं विच्च नावली विसथार दीआं संभावनावां छुपीआं होईआं हन अते इस दी संरचना वी बिरतांत-खंडां वाली है, इस लई छोटे आकार दे बावजूद इह सफ़ल नावली-कहाणी है।
बलबीर परवाना दी कहाणी ‘थैंक यू बापू’ (प्रवचन, अप्रैल-जून) पदारथकता दी नींह ’ते उसरे परिवारक रिशतिआं दा कौड़ा पर डूंघा सच्च बिआन करदी है। नौकरी कारण आपणे इक्कहिरे परिवार नाल शहिर रहि रिहा पुत्त आपणे हसपताल दाख़ल बाप दी सांभ-संभाल दा फरज़ वी निभाउणा चाहुंदा है पर पदारथक गिणतीआं-मिणतीआं विच्च उलझे परिवार दे दबावां नाल पीड़त निज्जमुखी वी है। इस लई बाप दी जलदी मौत नाल थोहड़ा दुखी पर बहुता सुरखुरू महिसूस करदा है। इस कहाणी दी ख़ूबी इस दे यथारथक अंदाज़े-बिआं अते तणाअ नूं ढुक्कवीं गलपी-भाशा राहीं प्रगटाउण विच्च है।
जगजीत गिल्ल दी सही अरथां विच्च कही जा सकदी नावली-कहाणी ‘हदबसत नंबर 211’ (कहाणी धारा, अप्रैल-सतंबर) पंजाब संकट अते किसानी संकट दे हवाले नाल माझे दे इक्क परिवार, अरथात पूरे पिंड जां इलाके दे दुख्खां, सुख्खां, सुपनिआं अते संतापां दा संदरभ-युकत महांचित्तर उलीकदी है। कहाणी दी विशेशता वसतू-यथारथ दी जटिलता नूं इक्क पासे बारीकबीनी अते दूजे पासे विसथारमई दोवां पध्धरां उत्ते पूरी प्रमाणिकता नाल पेश करन विच्च है।
सिमरन धालीवाल दी कहाणी ‘आ आपां घर बणाईए’ (शबद, जुलाई-सतंबर) पंजाब दीआं मौजूदा प्रसथितीआं विच्च दलित चेतना दे उभार नाल बण रहे माहौल कारण जट्ट वरग दी धौंसमुखी द्रिशटी नूं खोरा लग्गण दा बिरतांत पेश करदी है। इस कहाणी दी शैलीगत विशेशता इस गल्ल विच्च है कि जट्ट वरग दे प्रतीनिध पातर मेजा सिंघ दे तणाअ नूं बहुत ढुक्कवें चिंनहां-प्रतीकां वाली गलपी-भाशा राहीं प्रगटाइआ गिआ है। कहाणी विच्च अणकहे दी कहे नालों वी वध्ध महत्तता बण गई जापदी है। बिरतांतकारी दी ख़ूबी इस गल्ल विच्च वी है कि मेजा सिंघ दे जट्ट-अवचेतन दा बहुता कुझ अणकहे रूप विच्च विहारक संकेतां राहीं उजागर हुंदा है।
इंगलैंड वासी, मूलों नवें कहाणीकार नवचेतन दी कहाणी ‘रिवर आफ लाईफ’ (शबद, जनवरी-जून) इक्क परवासी पंजाबी औरत दी मानसिक उथल-पुथल नूं पंजाब संकट दे दूररसी मनोविगिआनक प्रभावां दे पिछोकड़ राहीं चितरदी है। उसदा ज़ख़मी अतीत जिस नूं उह चेतन तौर ते खारज करना लोचदी है, आपणे मूंह-ज़ोर प्रभावां नाल उसदे वरतमान नूं ग्रहिण दिंदा है। इस कहाणी दी बिरतांतक अहिमीअत मुख्ख औरत पातर दे अवचेतन नूं उसदे कथनां अते विवहार दी जुगलबंदी राहीं उजागर कर सकण दी मनोविगिआनक सूझ विच्च है।
कहाणी दे खेतर विच्च मुढ्ढले कदम रख्ख रहे रंगकरमी बलविंदर दी कहाणी ‘लहू लुहाण’ (राग, सतंबर-दसंबर) कशमीर संकट दी पिठ्ठभूमी नाल इक्क पंजाबी फौजी हरनाम अते कशमीरी लड़की दी बहुत सूख़म अते मासूम जिही चाहत दा बिरतांत पेश करदी है। इस कहाणी दी ताकत इस दे बहुत संतुलत जिहे काविक अंदाज़, भूगोलिक द्रिश-उसारी अते लुछ्छदी मानवी संवेदना दे बहुत नाज़ुक अहिसासां दी नकश-निगारी विच्च है।
समकाली पंजाबी कहाणी दे ‘मासटर सटोरी टैलर’ सुखजीत दी कहाणी ‘आटो नंबर 420’ (शबद, जुलाई-सतंबर) मुनाफ़ामुखी पूंजीवादी जीवण-शैली अते कुदरतमुखी मानवी जीवण-जाच दे अंतर-संवाद नूं आपणा कथा-वसतू बणाउंदी है। प्रदूशित शहिरी माहौल विच्च रहिंदे इक्क आटो-चालक नूं किसे भिआनक डर कारण कुझ समां जंगलां विच्च पनाह लैणी पैंदी है। कुदरत दा संग-साथ उसदे जुस्से अते ख़ून दी तासीर ही बदल दिंदा है। विगिआन-गलप दी तरज़ ते इह कहाणी अनुभवमूलक जीवण-यथारथ दी थां कालपनिक जां मसनूई समग्गरी नूं आपणी टेक बणाउंदी है। इस दी कलातमक वडिआई वसतू-चोण तों वी वध्ध यथारथ-नुमा फैंटसी सिरजण विच्च है। पंजाबी विच्च इह निवेकला प्रयोग है।
दीपती बबूटा दी नावली-कहाणी ‘डांस फलोर’ (कहाणी धारा, अप्रैल-सतंबर) मैरिज-पैलिसां विच्च डांस पेश करन वालीआं लड़कीआं अते आरकैसटरा दे मालक दे कारज-विहार दी पेशकारी राहीं इंटरटेनमैंट उदयोग दे अंदरूनी रहस्सां दीआं परतां उजागर करदी है। इस कहाणी दी कलातमक ख़ूबी इस दे नावली विसथारां नूं कहाणी-बिरतांत विच्च समोण करके वी है अते कित्ते-विशेश दी जगदी-मघदी गलपी-भाशा दे सिरजण कारन वी निरसंदेह बणदी है।
भावें उप्पर वरणित कहाणीआं मेरी पहिली पसंद हन पर इनां तों इलावा कुझ होर वी उलेखयोग कहाणीआं इस साल प्रकाशत होईआं हन, जिवें शिलतरहां (गुरमीत कड़िआलवी, राग, मई-अगसत), जनपद कलिआणी अंबपाली (प्रवचन, अप्रैल-जून), बनवास (जिंदर, सिरजणा, अकतूबर-दसंबर), ... ते जीनी जित्त गई (शरनजीत कौर, समकाली साहित, जुलाई-सतंबर), विशव-सुंदरी (जतिंदर हांस, शबद, जनवरी-जून), हौंटड हाऊस (सरघी, शबद, जनवरी-जून), पोसट-मारटम (सुकीरत, हुण, जनवरी-अप्रैल), कोई देश नां जाणे मेरा (गुरमीत पनाग, हुण, मई-अगसत), हवा विच्च उडदी पतंग (मेजर मांगट, हुण, मई-अगसत), घर (हरप्रीत सेखा, राग, जनवरी-अप्रैल), आहें दा बालण (ख़ालिद हुसैन, राग, जनवरी-अप्रैल), समारट वरक (संदीप समराला, राग, मई-अगसत), झरीटां (दलजीत शाही, समदरशी, मारच-अप्रैल), यादां दा वग्ग (ज़ुबैर अहिमद, वाहगा, अकतूबर-दसंबर) आदि।इस साल दी पंजाबी कहाणी दा लेखा-जोखा करदिआं जो कुझ प्रमुख्ख तत्थ मेरे साहमणे आए हन, उनहां दा वेरवा इस तरहां है:
तीजे पड़ाअ दे बहुत सारे कहाणीकार, जिवें पिआरा सिंघ भोगल, गुरबचन भुल्लर, जसबीर भुल्लर, ख़ालिद हुसैन आदि इस वरहे वी पूरी तरहां सरगरम रहे। कुझ दे तां गुणनातमक महत्तता वाले कहाणी-संग्रहि वी इस वरहे प्रकाशित होए, जिवें आम खास (गुरदेव सिंघ रुपाणा), दिन ढले (मुख़तार गिल्ल), शरेआम (किरपाल कज़ाक), अंधे का नाओ पारखू (हमदरदवीर नौशहिरवी), ... ते जीनी जित्त गई (शरनजीत कौर), कच्चा मास (मोहन लाल फिलौरीआ), चहड़दे सूरज दी लाली (मुख़तिआर सिंघ) आदि वरनणयोग हन।
चौथे पड़ाअ दे कुझ कहाणीकारां दे कहाणी-संग्रहि इस वरहे दी विशेश प्रापती बणदे हन, जिवें जिउणा सच्च बाकी झूठ (जतिंदर सिंघ हांस), रंग दी बाज़ी (अजमेर सिध्धू), घोरकंडे (सिमरन धालीवाल), अरथ बदलदे रिशते (हरजिंदर सूरेवालीआ), मिहणा (गुरसेवक सिंघ प्रीत), ठरी अग्ग दा सेक (जसपाल मानखेड़ा), गिआरां रंग (सुकीरत) आदि।
कुझ कहाणीकारां नें आपणे पलेठे कहाणी-संग्रहि नाल ही पाठकां विच्च आपणी भरवीं पछाण बणा लई, जिवें चुप्प महांभारत (परमजीत ढींगरा), झरीटां (दलजीत सिंघ शाही), शाह रग तों वी नेड़े (पवित्तर कौर माटी), लकीरां विच्च घिरे होए (गुरमीत आरिफ़), मिरग त्रिशना (सरनजीत कौर अनहद) आदि।
परवासी पंजाबी कहाणी विच्च इस वार वी कुझ विशेश महत्तव वाले कहाणी-संग्रहि प्रकाशित होए हन जिवें, पौड़ी (संतोख धालीवाल, इंगलैंड), मुरग़ाबीआं (गुरमीत पनाग, कनेडा), कनेडीअन कूंजां (गुरचरन थिंद, कनेडा), दुख्खां दे गोहड़े (सुरिंदर कौर पख्खोके, अमरीका), नवें ज़ख़म (निरमल सिंघ लाली, अमरीका) आदि।
पाकिसतान विच्च पंजाबीआं दी गिणती दे अनुपात विच्च कहाणी-सिरजणा दा कंम कुझ मध्धम जापदा है पर फिर वी सथिती मूलों निराशा वाली नहीं। आपणे दोसत अते प्रसिध्ध पाकिसतानी कहाणीकार, कहाणी-आलोचक करामत अली मुगल राहीं प्रापत वेरविआं अनुसार इस वार वी कुझ अहिम कहाणी-संग्रहि प्रकाशित होए हन, जिवें, तूं घर चला जा (मकसूद साकिब), जिवें कोई समझे (अली अनवर अहिमद), हिज़र तेरा जो पाणी मंगे (ज़ाहिद हसन), हर गुछ्छा ज़ख़माइआ (नीलम अहिमद बशीर), हूकां (मख़दूम सुलतान टीपू), शहिर दी कुड़ी (उमर फ़ारूक) आदि।
लिप्पीअंतरकार डा. हरबंस धीमान दे उद्दम सदका ‘तूं घर चला जा’ कहाणी-संग्रहि तां गुरमुखी लिप्पी विच्च वी छप चुक्का है।
भारती पंजाब दे अध्धी कु दरजन रिसालिआं नें इस वरहे वी पंजाबी कहाणी दे विकास लई बहुत उचेचा यतन कीता, जिवें शबद, राग, कहाणी धारा, प्रवचन, सिरजणा, हुण आदि दे यतन वेखे जा सकदे हन। शबद दा जनवरी-जून अंक, कहाणी धारा दा अप्रैल-सतंबर अंक, अते प्रवचन दा अकतूबर-दसंबर अंक, कहाणी विशेश अंक होण करके इतिहासक महत्तता दे धारनी बणे।
पंजाबी कहाणी उंज तां अंतरराशटरी होंद वाली है पर इस दे बहुत सारे स्रोत दिनो-दिन सुक्क रहे हन। परवासी पंजाबी कहाणी दा केंदर हुण कनेडा है। इंगलैंड अते अमरीका दे स्रोत बहुत मध्धम पै गए हन। इसे तरहां भारत विच्च पंजाब तों बाहर वधेरे खेतरहां विच्च पंजाबी कहाणी दे स्रोत सुक्क गए हन पर जंमू-कशमीर विच्च ख़ालिद हुसैन, सुरिंदर नीर, बलजीत रैणा जिहे कहाणीकारां दीआं सरगरमीआं करके पंजाबी कहाणी दी सथिती कुझ तसल्लीबखश है।
राजसथानी विच्च लिखण वाले लेखक रूप सिंघ राजपुरी दा मौलिक कहाणी-संग्रहि ‘चांचूआ’ गुरमुखी विच्च इस वरहे छपिआ है। अजिही नवीं आमद तसल्ली देण वाली है।
सोशल मीडीआ दा पंजाबी कहाणी दे प्रकाशन अते रीविऊ करन विच्च योगदान दिनो-दिन वध रिहा है। इस वरहे सुखपाल थिंद दी कहाणी ‘फुल्लां दी फसल’ बारे छिड़ी चरचा तां हैरान करन वाली रही।
इस वरहे कुझ नामवर पंजाबी कहाणीकार - गुरपाल लिट्ट, अवतार सादिक, प्रीतम सिध्धू, करतार सिंघ सूरी, जसदेव सिंघ धालीवाल, अमरजीत सिंघ - सानूं सदा लई अलविदा कहि गए।
इस वरहे कुझ उनहां कहाणीकारां दे संग्रहि वी छपे हन जिहड़े मुख्ख धारा तों ज़रा परे रहिंदिआं वी आपणा योगदान निरंतर पाउंदे रहिंदे हन, जिवें फुर-र-र (सुरिंदर पाल सिंघ पिंगलीआ), काली मिट्टी लाल लहू (तेजिंदर सिंघ फरवाही), संताली दूणीं चुरासी (बाजवा सुखविंदर), साजन की बेटीआं (जसबीर मान), इरादा (गुरदेव सिंघ गिल्ल), सुहागण विधवा (संतोख सिंघ हेअर), हिंमत (सरवन सिंघ पतंग, मिंनी कहाणी), कोई नाओ नां जाणे मेरा (करमवीर सूरी, मिंनी कहाणी), सूरज दा परछावां (सुरिंदर कैले, मिंनी कहाणी), कोकून विच्चला मनुख्ख, सुपनिआं दा सौदागर (हरभजन खेमकरनी), हौला फुल्ल (सुरिंदर सोही), लहू रंगी महिंदी (सुरिंदर सैणी), जागदीआं रातां दा दरद (चेतन सिंघ छाहड़), पिप्पल पत्तीआं (बेअंत सिंघ), पसीने विच्च धोती ज़िंदगी (महिंदर सिंघ दोसांझ), छज्जू दा टांगा (तरसेम सिंघ भंगू), उमरों लंमी उडीक (निशान सिंघ राठौर), रौणकी पिप्पल (कुलविंदर कौर महिक), बुझदे दीवे दी लोअ (वरिंदर कौर रंधावा), यादविंदर सिंघ (बदलदे रिशते), धरती गाथा (सुखवंत सिंघ), तिड़कदे अहिसास (रजिंदर सिंघ ढड्डा), जेहा बीजे तेहा लूणे (बलविंदर भुल्लर), हतिआरे (सागर सिंघ तूर), वरदी दा मुल्ल (जसविंदर सिंघ माणोचाहल) आदि।
समुच्चे रूप विच्च किहा जा सकदा है कि इस वरहे दी पंजाबी कहाणी नें गिणती अते गुणां दे पख्खों इक्क वार फेर आपणी निग्गर होंद दा प्रगटावा कीता है। पंजाबी दे पाठक भावें दिनो-दिन घटदे जा रहे हन पर कहाणी-सिरजणा अते कहाणी नाल सबंधित सरगरमीआं विच्च इस साल वी भरपूरता वेखण नूं मिलदी रही।

