पंजाब इस समें नाज़ुक सथिती विच्चों गुज़र रिहा है। जिहड़ा सूबा कदे देश दा मोहरी सी, उह निवाण वल जा रिहा है। पंजाब दिवस नूं निरा समागमां तक ही सीमत नहीं रख्खणा चाहीदा है सगों सूबे दे भविख्ख बारे गंभीर चिंतन दी लोड़ है। सारीआं राजसी पारटीआं, विदवानां अते धारमिक आगूआं नूं इक्क दूजे उत्ते चिक्कड़ सुट्टण दी थां गंभीर विचार वटांदरे राहीं कोई भविख्खी योजना बणाउण दी लोड़ है। बहिस विच्चों कुझ प्रापत नहीं हुंदा सगों इक्क दूजे उत्ते चिक्कड़ ही सुट्टिआ जांदा है, जिस नाल आपसी नफ़रतां विच्च होर वाधा हुंदा है। पिछले समिआं विच्च किसे की कीता, इह वेखण दी थां भविख्ख विच्च की कीता जा सकदा है, इस बारे चिंतन दी लोड़ है।
इस समें पंजाब दी खेती अते सनअत विच्च खड़ोत आ गई है। कदे गुरदासपुर तों लै के राजपुरे तक छोटे अते दरमिआने कारखाने नज़र आउंदे सन, हुण बहुतिआं नूं ताले लग्ग गए हन। बहुती सनअत लुधिआणे ही इकठ्ठी हो गई है, जिस नें इत्थों दे सौ तों वध्ध पिंड खा लए हन। इनहां पिंडां दे वासी दूर दुराडे चले गए हन। खाली घरां विच्च हुण दूजे सूबिआं तों आए कामे रहिंदे हन ते उह ही कारखानिआं विच्च कंम करदे हन। इसे तरहां खेती विच्च वी पिछले तिंन दहाकिआं तों खड़ोत आ गई है। कणक, झोना ही मुख्ख फ़सल चक्कर है। इसदा झाड़ वी लगभग इक्क थां टिकिआ होइआ है। महिंगाई विच्च तेज़ी नाल वाधा होइआ है। पर उसे अनुपात नाल जिणसां दे मुल्ल विच्च वाधा नहीं होइआ। इस करके किसान दी आमदन घटी है ते कुदरती मार वी पै रही है। बहुते किसान हुण करज़ाई हन।
पंजाब दी खुशहाली वेख विद्दिआ दे विउपारीआं इत्थे शानदार सकूल बणाए, अंगरेज़ी पहड़ाउण दे सबज़बाग विखाए। हरेक पंजाबी दी कोशिश है कि उह आपणे बच्चिआं नूं अखौती अंगरेज़ी सकूलां विच्च पहड़ावे। इंझ बच्चे आपणी बोली अते सभ्भिआचार तों दूर हो रहे हन। उनहां विच्च आपणी मिट्टी दा मोह खतम हो रिहा है। सरकार दा धिआन आपणे आप ही सरकारी सकूलां तों दूर होणा ही सी। हुण बहुते सरकारी सकूलां विच्च दूजे सूबिआं तों आए बच्चे पहड़दे हन। पंजाबी विच्च पहड़ाई उह ही करदे हन अते पंजाबी बोलदे हन। इंझ बहुतीआं छोटीआं नौकरीआं उत्ते उह ही कंम करदे हन। अंगरेज़ी सकूलां विच्च जाण नाल बच्चे आपणे आप नूं उच्चा समझण लग्ग पए हन जिस करके उह किरत तों दूर हो हरे हन। बच्चे तां की मापे वी किरत तों दूर हो रहे हन। बहुते घरां दे कंम वी दूजे सूबिआं तों आईआं औरतां ही करदीआं हन।
साडे विद्दिअक अदारिआं विच्च बच्चिआं नूं हुनरी बणाउण वल धिआन नहीं दित्ता गिआ। जिहड़े हुनरी केंदर खोल्हे गए सन, उनहां वल वी धिआन नहीं दित्ता गिआ। बच्चिआं विच्च मुकाबले दे इमतिहानां दी तिआरी करन दी चेटक नहीं लगाई जांदी। विरले टावें ही केंदर हन, जित्थे अजिही सिखलाई दित्ती जांदी होवे। पंजाब विच्च इस समें हुनरी कामिआं विच्च बहुगिणती दूजे सूबिआं तों आउण वालिआं दी है। पंजाबी तां केवल मोटर मकैनकी विच्च ही नज़र आउंदे हन।
सिहत सहूलतां दा वी इहो हाल है। निज्जी हसपतालां दी गिणती विच्च तेज़ी नाल वाधा होइआ है। सरकारी हसपतालां विच्च खड़ोत है। इत्थे भीड़, गंदगी, लापरवाही ही नज़र आउंदे हन। निज्जी हसपतालां विच्च इलाज इंना महिंगा है कि आम आदमी दा दिवालीआ निकल जांदा है। इहो ही हाल सरकारी दफतरां दा है।
रिशवत दा हर पासे बोलबाला है, नशिआं दी वरतों वध रही है अते मिलावट दा ज़ोर है। किरत तों दूरी हो रही है पर विखावे विच्च वाधा हो रिहा है। धारमिक सथानां अते प्रचारकां विच्च तेज़ी नाल वाधा होइआ है, उसे तेज़ी नाल धरम लोकाई तों दूर होइआ है। आगू रातो रात अमीर बणे हन। उनहां दे पैरोकार वी अजिहा ही लोचदे हन। इंझ नैतिक कदरां कीमतां नूं खोरा लग्ग रिहा है।
लोकां विच्च मायूसी है। पंजाब दी जवानी नूं सिआसी आगू आपणे पिछ्छे लगा के भटका रहे हन। रैलीआं पिछ्छों उनहां दी थकावट लाहुण दे बहाने आगू नशिआं दे लड़ ला रहे हन। गरीब दी बांह फड़न वाला कोई नहीं है। उह मजबूर हो के खुदकुशी दे राह वी पै जांदा है।
आवो पंजाबी सूबा बणन तों पहिलां दे पंजाब वल वेखीए। उदों इह सूबा देश दे पहिले सथान उत्ते सी। आपणी नवीं राजधानी सी। भाखड़ा योजना नाल बिजली अते पाणी दी कमी दूर होई सी। सारे सूबे विच्च नहिरां दा जाल विछाइआ गिआ सी तां जो धरती हेठले पाणी नूं बचाइआ जा सके। खेती दे नाल सनअती विकास वी हो रिहा सी। स. प्रताप सिंघ कैरों नें मुरब्बेबंदी करवाई। सिध्धीआं सड़कां बणीआं। सकूलां दी गिणती विच्च तेज़ी नाल वाधा होइआ। पंजाब यूनीवरसिटी चंडीगहड़ बणी। इसे तरहां खेती यूनीवरसिटी लुधिआणा विखे बणाई गई। दोवें संसथावां देश विच्चों मोहरी बणीआं। भाशा दे विकास लई पंजाबी यूनीवरसिटी पटिआले अते संसक्रित यूनीवरसिटी कुरूकशेतर बणाई। हिंदी बोलदे इलाके वी पंजाबी बोलदे बणाउण लई फ़रीदाबाद सनअती केंदर बणाइआ ते पंजाबीआं नूं उत्थे वसाइआ। दिल्ली विच्च वी पंजाबीआं दा ही बोलबाला सी। दसवीं विच्च पंजाबी अते हिंदी पहड़ाई लाज़मी कीती। इंझ सारे पंजाबीआं नूं पंजाबी दे लड़ लाइआ। देश दी वंड समें उज्जड़ के आए बहुत सारे पंजाबी दिल्ली अते हरिआणे विच्च वसे। इंझ पंजाबी सारे सूबे विच्च फैले। इह पंजाबी बोलदे ते गुरू नानक दी बाणी दा पाठ करदे सन। हुण हरिआणा बणन पिछ्छों इनहां पंजाबीआं बच्चिआं नूं पंजाबी तों दूर होणा पिआ। हुण इह वी हिंदी ही बोलदे हन। इंझ पंजाबी बोलण वालिआं दी गिणती बहुत घट गई। इहो हाल दिल्ली विच्च होइआ।
बेरुज़गारी, नशे अते गैंगसटरां दे वाधे तों डरदे अते वधीआ जीवन जीउण दे सुपने लैंदे पंजाबी मुंडे कुड़ीआं विदेशां नूं उडारीआं मार रहे हन। पंजाब विच्च पगड़ी वालिआं दी गिणती घट रही है। सोचिआ तां इह सी कि पंजाबी सूबा बणन नाल पंजाब होर तरक्की करेगा; जित्थे खेती, फ़ौज, टरांसपोरट विच्च इनहां दी सरदारी है उत्थे सनअत अते अफसरशाही विच्च वी इनहां दा कबज़ा होवेगा। पर होइआ इसदे उलट है। साडी खेती अते सनअत विच्च खड़ोत आ गई है। अफसरीआं वल्लों मुंडिआं नें मूंह मोड़ लिआ है। हुण किसे वी दफतर विच्च चले जावो, कोई विरला ही पगड़ी वाला नज़र आउंदा है। जिस सूबे लई असीं आपणे लगभग अध्धे हिस्से दी कुरबानी दित्ती, आपणी राजधानी अते भाखड़े तों कबज़ा हटाइआ, पाणी गुआइआ; उह सूबा हुण निवाण वल चला गिआ है। इस भैड़ी सथिती लई केवल साडे राजसी आगू ही नहीं, सगों धारमिक आगू वी ज़िंमेवार हन। आपणे घरां नूं भरन अते रातो रात अमीर बणन लई इनहां केवल आपणे बारे ही सोचिआ। समाजिक कदरां कीमतां नूं आप वी तोड़िआ ते दूजिआं नूं कुराहे पाइआ। लोक बैचेन हन। इसे लई उनहां रवाइती पारटीआं दी थां नवीं पारटी नूं मौका दित्ता है।
इस पारटी नूं पंजाब अते पंजाबीआं दी सेवा दा सुनहिरी मौका मिलिआ है। पंजाब दिवस मौके पिछलीआं गलतीआं नूं सुधारन बारे विचारिआ जावे। पंजाब नूं मुड़ पैरां ’ते खहड़े करन लई सोचिआ जावे अते संजीदगी नाल उस उत्ते अमल कीता जावे। मुख्ख मंतरी कोल मैंबरां दी बहुगिणती है, इस करके कुरसी नूं कोई खतरा नहीं है,सख़त फ़ैसले लए जाण। लोक नाराज नहीं होणगे, सगों उह शकती तबदीली दे आपणे फ़ैसले उत्ते खुश होणगे। सूबे दे वसीलिआं दी सारथिक वरतों करके विद्दिआ अते सिहत सहूलतां नूं समें दे हाण दा बणाइआ जावे। फोकल पुआइंट सकीम नूं मुड़ चलाइआ जावे। इस नाल सूबे विच्च रुज़गार दे वसीलिआं विच्च वाधा होवेगा अते गरीबी दूर होवेगी।
नशिआं नूं ठल्ल्ह पाउण लई सरकार दे नालो नाल पिंड वासीआं नूं वी उपराले करन दी लोड़ है। किरत दा सतिकार वधाइआ जावे। आगूआं नूं चाहीदा है कि पंजाब दी जवानी नूं आपणे पिछ्छे लगाउण दी थां उनहां नूं विकास दा राह विखाइआ जावे। जेकर तकरीबन 25 लख्ख कामे दूजे सूबिआं तों आ के आपणी गरीबी दूर कर सकदे हन तां की पंजाबी मुड़ पंजाब नूं देश दा पहिले नंबर दा सूबा नहीं बणा सकदे? विदेशां विच्च पंजाबी वड्डीआं मल्लां मार रहे हन। जेकर उनहां नूं आपणे सूबे विच्च ही मौका मिले तां उह इस नूं रंगला बणाउण विच्च कोई कसर नहीं छड्डणगे।
*****

