जुलाई 31, 2026

writingDetail.created_by
By: उजागर सिंघ

बरफ़ ‘च उग्गे अमलतास पुसतक: विरासत ते आधुनिकता दा सुमेल

गुरिंदरजीत दी पुसतक ‘बरफ़ ‘च उग्गे अमलतास’ परंपरातक पुसतकां तों निवेकली पुसतक है। लेखक नें इस पुसतक विच्च वारतक ते कविता दा सुमेल वी कीता है। इस पुसतक नूं विरासत ते आधुनिकता अते देस ते प्रदेस दीआं विवहारिक प्रसथितीआं दा सुमेल वी किहा जा सकदा है। इक्क पासे गुरिंदरजीत आपणी भारती ते पंजाबी विरासत दा गुणगान करदा नहीं थक्कदा प्रंतू इस दे नाल ही आधुनिकता दा हेज अते प्रवास दी रहितल दीआं सुख्खदाइक, दुख्खदाइक ते उथे सैटल होण दे हत्थ कंडिआं बारे जाणकारी दिंदा वी विखाई दिंदा है। समें दे बीतण नाल समाजिक ताणे विच्च विलख्खण तबदीली आई है। इह पुसतक दोवें समिआं दी तसवीर खिच्च के साहमणे रख्ख दिंदी है। लेखक नें बहुतीआं घटनावां/गल्लां सिंबालिक लिखीआं हन। इस पुसतक दे 8 अधिआइ बिंबावली, गूग़ल तों पहिलां, परवास, बरफ़ ‘च उग्गे अमलतास, काविआलोजी, गरेटा थनबरग दे ख़ाब, टिक्करी बारडर अते नागो आइआ नागो जासी हन।

सारी पुसतक विच्च पुरातन ते आधुनिक समें दे फ़रक नूं उदाहरना दे दस्सिआ गिआ है। पुसतक, पुरातनता, नवीनता, देस ते प्रदेस दे धुरे दुआले घुंमदी है। मुढ्ढले तौर ‘ते गुरिंदरजीत नें इह पुसतक आपणे जीवन दे निज्जी तज़रबिआं ‘ते अधारत लिखी है प्रंतू उसदी काबलीअत इह है कि उस नें इसनूं लोकाई दी बणा दित्ता है। इक्क किसम नाल इसनूं गुरिंदरजीत दी आतम कथा वी किहा जा सकदा है, किउंकि इस विच्चलीआं घटनावां उसदी अते परिवार दी ज़िंदगी नाल संबंधत हन।

लेखक नें इस पुसतक विच्च ज़िंदगी दे हर पहिलू बारे जाणकारी दिंदिआं कमाल दे नुकते उठाए हन, जिनहां दी समाजिक ताणे बाणे विच्च विशेश महत्तता है।

पहिला अधिआइ बिंबावली विच्च 14 निक्के-निक्के लेख हन, जिनहां विच्च उसने पंजाबी पुरातन सभिअचार नूं काविक रूप दे के उस तों दूर होण दा हंदेशा प्रगट कीता है। वरतमान दी आधुनिकता वी पुरातनता दा मुकाबला नहीं कर सकदी। सबर संतोख, मिलवरतन, मुहब्बत, परिवारां दा इकठ्ठिआं रहिणा, बिना भेद भाव, दोसतां मित्तरां, रिशतेदारीआं, मापिआं दी अहिमीअत नूं समझणा, अधिआपकां दा सतिकार, साधारन पहिरावा, तपड़ां ते पहड़ाई, आदि पुरातन विरासत दे गुण सन। हुण अधिआपक मुरगे नहीं बणाउंदे पहड़ाईआं महिंगीआं हो गईआं ते आधुनिकता नाल इनहां नूं नुकसान पहुंचिआ है।

परिवार इकठ्ठे नहीं, वंडां नें नफ़रत फैला दित्ती, वंड भावें 1947 विच्च देस दी होवे, देश दी वंड नें ख़ून वहाए। लड़ाई झगड़े, नसली जंगां नें चाचीआं, ताईआं विच्च वी वंडीआं पा दित्तीआं, हुण दादे पोतरिआं, दोहतरिआं लई घोड़े नहीं बणदे। ग़ालां दी भरमार है। विआह घरां तों मैरिज पैलसां विच्च चले गए। झूठीआं वसीअतां बणाके ठग्गी मारी जा रही है। बच्चे विदेश भज्जे जा रहे हन, परिवार सैट करवाउण दे जुगाड़ बणाउंदे हन, जुगाड़ू सफल हुंदे हन।

लेखक नें वारतक अते कविता राहीं बिजली दे लाभ अते नुकसान दरसाए हन। दीवे दी रौशनी विच्च मिल बैठण दा मौका मिलदा सी, बिजली आउण नाल मिंटां सकिंटां विच्च कंम हो जांदे हन प्रंतू परिवार बिखर जांदे हन। गुरदुआरिआं विच्च संगमरमर लग्ग गए हन प्रंतू देग मंग के खाण दी परंपरा ख़तम हो गई, पाठी पाठ करदे हन, घर दे मैंबर कोल बैठके सुणदे नहीं। बचपना वी गाइब हो गिआ। कड़कदी गरमी विच्च बरफ दी वरतों, ज़मीना ठेके ते हो गईआं, भावें गुरदुआरे जांदे हन प्रंतू इसतरीआं ज़ात पात दीआं धारनी हुंदीआं सन। दाळां दीआं कई किसमां ते तड़के ते गुरू घरां वालीआं दाळां सुआदी हुंदीआं हन।

गूग़ल तों पहिलां अधिआइ विच्च दस्सिआ है कि पहिलां ज़िंदगी इनसानीअत दे सहारे प्रंतू हुण जी.पी.ऐस. वरगे यंतरां दे सहारे चलदी है। लोक मुहब्बती ते दुख्ख सुख्ख दे सांझीवाल हुंदे सन। हुण खाण पीण दीआं वसतां विच्च मिलावट है, पिंनी ते गजरेले नहीं। चिठ्ठी पत्तर दी थां ई.मेल नें लै लई, जो भावनावां तों रहित हुंदी है। बज़ुरगां नाल मोह मुहब्बत ख़तम हो गई। सभ कुझ कोल हुंदे गुआच गिआ।

परवास अधिआइ विच्च दूर संचार करके संसार इक्क वड्डा पिंड बण गिआ। विकास दे नाम ‘ते कदरां कीमतां अणडिठ हो जांदीआं हन। ग़ैर कानूंनी परवास दुख्खां दी पंड, कोड़मिआं नूं बुला लैंदे हन, डालरां दे सबज़बाग विच्च फस जांदे हन, मशीनी ज़िंदगी है, वट्टे दे विआह ते फिर डाईवोरस, पैसे दी दोसती, ज़िंदगी जदोजहिद दा दूजा नाम ते इस नूं वैल सैटलड कहिंदे हन। प्रंतू नां एधर ते नां ओधर जोगे रहिंदे हन। फिर बज़ुरगां दीआं निशानीआं दा मोह जागदा ते उनहां नूं परवास विच्च लै जांदे हन। कारां चलाउंदे समें बापू दा साईकल याद आउंदै। पिंड आ के वट्टा बंनिहआं ते गोहरां संतुशटी दिंदीआं हन। मापिआं दे मोह नूं पशूआं दे मोह नाल जोड़के सिंबालिक लिखिआ है। पर धीअ पुत मापे गुआ चुक्के हुंदे हन। वड्डे घर प्रंतू सांभ संभाल औखी है। परवास विच्च जा के पंजाब दे दरिआवां दी याद सताउंदी है। गोरिआं दे तिओहारां नूं आपणे तिओहार समझके मनाइआ जांदा है। पंजाब दी बेरोज़गारी, रिशवतख़ोरी, धक्केशाही ते प्रदूशण आदि तों परवास विच्च निजात प्रंतू परिवार विच्च बैठिआं वी इकल्लापण तंग करदा है। भांत सुभांते गुआंढी डर पैदा करदे हन। प्रंतू परवास विच्च गए पंजाबीआं नूं देश दी आज़ादी दा जाग लग्गिआ।

बरफ़ ‘च उग्गे अमलतास अधिआइ दा मुख्ख तौर ‘ते भाव परवास दे ठंडे वातावरन विच्च आ के परवासीआं नें मल्लां मारीआं हन, इथों तक्क कि उच्चे अहुदिआं तक्क पहुंचे हन। कुझ लोक परवास विच्च आ के अडजसट हो जांदे हन ते कुझ विदेशी वहाअ विच्च वहि जांदे हन। पंजाबी आपणी विरासत नाल जुड़न दीआं कोशिशां विच्च लग्गे रहिंदे हन। दादीआं नानीआं कहाणीआं सुणाउंदीआं सन प्रंतू एथे अधिआपक उह कहाणीआं सुणाउंदे हन। बहु सभिआचार है ते रंग बरंगे लोकां नाल मेल मिलाप हुंदा है। परवास विच्च जा के माड़ीआं आदतां/गल्लां छड्ड के चंगीआं सिख्खण नूं मिलदीआं हन प्रंतू मापिआं दे शिफटां लाउण, नैट करके परिवार बिखर रहे हन, जिहड़े मापे अडजसट कर जांदे हन, उह सफ़ल प्रंतू जिहड़े अडजसट नहीं करदे उह झगड़े झमेलिआं विच्च पै जांदे हन। कुझ बच्चे आपणे हमसफर आप लभ्भदे हन ते मापे शगन मनाउण जोगे नहीं रहिंदे ते कुझ मापिआं वल्लों चंगे संसकार देण करके सुहावणा जीवन बसर करदे ते बरफ़ ‘च उग्गे अमलतास बण जांदे हन।

काविआलोजी अधिआइ परवास विच्च बोली दे आपणे इतिहास, मात भाशा दी महत्तता, विकास, अनुवाद ते इस लई नवीं तकनालोजी, अनुवाद दे सभिआचार, धारमिक ग्रंथां दे अनुवाद विच्च ग़ैर ज़िमेवारी, बोली विच्च मुशकल, कविता दा अनुवाद समें अरथां दा बदलणा/ अनरथ, कविता विच्च विअकरन नहीं, लगां मातरां दी अहिमीअत आदि प्रचलत हन। परवासी सोचदे पंजाबी विच्च ते लिखदे/बोलदे अंगरेज़ी विच्च हन।

कविता दा प्रवाह आप मुहारे हुंदा है गुरिंदरजीत दी कविता दा सफर वी दरसाइआ है। कविता पड़ाअ वार विकसत हुंदी रहिंदी है, कविता दे पड़ावां बारे जाणकारी दित्ती है। कवी आपणी कविता नूं हमेशा बिहतरीन समझदा है, स्रोते भावें कुझ वी कहिण। कविता कुदरत दे वहिण दी तरहां है, इह किसे फारमूले दी मुहताज नहीं, इसनूं अलंकारां दी लोड़ नहीं प्रंतू तुक तुकांत, लै ते छंद बध्ध वाली ही प्रवान चहड़दी है।

गुरिंदरजीत दे विशे अथाह हन जिवें सौण महीना, पशू, पंछी, प्राहुणे, करोशीए, धीआं, रसोई ते खाण दा सामान अते मठिआईआं आदि। कविता दा सथान निसचत नहीं, जदों परिवार विच्च साहितक माहौल होवे तां बच्चे साहितक हो जांदे हन। पोते पोतीआं बज़ुरगां लई चिंतत हुंदे हन।

‘रोटी मनुख्ख नूं’ बहुत ही संवेदनशील समाजिक सरोकारां वाली कविता है। गरेटा थनबरग दे ख़ाब अधिआइ विच्च लेखक नें स्री गुरू नानक दे समें वेईं दी पवितरता अते हरी क्रांती तों 45 साल बाअद रसाइणक खादां दी वरतों ते सनअतां दे प्रदूशत पाणी नाल गंधली हो गई, जिस दे करके धरती हेठला पाणी अते वेईं ते बुढ्ढे नाले दे प्रदूशण नाल मछ्छीआं मर रहीआं हन अते कैंसर वरगीआं घातक बिमारीआं फैल रहीआं हन। टोभे सुक गए पाणी ते हवा प्रदूशत हो गए। कैंसर ट्रेन चल पई। खाद पदारथां विच्च मिलावट, करज़े लै के फैकटरीआं, फैकटरीआं विच्च मास नाल संबंधत उतपादन, मशीनी खेती इक किसम नाल मशीनी गुंडागरदी बण गई है। पाणी खूहां, दरिआवां तों बोतलां विच्च आ गिआ है।

टिक्करी बारडर अधिआइ विच्च दस्सिआ गिआ है कि किसान अंदोलन नाल हर भारती भावें संसार विच्च किसे वी देस विच्च बैठा, उह भावनातमिक तौर ‘ते जुड़िआ होइआ सी। इथों तक्क सारा संसार जुड़ गिआ सी। भारतीआं विच्च सदभावना पैदा होई, रंग, ज़ातपात अते इलाकाई अंतर ख़तम हो गिआ। सिख्ख विचारधारा नूं माणता मिली। सरकारी हत्थकंडे ते बेरुखी दा नंगा नाच होइआ। सरकार पंजाबीआं दीआं कुरबानीआं नूं अणडिठ कर रही सी।

नागो आइआ नागो जासी अधिआइ मनुख्खता दी उतपती, विकास, वरतारा अते सरब शकतीमान अगंम, अनंत अते सरब स्रेशटता दी होंद बारे जगिआसा उतपन करदा है। कोविड दे मनुख्खता ‘ते पए प्रभाव अते सिख्ख धरम दी विलख्खणता सेवा दा मेवा बारे लेखक विआखिआ करदा है।

256 पंनिआं, 300 रुपए कीमत वाली इह पुसतक परीत पबलीकेशनज़ पटिआला नें प्रकाशत कीती है।

***