फ़रवरी 06, 2026

writingDetail.created_by
By: अंम्रित कौर बडरुख्खां

वड्डा तपस्सवी

“भजनो! कुड़े भजनो! आजा... आपां वी जा आईए।” बचनो नें गली विच्चों ही आवाज़ मारी। बचनो दी आवाज़ सुणदिआं भजनो हथला कंम छेती नाल समेटदिआं बूहे अग्गे आ गई।

“ऐने टीट दुपहिरे विच्च कित्थे जाणा ऐं कुड़े?” भजनो नें पुछ्छिआ।

“आपणे बाहरले डेरे ’ते इक्क तपस्सवी आइआ होइआ ऐ। कहिंदे नें... बहुत पहुंचिआ होइआ ऐ। ऐनी गरमी विच्च चारे-पासे धूणीआं ला के विचाले बैठा ऐ।” बचनो नें चुंनी दे लड़ नाल बंनहे रुपईए ठीक करदिआं किहा। भजन कौर आपणी हथेली तों दूजे हत्थ दे नहुंआं नाल आटा खुरचदिआं कुझ सोच रही सी। बचनो नें फिर किहा, “कंम तां भैणे सारी उमर नी मुक्कणे... पता नहीं किहड़े वेले दी सेवा नाल बंदा तर जांदा ऐ।”

“बचनो, मैनूं इक्क गल्ल दी समझ नी आउंदी।” भजनो बोली।

“किहड़ी गल्ल दी?”

“आपां तर के जाणा कित्थे ऐ? आपां तां घरों खेत, खेतों घरे जां किते खुशी गमी विच्च किसे रिशतेदारी ’च। नाले जे सारी दुनीआं तरन लग्ग पई... आह तरन वालिआं दीआं रोटीआं कौण पकाऊ?”

बचनो दा मन संतां दे चरनां नाल ही जुड़िआ रहिणा चाहुंदा सी। भजनो दी गल्ल वल्ल उसने धिआन नां दित्ता। उहने फिर किहा,

“देख लै, ऐनी गरमी विच्च आले दाले धूणीआं ला के बैठणा कोई माड़ी मोटी गल्ल नी... पूरा पहुंचिआ होइआ संत होऊ... अहे जिहे संतां दे दरशन करमां नाल ई नसीब हुंदे नें... मैं तां कहिनी आं... छड्ड घर दे फिकरां नूं... थोहड़ा अग्गा वी सुआर लईए।”

“बस्स आपां दोए जणीआं जावांगीआं?” भजनो नें पुछ्छिआ।

“नां नां ’गाहां तों होर रल जाणगीआं आपणे नाल... बहू तों फून करवा ’ता सी। मसां करिआ बुड़बुड़ करदी नें ...।”

बचनो दी गल्ल पूरी होण तों पहिलां ई भजनो बोली, “चल कोई नां...।” कुझ सोचदिआं फिर पुछ्छिआ, “सच्च... कणक वढ्ढ ली तुसीं?”

“अज्ज वढ्ढ रहे नें... तां ही तां उहने मूंह सुजा रख्खिआ बई ’कल्ली नूं कंम करना पऊ... लै आपां सारी उमर कंम करन दा ठेका लिआ होइआ ऐ?”

भजनो नें बचनो दे कोल नूं हो के किहा, “चुप्प कर... हौली बोल... तपस्सवी तां साडे घरे ऐ ... असीं लै आए सी।”

बचनो दे चिहरे दा रंग बदल गिआ।

“पहिलां नी दस्स सकदी सी?” बचनो नें थोहड़ा गुस्से हुंदिआं किहा। कुझ सोचदिआं फिर बोली, “आहो, तेरे घरे तां ज़रूर आऊ वड्डी धरमण दे, घरों तां तूं निकलदी नी। नां किते सेवा करन जावें, नां मत्था टेकण...।”

गल्ल पूरी होण तों पहिलां भजन कौर फिर बोली, “नां सच्ची कहिनी आं... पिछले विहड़े विच्च बैठे नें।”

बचनो दे मन नूं बड़ा धक्का जिहा लग्गिआ। उह सोचण लग्गी, भजन कौर नें संतां नूं घरे बुलाइआ ते किसे नूं दस्सिआ वी नहीं। नाले इहदे घरे किवें आ जू? उहनूं तां वड्डे वड्डे अमीर लोक वड्डीआं वड्डीआं गड्डीआं विच्च लै के जांदे नें? उसदी सोच नूं विराम दिंदिआं भजनो उसदी बांह नूं हत्थ पाउण लग्गिआं फिर बोली, “आ दिखावां ..।”

बचनो नूं हुण सच्च आ गिआ सी। भजनो दा हत्थ परे धक्कदिआं उह हिरख़ नाल बोली, “हाए! हाए!! कुड़े... किड्डा जिगरा ऐ तेरा। तूं तां किसे कोल भाफ वी नी कढ्ढी। मेरे वरगी तां ऊंईं सारे पिंड विच्च रौला पा देवे।” बचनो दे मन विचला रोस साफ झलक रिहा सी।

“हौली बोल... समाधी विच्च नें संत जी।” भजन कौर नें धीमी आवाज़ विच्च‌ आखिआ।

बचनो कुझ सोचदिआं बोली, “चल तूं भैणे आपणे घरे सद्दिआ, कोई तां गल्ल होऊ। मैं घरे जानी आं ... तुसीं पुछ्छ लो जो कुछ पुछ्छणै।”

बचनो वापस परतण ही लग्गी सी, भजनो नें उस नूं रोकदिआं आखिआ, “नां... नां कुछ नी पुछ्छणा ... सोचिआ घर विच्च संतां दे चरन पवा लईए। चल्ल आजा, तूं वी कर लै सेवा। पिछले विहड़े विच्च बैठे नें।”

बचनो उत्थे ही रुक गई। चुंनी दी बुक्कल ठीक कीती अते लड़ नाल बंनहे पैसे टोह के वेखे।”

“पैसिआं दी की लोड़ ऐ भैणे... साधां संतां नूं रुपईआं पैसिआं नाल की मतलब? ... इनहां दी तां आपणे वरगिआं नूं लोड़ हुंदी ऐ।” भजनो बोली।

“ऐं काहते कहिनी ऐं... दान पुंन करन नाल तां किरत कमाई सफल हो जांदी ऐ।”

“किरत कमाई सफल तां गरीब-गुरबे दी मदद करन नाल हुंदी ऐ... साधां संतां नूं काहदी कमी... सेवादार गड्डीआं विच्च लै जांदे नें, गड्डीआं विच्च ई छड्ड जांदे नें, नां कोई कप्पड़े-लीड़े दा फिकर, नां खाण-पीण दा फिकर... सभ बणिआ बणाइआ हाजर।”

भजनो दी गल्ल सुण के बचनो नें मत्थे तिऊड़ी पाई ते बोली, “ऐं नी किहा करदे संतां नूं।” बचनो नूं डर सी कि किते संत सुण नां लैण।

“लै मैं किहड़ा कोई झूठ बोलिऐ... इनहां दा जाणा-आउणा, खाणा-पीणा, पहिनणा-संवरना... सभ भगतां दे खरचे ’ते ई हुंदै।” भजनो दी आवाज़ धीमी सी। बचनो नूं भजनो दीआं गल्लां चंगीआं नहीं सी लग्ग रहीआं। उसने गल्ल दा रुख़ बदलदिआं पुछ्छिआ, “तूं संतां नूं घरे किउं बुलाइआ?”

“बुलाइआ ई नी... असीं आप जा के पूरे माण सतिकार नाल लै के आए आं।” उह हौली जिही बोली।

“पर तेरे मन विच्च तां खोट ऐ।” बचनो नें तिख्खी नज़रे देखदिआं आखिआ।

“लै खोट आळी की गल्ल होई, जो सच्च ऐ, उही किहा। सारे संत चंगे नी हुंदे... सारे माड़े वी नी हुंदे।” भजनो सहिज नाल बोली।

“चल छड्ड... हुण ऐं दस्स बई... संत कर की रहे नें थोडे घरे?” बचनो नें पुछ्छिआ।

“धूणीआं तपा के भगती कर रहे नें। कहिंदे... ऐस तरहां घर दे दुख्ख कट्टे जांदे नें।” भजनो नें दस्सिआ।

पिछले विहड़े विच्चों उठ्ठदे धूंएं नें भजनो दी गल्ल दी गवाही भर दित्ती। बचनो दे अंदर बहुत सारे सवाल खहड़े सन। उसे हिसाब नाल उसदे चिहरे दे हाव भाव बदल रहे सन। भजनो नें उस वल्ल देखदिआं पुछ्छिआ, “की हो गिआ... ऐं किउं देखदी ऐं?”

“संत तां किसे दे घरे जाण नूं मंनदे नी... तुसीं किवें मना ले?”

“ऐने सौखे नी मंने... इक्क बंदा भेजिआ सी... फिर उहनां साडे सारे जीआं बारे पता करवाइआ... बंदे कहे जे नें... फेर किते जा के साडे घरे चरन पाउण नूं हां कीती भैणे।” भजनो नें बड़े माण नाल दस्सिआ।

“फेर तुसीं लै के किवें आए?” बचनो संतां नूं घर बुलाउण दी हर विधी बारे जाणना चाहुंदी सी।

“असीं गिआरां जणे जा के लै आए सी।”

“टरैकटर ’ते ई लिआए?” बचनो हैरानी नाल बोली।

“नां... नां रिशतेदारां दीआं कारां मंगवा लईआं सी।”

“देख लै भजनो, इत्थे तूं दरैत करगी।” बचनो नमोशी नाल बोली।

“काहदी दरैत?”

“साडे घरों किसे नूं नी नाल लै के गए।” बचनो नें उदास जिहा उलांभा दित्ता।

“नां कुड़े, ऐं नां आख... तेरे घर आले नूं लैगे सी... उहने दस्सिआ नी घरे?”

“नां भैणे, उहने तां कोई नी दस्सिआ... नाले अज्ज तां उह तड़के दा खेत गिआ... बाहर दी बाहर भावें वग गिआ होवे।” बचनो थोहड़ा रुक के फिर बोली, “कुड़े मैनूं दस्स दिंदी... रोटी पाणी दा आहर करा दिंदी... संतां दे नाल होर बंदे वी होणगे।” बचनो नूं आपणे हत्थों खुस्सी सेवा दा मलाल सी।

“कोई बहुती खेचल दा कंम नी सी... बंदे मुड़गे सी छड्ड के... संत कहिंदे असीं आपणा भोजन आपे तिआर करांगे। जे बहुती खेचल दा कंम हुंदा तां सभ तों पहिलां तैनूं ई बुलाउंदी।” भजनो नें उसदे मन दी हालत समझदिआं किहा।

“चल भैणे, सेवा वी करमां आलिआं दे हिस्से आउंदी ऐ।” बचनो नें लंबा साह भर के छड्डिआ।

बचनो दी सोच दौड़न लग्गी... इह मीसणी जी है तां चलाक... अंदर दा भेत किसे नूं नी दिंदी... इक्क दो दिन विच्च तां सलाह बणी नी होणी, की पतै किंने कु दिनां दे सलाह करदे रहे होणगे। उस नूं आपणे पती ’ते वी गुस्सा आ रिहा सी... उह किहड़ा डुंनहबट्टा जा घरे कोई गल्ल दस्सदै... जो मरज़ी हो जे। लोकां दे बंदे ’कल्ली-’कल्ली गल्ल दस्सदे नें घरे आ के। इहने संतां नूं बुलाइआ किउं ऐ... घरे वी कदे कोई कलेश नी सुणिआ... कंमकार, खेतीबाड़ी सभ वधीआ है। नूंह वी ठीक ऐ... इहने वी कदे कोई गल्ल नी दस्सी, नां ई किसे सीरी सांझी दे मूंहों कोई गल्ल सुणी ऐ। बहुत सारे सवाल बचनो दे अंदर सिर चुक्की खहड़े सन।

“आ जा भैणे... तूं वी लाहा खट्ट लै सेवा दा।” भजनो नें बचनो दी बांह फड़ी अते पिछले विहड़े वल्ल लै तुरी। उहनां दा वसों वाला घर अग्गे सी। डंगर-पशू, कख्ख-कंडा, गोहा-पाथीआं, लक्कड़-तिंबड़ सभ पिछ्छे खुल्ल्हे विहड़े विच्च रख्खदे सन। जदों खेत विच्च कंम दा ज़ोर हुंदा, वध्ध जणिआं दी रोटी पकाउणी हुंदी तां चुल्ल्हा ही बालिआ जांदा सी। वध्ध कंम वेले गैस सिलंडर छेती ही हत्थ खहड़े कर जांदा सी। पिछ्छे इक्क बैठक नुमा कमरा बणाइआ होइआ सी। उस पासे जाण लई इक्क पासे तों राह बणिआ होइआ सी। भजनो बचनो नूं पिछले पासे लिजा रही सी। बचनो वार-वार आपणे सिर तों चुंनी दा पल्ला ठीक करदी जा रही सी। पिछले विहड़े विच्च पहुंचदिआं भजनो बोली, “अहु देख.. मेरा वड्डा तपस्सवी..।”

बचनो नें जो सोचिआ सी, उसदीआं अख्खां उही लभ्भ रहीआं सन। इत्थे तां भजन कौर दी नूंह पसीने नाल भिज्जी चुल्ल्हे विच्च अग्ग बाल के रोटीआं पका रही सी। कोल ही दूजे चुल्ल्हे ’ते चाह दा पतीला रख्खिआ होइआ सी। खेत दस कु जणिआं दी चाह-रोटी इकठ्ठी ही जाणी सी। उह कदे पेड़े करदी... कदे रोटी वेलदी, राहड़दी ते चोपड़दी... कदे दोवां चुल्ल्हिआं दा बालण ठीक करदी। बचनो दे कुझ कहिण तों पहिलां ही उह फिर बोली, “मैनूं ऐं दस्स बचनो... उह तपस्सवी वी धूणीआं तापण दे नाल-नाल ऐने कंम करदै, जिंने कंम मेरा इह तपस्सवी कर रिहा ऐ?”

बचनो नें मूंह जिहा मरोड़ लिआ। भजनो नें फिर किहा, “आपणे तां इही तपस्सवी नें... इनहां नाल ई घर विच्च बरकतां आउंदीआं नें।”

बचनो बिनां कुझ बोलिआं वापस मुड़ पई। हुण उह डेरे वल्ल नहीं, आपणे घर वल्ल परत रही सी।

* * * * *