जून 08, 2025

writingDetail.created_by
By: इंज. ईशर सिंघ

सपारटैथलन दी महां-दौड़

महांपुरखां दे दस्सण अनुसार मनुख्ख दी मानसिक अते आतमिक प्रतिभा असीम है पर इसदे अनुभव विअकतीगत हुंदे हन। इनहां दी कोई गिणती-मिणती जां इनहां दा कोई नाप-तोल नहीं कीता जा सकदा। इह उजागर घट्ट हुंदे हन अते इसे करके इनहां दी चरचा वी घट्ट हुंदी है। इसदे उलट मनुख्ख दी सरीरक समरत्था भावें असीम नहीं पर इसदा वी उह आपणे किआस तों किते वध्ध विकास कर सकदा है। इस विकास नूं होर चाहवान देख, गिण अते मिण सकदे हन अते इस तों प्रेरना लै सकदे हन। अज्ज संसार विच्च नियमित ढंग नाल अजिहीआं अनेकां तरहां दीआं कारवाईआं, खेडां अते दौड़ां हो रहीआं हन जिनहां नें मनुख्ख दी सरीरक समरत्था दा इसदी चरम-सीमा तक विकास कर दित्ता है। उदाहरण दे तौर ’ते आइरनमैन, ट्राइथलन, डैकाथलन, 3,100 मील दी निऊयारक दौड़ आदिक जिनहां नूं देख के जां जिनहां बारे पहड़-सुण के हैरानी वी हुंदी है अते उतशाह वी हुंदा है।

इस तरहां दी ही इक्क महां-दौड़ है: ‘सपारटैथलन’, जिहड़ी कि 246 किलोमीटर दूरी दी सालाना दौड़ी जाण वाली गरीक महां-मैराथन है। इह गरीस दे शहिर ऐथनज तों प्राचीन शहिर सपारटा दे थेह उप्पर वसे माडरन शहिर सपारटी तक दौड़ी जांदी है अते छे मैराथनां लगातार दौड़न दे बराबर है। इतिहास अनुसार अज्ज तों 2500 साल पहिलां, उस वकत दी सभ तों वड्डी फौजी शकती फारस नें गरीक दी रिआसत ऐथनज़ नूं खतम करन दी सहुं खाधी। ऐथनज़-वासीआं नें फाईडापाईडस नाउं दे इक्क दौड़ाक फौजी नूं आपणे मित्तर-राज सपारटा नूं तुरत फौजी मदद लई बेनती करन वासते भेजिआ। दोहां शहिरां विचला 246 किलोमीटर दा इह फासला उस नें लगभग 36 घंटे विच्च पूरा कीता अते सपारटा-वासीआं नूं सुनेहा दित्ता पर आपणीआं धारमिक रसमां अनुसार उनहां नें तुरत मदद तों असमरत्था परगट कीती। इह सूचना ऐथनज़-वासीआं नूं दस्सणी होर वी ज़रूरी सी, सो उह तुरत वापस मुड़ के वी आइआ सी। इस सूचना अनुसार ऐथनज नें आपणी रण-नीती विच्च बदलाओ कर के इकल्ले ही मैराथन दी इतिहासक लड़ाई विच्च फारसी सैना नूं हरा दित्ता सी। ज़िकरयोग है कि मैराथन दी लड़ाई विशव इतिहास दीआं महत्तवपूरन लड़ाईआं विच्चों गिणी जांदी है।

इसे फाईडापाईडस नें फिर लड़ाई जित्तण तों बाअद मैराथन दे मैदान तों जित्त दा सुनेहा ऐथनज़ पहुंचाइआ सी। हैरानी दी गल्ल है कि इस नूं बहुता दूसरे कारनामे कर के जाणिआ जांदा है जिहड़ा मैराथन दौड़ दा आधार है। उस दे पहिले कारनामे दी याद विच्च रौइल एअर फोरस दे अफसर जौहन फोडन नें अजोकी सपारटैथलन महां-दौड़ दा 1983 विच्च अरंभ कीता। जिवें-जिवें इह दौड़ हरमन-पिआरी हुंदी गई, इस विच्च भाग लैण वासते कानूंन वी सख़त कीते गए तां कि इह यकीनी बणाइआ जा सके कि सिरफ ओही दौड़ाक भाग लैण जो पूरी तरहां फिट्ट होण अते दौड़ पूरी करन दे समरत्थ होण। इस नूं संसार दीआं सभ तों औखीआं दौड़ां विच्चों मंनिआ जांदा है। इसदा रसता उघड़-दुघड़े, चहड़ाई-उतराई अते चिक्कड़ वाळे पहाड़ी रसते वाळा है। सभ तों औखा हिस्सा चार हज़ार फुट्ट दी चहड़ाई अते फिर उतराई है। रसते विच्च तेज़ हवा चलदी है अते दिन दा तापमान 40 डिगरी अते रात नूं बरफ जंमण दे नेड़े-तेड़े हो जांदा है।

इस महां-दौड़ दी वंगार मनुख्ख दीआं सरीरक अते मानसिक शकतीआं दी बहुत औखी प्रीखिआ है। तकड़े तों तकड़े अते तजरबेकार अथलीट वी सरीर अते समें वल्लों सुंन हो के आप-मुहारे दौड़दे चले जांदे हन। इस वासते उह सालां-बध्धी अभिआस करदे हन पर फिर वी वध्ध तों वध्ध अध्धे दौड़ाक ही दौड़ पूरी करन विच्च सफ़ल हुंदे हन। इस विच्च भाग लैण वासते बहुत करड़ीआं शरतां पूरीआं करनीआं पैंदीआं हन। हर देश दा कोटा नियत कीता होइआ है अते कुल 390 दौड़ाक इस विच्च हिस्सा लैंदे हन। किउंकि अरज़ीआं बहुत वध्ध हो जांदीआं हन इस कर के इक्क खास ढंग नाल चोण कीती जांदी है। इह सतंबर दे आखरी शुक्करवार नूं ऐथनज़ तों शुरू हुंदी है अते सनिच्चरवार नूं सपारटी विच्च खतम हुंदी है अते 36 घंटे तों पहिलां खतम करनी हुंदी है।

इस दौड़ विच्च भाग लैण वालिआं नूं कई किसम दीआं औखिआईआं दा साहमणा करना पैंदा है, जिवें कि:

(1) 246 किलोमीटर दा फासला जिस नूं 36 घंटे विच्च पूरा करना ज़रूरी है।

(2) छोटीआं-मोटीआं चहड़ाईआं-उतराईआं तों इलावा रात दे समें दी चार हज़ार फुट्ट दी चहड़ाई अते फिर उतराई।

(3) दिन दा 40 डिगरी दा अते रात दा ज़ीरो डिगरी तों घट्ट दा तापमान बरदाशत करना।

(4) कई जगहा लुक्क दी पक्की सड़क ’ते दौड़ना।

(5) पर सभ तों औखी गल्ल इह है कि रसते दे हर चैक्क-पुआइंट ते निरधारत वकत अनुसार पहुंचणा हुंदा है अते उह वी रहिंदी दौड़ नूं पूरी कर सकण दी समरत्था नाल। इस तरहां दे 75 दे करीब चैक्क-पुआइंट हन अते हर पुआइंट दी प्रीखिआ पास करनी ज़रूरी है। अखीरले दौड़ाक दे पिछ्छे ‘डैत्थ बस्स’ चल्ल रही हुंदी है जिहड़ी शरतां पूरीआं नां कर सकण वाळे दौड़ाक नूं विच्च बिठा के नेड़ले होटल विच्च पहुंचा दिंदी है।

इस महां-दौड़ दे कुछ दिलचसप तत्थ इह हन:

पहिला सथान प्रापत करन वाळे अथलीट नूं कोई इनाम जां तगमा आदि नहीं मिलदा। सिरफ जैतून दी टाहणी दा बणिआ गोळ ताज-नुमा बुक्के उस दे सिर ’ते पहिनाइआ जांदा है अते नाल वगदे एवरोटास नां दे दरिआ विच्चों पाणी दा घुट्ट पिआइआ जांदा है।

गरीस दा ही यिआनिस काउरस नां दा इक्क होर अथलीट 1983 दी पहिली दौड़ विच्चों पहिले सथान ’ते आइआ सी अते उस तों बाअद उह तिंन वार फिर पहिले सथान ’ते रिहा भाव कुल चार वार। उस दा रिकारड अज्ज तक काइम है।

2010 विच्च ऐमिली गैलडर पहिली महिला दौड़ाक नें इह महां-दौड़ पूरी कीती।

जरमनी दा हिऊबरट कारल हुण तक 21 वार इस महां-दौड़ विच्च भाग लै चुक्का है।

इत्थे इह गल्ल माण नाल दस्सी जांदी है कि 2016 विच्च 23-साला किरन डी’सूजा नें इह महां-दौड़ 33 घंटे विच्च पूरी कीती अते इह माण प्रापत करन वाळा पहिला भारती अथलीट बणिआ। उस तों बाअद अजे होर किसे भारती नें इस विच्च भाग नहीं लिआ। वरणनयोग है कि इस महां-दौड़ दे 38-साला इतिहास विच्च 25 साल दी उमर तों घट्ट वाळे सिरफ 25 अथलीटां नें भाग लिआ है। अज्ज-कल्ल्ह उह इस खेतर विच्च बहुत मल्लां मार रिहा है।

सपशट है कि इस तरहां दीआं दौड़ां जन-सधारन वासते नहीं हुंदीआं। इनहां विच्च दिलचसपी अते इनहां बारे गिआन प्रापत करन तों भाव आपो-आपणी समरत्था अते साधनां अनुसार सरीरक कारवाईआं दे नियमित अभिआस राहीं वध्ध तों वध्ध तंदरुसत अते चुसत-दरुसत रहिणा।

साडे सिख्खण वाळीआं दो गल्लां हन:

सरसरी ढंग नाल कंम करन दीआं आदतां छड्ड के हर कंम सुचेत अते सुहिरद ढंग नाल करना सिख्खीए, खास कर के सिहत-संभाल नाल सबंधित कंम।

सरीरक कसरत सणे हर कंम करन तों पहिलां पूरा अभिआस अते पूरी तिआरी करना सिख्खीए जो बहुत ज़रूरी है। इनहां दी घाट कर के होई असफलता नूं असीं प्रतिभा अते समरत्था दी घाट समझ बैठदे हां, कारन-वस्स सिरड़ नाल अगले हंभले करने छड्ड बैठदे हां। इनहां दोनां गुणां नूं ग्रहिण करन वासते अणगहिली अते सुसती दा तिआग ज़रूरी है।

इस महां-दौड़ दे बानी जौहन फोडन दी हिस्सा लैण वाळे अथलीटां नूं नसीहत है:

“मैं तुहानूं शुभ-इछ्छा नहीं कहांगा किउंकि जे तुसीं पूरा अभिआस कीता है तां तुहानूं इसदी ज़रूरत नहीं, अते जे पूरा अभिआस नहीं कीता तां तुहानूं इसदा कोई फाइदा नहीं।”

कौविड-19 कर के 2020 दी इह महां-दौड़ रद्द कर दित्ती गई सी पर इस साल इह नियम अनुसार सतंबर 24-25 नूं करवाई गई जिहड़ी 39’वीं दौड़ सी। इस दौड़ विच्च गरीस दे अथलीट फौटिस ज़िसीमोपाऊलस ही 21 घंटे 57 मिंट दे बहुत शानदार टाईम नाल पहिले सथान ’ते आए। महिला अथलीटां विच्चों लाटवीआ दी डाइना डज़ाविज़ा नें पहिला सथान प्रापत कीता। 2022 वासते दाख़ला शुरू हो चुक्का है।