मार्च 20, 2026

writingDetail.created_by
By: मोहन शरमा

कुदरती आफत राहत फंड अते 12 हज़ार करोड़ दा भंबलभूसा

11 अगसत 2025 तों सतंबर 2025 दे अध्ध तक पंजाब हहड़ां दी करोपी दा शिकार रिहा है। हहड़ां दी मार नाल 2484 पिंड हहड़ां विच्च डुब्ब गए। 3.80 लख्ख लोक घर तों बेघर हो गए। 57 लोकां दी हहड़ां नें बली लै लई। 3200 सकूलां दीआं इमारतां ढहि ढेरी हो गईआं। 19 कालजां दीआं इमारतां मलबे विच्च बदल गईआं। किसानां दी 5 लख्ख एकड़ फसल तबाह हो गई। 1400 सिहत केंदर खंडर दा रूप धारन कर गए। 8500 किलोमीटर सड़कां नुकसानीआं गईआं। 2500 पुल पाणी विच्च वहि गए अते पशू धन दा वी बेपनाह नुकसान हहड़ां कारन होइआ। इस संकट दी घड़ी विच्च पंजाबीआं दे नाल नाल हरिआणा, राजसथान, दिल्ली अते कुझ होर सूबिआं तों वी लोक मदद लई पहुंचे। इत्थे ही बस्स नहीं, पंजाब दी दरदनाक सथिती देख के पीड़ो पीड़ होइआ विदेशां विच्च बैठा पंजाबी भाईचारा उत्थों ही मदद करन लई लामबंद हो गिआ। दरअसल हहड़ां दी मार हेठ आए लोकां दी मदद लई राशन, लंगर, चारा, नकदी, किशतीआं लैके परउपकारी बंदे उहनां दी मदद विच्च जुट्ट गए। कई भले पुरशां नें मिट्टी दीआं बोरीआं भर के आप मुहारे वहिंदे पाणी नूं ठल्ल्ह पाउण लई हर संभव कोशिश कीती। आपणी जान दी परवाह नां करके पशू धन अते लोकां दे जान माल दी रख्खिआ करन लई रब्ब वरगे लोक जूझदे रहे। मिलटरी, पुलिस, ज़िल्हा प्रशासन, पत्तरकार भाईचारा, लेखक, गाइक, कार सेवा वाले समाज सेवी अते होर संसथावां नें आपणे फरज़ निभाउण विच्च कोई कसर नहीं छड्डी। राज सत्ता नाल संबंधत आगूआं दे नाल नाल दूजीआं पारटीआं दे सिआसी आगूआं नें वी जित्थे हहड़ पीड़ित इलाके दा दौरा कीता, उत्थे ही सिआसी बिआनबाज़ीआं नाल आपणे नंबर बणाउण विच्च वी कोई कसर नहीं छड्डी।

भारत दे प्रधान मंतरी स्री नरिंदर मोदी नें 9 सतंबर 2025 नूं हहड़ पीड़ित इलाके दा हवाई सरवेखण करन उपरंत गुरदासपुर विखे राजसी आगूआं अते कुझ हहड़ पीड़ित लोकां नाल मीटिंग करके हहड़ां दी सथिती ’ते काबू पाउण सबंधी विचार वटांदरा करन उपरंत 1600 करोड़ दी राशी दा ऐलान करदिआं किहा कि 12 हज़ार करोड़ दी राशी कुदरती आफत फंड वजों पंजाब कोल पहिलां ही भेजी गई है। उस राशी नूं वी नियमां अनुसार इस मंतव लई वरतिआ जावे।

प्रधान मंतरी दे दौरे तों बाअद पंजाब दी राज सत्ता नाल सबंधत आगूआं दी लोकां नूं भुलेखा पाऊ बिआनबाज़ी शुरू हो गई। प्रधान मंतरी वल्लों 1600 करोड़ दी राशी नूं निगूणी मदद दस्सदिआं, पंजाब दे खज़ाने विच्च इस मंतव लई पई राशी सबंधी भंबलभूसा जिहा पा दित्ता। इक्क मंतरी नें आपणे बिआन विच्च प्रगटावा कीता कि पंजाब सरकार कोल कुदरती आफत फंड दी 12 हज़ार करोड़ दी राशी नहीं आई। दूजे वज़ीर नें किहा कि फंड पए हन। तीजे वज़ीर नें प्रगटावा कीता कि 6 हज़ार करोड़ दी राशी खज़ाने विच्च पई है। राज दे मुख्ख सकत्तर नें मुख्ख मंतरी दी हाज़री विच्च मंनिआ कि सरकार कोल इह राशी देणदारीआं वजों शामल है। दूजे पासे केंदरी आडिट बिऊरो (कैग) वल्लों विसथारत रिपोरट दिंदिआं दस्सिआ है कि केंदर सरकार वल्लों कुदरती आफत फंड वजों 12589.59 करोड़ पंजाब सरकार नूं भेजे गए हन। वेरवा जारी करदिआं कैग नें इह प्रगटावा कीता कि पिछले पंज सालां विच्च हरिआणा अते हिमाचल तों ज़िआदा राशी कुदरती आफत राहत फंड विच्च पंजाब नूं जारी कीती गई है। वित्त मंतरी पंजाब नें किहा है कि केंदर सरकार हहड़ां दी सथिती विच्च होर मदद करन दी थां अंकड़िआं विच्च ही उलझा रही है।

26 सतंबर 2025 नूं विधान सभा दा तिंन दिन दा विधान सभा सैशन बुलाइआ गिआ। इस विधान सभा सैशन दे पहिले दिन राज सत्ता नाल संबंधत विधाइक हत्थां विच्च फट्टीआं लै के विधान सभा विच्च दाखल होए, जिनहां ’ते लिखिआ होइआ सी, “हहड़ां दी मदद लई केंदर सरकार नें दुक्की नहीं दित्ती।”

दूजे पासे भाजपा नाल संबंधित विधाइकां अते उनहां दे दूजे आगूआं नें विधान सभा दे बाहर बैठ के रोस प्रदरशन करदिआं किहा कि पंजाब सरकार नें हहड़ पीड़ितां दी कोई मदद नहीं कीती। प्रधान मंतरी दे ऐलान कीते 1600 करोड़ दे नाल नाल कुदरती आफत राहत फंड दे 12 हज़ार करोड़ दा हिसाब किताब देण लई वी रौला पाइआ। विधान सभा दे अंदरली सथिती तों इंज लगदा सी जिवें राज सत्ता नाल संबंधत आम आदमी पारटी अते विरोधी धिर कांगरस हहड़ पीड़ितां दे फिकर दी थां 2027 विच्च होण वालीआं विधान सभा दीआं चोणां लई मुढ्ढ बंनह रहीआं होण। पहिले दिन दोनां पारटीआं नें ही हहड़ां दी सथिती नाल निपटण लई आपणी आपणी निभाई भूमिका दे सोहले गाए। मुख्ख मंतरी नें हहड़ां कारन किसानां दी मदद लई 20 हज़ार प्रती एकड़ देण दा ऐलान कीता। ‘जिस दा खेत, उसदी रेत’ सबंधी पहिलां कीते ऐलान नूं फिर दुहराइआ गिआ। लोकां दे मलबा बणे घरां नूं मुआवज़ा देण दी गल्ल वी कीती गई। दूजे पासे विरोधी धिर दे आगूआं नें हहड़ पीड़ितां दी हुण तक दी कीती मदद दे नाल नाल 12 हज़ार करोड़ कुदरती आफत राहत फंड दा वेरवा वी मंगिआ। राज सत्ता दे विधाइकां नें 12 हज़ार करोड़ सबंधी चुप्प ही वट्टी रख्खी। केंदर सरकार वल्लों मदद नां करन दी गुहार लाई। इत्थे दुख्ख नाल लिखणा पैंदा है कि विधान सभा दे सैशन विच्च पंजाब दीआं बहुपख्खी अते बहुपरती समस्सिआवां दा सिर जोड़ के हल्ल लभ्भण दी थां इक्क दूजे उत्ते चिक्कड़ सुट्टण, इलज़ामबाज़ी, असभिअक भाशा दी वरतों करदिआं इक्क दूजे नूं ठिब्बी लाउण दी कोशिश कीती गई। “बहि जा ओए”, “मेरे नाल अख्खां विच्च अख्खां पा के गल्ल कर” “तूं” “ओए” जिहे विशेशणां नाल पंजाब दे चुणे होए नुमाइंदे इक्क दूजे नूं संबोधन करदे रहे।

विधान सभा दा इह रौला-रप्पा प्रती दिन पंजाब दा अंदाज़न इक्क करोड़ निगल गिआ। पंजाब दा विकास, हहड़ पीड़ितां दी मदद अते होर समस्सिआवां विधान सभा विच्च होई कावांरौली विच्च गुआच गईआं। विरोधी पारटीआं नें इस गल्ल ’ते वी खदशा प्रगट कीता कि साल 2023 विच्च आए हहड़ां समें मुख्ख मंतरी नें 15 हज़ार प्रती एकड़ देण दा वाअदा कीता सी, पर दित्ता 6800 प्रती एकड़ सी। किते इस वार वी अजिहा ही नां होवे।

पंजाब दे मुख्ख मंतरी नें 30 सतंबर नूं भारत दे ग्रहि मंतरी नाल दिल्ली विखे मीटिंग कीती। मीटिंग दी समापती उपरंत मुख्ख मंतरी नें मीडीआ नूं संबोधन करदिआं किहा कि ग्रहि मंतरी नाल मीटिंग सुखावें माहौल विच्च होई अते उहनां नें पंजाब दे हहड़ पीड़ितां लई वध्ध तों वध्ध सहाइता देण दा वाअदा कीता है। पर उसे दिन ही भारत दे प्रैस्स इनफोरमेशन बिऊरो वल्लों प्रैस्स नूं बिआन जारी करदिआं प्रगटावा कीता गिआ कि ग्रहि मंतरी नें पंजाब दे मुख्ख मंतरी नूं किहा है कि पहिलां पंजाब कोल पए 12 हज़ार करोड़ तों वध्ध दी कुदरती आफत राहत फंड नूं वरतिआ जावे, फिर होर मदद सबंधी विचारिआ जावेगा। प्रैस्स बिआन विच्च इह वी प्रगटावा कीता गिआ कि प्रधान मंतरी वल्लों जो 1600 करोड़ दी राशी हहड़ पीड़ितां दी मदद लई देण दा ऐलान कीता सी, उस विच्चों 805 करोड़ पंजाब सरकार नूं वख्ख वख्ख मद्दां राहीं भेजे गए हन।

पंजाब सरकार नें 10 अकतूबर नूं हहड़ राहत पैकेज लई 13832 करोड़ दे नुकसान दा वेरवा दे के मैमोरंडम भेजिआ है, जिस विच्च फसलां दे नुकसान लई मुआवज़ा देण दे नाल नाल सड़कां अते पुलां दी मुरंमत, नहिरां अते दरिआवां दे नुकसान नूं रोकण लई होण वाले खरचे, सकूलां, कालजां, डिसपैंसरीआं, हसपतालां दे बुनिआदी ढांचे नूं खहड़ा करन अते साज़ो समान लई, पशूआं दा मुआवज़ा देण लई, गुदामां दे होए नुकसान दी पूरती लई उपरोकत राशी दी मंग कीती गई है। पर हहड़ां दी करोपी दा शिकार होए दुकानदार, मज़दूर अते सनअती कामिआं नूं मुआवज़ा देण दा ज़िकर नां ही विधान सभा विच्च छिड़िआ है अते नां ही केंदर नूं भेजे मैमोरंडम विच्च इस सबंधी राशी मंगी गई है। मैमोरैंडम भेजण समें कैग दी रिपोरट अनुसार 12 हज़ार करोड़ तों वध्ध दी पई राशी दा कोई ज़िकर नहीं कीता गिआ।

साल 1953, 1988, 1993, 2010, 2023 अते हुण 2025 दे हहड़ां नें कई तरहां दे सवाल खहड़े कीते हन। गैर सरकारी संगठन अते राहत टीमां वल्लों फसे लोकां तक पहुंचण विच्च विखाई गई फुरती अते जान तली ’ते धर के पीड़ित लोकां दे कोल पुज्ज के उहनां दी कीती मदद तों इह ज़ाहिर हुंदा है कि सरकारां दे रहिमो करम ’ते रहिणा लोड़ों वध्ध उमीद लाउणा ही है। हहड़ां दे ख़दशिआं बारे पता लग्गण ’ते ही कई संगठनां नें कमरकस्से कस्स लए सन जदों कि प्रशासकी हुंगारा आफत आउण तों बाअद आइआ। कई जगहा ते संगठनां नें खुद ही बंनह बणा के पाणी रोकिआ। लंगर सेवा दे नाल नाल हहड़ पीड़ितां दी हर संभव मदद करन समें उह निमरता नाल कहिंदे रहे, “जो वी कर रहे हां, आपणी धरती लई कर रहे हां, आपणे लोकां लई कर रहे हां।” अजिही सथिती विच्च पंजाब टुट्टिआ होइआ नहीं, सगों जुटिआ होइआ जापदा सी।

पंजाब सरकार नूं जित्थे हहड़ पीड़ितां नूं छेती तों छेती मुआवज़ा देण, भविख्ख विच्च हहड़ां दे नुकसान नूं रोकण लई ठोस नीती तिआर करन दी बेनती है, उत्थे ही 12 हज़ार करोड़ दे केंदर वल्लों कुदरती आफत राशी फंड दा जो भंबलभूसा पिआ है, उस सबंधी वी वाईट पेपर जारी करके सथिती सपशट करनी चाहीदी है।

* * * *