इह वरहा ग़दर दी शदताबदी दा वरहा है। 1913 विच जदों देश गुलाम सी, उदो अमरीका कैनेडा दीआं आरा मिल्लां, रेल दीआं पटड़ीआं ते आलूआं दे खेतां विच देश नूं आज़ाद करवाउण वरगे वड्डे सुपने लए गए। इह सुपने लैण वाले सन भारत दे उह मुठ्ठी भर किरती लोक जिनहां नें रुज़गार लई संसार दे कोने कोने नूं छाण मारिआ सी ते अंत अमरीका वरगे आज़ाद देश नूं आपणा पक्का टिकाणा बणाइआ सी। जित्थे उनहां नूं आपणी किरत दा वाजव मुल्ल मिलिआ सी। आज़ाद देश दे सवरग नूं मानण लई ही उनहां नें इस धरती नूं रहिण लई चुण्णिआं सी। पर छेती मगरो आज़ादी दे सवरग ते गुलामी दे नरक दा अहिसास वी उनहां नूं होण लग्गा। जदों उनहां विच्चों बहुतिआं नूं फौज विच्चों मिले बहादरी दे तगमे वी थां थां हुंदे अपमान लई कुझ ढारस नां बंनदे तां उनहां नूं अहिसास होइआ कि हुण तक्क उनहां नें बरतानवी फौज लई बसतीवादीआं दीआं हद्दां चोड़ीआं करन दी गलत लड़ाई ही लड़ी है। जित्थे उनहां नूं आपणी भ्रु्ुल दा अहिसास होइआ उत्थे देश लई असल लड़ाई लड़न दी अंदरूनी प्रेरना वी उनहां नूं आपणे मन अंदरो ही मिलण लग्ग पई। दूसरे पासे देश विच चल्ली ‘कूका लहिर’ ते ‘पगड़ी संभाल जट्टा’ लहिरां दे असर विच जवान होए बाबा सोहण सिंघ भकना, पंडित कांशी राम ते बाबा जवाला सिंघ वरगे वड्डे कारज नाल जुड़न लई तिआर हो रहे सन। 1913 दा वरहा उह वरहा सी जदें देश लई मरन मिटण दीआं कसमां खादीआं गईआं ते देश नूं आज़ाद करवा लैण तों बाद इस दी रूप रेखा वी तिआर होण लग्गी। इस विच्चों ही ‘ हिंदी ऐसोसीएशन आफ़ पैसेफिक कोसट ’ नाम दी जथेबंदी नें आपणी होंद गहिण कीती। इस ऐसोसीएसन दे यतना नाल ‘ग़दर’ अख़बार कढ्ढिआ गिआ इह अखबार एना प्रचलत होइआ कि पारटी दा नाम वी अखबार दे नाम तों ‘ग़दर पारटी’ ही प्रचलत हो गिआ। जित्थे वी इह अखबार जांदा लोक इस नूं पहड़दे ते ग़दर पारटी नाल जुड़न लग्गे। सरकार वी ग़दर अखबार तों डरन लग्गी। भारत विच इस अख़बार दे दाखले उपर पाबंदी ला दित्ती गई। ग़दरी आगूआं दे इस वड्डे सुपने नें जित्थे बरतानवी हकूमत नूं सोचां विच पा दित्ता उत्थे ग़दरी आगूआं दी रातां दी नींद वी उडारीआं मार गई। सुपना हकीकत दा जामां किवे पावे ? अजिहीआं विचारां हर वकत ते हर थां होण लग्गीआं। इक सुपना हकीकत बणन लई उस्सल वट्टे लैण लग्गा।
उस समें बगावतां फौजां ही करिआ करदीआं सन। पर इह वड्डा सुपना 21 फरबरी 1914 नूं होईआं निक्कीआं निक्कीआं ग़लतीआं करके पूरा नहीं होइआ। ग़दरीआं नें बरतानी बसतीवादीआं तों आज़ादी लई आपणीआं कीमती जाना वारीआं। वड्डीआं कुरबानीआं करन तों बाद वी हौसले नां हारे। असफलतां विचों आस दी किरन दा दीवा आपणी रत दे नाल केवल बलदा ही नहीं रख्खिआ सगों 1917 दे सफल रूसी इनकलाब दी बदौलत इह सुपना वरग रहित समाज दी सिरजणा वरगे समाजवादी संकलप लई होर वी दरिड़ हो के उभरिआ। सुरिंदर कार, भाई संतोख सिंघ ते रतन सिंघ राएपुर डब्बा दे यतना नाल रूस दी मदद नाल अफगानिसथान राही भारत विच इनकलाब करन दीआं तरकीबां सोचीआं जाण लग्गीआं। फौजी बगावतां दी थां लोक लामबंदी ते जन अंदोलना नें लै लई। हथिआरां दी थां इनकलाबी साहित सरहद्दां पार करके भारत विच आउण लग्गा। ग़दरीआं दे मक्के वजों जाणे जांदे युगांतर आशरम विच चुल्ला तां भांवे ठंडा हो गिआ पर सीनिआं विच मघदी जवाला भोरा भर वी ठंढी नां होई। देशां दीआं सरहद्दां चीर तेजा सिंघ सुंततर वरगे कामिआं दी युनीवरसिटी विच दाखला लैण लई मासको जाण लग्गे। अंगरेज़ी हकूमत दीआं जेल्हां दीआं काल कोठड़ीआं ते काले पाणी दा तशद्दद वी उधम सिंघ कसेल वरगिआं दे जोश नूं ठंडा नां कर सकिआ। ग़दर कदी अकाली अंदोलन विच गूजिआ कदे किरती पारटी बण के जुलम दीआं जहड़ां वड्डदा रिहा। कदी लाल पारटी बणिआ। ग़दर दा आखरी चराग बण बाबा बिलगा इक सदी तों वध लट लट बलदा रिहा।
संसार भर बसतीवाद दा खातमां समाजवादी धिरां दी चड़त नाल होण लग्गा। इकल्ले एशीआ विच ही 1946 तों 1948 तक्क 16 देश बसतीवाद दे संकंझे विच्चों बाहर निकले। जित्थे चीन समाजवादी लीहां उपर चल्लण लग्गा ते अज्ज दुनीआं दी वड्डी ताकत बण गिआ है। उत्थे भारत अंगरेज़ प्रसत आगूूआं दी अगवाई विच पूंजीवादी लीहां उपर चल्लण लग्गा। भारत दे आज़ाद हाकमां नें भारती लोकतंतर लई समाजवादी शबद ‘समाजवाद’ नूं बदनाम करन लई ही वरतिआ गिआ सी। इस कलंकत सफर विच अमीर होर अमीर ते गरीब होर ग़रीब होण लग्गा। अज्ज गरीब दा जीउणा नरक दी फटी होई तसवीर बण के रहि गिआ।
जेल्हां कट्ट के आरम दी जिंदगी जीउण दी कामना करन वाले ग़दरीआं नूं देश दे हाकमां दे खिलाफ लड़ना पिआ। बाबा सोहण सिंघ भकना वरगिआं नूं बरतानवी हाकमां दीआं जेल्हां भांवें कुझ नां कर सकीआं पर आज़ाद भारत दे देसी हाकमां दीआं जेल्हां दे तशद्दद नें उस महान देश भगत दी कंड कुब्बी कर दित्ती। इहो ही कारन है कि आज़ादी दे 65 साल बीत जाण दे बाद वी इह ही जापदा है कि 1947 विच देश आज़ाद नहीं सी होइआ केवल सता दा तबादला ही होइआ सी। देश दी आज़ादी दा भरम हुण जित्थे टुट्टदा जा रिहा है। उत्थे देश नूं आज़ाद करवाउण लई संघरश करन वाली आखरी पीड़ी अजे जीउंदी है कि देश दी आज़ादी दम तोड़न लग्ग पई है। देश दे हाकम निज्जी लाभ लई देश नूं गिरवी रख्ख रहे हन। जिनहां कुदरती साधनां नूं अंगरेज बसतीवादीआं नें आपणे ढाई सो सालां दे राज प्रबंध विच नहीं सी छेड़िआ भारत दे देसी हाकम उनहां कुदरती साधना नूं निज्जी हित्तां दी खातर कौडीआं दे भाअ बुह राशटरी कंपणीआं नूं वेच रहे हन। ते उनहां जंगलां विच रहिंदे आदी वासीआं नूं जबरदसती उजाड़िआ जा रिहा है। उनां दे मुड़ वसेवे दी थां उनहां नूं फौजी बूटां हेठ कुचलिआ जा रिहा है। वरदीधारी लोकां वल्लों कानूंन दी आड़ हेठ आदीवासीआं दीआं नबालक कंजकां नाल बलातकार कीते जा रहे हन तां कि उह लोक कुदरती खिजानिआं नाल भरभूर धरती नूं छड्ड के किते होर चले जाण। पर लोक लड़ रहे हन। लोक मर रहे हन।
1991 विच देश दीआं सरहद्दां विशवीकरन दे मारू साहन दे चरन लई खोलीआं जा चुक्कीआं हन। पक्कीआं नौकरीआं दा भोग पाके ठेके उपर भरती कीती जा रही है। किसानां दीआं जमीनां खोह के बुह राशटरी धाड़वीआं दे हवाले कीतीआं जा रहीआं हन। पोटा पोटा करज़े नाल विंने देश दीआं नीतीआं उस पारली मैंट विच नहीं घड़ीआं जा रहीआं जिस पारलीमैंट विच बैठे बोळिआं नूं सुणाउण लई शहीदे आज़म भगत सिंघ नें बंब सु्ुटिआ सी। सगों अमरीका विच बैठे नव सामराजीआं वल्लों थोपीआं जा रहीआं हन। इसे नीती दे तहित प्रचून दे विउपारीआं दा रुज़गार खोह के सिध्धे विदेशी निवेशकां नूं दित्ता जा रिहा है। ऐफ. डी. आई उप्पर वख्ख वख्ख राजसी पारटीआं दी पैतड़े बाजी नें इह तां दस्स ही दित्ता है कि इको ही पारटी राज सभा विच होर सटैंड लैंदी है ते लोक सभा विच होर। देश नूं आज़ाद करवाउण लई शहीद होण वाले सराभे वरगिआं नें कदे वी इह नहीं सोचिआ होणा कि देश दे हाकम इस कदर आपणा इमान वेच देणगे ते देश दी नौजवान पीड़ी �िकट दा मैच जित्तण हारन दे सट्टे लगाउंदी रहेगी। देश दी नौजवानी इस लई नशिआं विच गरक कीती जांदी है कि उह उधम सिंघ ते मदन लाला ढींगरां नूं आपणा नाइक नां बणा लैण।
अज्ज जदों असीं गदर दी शताबदी मना रहे हां तां यकीनन ही देश दे हाकम वी उनहां नाइकां नूं याद करनगे ते इस शताबदी समारोह विच आके शामल हो जाणगे। देश भगत यादगर हाल इनसाफ पासंद लोकां दीआं भीड़ां 28 अकतूबर तों पहिली नवंबर तक्क खचा खच भरिआ रहेगा। भांवे ग़दर शताबदी दे ज सारे देशां विच ही मनाए जाणे हन जित्थे वी विगिआनक सोच वाले भारती रहिंदे हन पर पंजाब दे शहिर जलंधर दा इह जशन इस दा सिखर होवेगा।
इक ग़दर नूं आरंभ होइआ इक शताबदी बीत गई है। देश दे हाकम बदल गए हन। अज्ज उस ग़रद दी शताबदी है जिस दा केवल डाक टिकट जारी हो जाण नाल कुझ नहीं सरना। इह ग़दर लोकां लई बराबतां दी मंग करदा सी। इह ग़दर अज्ज वी उह ही मंग कर रिहा है जो अज्ज तों सौ साल पहिलां कर रिहा सी। अज्ज वी मनख्ख दीआं जमहूरी आज़ादीआं खतरे विच हन। अज्ज वी पेट दी खातर जिसम विकदा है। अज्ज वी इनसाफ दी बोली लगदी है। अज्ज फरेम विच कैद बाबा सोहण सिंघ भकना दी कुब्बी कंड वाली फोटो हज़ारां उतशाही नौजवानां नूं वंगार रही है। उठ्ठेो देश दे असली वारसो! उठ्ठो!! उठ्ठो!!! ग़दर जारी है। ग़दर जारी है।

