जलवायू परिवरतन अज्ज दे युग दी सभ तों वड्डी अते सभ तों गंभीर विशविक समस्सिआ है। इह सिरफ मौसम दे बदलण दी गल्ल नहीं, सगों धरती दे परिआवरणी संतुलन, मनुख्खी जीवन, खेतीबाड़ी, सिहत, अरथविवसथा अते भविख्खी पीहड़ीआं दे असतितव नाल जुड़िआ होइआ गंभीर संकट है। जिवें-जिवें धरती दा तापमान वध रिहा है, तिवें-तिवें मौसम दे रुझान बेकाबू हो रहे हन। कदे अति वरखा, कदे लंमा सोका, कदे असहिणयोग गरमी, कदे तुफान अते कदे हहड़ां दी मार, इह सभ हुण आम द्रिश बणदे जा रहे हन। यूरप अते भारत, दोवें ही इस बदलदे मौसम दी मार झल्ल रहे हन।
यूरप विच्च पिछले कुझ सालां दौरान गरमी दीआं लहिरां नें रिकारड तोड़े हन। फरांस, इटली, सपेन, ग्रीस अते जरमनी वरगे देशां विच्च असधारण तापमान कारन लोकां दी रोज़ाना ज़िंदगी प्रभावित होई है। जंगलां विच्च अग्ग लग्गण दीआं घटनावां वध गईआं हन, जिस नाल हज़ारां हैकटर ज़मीन सड़ गई। जंगल सिरफ द्रखतां दा समूह नहीं, सगों धरती दे फेफड़े हन। जदों इह सड़दे हन तां कारबन डाइआकसाईड होर वधदी है अते हवा होर दूशित हो जांदी है। इस तरहां इक्क समस्सिआ दूजी नूं जनम दिंदी है। उदाहरन वजों, दख्खणी यूरप विच्च भारी गरमी अते सुक्के कारन सैर-सपाटे, खेती अते पाणी दी सपलाई उत्ते गंभीर असर पिआ है। कई शहिरां विच्च पाणी दी राशनिंग तक करनी पई।
भारत विच्च वी जलवायू परिवरतन दे प्रभाव बहुत तेज़ी नाल साहमणे आ रहे हन। उत्तरी भारत विच्च गरमी दीआं लहिरां नें लोकां दा जीणा दुभ्भर कर दित्ता है। कई शहिरां विच्च तापमान 45 डिगरी सैलसीअस तों वी उप्पर गिआ है। इसदे नाल ही अणनियमित वरखा नें किसानी उत्ते वड्डा असर पाइआ है। कदे धान जां कणक दी फसल दे समें मींह नहीं पैंदा, ते कदे बेमौसमी वरखा नाल फसलां खराब हो जांदीआं हन। पंजाब, हरिआणा, राजसथान, उत्तर प्रदेश अते महाराशटर वरगे खेती-निरभर राजां विच्च इह चुणौती होर वी गंभीर है। उदाहरन वजों, जे किसे खेतर विच्च मारच जां अपरैल महीने विच्च ही बेहद्द गरमी पै जाए तां कणक दी पैदावार घट सकदी है। इसे तरहां जे मानसून दे समें अचानक तेज़ वरखा होवे तां हहड़ वरगे हालात पैदा हो सकदे हन।
जलवायू परिवरतन दे कारन मनुख्खी गतीविधीआं नाल जुड़े होए हन। सभ तों वड्डा कारन जैविक ईंधनां दी वरतों है। कोइला, तेल अते गैस सड़न नाल वातावरण विच्च कारबन डाइआकसाईड, मीथेन अते होर ग्रीनहाऊस गैसां दी मातरा वधदी है। इह गैसां धरती तों निकलण वाली गरमी नूं वापस अंतरिकश विच्च जाण तों रोकदीआं हन अते इस तरहां धरती दा तापमान वध जांदा है। दूजा वड्डा कारन जंगलां दी कटाई है। जदों द्रखत घटदे हन तां कारबन सोखण दी समरत्था घट जांदी है। तीजा कारन उदयोगिक प्रदूशण है, जिस विच्च फैकटरीआं तों निकलण वाला धूंआं अते रसाइणिक गंदगी हवा, पाणी अते मिट्टी नूं नुकसान पहुंचाउंदी है। चौथा कारन तेज़ी नाल वधदा शहिरीकरन है, जिस नाल हरे-भरे खेतर घटदे जा रहे हन अते कांकरीट दे शहिर “हीट आइलैंड” बण रहे हन।
संयुकत राशटर अते होर अंतरराशटरी संसथावां वार-वार चितावणी दे रहीआं हन। यू ऐन्न ई पी दी 2025 रिपोरट मुताबिक मौजूदा वाअदिआं दे पूरे लागू होण ’ते वी विशव तापमान इस सदी विच्च 2.3 तों 2.5 डिगरी सैलसीअस तक वध सकदा है, जो पैरिस समझौते दे लकश तों काफी वध्ध है। डबलिऊऐमओ दी 2025 रिपोरट दस्सदी है कि 2015 तों 2025 तक दे 11 साल सभ तों गरम रहे हन अते 2025 खुद रिकारड ’ते दूजे जां तीजे सभ तों गरम सालां विच्चों इक्क रिहा।
इह संकट हुण टालिआ नहीं जा सकदा। अंकड़े दरसाउंदे हन कि मौजूदा गती नाल जे कारवाई नां होई, तां आउण वाले दहाकिआं विच्च अति मौसमी घटनावां होर वधणगीआं। समुंदरी पध्धर उप्पर चहड़ेगा, गलेशीअर पिघलणगे, पाणी दी कमी वधेगी अते कई खेतरां विच्च मनुख्खी परवास दी सथिती बण सकदी है। इह सिरफ विगिआनक चितावणी नहीं, सगों मनुख्खता लई सिध्धा संदेश है कि हुण तुरंत संभलण दी लोड़ है।
इस संकट तों बचण लई ठोस उपाअ करने बहुत ज़रूरी हन। सभ तों पहिलां सूरजी अते हवा ऊरजा वरगे नवीकरनयोग ऊरजा सरोतां नूं वधावा देणा चाहीदा है। दूजा, कोइले अते तेल ’ते निरभरता घटाउणी होवेगी। तीजा, वध्ध तों वध्ध रुख्ख लाए जाण अते जंगलां दी कटाई ’ते सखत रोक होणी चाहीदी है। चौथा, पाणी दी बच्चत, वरखा पाणी संभाल अते खेती विच्च आधुनिक सिंचाई तरीकिआं दी वरतों वधाई जाणी चाहीदी है। पंजवां, वाहनां दी गिणती अते प्रदूशण घटाउण लई जनतक आवाजाई, साईकल अते बिजली चलित वाहनां नूं प्रोतसाहन दित्ता जाणा चाहीदा है। छेवां, लोकां विच्च वातावरनी जागरूकता फैलाउणी लोड़ींदी है तां जो हर विअकती आपणी ज़िंमेवारी समझे।
सकूलां, कालजां, मीडीआ अते समाजिक संसथावां दी भूमिका वी बहुत महत्तवपूरन है। नवीं पीहड़ी नूं इह समझाउणा होवेगा कि धरती साडी सांझी विरासत है अते इसदी रख्खिआ हर नागरिक दा फरज़ है। जे असीं अज्ज जागरूक नां होए तां कल्ल्ह दीआं पीहड़ीआं साडे फैसलिआं दा भार झल्लणगीआं।
इह किहा जा सकदा है कि जलवायू परिवरतन कोई दूरला खतरा नहीं, सगों मौजूदा हकीकत है। यूरप दीआं गरमी दीआं लहिरां, भारत दे बेमौसमे मींह, हहड़, सोके अते खेती संकट सानूं इह चितावणी दे रहे हन कि समां हत्थों निकल रिहा है। हुण देर करन दा मतलब होर नुकसान है। इस लई लोड़ है सांझी सोच, विगिआनक नीतीआं, जन-जागरूकता अते तुरंत कारवाई दी। धरती नूं बचाउणा है तां अज्ज ही कदम चुक्कणे पैणगे।
* * * * *

