पंजाब दीआं 13237 पंचाइतां दी चोण 15 अकतूबर 2024 नूं हो रही है। इस विच्च जित्थे 13237 पिंडां दे सरपंचां दी चोण होणी है, उत्थे ही 83437 पंचाइत मैंबरां वी चुणे जाणे हन। कुल्ल 1,33,97,922 वोटरां नें आपणे आपणे पिंड दी पंचाइत नूं वोटिंग प्रणाली राहीं चुणना है। वोटरां विच्च 63,46,008 औरतां अते 70,51,722 मरद अते बाकी होर कैटेगरी नाल संबंधित हन। सुखांतक पहिलू इह है कि गिणती दे कुझ कु पिंडां विच्च सरब संमती नाल पंचाइतां होंद विच्च आईआं हन। पर बाकी पिंडां विच्च धड़ेबंदी, इक्क दूजे नूं ठिब्बी लाउणा, वोटरां नूं भरमाउण लई तरहां तरहां दे लालच अते खुल्ल्ही बोली राहीं लख्खां-करोड़ां दा वोटरां नूं चोगा पाके सरपंच दी कुरसी हथिआउण लई हत्थकंडे वरते जा रहे हन। इक्क पासे सरकार सरब संमती नाल पंचाइतां चुणन ’ते ज़ोर दे रही है अते नाल ही इह ऐलान वी कीता गिआ है कि जिस पिंड विच्च सरब संमती नाल पंचाइत चुणी जावेगी उस पिंड दी पंचाइत नूं विकास मंतव लई पंज लख्ख दी गरांट दित्ती जावेगी पर दूजे पासे राज सत्ता दे आगूआं वल्लों शरेआम पिंड दा इकठ्ठ करके आपणा बंदा ‘सरपंच’ वजों चुणन दा ऐलान वी कीता जा रिहा है। पिंड वालिआं ’ते इंज सरपंच बणाउण दी धमकी लोक राज दीआं जहड़ां नूं खोखला करन वाला निंदणयोग कारज है। भला, जे राजसी आगूआं दी मरज़ी ही चल्लणी है, फिर चोण प्रकिरिआ दे अरथ ही की रहि जांदे नें? राज सभा नाल संबंधित लोकां नूं मरहूम मुनव्वर राणा दे इह बोल चेते रख्खणे चाहीदे नें:
बुलंदीआं देर तक किस शखस के हिस्से मे रहिती हैं।
बहुत ऊंची इमारतें हर घड़ी खतरे मे रहिती हैं।
राज सता दी पौड़ी दे पाविआं दी मिआद ज़िआदा लंबी नहीं हुंदी। उंझ उह आप वी तां चोण प्रकिरिआ राहीं विधान सभा जां लोक सभा विच्च पुज्जे हन। लोक राज दी मुढली इकाई पिंड दी पंचाइत हुंदी है, फिर भला लोकां दे वोट पाउण दे हक्क ’ते धक्केशाही दा जबर करन दी कोशिश किउं कीती जा रही है? सरब संमती वाली पंचाइत नूं उतशाहित करन लई गरांट दा ऐलान चंगा कदम है पर इंज दा ऐलान 2008 विच्च अकाली-भाजपा सरकार वल्लों वी कीता गिआ सी, फिर 2013 दीआं पंचाइती चोणां विच्च वी इस तरहां दा चोगा सुट्टिआ गिआ अते फिर 2018 दीआं पंचाइत चोणां विच्च कांगरस सरकार वल्लों वी इस तरहां दा ही ऐलान दुहराइआ गिआ। पर इह ऐलान सिरफ ऐलान ही रहे नें। हुण दा इह वाअदा जेकर साकार हुंदा है तां ‘बदलाअ’ दा चंगा नमूना पेश होवेगा।
सुख्खी सांदी इह पंचाइत चोणां सिरे चहड़नगीआं कि नहीं, इस संबंधी शंके उभ्भरके साहमणे आ रहे नें। पंजाब हरिआणा हाई कोरट विच्च छे पटीशनां दाखल होईआं हन। इहनां विच्च पंज पटीशनां इस आधार ’ते कीतीआं गईआं हन कि कई पिंडां विच्च रिज़रवेशन चोण कमिशन दे नोटीफिकेशन तों बाअद राज सत्ता दे दबाअ हेठ अधिकारीआं वल्लों बाअद विच्च कीती गई है। कई थावां ’ते सत्ताधारी मैंबरां वल्लों कागज़ भरन तों रोकण दे केस वी साहमणे आए हन। लोकतंतर दा जलूस उस वेले बुरी तरहां निकलिआ जदों सरपंची दे उमीदवारां वल्लों जलूस दी शकल विच्च संबंधित दफतर वल्ल जाण वेले राजसी आगू अगवाई कर रहे सन अते दूजी पारटी वल्लों उहनां ’ते इट्टां वट्टिआं दी बुछाड़ कर दित्ती। शरेआम गाली गलोच, दूशणबाज़ी अते पुलिस फाइरिंग जमहूरीअत ’ते इक्क धब्बा ही तां है।
विरोधी धिर वल्लों सत्ताधारी आगूआं ते धक्केशाही दे दोश लाए जा रहे हन अते इस संबंधी डी.सी. दफतरां अग्गे रोस धरने वी दित्ते जा रहे हन। उहनां वल्लों इह वी दोश लाए जा रहे हन कि मौके दे अफसर वी सत्ताधारी पारटी दा पख्ख पूर रहे हन। दरअसल पंचाइत चोणां विच्च राजसी पारटीआं आपणी आपणी पारटी नाल संबंधित पारटी दी पंचाइत बणाउण लई यतनशील हन तां जो 2027 दीआं विधान सभा चोणां लई उहनां राहीं वोट बैंक पक्का कीता जा सके। इस तरहां दी राजसी सोच कारन पिंडां विच्च धड़ेबंदी उभ्भरेगी अते पिंडां दे विकास ’ते प्रशन चिंनह वी लग्गेगा। इक्क धिर दूजी धिर नूं ठिब्बी लाउण विच्च यतनशील रहेगी। इह सभ कुझ पिंडां विच्च लड़ाई झगड़े अते मुकद्दमेबाज़ी दा मुढ्ढ बंनहेगा।
दूजे पासे कई पिंडां विच्च सरपंची प्रापत करन लई बोलीआं दा दौर वी शुरू है। भला जिहड़ा बंदा पैसे दे ज़ोर नाल सरपंची प्रापत करन लई यतनशील है, उहदी सोच विकास-मुखी जां लोक-पख्खी किंज हो सकदी है? अजिहे सरपंच दी सांझ नशे दे तसकरां जां होर गैर कानूंनी धंदे करन वालिआं नाल ही होवेगी अते उह लख्खां खरच करके करोड़ां रुपए बणाउण दी दौड़ विच्च नैतिक कदरां कीमतां अते लोक हितां दा घाण करेगा। उंझ वी चोण कमिशन वल्लों सरपंची दे उमीदवार लई 40 हज़ार अते पंचाइत मैंबर लई 30 हज़ार रुपए खरच दी सीमा निरधारत कीती गई है। अजिहीआं कारवाईआं जित्थे कानूंन दी घोर उलंघणा करदीआं हन, उत्थे ही लोकतंतर दा घाण वी। उंज वी पिंड दा मुखी तां प्रतिभाशील अते अगांह वधू सोच दा धारनी होणा चाहीदा है।
पंजाब दे सूझवान वोटरां नूं सलाह दित्ती जांदी है कि उह अजिहा सरपंच अते पंचाइत मैंबर चुणन जिहड़े वातावरण दी सुरख्खिआ, नशिआं दा खातमा, लोक हितां दी सुरख्खिआ अते लोकां दीआं समस्सिआवां नूं पहिल दे आधार ’ते हल्ल करन लई यतनशील होण। निज्ज तों उप्पर उठ्ठ के समूह प्रती समरपित सरपंच ही पिंड दी धड़ेबंदी वी खतम कर सकदा है अते पिंड दा सरबपख्खी विकास वी। इत्थे इह वी वरणनयोग है कि पंचाइती राज ऐकट 1994 दी धारा 40A अधीन जेकर पंचाइत 2/3 बहुमत नाल पिंड विच्च शराब दा ठेका नां खोल्हण लई मता पास करदी है तां उस पिंड विच्च शराब दा ठेका नहीं खुल्ल्हेगा। पंचाइत दी चोण तों पहिलां जेकर अजिही वचनबध्धता उनहां कोलों लै लई जावे तां शराब राहीं पिंडां विच्च हो रही बरबादी, मौतां अते तलाकां दी गिणती बहुत घट जावेगी। उंज वी सुचज्जी पंचाइत पिंड विच्चों नशे दा खातमा द्रिहड़ संकलप नाल कर सकदी है।
पंजाब सरकार जेकर चुणे होए सरपंचां नूं राजसथान दे पिंड पिपलांतरी विखाउण लई लै के जावे तां सरपंचां नूं प्रेरना मिलेगी कि उस पिंड दे सरपंच सिआम सुंदर पालीवाल नें पिपलांतरी पिंड नूं विकास दे पख्ख तों दुनीआं दे नकशे ते लिआंदा है। दूजे देशां दे लोक उस आदरश पिंड नूं वेखण लई आउंदे हन। धीआं दी सुरख्खिआ दे नाल नाल साफ सुथरा वातावरण, रुज़गार दे साधन, सिहतमंद अते पहड़े लिखे लोक, भाईचारक तंदां दी मज़बूती अते खुशहाली दी झलक वेख के रूह नूं सकून मिलदा है। ग्रांटां दे वाअदिआं दी थां अजिहे विकास मुखी पिंड दे सरपंच नाल मुलाकात अते कीते गए अगांहवधू कंमां दी झलक विखाउण दा प्रबंध बहुत ही लाहेवंद होवेगा।
इत्थे इह वी वरणनयोग है कि जेकर कोई सरमाएदार अंदरखाते 50 लख्ख रुपए पिंड दे विकास लई देण उपरंत सरपंची प्रापत कर लैंदा है तां अंदाज़ा लाईए कि अंदाज़न तिंन हज़ार वोटरां वाले पिंड नूं पंज साल लई दित्ते 50 लख्ख विच्चों हर विअकती दे 1666 रुपए पंज सालां लई हिस्से आउंदे हन। पंज सालां दे 1825 दिन बणदे हन अते प्रती दिन दे हिसाब नाल हर वोटर दे हिस्से 92 पैसे आउंदे हन। भला 92 पैसे प्रती दिन दे हिसाब नाल 3 हज़ार वोटरां दा पिंड नूं गहिणे रख्खणा की बहुत वड्डा गुनाह नहीं?
नशे अते होर पदारथक चीज़ां प्रापत करन दी थां ज़मीर नूं जिऊंदा रख्खके सरपंच अते पंचां दी चोण ही साडे चंगे भविख्ख लई लाहेवंद होवेगी। नहीं तां:
ज़मीर वेच के वोटां जे तुसीं पाईआं,
पंज साल फिर चुगोंगे कच्च लोको।
'विकाऊ माल’ बण के फिर वेख लैणा
तुहाडे नां नूं लग्गू कलंक लोको।
* * * * *

