“मुआफ़ी मंगदा होइआ सूचना देणी चाहुंदा हां कि समें दी कमी कारन इस वेर असीं कवितावां अते गीत नहीं माण सकांगे।” मई 19 दी कैनेडीअन पंजाबी साहित सभा टोरांटो दी महीनेवार सभा दे सटेज सकत्तर तलविंदर मंड नें माईक तों खबर दित्ती। मैं अचानक आपणी कुरसी तों उठ्ठिआ अते जा के मंड दे कंन विच्च किहा, “इह समें दी घाट दा घाटा हर वेर ही कवीआं दे वलवलिआं दा घाण कर जांदा है। किधरे इह सभा नूं महिंगा नां पै जावे।”
ते अगले ही पल इह विचार सटेज सकत्तर नें जुड़ी सभा दीआं सोचां विहड़े तोर दित्ता अते नाल दी नाल समें दी मजबूरी अते मंच दी दसतूरी दा हवाला दिंदिआं खिमा इक्क वेर फिर मंग लई।
विहलिआं अते इकांत पलां विच्च इस सारी सथिती नूं मैं गंभीरता नाल विचारिआ। देख रहे हां कि हर सभा विच्च ही विअकती विशेश दी उडीक करदिआं-करदिआं समागम हर वेर ही देरी नाल आरंभ कीते जांदे हन। अंत उत्ते समें दी घाट सबंधी दुख्ख दा प्रगटावा कीता जांदा है अते उसदे नाल-नाल अग्गे नूं प्रोगराम समें सिर आरंभ करन दा इकरार वी कीता जांदा है। पर हर वेर हुंदा है उहो ही है जो मनज़ूरे खुदा (विअकती विशेश नूं) हुंदा है। इत्थे ‘ओही खोती, ओही राम दिआल जां मुड़घिड़ खोती बोहड़ थल्ले’ दे अखाण आपणे आप ही सिमरती विच्च खलल आ पाउंदे हन। लगभग हर सभा विच्च ही उप्रोकत वरतारा दुहराइआ जांदा है ते हर वेर ही कला अते कलाकारां दा थोहड़ा बहुता कलिआण कर दित्ता जांदा है।
गंभीरता नाल सोच रिहा सां कि मैं सटेज सकत्तर कोळ गिआ ही किओं? जदों कि मैं हर वेर इहो ही निरना करके साहितक सभावां विच्च जांदा हां कि केवल साहितकारां नूं सुणना है अते मानणा है पर आप कुझ नहीं बोलणा। इस वेर तां प्रिंसीपल सरवण सिंघ अते पूरन सिंघ पांधी नूं दरशण-परशण देण लई मैं आप वी बेनती करके बुलाइआ सी। उह वी अध्धो अध्ध सुआहा ही रिहा। इनहां विच्चों केवल प्रिंसीपल साहिब नाल ही निठ्ठ के विचार वटांदरा हो सकिआ, पूरन सिंघ पांधी तां, अखे शेरां दे लूं दी लोड़ पई, कहिंदे यार तां जंगळां विच्च रहिंदे हन। पांधी साहिब सारिआं तों पिछ्छों आए ते सारिआं तों पहिलों ‘अहु गए अहु गए’ हो गए। पंछी दे परछावें वांगूं उनहां दी पैड़ दी मिट्टी वी नां पाई। उनहां दे संघरश पूरन जीवन सफर विच्चों चोणवें मोती सुण अते चुण लैण दी सदा ही अभिलाशा बणी रहिंदी है। वख्खरी है गल्ल! उह नसीब होण जां नां होण।
इस वेर सभा दी वड्डी खिच्च प्रोफैस्सर वरिआम सिंघ संधू सन, जिनहां नें डा. सुखदेव सिंघ झंड दी सवैजीवनी ‘पत्ते ते परछावें’ उत्ते आपणे विचार परगट करने सन। संधू नूं सुणन अते पहड़न दा आपणा ही आनंद हुंदा है। उसनूं माणदिआं सुध्ध अते बुध्ध दोवें सरशार हो जांदीआं हन। इह मैं इकल्ला नहीं कहिंदा, सगों लोक कहिंदे नें। प्रोफैस्सर राम सिंघ दे बोल वी रूह नूं अल्लोकारी मंडलां विच्च लै जांदे हन।
असल मुद्दा तां मेरा सटेज सकत्तर कोल जाण दा है! मैं किओं गिआ? मैं कवीआं दा मुदई किओं बणिआ? चारे कूटां फोलण पिछ्छों सच्च नें सिट्टा इह कढ्ढिआ कि मैं तां आपणी इछ्छा नाल गिआ ही नहीं सगों मैंनूं बाहों पकड़ लै जाइआ गिआ। लै जाण वाळा कौण सी? इह मैंनूं दस्सिआ मेरी सोच नें, सोचदिआं कि मैं साहितक सभावां विच्च किओं जांदा हां? कवीआं, गीतकारां विच्चों कुझ ऐसीआं प्रापतीआं हन जिनहां दे दरशण करके ही धंन-धंन हो जाईदा है। उनहां वल्लों कीती गई नवेकली पेशकारी कई-कई दिन रूह नूं उच्चिआं मंडलां विच्च उडाई रख्खदी है। आपणा आप चंगा चंगा लग्गदा रहिंदा है, सारा संसार ही आपणा आपणा लग्गण लग्ग जांदा है।
जाणदा हां! कि जे वरणन विच्च कुझ नावां दा वरणन रहि गिआ, तां रहि गिआं नावां नाल बेरुख़ी होवेगी। हर इक्क विअकती ही विलख्खण हुंदा है, इह सच्च है। फिर वी कुझ कु दा परभाव उजागर करना बेबसी बण गई है। कुझ ऐसे विअकती हुंदे हन जिनहां दी हाज़री नाल सभा विच्च चानण-चानण अनुभव हुंदा है। अखे, ‘मां दिआ चित्त चानणा, सारे जग्ग ते चानणा तेरा।’ सारे बाग दी खुशबोई ते सुहप्पण उस इक्को फुल्ल विच्च परगट होइआ परतीत हुंदा है। बोलां विच्चों संगीत दीआं सभ्भे सुरां रस घोलदीआं अनुभव हुंदीआं हन। अजिहे ख़ुशगवार वातावरन विच्च सारा जीवन गुज़ार देण लई लोचा तांघदी है। सच्च बिआनण लई शबद नहीं लभ्भदे।
इकबाल बराड़ दे गीतां दी समें अनुसार चोण, उसदी मधुर आवाज़ अते सुहावणे नैण-नकशां वाळी पेशकारी रूह दी खुराक वी है ते भुख्ख वी। खुराक वी ऐसी जिस नाल मन मौलदा है अते रूह रुहानी उच्चीआं उडारीआं भरन लई पर तोलदी है। सुखमिंदर रामपुरी दे समें दे हाणी अते विवेक पूरन बलबले जदों तरंनम दीआं लहिरां उत्ते तैरदे संदली यादां दे सुनेहे लै के सोचां दे विहड़े पोले-पोले पब्ब टिकाउंदे हन तां मन दा मोर पाइलां पाउण लग्ग जांदा है अते मानव होर दा होर हो जांदा है। रिंकू भाटीआ दे पेश कीते गए गीतां विच्च साहितक-रस ते सरोदी लैअ विच्चों चैन मिलदा है ते सुपनिआं दा झुरमट आसां दे आल्हणिआं विच्च उडारीआं भरन लई बेचैन हो जांदा है। अवतार अरशी आपणी मिसाल आप है। हर वेर आपणी पछाण दी सिमरती विच्च डूंघी छाप छड्ड जांदा है। परमजीत ढिल्लों दे तरंनम नाल त्रिपते बोल मन मोह लैंदे हन। पर अज्ज कल्ल्ह उह कुझ महिंगा हो गिआ है।
कवी जां साहितकार अणगौलिआं करन वाळे नहीं हुंदे। इह तां साडे अते समाज दे कीमती गहिणे हन। इह जीवन दे उह परम हंस हन जो गहिर गंभीर सोचां विच्चों चुण चुणके अमुल्ले मोती मानवता दे पल्ले पाई जांदे हन। जीवन नूं होर जिउण अते मानण योग बणाई जांदे हन। हर विअकती दा कलातमक पध्धर आपो आपणी घालणा अते परसथितीआं अनुसार आपो आपणा हुंदा है पर हुंदे नें सारे ही सतिकार योग अते संभालण योग। बस्स उनहां नूं मानण दा इहो वलवला मैंनूं बाहों पकड़ सटेज सकत्तर तलविंदर मंड कोळ लै गिआ। मुआफ़ करना! उत्थे मैं आपणे आप नहीं सी गिआ।

