ऐ मानव! तूं कोरोना वाइरस दे चलंत घटना चक्कर विच्च किउं ते किवें फस गिआ हैं? ज़रा रुक, सोच ते सूझ नूं अंतरझात कर प्रतख्खण कर। उह इड्डा वड्डा महां बली कौण है, जिस नें विशवी मानवी संगठनां, संसार भर दीआं सरकारां दीआं विधानक ते निआइक संसथावां, फौजां, नीम सुरख्खिआ बलां आदि नूं नत्थ पाई होई है। जिद्दां दे फैसले कराउणे चाहुंदा है, कराई जा रिहा है। जित्थे खहड़े होण ते हामी भरन लई कहिंदा है, कराई जा रिहा है। जित्थे जंग छेड़नी चाहुंदा है, मिज़ाईलां दे बटन दबवा लैंदा है। जित्थे समझौते करने चाहुंदा है, बाहां मरोड़ के करवा लैंदा है। जिध्धर चाहुंदा है, उध्धर तोर लैंदा है। अजोके निज़ाम विच्च तेरा चालक ही पूंजीपती, सरमाएदार, सभ दा सवामी। इह मुनाफे दी हवस दा वढ्ढिआ हलकिआ हो सवारथी जीभ लमकाई, रालां सुट्टदा अंनहा होइआ फिरदा है। इहदीआं निज्जीकरन, शहिरीकरन, अंनहा उदयोगीकरन आदि नें वातावरन प्रदूशत कर दित्ता है। इहने जन, जल, ज़मीन, जंगल सभे कुदरती सोमे नफे खातर लुट्टे अते नशट कर दित्ते हन। कुदरत दे संतुलण विगाड़ दित्ते हन। गरमी, तपश, मींह, सुनामी ते प्रदूशन वरगे कहिर वापर रहे हन। इनहां हालतां विच्च बिमारी, भुख्ख, मंदहाली, बेचैनी, प्रेशानी आदि वरगी महांमारी फैल रही है। इह दशा किसे वेले वी बदअमनी, बरबरता दा कारन बण सकदी है। 90 प्रतीशत लोकाई नरक कुंभ विच्च धक्की पई है। सरकारां नूं आबादी कंटरोल दी कोई दूरद्रिशट नीती नहीं बणाउण दिंदा, केवल ससती लेबर वासते। चंगी सिख्खिआ, सिहत ते सुरख्खिआ सहूलतां तों बहुती वसों वांझी है। कोठीआं अते झौंपड़ीआं, महिल माड़ीआं अते झुग्गीआं दे मंज़र हर शहिर, कसबे ते पिंड विच्च नज़रीं पैंदे हन। ऐश प्रसती दी रहिंद खूंहद दे ढेरां विच्चों गरीबां, कां कुत्तिआं, सूरां नाल रळ आपणे पेट नूं झुलका देण दे द्रिश आम वेखण नूं मिलदे हन। इह ही बंदिआ तेरी तरक्की दा सबूत है? कुदरती तों दूरी वधदी जा रही है। इस मुकाम ’ते अमीर गरीबां नूं रब्ब दे डर, वहिमां भरमां ते मित्थां विच्च डोबी रख्खण दे प्रपंचां दी सरप्रसती करदे हन। बंदे दा सतिकार छड्ड, मूरती अते पैसा पूजण दीआं खेडां खेडीआं जा रहीआं हन। लगदा है, मेरी मार तों बचे भुख्ख दी मार तों नहीं बचणे।
उए धनाढो! कुदरत दा अत्त नाल वैर हुंदा है। रूसो नें ‘कुदरती सिट्टिआं दी सज़ा दा सिधांत’ वी दित्ता होइआ है। मैं (कोरोना वाइरस) कुदरत अते लोकाई नाल हद्दों वध्ध हो रहीआं वधीकीआं दे फळसरूप होंद विच्च आइआ हां। पहिलां वी मैं समें समें, वख्ख वख्ख रूपां, खौफ़नाक राख़शसां, डराउणे शकतीशाली डाइनासोर दे रूप विच्च प्रगट हुंदा आइआं। भज्ज लै जिध्धर भज्जणा ई। ज़रा वेख, मैं लोकाई नूं भजाई जांदे समें अते इहदे चालकां नूं बाहों फड़ रोक लिऐ। इह है मेरी शकती! मैं बड़े समें अते सबर नाल वेखदा आ रिहां। तेरीआं धक्केशाहीआं, कोताहीआं, कहिरां, तबाहीआं अते खिलवाड़ां नें ही मैंनूं पनपिऐ। समें समें सारस, सरस, ईबोला, पलेग, मलेरीआ आदि वरगीआं महांमारीआं उतपन हुंदीआं रही हन, जो मेरे ही संगी साथी सन। इतिहास गवाह है। तूं थोहड़ा रुकिआ ज़रूर, पर छेती ही मुड़ पूछ चुक्क भज्ज तुरिऐं, उहनां ही चहिन चक्करां ’ते। पूंजीदार नूं तां आपणे आप दी ही सोझी नहीं, कोई द्रिशटी कित्थे होणी एं। उहने तां आपणे ही आल्हणे, पाणी, खाद-खुराकां, जलवायू, धरत प्रदूशित कर दित्ते हन। केवल ठाठ-बाठ अते टौहरी थीण ते होण वासते। इह निरोल भुलेखे नें। किसे कंम नहीं! मेरे तों तां सभ नूं इक्को जिहा ख़तरा ई। जे तूं आप ही नां रिहा, तेरे संगी साथी ते समाज ही नां रिहा, तां इह सारे प्रपंच किस कंम! ज़रा सोच। तूं तां उनहां ही सरोतां नूं बरबाद करी जा रिहां जिनहां आसरे तूं जीउणा है। सिरे दी मूरख़ता! निरोल नख़लिसतानी म्रिग त्रिशना! भुल्ल नां ‘इतिहास बादशाहां दा गुलाम नहीं हुंदा सगों बादशाह इतिहास दे गुलाम हुंदे हन।’
मानवता, मैं इक्क उह वड्डा हकीम हां जिहड़ा उत्तों तां दुशमण भासदां, पर विच्चों तेरे रोगां दा दारू हां, कौड़ी कुनैन वांग। कहिर तूं बहुत कीते नें हुण वेख मेरा कहिर मित्तरा! वेख मेरा क्रिशमा। उच्चे आसमानी उड्डदिआं नूं थल्ले लाह लिआ, हवा नूं गंढां दिंदे वाहन अड्डिआं विच्च जा खहड़ाए। साहो साही होई लोकाई नूं रोक लिआ। समां बंनह दित्ता। शिफटां विच्च जकड़े बंदे नूं बांहों फड़ रोकणा कोई आसान नहीं हुंदा। मैं पूरी दुनीआं नूं फौजी कमांडर वांग सावधान कर खहड़ा लिऐ। खहड़ा ही नहीं, घरीं डक्क दित्ता है। उपलबध इलाज तों मेरा इलाज आकी है। इहनां नाल मेरी महांमारी काबू नहीं आ रही। तेरे सिर ’ते कोई भूत ई सवार होइआ लग्गदा सी। आपणे सिरजे समाज दे बणाए कानूंनां दी धज्जीआं उडाउंदा फिरदा सी। सड़कां ते आपणे ही संगीआं-साथीआं दे खून दी होली खेडी जांदा सी। वेख लै, मैं अज्ज तैनूं आराम नाल बैठण, सोचण, मंथण, चिंतन ते विशलेशण करन लई मजबूर कर दित्ता है। इस मेरी पहिली झलक नें ही शुध्ध आकसीजन, साफ नीले गगन, धौलधार दे पहाड़ां ’ते पई बरफ दिसण ला दित्ती है अते चहिचहाउंदे पंछीआं दीआं संगीतक आवाज़ां सुणाई देण लग्ग पईआं नें। बनसपती साफ़ सुथरी, हरी भरी दिसण लग्ग पई ए। सरकारां वल्लों दरिआवां दा पाणी साफ़ नहीं सी हो रिहा। हुण साफ होणे आरंभ हो गए हन। इनहां नूं गंदा वी फैकटरीआं दे दूशत पाणीआं नें कीता सी, जो सरकारां रोक नहीं सकीआं, वोट सिआसत दीआं मारीआं। धोखेबाज़, खेखण पट्टीआं।
ऐ लोको! ते उनहां दीआं लोकराजी सरकारो! दानशवरां दे महान कथनां नूं आपणे ज़िहन विच्च ओतारो। महान सिख्खिआ शासतरी डा. राधा क्रिशनन नें किहा सी: ‘असीं दूर आसमानां विच्च उडणा सिख्ख लिआ, खंघाल सुट्टिऐ डूंघे सागरां नूं, पर धरती ’ते जिऊणा साथों सिख्खिआ नहीं गिआ।’ लोड़ है इस धरती ’ते रहिणा सिख्खण दी। मेरे कलमकार नूं याद नें इह सतरां,
फरशी हां अरशां दीआं गल्ल नहीं करदा, हूरां ते भगवान दीआं गल्लां नहीं करदा,
रोटी ते दुख्खां दीआं गल्लां ही बहुत नें, मौला ते शैतान दीआं गल्लां नहीं करदा।
अते नाल ही सरकारो ते विगिआनीओं! तारिआं, सितारिआं दीआं खोजां कुझ चिर रोक लवो। मानव जीवन पहिलां सुखाला करो। चेते करो तेरा सिंघ चंन दे निहोरे भरे बोल:
तारिआं दे देश उड्डण वालिओ,
धरती ’ते फुल्ल कोई खिहड़दा नहीं,
की करोगे चंन ’ते पा आल्हणे,
आदमी विच्चों आदमी मिलदा नहीं।
प्रथम लोड़ है इस धरती ’ते जिऊणा सिख्खण दी। इस वासते कोई वधीआ माडल होंद विच्च लिआओ। पिंडां, कसबिआं अते छोटे शहिरां वासते सिहत, सिख्खिआ, सुरख्खिआ, संचार ते आवाजाई दे साधनां नूं सटेट अधीन करके मज़बूत करो। विशव दीआं कई सरकारां इस मारग ’ते तुर पईआं हन। अमरीका, यू.के., सपेन ते होर यूरोपी सरकारां नें पहिल कर विखाई है। कईआं नें जनतक पबलिक अदारे सरकार दे अधिकार खेतर विच्च कर दित्ते नें। ऐगरो अधारत छोटे छोटे ओदयोग सथापत करो। सड़कां ’ते भीड़ां घटणगीआं। हर पिंड नूं छोटे छोटे रिपबलिक बणाउण वल्ल मुहारां मोड़ो। नमक नूं छड्ड हर लोड़ींदी बुनिआदी उपज जैविका खेती दुआरा प्रापत होवे। हुण ‘आवाज़े ख़लकत, आवाज़े खुदा’ दा तोड़ा इसे दिशा विच्च ही टुट्ट रिहा है। इही जे ‘धरत महत्त’! पूरी कुदरत ते मानव दी जनणी! महान माता। मीआं मुहंमद बख़श नें किहा सी ‘मावां बाझ मुहंमद बख़शा कौण करे रखवाली’। ऐ मानव, रूसो दे बेबाक नाहरा चेते कर, ‘मुड़ चल्लो पिछांह कुदरत वल्ल। उह कदी धोखा नहीं दिंदी, इह असीं ही हां जिहड़े उस नूं धोखा दिंदे हां।’ मैं वी मानवता नूं सद्दा दिंदी हां ‘मुड़ चल्ल, मुड़ चल्ल … होर देर नां कर।’ अनंदां भरपूर आपणी मूल अवसथा, सौखी, सुखी, सरल ते सुरख्खिअत कुदरत नाल इक्क सुर हो के जीअ, ‘उपभोग अते खाण दे वधेरे कुदरती तरीकिआं नूं अपणा।’ धरत मां दी गोद विच्चों ही, लोको! तुहानूं ढोई मिलणी एं। जैविका खेती दुआरा पवन गुरू, पाणी पिता ते माता धरत तुहानूं ओड़क खुशीआं प्रदान करेगी। कूंडे दुआरा बणे सुआदी सालन, चटनीआं अते बाबे दे खूंडे वाले समाजक इक्कमुठ्ठता ते नियंतरण कारगर सिध्ध होणगे। तुहाडीआं अंदरलीआं ते बाहरलीआं रोग निरोधक प्रणालीआं मज़बूत होणगीआं। इस नाल ही मैं आपे उड्ड जावांगा। भैअ ज़रूर है कि जिस विराट, विशाल, विसथारत पध्धर ’ते सरमाए नें आपणे अडंबरां दुआरा शिकंजे कस्से होए हन, उस तों वापस मुड़ना वी सौखा नहीं। जदों इहनां चरचावां दा धरती ’ते रौला पिआ होइआ सी ‘साडी हकूमत साडी मरज़ी’, उध्धरों असमानों गूंज पई ‘मेरी हकूमत मेरी मरज़ी’। कादर दी इह गूंज पहाड़ां नाल टकरा के मुड़ मुड़ सुणदी है। प्रतीकरम है: असीं संसारीकरन ते संसारकता सिरजनी है। सरबत्त दा भला चौहां कूटां विच्च फैलाउणा है। इस विच्च सरब सत्तावादी निगरानी प्रबंध दा बोलबोला होवेगा। ‘मानस की जात सभै एकै पहिचाणबो’ दा राज होवेगा। हत्थीं किरत, निआं, वंड छकण, शुध्ध सादा भोजन, सबर संतोख नाल संतुशट हो इकठ्ठिआं जिऊण दा बोलबाला होवेगा। सथानक ते विशवी मंडीकरन नत्थी जावेगी। कुदरत दा राज, सिसटम ते सिधांत लागू होणगे। इह गल्लां हाली कैच-22 (असंभव सथिती) जापदी है। शेख चिल्लीअन गल्ल भासदी है। पर इस बिनां कोई चारा नहीं। किउंकि सुच्चम सुच्चा तरकशील टीचा ते मारग है। हर महांसंकट पिछ्छों मनुख्ख दे आरथिक, समाजिक ढांचे पहिलां वरगे नहीं रहिंदे। विशव भर दीआं सरकारां ते रहिबरां नूं मानवी हितां खातर इस दशा ’ते ते दिशा वल्ल गंभीर चरचे कर इनहां मनसूबिआं नूं संबोधित होणा पैणा है। महां संकटां दे हल्ल वासते सिधांतां नूं छड्ड समादान लभ्भणे पैंदे हन। चीन, रूस, किऊबा, वीतनाम, कोरीआ आदि वरगे कई देश कामयाब होई जा रहे हन। आदरश भावें कठन लगदा है, पर जेतू होण तक लड़दे रहिणा पैणा है। मानवी पहुंच नाल कारपोरेटी समराटां वल्लों मुनाफे लई लग्गी दौड़ नूं बेनकाब करना ही पैणा। इस विच्च ही सभ दा भला है। कुदरत तुहाडा इंतज़ार कर रही है। जाओ, बैठो उहदी गोद विच्च। कुदरत उडीके मानवता तैनूं! वेखीं फिर मड़क भरी ज़िंदगी तेरे विहड़िआं विच्च गाएगी, नच्चेगी।

