अप्रैल 03, 2026

writingDetail.created_by
By: मोहन शरमा

युध्ध नशिआं विरुध्ध - जीभ उत्ते रख्खण वालीआं गोलीआं दा प्रशाद

पंजाब दीआं बरूहां ’ते इस वेले आफतां दे ढेर हन। हहड़ां दी तबाही नें पंजाबीआं दी हालत कख्खों हौली कर दित्ती है। देश विदेश विच्च बैठे पंजाबी, गुआंढी प्रांतां दे सुहिरद लोक अते होर बहुत सारे परउपकारी हहड़ संकट विच्च घिरे पंजाबीआं दी मदद लई बहुड़े हन। अतीत गवाह है कि कुदरत दी मार दा पंजाबीआं नें डट के मुकाबला वी कीता है अते संकट दी घड़ी विच्चों निकल के आपणे पैरां ’ते खहड़े होण दी हर संभव कोशिश कीती है।

कुदरत दी करोपी दे नाल नाल पंजाबी होर बहुत सारीआं बहुपख्खी अते बहुपरती समस्सिआवां विच्च घिरे होए हन। करज़े हेठ दब्बी किरसानी, कारपोरेट घराणिआं वल्लों किरसानां दीआं ज़मीनां ’ते बाज़ अख्ख अते उहनां नूं सिआसी सरप्रसती, बेकार डिगरी वंडदे अखौती विद्दिअक अदारे, रेत माफीआ, डरग्ग माफीआ, केबल माफीआ, रुज़गार माफीआ, माईनिंग माफीआ दे नाल नाल घर घर मौत दा फरमान वंडण वाले नशे दे विउपारीआं नें पंजाबीआं नूं झंजोड़ के रख्ख दित्ता है। नशिआं कारन फसलां ’ते ही नहीं सगों नसलां ’ते वी खतरे दे बद्दल मंडला रहे हन। दुखांतक पहिलू इह वी है कि पंजाब दे लोकां नूं आरथिक, सरीरक, मानसिक अते बौधिक तौर ’ते खोखले करन वाले समाज दोखी पंजाब विच्च रहि के ही नशिआं राहीं जवानी दा घाण करके सिविआं दी भीड़ विच्च निरंतर वाधा कर रहे हन। पिछले दिनीं ऐन्न.सी.बी. (नारकौटिकस कंटरोल बिउरो) दी रिपोरट सानूं सभ नूं झंजोड़न वाली है। रिपोरट अनुसार अबादी पख्ख तों भारत दी कुल्ल अबादी दा 2.3 प्रतीशत अबादी पंजाब दी है, पर नशे कारन ओवरडोज़ नाल मरन वालिआं दी गिणती 21% है, जो कि गंभीर चिंता दा विशा है।

पंजाब सरकार दे सिहत विभाग नें कुझ समां पहिलां प्रगटावा कीता सी कि अंदाज़न 9.70 लख्ख नशई सिहत विभाग वल्लों खोल्हे ओट सैंटरां राहीं इलाज करवा रहे हन। मारच 2025 तों ‘युध्ध नशिआं विरुध्ध’ ऐलान उपरंत पुलिस विभाग वल्लों इस मुहिंम तहित तसकरां दी ग्रिफतारी अते नशिआं दी रोकथाम दे नाल नाल नशईआं दा इलाज करवाउण लई यतन कीते गए। इस वेले सरकारी हसपतालां दे ओट सैंटरां राहीं जो नशई मरीज़ इलाज करवा रहे हन, उहनां दी गिणती अंदाज़न 10.65 लख्ख है। पंजाब सरकार दे सिहत विभाग वल्लों 706 ओट कलीनिकां तों बिनां 177 प्राईवेट नशा छडाउ केंदर वी इस मंतव लई खुल्ल्हे होए हन। वरनणयोग है कि 177 प्राईवेट नशा छडाउ केंदरां विच्च 117 नशा छडाउ केंदर 10 विअकतीआं नें निज्जी तौर ’ते खोल्हे होए हन। सरकारी 706 ओट कलीनिकां विच्च नशा छडाउण वाली गोली, जो जीभ ’ते रख्खण वाली गोली दे तौर ’ते जाणी जांदी है, मुफ़त दित्ती जांदी है, जदों कि प्राईवेट केंदरां विच्च इस गोली दा मुल्ल निरधारत कीता गिआ है। सरकारी रिकारड अनुसार पिछले सत्त सालां विच्च 9 लख्ख तों ज़िआदा नशई मरीज़ ओट कलीनिकां विच्च दवाई लैण लई पहुंचे। इनहां विच्चों ठीक होण वालिआं दी गिणती सिरफ 4154 है, जदों कि इस गोली नाल प्राईवेट सैंटरां विच्च ठीक होण वाले मरीज़ां दी गिणती 244 है। बुपरीनौरफिन नां दी इह गोली उत्ते हर साल सिहत विभाग दा 102 करोड़ रुपए खरच आउंदा है। सरवेखण विच्च इह गल्ल साहमणे आई है कि नशई मरीज़ दी तोड़ नूं असथाई तौर ’ते घट्ट करन लई तां इह गोली ठीक है, पर इस गोली दी वरतों नाल ठीक होए मरीज़ां दी गिणती आटे विच्च लूण वांग है। पिछले साढे पंज सालां विच्च नशा छडाउ केंदरां विच्च 127 करोड़ गोलीआं दी खपत होई, जिस उप्पर 5 करोड़ 61 लख्ख रुपए खरच होए। नशा मुकत करन लई नियुकत मनोविगिआनिक डाकटरां अते दूजे मैडीकल सटाफ दीआं तनखाहां अते होर फुटकल खरचे इस तों वख्ख हन।

ज़िल्हा पध्धर ’ते बणे नशा छडाउ केंदरां विच्च नशईआं दा जीभ ते रख्खण वालीआं गोलीआं प्रापत करन लई सवेर तों ही मेला लग्ग जांदा है। सिधांतक तौर ’ते पहिलां नशई मरीज़ां दी कौंसलिंग करके उस नूं मुख्खधारा विच्च लिआउण दी प्रेरना देणी, दवाई दी मातरा हौली हौली घट्ट करनी अते नाल ही परिवारक मैंबरां दी कौंसलिंग अतिअंत ज़रूरी है। पर ऐने इकठ्ठ विच्च इकल्ले इकल्ले दी काऊंसलिंग करनी संभव नहीं। बस्स, मरीज़ दी रजिसटरेशन करन उपरंत उस नूं नेड़े दे ओट सैंटर विच्च जीभ ’ते रख्खण वाली गोली लैण लई भेज दित्ता जांदा है। ज़िल्हा पध्धर ’ते रजिसटरेशन उपरंत उस नूं ओट सैंटरां राहीं 14 दिनां लई इह गोलीआं दा प्रशाद दित्ता जांदा है।

इनहां जीभ ’ते रख्खण वालीआं गोलीआं दे कई नकारातमिक पहिलू वी साहमणे आए हन। 2019 विच्च डरग्ग फलाईइंग सकुऐड्ड दी मुखी नेहा शोरी नें पंजाब दे वख्ख-वख्ख नशा छडाउ केंदरां विच्च पंज करोड़ गोलीआं दा घपला फड़िआ सी। नेहा शोरी नूं घपला फड़न तों इक्क महीने बाअद ही उसदे दफतर विच्च कतल कर दित्ता गिआ सी। घपले वाली फाइल, फाईलां दे ढेर विच्च दब्बी गई।

इक्क विअकती वल्लों पंजाब दे वख्ख-वख्ख शहिरां विच्च नशा खतम करन दे नाअरे नाल इनहां जीभ ’ते रख्खण वालीआं गोलीआं नूं बलैक विच्च वेच के मोटी कमाई कीती गई। डरग्ग इंसपैकटर दी मिली भुगत नाल नशई मरीज़ां दी गलत रजिसटरेशन करके इनहां गोलीआं नूं थोक विच्च वेचिआ गिआ। विजीलैंस दी पड़ताल उपरंत 22 सैंटर सील कर दित्ते हन। उसदी विअकती दी इस काले धंदे दी कमाई नाल इकठ्ठे कीते 21 करोड़ वी ई.डी. वल्लों ज़बत कर लए गए हन अते सैंटरां दा मालक जेल्ह विच्च है। ओट कलीनिकां विच्च मरीज़ां नूं मुफ़त दित्तीआं जाण वालीआं इह गोलीआं कई मैडीकल सटोरां ’ते रेड करन उपरंत बरामद कीतीआं गईआं। इत्थे ही बस्स नहीं, कई विअकती नशई मरीज़ बण के गोलीआं दे पत्ते प्रापत करन उपरंत बलैक विच्च वेचदे वी फड़े गए हन। पंजाब दे कई ओट सैंटरां विच्च इनहां जीभ ’ते रख्खण वालीआं गोलीआं दे काले धंदे साहमणे आए हन।

इनहां गोलीआं दे नशई मरीज़ां ’ते पै रहे प्रभावां सबंधी जदों इक्क मनोविगिआनिक डाकटर नाल गल्ल कीती तां उसने दस्सिआ कि इस गोली दी वरतों नाल सिर दरद, उलटी, घबराहट, कबज़, लिवर ’ते मारू असर, साह दी दिक्कत वी आउंदी है अते कई नशई मरीज़ां नें इनहां गोलीआं दी वरतों उपरंत नामरदी दा प्रगटावा वी कीता है। इनहां गोलीआं दी वरतों नाल नशई मरीज़ मंजे नाल सांझ पा लैंदा है। इक्क सरवेखण अनुसार 15-35 उमर गुट्ट दे अंदाज़न 23 लख्ख नशई पंजाब विच्च वख्ख-वख्ख तरहां दा नशा कर रहे हन। 9.75 लख्ख मरीज़ तां इनहां जीभ उत्ते रख्खण वालीआं गोलीआं नाल आपणी तोड़ नूं असथाई तौर ’ते घटा रहे हन। पर इह नशा छड्डण दा पक्का इलाज नहीं है। सरकारी नशा छडाउ केंदरां विच्च कई वार टैकनीकल कारनां करके इह गोलीआं दी सपलाई इक्क दो घंटे लई रुकण समें नशई मरीज़ तोड़ नाल तड़फदे वेखे गए हन। उहनां नूं तड़फदिआं देख के ही किसे नें हाअ दा नाअरा मारिआ सी:

नशिआं वाली दे के गोळी,

देखो किंज जवानी रोळी।

अंदाज़न 13 लख्ख होर नशई मरीज़ नशा प्रापत करन लई जित्थे मापिआं दे गल्ल गूठा दिंदे हन, उत्थे ही लुट्ट-खोह, झपटमारी अते होर कई तरहां दे संगीन जुरम वी करदे हन। माणयोग पंजाब अते हरिआणा हाईकोरट दी इह गंभीर टिप्पणी साडे सारिआं लई इक्क चितावणी है, “नशिआं दा संकट हुण सिरफ विअकतीगत आदत तक सीमित नहीं रिहा, सगों जनतक प्रबंध, राशटरी सुरख्खिआ अते कानूंन लई ख़तरा वी बण गिआ है।”

* * * * *