जनवरी 19, 2026

writingDetail.created_by
By: डा. रणजीत सिंघ

लोक शकती अते लोकराज - आगूआं लई संभलण दा वेला

इस वार जदों चोण प्रचार शुरू होइआ तां इंझ जापदा सी जिवें लोकराज दा साह घुट्टिआ जा रिहा होवे अते इस नूं वोट राज विच्च तबदील कीता जा रिहा होवे। बहुगिणती उमीदवारां दा मंतव केवल वोट प्रापती ही सी। लोकराज विच्च लोक शकती दा किसे नूं फ़िकर ही नहीं सी। उनहां नूं जापदा सी कि लोकां नूं सहिजे ही गुमराह कीता जा सकदा है। किसे नें वी इह दस्सण दा यतन नहीं कीता कि उह देश दे विकास बारे की सोचदे हन। देश विच्चों गरीबी, अनपहड़ता अते बेरुज़गारी दूर करन बारे उह किहड़े प्रोगराम उलीकणगे। हर उमीदवार वल्लों आपणे विरोधी उत्ते चिक्कड़ सुट्ट उस नूं नीवां विखाउण दा यतन कीता जा रिहा सी। चिक्कड़-राजनीती दे नालो नाल लोकां दी भावनावां नाल खेडण दा वी यतन कीता गिआ। धरम, जात, इलाके आदि दे नाम उत्ते वी वोटां मंगीआं गईआं। देश दे विकास दी रूप-रेखा उलीकण दी थां मुफत दीआं रीऊड़ीआं वंडण दा यतन कीता गिआ। जेकर किसे पारटी नें आखिआ कि चोण जित्तण पिछ्छों असीं पंज किलो हरेक महीने अनाज देवांगे तां दूजी धिर नें 10 किलो अनाज देण दा वाअदा कीता। आखर इस अनाज लई पैसे तां लोकां कोलों ही आउणे सन। इहो पैसा जेकर देश विच्च रुज़गार दे वसीले विकसित करन वल लगाइआ जावे तां लोकां नूं मंगते बणाउण दी लोड़ नहीं होवेगी। शकती तां लोकां नें ही देणी है। इंझ लोक सभ तों उत्ते हो जांदे हन, पर उनहां नूं कुझ सहूलतां दा ऐलान करके इह महिसूस करवाउण दा यतन कीता गिआ कि लोकां उत्ते वध्ध दइआ करन वाले उह ही हन। लोकराज विच्च लोक ही राजे हुंदे हन, उह ही आपणी वोट राहीं आपणी पसंद दे नुमाइंदे चुणदे हन जिहड़े उनहां लई सरकार चलाउण ते लोक भलाई दीआं सकीमां नूं लागू करन।

देश दे नागरिकां नूं केवल वोट समझणा साडे आगूआं दी भुल्ल सी। उनहां नूं लछ्छेदार भाशणां नाल गुमराह करन दी नीती वी गलत सी। इसदा अहिसास चोण नतीजिआं नें करवा दित्ता है। देश दे वोटरां दी बहुगिती भावें गरीब अते अनपहड़ है पर उनहां नें इह अहिसास करवा दित्ता है कि उह आपणी वोट दी शकती तों जाणू हन। इस शकती नूं खरीदिआ नहीं जा सकदा सगों चंगे कंमकार अते लोक पख्खी नीतीआं नाल ही प्रापत कीता जा सकदा है। इस वार चोणां विच्च वोटरां नें लोक शकती दा प्रदरशन कीता है अते नेता लोकां नूं इह परपक्क करवाउण दा यतन कीता है कि लोकराज विच्च लोक ही मालक हुंदे हन। नेता लोक राजे नहीं, सगों लोक सेवक हुंदे हन, जिनहां नूं लोक इस करके चुणदे हन कि उह देश अते नागरिकां दे हितां दी राखी पूरी इमानदारी नाल करनगे। पर अजिहा उदों ही हो सकदा है जदों नेता लोक आप इमानदार होणगे। इस वार तां बेईमानी दीआं हद्दां पार कीतीआं गईआं। पहिलां वोटरां दी खरीदो फरोखत हुंदी सी पर इस वार उमीदवारां दी वी खरीदो फरोखत होई। जित्त सकण वाले लीडरां उत्ते दाअ लगाए गए। इस करके इस वार चोणां दौरान सभ तों वध्ध दल-बदली होई। इत्थों तक निघार आइआ कि नेता दी आपणी पारटी नें उस नूं उमीदवार ऐलानिआ पर रातो रात उस पारटी बदल लई। अजिहा डर जां लालच विच्च आ के कीता गिआ। लोक शकती नें दल बदलूआं नूं वी सबक सिखाइआ। बहुते दल बदलू नेतावां नूं हार दा मूंह वेखणा पिआ।

पिछले दस सालां तों प्रधान मंतरी नरिंदर मोदी दी अगवाई विच्च राज कर रही भारती जनता पारटी इस वार लोक सभा विच्च बहुमत हासल नहीं कर सकी। उस दे घट्टो घट्ट 30 मैंबर 500 तों वी घट्ट वोटां नाल जेतू रहे हन। हुण तीजी वार प्रधान मंतरी बणन लई मोदी साहिब नूं दूजीआं पारटीआं दा सहारा लैणा पिआ है। हुण उह मन की बात नहीं कर सकणगे सगों सहियोगीआं दी सहिमती नाल ही फ़ैसले लैणगे। इसदे नाल ही इक्क मज़बूत विरोधी धिर वी साहमणे आई सी। दस सालां पिछ्छों सदन नूं विरोधी धिर दा नेता प्रापत होवेगा।

हुण लोक सभा मैंबरां नूं आतम निरीखण दी लोड़ है। पिछले दस सालां दौरान लोक सभा विच्च उसारू बहिस नहीं होई सगों सदन दे अंदर वी इक्क दूजे उत्ते चिक्कड़ सुट्टिआ गिआ है। मैंबरां दा मखौल उडाइआ गिआ है। विरोधी धिर नें धरने अते नाहरेबाज़ी ही कीती। लोकां वल्लों मिले फतवे नूं सवीकार करदिआं होइआं आगूआं नूं लोक शकती दी ताकत दा अहिसास हो जाणा चाहीदा है। वोटरां नें उनहां दी चोण लोक सेवा लई कीती है नां कि सत्ता दा अनंद भोगण लई कीती है।

साडे देश नूं संसार दा सभ तों वड्डा लोकराज मंनिआ जांदा है। इसे तरहां जिस संविधान अनुसार लोकराज सथापित होइआ सी, उस नूं संसार दा सभ तों वधीआ अते संपूरन संविधान मंनिआ जांदा है। इस विच्च देश दे सारे नागरिकां नूं बिनां किसे भेद-भाव तों बराबर दे अधिकार दित्ते गए हन। देश नूं गणतंतर बणिआ सत्त दहाकिआं तों वध्ध दा समां हो गिआ है। हुण तक साडे लोकराज नूं सच्चमुच्च सभ देशां तों वधीआ मंनिआ जाणा चाहीदा सी पर अजिहा नहीं है। समें दे बीतण नाल इस विच्च निखार आउण दी थां निघार आ रिहा है। लोकराज विच्च सरकार नूं चलाउण लई लोकीं आपणे प्रतीनिध चुणदे हन जिहड़े पंज साल तक सरकार नूं चलाउंदे हन। किसे सपशट विचारधारा अनुसार सरकार चलाउण लई राजसी पारटीआं होंद विच्च आउंदीआं हन, जिनहां दा मंतव इक्क मिथी सोच अते नीती अनुसार राज प्रबंध चलाउणा हुंदा है। असल विच्च इक्क लोकराज देश विच्च सरकार दा मुख्ख फरज़ नागरिकां दीआं मुढलीआं लोड़ां दी पूरती करना है। इसदा भाव है कि बिनां किसे भेदभाव तों सभनां लई अजिहे वसीले पैदा करने हुंदे हन तां जो उनहां नूं रोटी, कप्पड़ा, मकान, विद्दिआ अते सिहत सहूलतां दी प्रापती हो सके। राजसी पारटीआं दे आगू लोक सेवक अते सरकारी करमचारी लोकां दे नौकर हुंदे हन। हुण वेखणा इह है कि की भारत विच्च अजिहा हो सकिआ है? अज्ज वी सरकार 80 करोड़ लोकां भाव देश दी अध्धिओं वध्ध आबादी नूं मुफत राशन देण लई मजबूर हो रही है। अजिहा उेदों ही हुंदा है जदों लोकां कोल ढुकवां रुज़गार नां होवे अते उह आपणी रोज़ी रोटी दा प्रबंध नां कर सकदे होण। वसों दे जिस हिस्से नूं ढिड्ड भरन लई सरकार वल्लों मुफ़त अनाज दित्ता जांदा है, उह भला आपणे बच्चिआं लई वधीआ पहड़ाई अते परिवार लई चंगीआं सहूलतां बारे किवें सोच सकदी है। समें दे बीतण नाल बहुते रुज़गार, विद्दिआ अते सिहत वसीले निज्जी खेतर विच्च चले गए हन। इह देश दी अध्धी वसों दी पहुंच तों बाहर हो रहे हन। अजिहा किउं हो रिहा है? इस लई साडीआं राजसी पारटीआं अते नेता ज़िंमेवार हन।

समें दे बीतण नाल राजनीतक पारटीआं कोल कोई नीती नहीं है। आगूआं दी नीयत खोटी हो गई है। हुण उह लोक सेवा दी थां निज्ज सेवा करदे हन। आपणे असूलां अते कीते लोक भलाई दे कंमां आधारित वोट नहीं मंगदे सगों वोटां मंगण लई हर तरहां दे गलत ढंग तरीकिआं दी वरतों कर रहे हन। मेरी पीहड़ी नूं 1952 विच्च होईआं पहिलीआं चोणां तों लै के 2024 दीआं चोणां नूं नेड़िआं वेखण दा मौका मिलिआ है। जेकर पिछलझात मारी जावे तां 1967 तक चोणां लोक सभा अते असैंबली दीआं इकठ्ठीआं ही हुंदीआं सन ते सारा कंम इक्क हफ़ते विच्च निब्बड़ जांदा सी। चोण प्रचार विच्च सादगी सी। लोक आपणे लीडरां दा सतिकार करदे सन। उनहां नूं सुणन दूरों दूरों पैदल चल्ल के आउंदे सन किउंकि उदों तक आवाजाई दे साधन इंने विकसित नहीं सन होए। ऐम्म पी अते ऐम्म ऐल्ल ए नूं बिनां किसे सुरख्खिआ तों साईकल उत्ते फिरदे वेखिआ है। उनहां दे घरां अग्गे हुण वांग सिफ़ारशीआं दी भीड़ नहीं सी हुंदी। वज़ीरां कोल वी जीपां ही सन ते अग्गे पिछ्छे पुलिस दी सुरख्खिआ वी नहीं सी। लोकां विच्च उतशाह सी उह विकास दे कारजां विच्च वध चहड़ के हिस्सा पाउंदे सन। मुफत दीआं रिउड़ीआं, जिनहां नूं हुण गारंटीआं आखिआ जाण लग्ग पिआ है, नहीं दित्तीआं जांदीआं सन। लोक उमीदवार दे किरदार अते पारटी दी नीती अनुसार वोट पाउंदे सन। प्रचार सीमत सी। मीडीआ तां है ही नहीं सी। केवल अखबारां सन जिनहां दी पहुंच सीमत सी जां सरकारी रेडीओ सी। पैसे, नशे जां कोई होर लालच वी नहीं सन। लोकां दी नुमाइंदिआं तक पहुंच सौखी सी।

चोण जित्तण पिछ्छों पंजां सालां विच्च विधाइक करोड़पती बण जांदे हन। इसे लालच लई देश विच्च रिशवतखोरी दा वाधा होइआ है। नशिआं दे विउपार अते मिलावट विच्च वी कई आगूआं दा नाम बोलदा है। लीडरां विच्च पैसे दी भुख्ख नाल विधाइकां दी खरीदो-फरोखत शुरू हो गई ते देश विच्च दलबदली इक्क धंदा बण गई। इस नूं रोकण लई दलबदली विरोधी कानूंन बणाइआ गिआ पर इस नाल दलबदली रुकण दी थां इस विच्च वाधा हो रिहा है। दलबदल के विधाइक मैंबरी तों असतीफा दे दिंदा है। दो महीनिआं पिछ्छों उत्थे मुड़ चोण हुंदी है तां उह ही विधाइक नवीं पारटी दी टिकट उत्ते जित्त प्रापत कर लैंदा है। जनता नूं दूजी वार होई चोण दा खरचा झल्लणा पैंदा है।

हुण तां सारीआं पारटीआं दी इक्को नीती है कि किवें चोणां जित्तीआं जाण। देश विच्च वध रही महिंगाई, बेरुज़गारी, अबादी अते घट रिहा पीण वाला पाणी ते वाही हेठ धरती वरगे मसलिआं बारे कोई चरचा ही नहीं है। देश विच्च दौलत दा वाधा होइआ है पर इह वी सच्च है कि इह कुझ कु परिवारां दे कबज़े हेठ आ गई है। इक्क अंदाज़े अनुसार देश दे इक्क प्रतीशत लोकां कोल देश दा 40 प्रतीशत तों वी वध सरमाइआ है। अरबपतीआं दी गिणती वध रही है ते इसदे नाल ही गरीबां दी गिणती विच्च वी वाधा हो रिहा है।

देश दे बहुपख्खी विकास लई योजना कमिशन बणाइआ गिआ सी, जिहड़ा देश दे विकास लई पंज साला योजना बणाउंदा सी ते उसे अनुसार विकास दे कारज हुंदे सन। नवीं सरकार नें इसदा नाम बदल के नीती आयोग रख्ख दित्ता है पर पिछले दस सालां विच्च देश दे बहुपख्खी विकास लई कोई वी योजना तिआर नहीं हो सकी है। चोणां इंनीआं खरचीलीआं हो गईआं हन कि कोई वी इमानदार आदमी चोण लड़न दी हिंमत नहीं कर सकदा। चोणां लड़न उत्ते हज़ारां करोड़ रुपइआ खरचिआ जांदा है। इह पैसा कंपनीआं अते कारपोरेट घराणे चंदे दे रूप विच्च दिंदे हन। उह देश प्रेम लई चंदा नहीं दिंदे, सगों आपणे फाइदे लई उलीके प्रोगराम नूं लागू करवाउंदे हन। इंझ उह आपणी कमाई विच्च तेज़ी नाल वाधा कर रहे हन।

विधाइकां नें आपणीआं सहूलतां विच्च बेतहाशा वाधा कीता है। इनहां नूं वेख सरकारी करमचारी वी वधीआ जीवन जीउ रहे हन। विकास लई पैसा बचदा ही नहीं। देश दी बहुती पुलिस लीडरां अते अफसरां दी सुरख्खिआ विच्च लग्गी होई है। आम लोकां दी सुरख्खिआ दा रब्ब ही राखा है। बहुतिआं नूं इस सुरख्खिआ दी लोड़ नहीं, सगों इह वडप्पण दी निशानी बण गिआ है।

इस वार लोकां नें आपणी शकती दा प्रगटावा कीता है। इह लीडरां अते राजनीतक पारटीआं लई इक्क चिणौती है। नवें चुणे गए मैंबरां नूं आपणी सोच बदलणी पवेगी। पिछले कई सालां तों लोक सभा विच्च कोई उसारू बहिस नहीं होई सगों इक्क दूजे उत्ते चिक्कड़ ही सुट्टिआ जांदा रिहा है। विरोधी धिर कमज़ोर होण करके उह केवल शोर शराबा करके सदन दी कारवाई नूं रोकदे रहे हन अते सरकार वल्लों पेश बहुते बिल्ल बिनां किसे बहिस तों पास हुंदे रहे हन। असल विच्च पारलीमैंट विच्च हुंदी चरचा नूं बहिस नहीं आखणा चाहीदा किउंकि बहिस दा मुख्ख मंतव इक्क दूजे नूं गलत साबत करना हुंदा है। इस नूं विचार वटांदरा आखणा चाहीदा है तां जो सारे मैंबर देश दे साहमणे मुख्ख समस्सिआवां जिवें कि गरीबी, बेरुज़गारी, अनपहड़ता, वध रही अबादी, घट रिहा पाणी, रुख्खां दी कटाई आदि बारे संजीदा विचार वटांदरा करन। दोवां धिरां नूं रलके कुझ उसारू सुझाव देणे चाहीदे हन तां जो इनहां समस्सिआवां दे हल्ल लई कारजशैली तिआर कीती जा सके।

सरकारी करमचारी पारलीमैंट वल्लों तिआर सकीमां नूं सही ढंग नाल चलाउण, इसदी निगरानी आपो आपणे हलके दे मैंबरां नूं करनी चाहीदी है। लोकां नें उनहां उत्ते विशवास कीता है अते विशवासघात करना इक्क वड्डा गुनाह है। मैंबरां नें देश दी सेवा करन दी सहुं खाधी है, उनहां नूं आपणे बारे सोचण दी थां लोकां बारे सोचणा चाहीदा है। हराम दी कमाई बदनामी अते घबराहट दा कारन बणदी है जदों कि लोक सेवा, संतुशटी अते अनंद दी प्रापती विच्च सहाई हुंदी है। वज़ीरां अते मैंबरां नूं आप सादा जीवन जीउणा चाहीदा है तां जो उह दूजिआं लई आदरश बण सकण। जेकर उह इमानदारी नाल आपणे फ़रज़ां दी पूरती करनगे तां अगली वार लोक आप ही उनहां नूं चुण लैणगे अते चोण जित्तण लई गलत ढंग तरीकिआं दी वरतों नहीं करनी पवेगी। प्रमातमा नें लोक सेवा दा सुनहिरी मौका बखशिआ है, जिहड़ा भागां वालिआं नूं ही नसीब हुंदा है। लोकां वल्लों दित्ते झटके नूं समझीए अते इमानदारी नाल आपणे फरज़ निभाईए।

* * * * *