दिसंबर 26, 2024

writingDetail.created_by
By: मित्तर सैन मीत

साहित दे पज्ज सरकारी पैसे दी दुरवरतों

पंजाबी साहित, भाशा ते सभ्भिआचार दे विकास लई नियुकत सरकारी अधिकारी ते नुमाइंदे किस तरहां सरकारी फंडां नूं सैर सपाटे ते ऐशो-इशरत लई वरतदे हन, इसदा अंदाज़ा केंदर सरकार दे अदारे साहित अकादमी दे पंजाबी सलाहकार बोरड दीआं सरगरमीआं ’ते ख़रचिआं तों लगाइआ जा सकदा है। अजिहे सवारथी प्रबंधकां कारन ही पंजाबी साहित ते भाशा दा विकास नहीं हो रिहा।

साहित अकादमी दिल्ली दी सथापना वख्ख-वख्ख भारती भाशावां ते साहित दे विकास लई कीता गिआ। इस लई हर भाशा दे सलाहकार बोरड दा गठन कीता जांदा है। बोरड दे मैंबर सबंधत भाशा दे उच्च कोटी दे साहितकार, चिंतक, विदवान जां आलोचक होण, उनहां दी आपणी भाशा दे विकास लई प्रतीबध्धता जग्ग ज़ाहिर होवे। मैंबरां दे योगदान नूं धिआन विच्च रख्खदे होए अकादमी वल्लों उनहां दी रिहाइश ते सफ़र आदि लई मिआरी प्रबंध कीते जांदे हन।

अकादमी वल्लों मुहईआ करवाई गई सूचना अनुसार 2008 तों 2012 दे अरसे दौरान बोरड विच्च कनवीनर तों इलावा 9 मैंबर सन। इनहां विच्चों इक्क वी मैंबर साहित अकादमी, गिआनपीठ, सरसवती आदि पुरसकार नाल सनमानित नहीं सी। कुझ मैंबरां दे नां तां पंजाब विच्च वसदे लेखकां नें वी नहीं सन सुणे। बहुते मैंबर दिल्ली, पंजाब, हरिआणा ते जंमू-कशमीर नाल सबंधत सन।

बीते वरहिआं तों देखिआ जा रिहा है कि पंजाबी भाशा दे विकास लई बणे सलाहकार बोरड दे मैंबर, भाशा दे विकास दी थां सरकार वल्लों मिलदे लख्खां रुपए सैर सपाटे ते निज्जी सवारथां दी पूरती लई ख़रच करदे आ रहे हन। इस सबंधी साहित अकादमी कोलों ‘सूचना अधिकार कानूंन’ तहित बोरडां दे कंमकाज बारे जाणकारी प्रापत कीती गई। अरज़ी विच्च सलाहकार बोरड दीआं 2007 तों 2012 दौरान होईआं मीटिंगां ते कंमां बारे सूचना मंगी गई सी, जिस विच्च बोरड दीआं मीटिंगां, सथानां, मीटिंगां विच्च लए गए फैसले, बोरड दे कनवीनर, मैंबरां ते निमंत्रित विअकतीआं नूं दित्ते गए टीए-डीए दा वेरवा, विशेश तौर ’ते निमंत्रित विअकतीआं नूं दित्ते गए डीए जां आनरेरीअम दा वेरवा मंगिआ गिआ सी। अकादमी वल्लों विशेश विअकतीआं बारे सूचना उपलबध नहीं करवाई गई। होटलां विच्च उनहां दे ठहिरन बारे वी अंशिक सूचना मुहईआ करवाई गई। इस तों इलावा होटलां नूं अदा कीती गई रकम, मीटिंगां ’ते होए कुल ख़रचे दे वेरवे तों इलावा अकादमी दे उनहां अधिकारीआं दे नावां दा वेरवा वी मंगिआ गिआ सी जिनहां नें बोरड दी मीटिंग दिल्ली तों बाहर करन दी सिफ़ारश कीती ते मनज़ूरी दित्ती सी।

अकादमी वल्लों पहिलां तां सूचना उपलबध करवाए जाण तों टाल-मटोल कीती गई। दुबारा निशचित समें विच्च सूचना उपलबध नां करवाए जाण ’ते चीफ कमिशनर, सैंटरल इनफोरमेशन कमिशन कोल अपील कीती गई तां मजबूरन अकादमी वल्लों कुझ सूचना उपलबध करवाई गई ते कुझ छुपा लई गई।

मुहईआ करवाई गई जाणकारी तों साहमणे आउंदा है कि बोरड वल्लों मीटिंगां छुट्टीआं वाले महीनिआं (मई तों अकतूबर) विच्च कीतीआं गईआं। इनहां मीटिंगां लई देश दीआं मशहूर सैरगाहां वाले सथानां दी चोण कीती गई। इह मीटिंगां कुझ घंटिआं तों वध्ध नहीं चल्लीआं। हैरानी वाली गल्ल है कि कुझ घंटिआं दी मीटिंग लई हज़ारां किलोमीटर दा सफ़र कीता गिआ।

सलाहकार बोरड दे ततकाली कनवीनर डा. दीपक मनमोहन सिंघ दी कनवीनरशिप्प विच्च 2008 तों 2011 दौरान श्रीनगर, पांडीचेरी, नवीं दिल्ली, मैसूर ते शिमला दे नामी होटलां विच्च मीटिंगां कीतीआं गईआं। मीटिंगां विच्च बोरड दे 7 तों 10 मैंबर ते दो मैंबर अकादमी दे शामल रहे। पंज शहिरां विच्च पंज दिन चल्लीआं इनहां मीटिंगां उप्पर टीए-डीए समेत कुल 5, 36, 569 रुपए दा ख़रचा कीता गिआ। ज़िकरयोग है कि अकादमी वल्लों सूचना विच्च किते वध्ध ते किते घट्ट ख़रचा विखाइआ गिआ, जो कई सवालीआ निशान खहड़े करदा है।

अकादमी वल्लों मुहईआ करवाई सूचना अनुसार मीटिंग दे आम एजंडे विच्च सवागत, पिछली मीटिंग दी कारवाई दी तसदीक, होए कंम दी जांच, जारी रहिण वालीआं असाईनमैंटस, विचार अधीन असाईनमैंटस, पंजाबी अनुवाद लई इनाम देण वासते माहिरां दी नियुकती, कीते जाण वाले सैमीनार, अनुवाद वरकशाप, नवीआं असाईनमैंटस आदि कंम शामल हुंदे हन।

2008 तों 2012 तक सलाहकार बोरड दीआं मीटिंगां विच्च जो फैसले लए गए, उनहां विच्च पिछले अते चल्ल रहे कंम दी पड़ताल कीती गई। 2008 दी मीटिंग विच्च साहित अकादमी अनुवाद पुरसकार लई माहिरां ते जिऊरी मैंबरां दी सूची बणाउण दी सिफ़ारश तों इलावा वारिस शाह, संत सिंघ सेखों ते दविंदर सतिआरथी बारे सैमीनार, पंजाबी तों अंगरेज़ी विच्च आधुनिक पंजाबी कहाणी दे अनुवाद लई शिमला विच्च कीती जाण वाली अनुवाद वरकशाप, प्रो. तरलोचन सिंघ बेदी वल्लों इक्क तमिल पुसतक दा पंजाबी विच्च अनुवाद कीते जाण दी बेनती रद्द कीती गई ते सत्त नवें असाईनमैंटस, जिनां विच्च कुझ पुसतकां ते पंजाबी लेखकां बारे किताबचे तिआर करना शामिल सी। इसे तरहां 2009 दी मीटिंग विच्च साहित अकादमी अनुवाद पुरसकार लई माहिरां ते जिऊरी मैंबरां दी सूची बणाउण दी सिफ़ारश, वरलड पंजाबी सैंटर पटिआला दे सहियोग नाल दो रोज़ा ‘परोबलमैटिकस आफ टरांसनैशनल पंजाबी कलचर ऐंड लिटरेचर’ बारे सैमीनार, तमिल कविता नूं पंजाबी विच्च अनुवाद सबंधी अंम्रितसर विच्च वरकशाप करन दा सुझाअ, कौंकणी कविता दे पंजाबी विच्च अनुवाद सबंधी गोआ विखे वरकशाप करन दा सुझाअ, चार पंजाबी पुसतकां दा होर भाशावां विच्च अनुवाद, करतार सिंघ दुग्गल ते गुरदिआल सिंघ बारे अंगरेज़ी विच्च किताबचे तिआर करन तों इलावा पंदरां नवें असाईनमैंट शामल सन, जिनहां विच्च अठ्ठ भाशावां दीआं पुसतकां दा पंजाबी विच्च अनुवाद करना शामल सी।

2010 दी मीटिंग विच्च साहित अकादमी अनुवाद पुरसकार लई माहिरां ते जिऊरी मैंबरां दी सूची बणाउण दी सिफ़ारश तों इलावा स्री गुरू ग्रंथ साहिब दी शताबदी मौके ‘वाचना सहित अते स्री गुरू ग्रंथ साहिब दा तुलनातमिक अधिऐन’ सबंधी मैसूर अते विदेश विच्च, वरलड पंजाबी सैंटर ते पंजाबी विभाग पंजाबी यूनीवरसिटी पटिआला दे सहियोग नाल पंजाबी भाशा सबंधी, ‘भारतीय कविता का छंद शसतर’ विशे ’ते सैमीनार करन, तमिल कविता दे पंजाबी विच्च अनुवाद सबंधी अंम्रितसर विच्च वरकशाप दी मनज़ूरी, कौंकणी कविता दे पंजाबी विच्च अनुवाद सबंधी गोआ विखे वरकशाप दी मनज़ूरी, चार भाशावां दीआं पुसतकां दा पंजाबी विच्च अते तिंन पंजाबी पुसतकां दा होरनां भाशावां विच्च अनुवाद करन दा फैसला लिआ गिआ। अजिहे ही फैसले अगले दो वरहिआं दीआं मीटिंगां विच्च लए गए।

इनहां मीटिंगां ’ते वड्डे ख़रचिआं तों ज़ाहिर है कि पंजाबी सलाहकार बोरड दे मैंबरां दा उदेश देश दीआं उच्च-कोटी दीआं सैरगाहां दी सैर करना ते महिंगे होटलां विच्च रहिणा, आपणे समरथकां नूं गोआ, मदुराई, श्रीनगर, शिमला, मुंबई, कोलकाता आदि शहिरां दी सैर करवाउणा है। पंजाबी साहितकारां ते पाठकां दी बहुगिणती पंजाब विच्च वसदी है। अकादमी वल्लों पंजाब विच्च इक्का-दुक्का समागम ही कीते जांदे हन। बहुते समागम विदेश जां पंजाब तों बाहर कीते जांदे हन। पंजाब विच्च करवाए जांदे समागमां विच्च वी सिरजक लेखकां ते गंभीर पाठकां नूं शामल नहीं कीता जांदा सगों बोरड मैंबरां वल्लों आपणे समरथकां नूं ही सैर सपाटे दा मौका दित्ता जांदा है।

पुसतकां लिखण, अनुवाद करवाउण दा कंम वी बोरड दे मैंबरां वल्लों ख़ुद कीता जांदा है जां आपणे समरथकां नूं दित्ता जांदा है तां जो अकादमी वल्लों इस कंम लई दित्ती जांदी वड्डी रकम आपणी जेब विच्च पा सकण। पंजाबी तों होर भाशावां विच्च अनुवाद करवाउण लई केवल उनहां लेखकां दीआं पुसतकां दी सिफ़ारश कीती जांदी है जिहड़े सलाहकारां दे करीबी हुंदे हन। साहित अकादमी पुरसकार प्रापत पुसतकां नूं होरनां भाशावां विच्च अनुवाद करवाउण लई कोई यतन नहीं कीते जांदे।