एशिआई खेडां भावें 1951 विच्च नवीं दिल्ली तों शुरू होईआं पर इनहां दा बीज काफी समां पहिलां बीजिआ जा चुक्का सी। 1913 विच्च ‘ओरीऐंटल ओलंपिक खेडां’ दे नां थल्ले फिलपाईन दे शहिर मनीला विखे तिंन एशिआई मुलकां दे खेड मुकाबले होए सन। इनहां मुकाबलिआं विच्च फिलपाईन 141 अंक लै के प्रथम, चीन 42 अंकां नाल दोम ते जपान 16 अंकां नाल फाडी सी। 1915 विच्च ‘फार ईसटरन एशीआटक खेडां’ दे नां हेठां फिर उप्रोकत देशां दे मुकाबले चीन दे शहिर शिंघाई विच्च होए। उथे चीन नें 152 अंक प्रापत कीते, फिलपाईन नें 72 ते जपान नें 32 अंक। 1917 विच्च इहो खेडां जपान दी राजधानी टोकीओ विच्च होईआं। उथे जपान 120 अंकां नाल मीरी रिहा जद कि फिलपाईन ते चीन करमवार 80 ते 49 अंक प्रापत कर सके।
फार ईसटरन एशीआटक खेडां 1913 तों 1927 तक हर दो साल पिछों मनीला, शिंघाई ते टोकीओ/ओसाका विच्च हुंदीआं रहीआं। 1927 दीआं अठ्ठवीआं खेडां शिंघाई विच्च होईआं। उथे फैसला लिआ गिआ कि अगांह नूं इह खेडां ओलंपिक खेडां दे विचाले हर चहुं सालां पिछों कराईआं जाणगीआं। नौवीआं खेडां 1930 विच्च टोकीओ होईआं जिथे पहिली वार इंडीआ दी टीम नें वी भाग लिआ। इस पिछों फार ईसटरन खेडां दा भोग पै गिआ।
फिर 1934 विच्च प्रसिध्ध खेड प्रमोटर प्रो.गुरू दत्त सोंधी दे यतनां नाल ‘पछ्छमी एशीआटक खेडां’ दे नां थल्ले इहनां खेडां दा पुनर जनम होइआ। इह खेडां नवीं दिल्ली ते पटिआले विच्च 2, 3 ते 4 मारच 1934 नूं होईआं। दिल्ली विच्च अथलैटिकस, हाकी ते लाअन टैनिस दे मुकाबले होए अते पटिआले तैरन ते वाटर पोलो दे। पछ्छमी एशीआटक कमेटी दे चेअरमैन महाराजा यादविंदर सिंघ ते आनरेरी सैकटरी प्रो.गुरू दत्त सोंधी सन। महाराजा भूपिंदर सिंघ उदों भारती ओलंपिक कमेटी दे प्रधान सन। इहनां खेडां लई दिल्ली विच्च तंबूआं दा खेड पिंड बणाइआ गिआ। इनहां खेडां विच्च केवल चार मुलकां, लंका, अफ़ग़ानिसतान, फ़लसतीन ते हिंदुसतान दे खिडारीआं नें भाग लिआ। हिंदोसतानी खिडारी सहिजे ही सारीआं खेडां विच्च जित्तां हासल कर गए। 1938 दीआं खेडां कराउण दी ज़िंमेवारी फ़लसतीन दे शहिर तलअवीव नें लई सी जो अज्ज कल्ल्ह इसराईल दी राजधानी है। पर दूजे संसार युध्ध दे ख़तरे कारन इह खेडां नां हो सकीआं। फिर दूजी विशव जंग लग्ग गई ते खेडां दी गल्ल भुल्ल विसर गई।
1947 विच्च एशिआई देशां दे आपसी संबंधां बारे इक्क कानफरंस दिल्ली विच्च होई। उथे होरनां गल्लां दे नाल खेडां राहीं एशिआई मुलकां विच्च सांझ वधाउण दे विचार नूं भरवां हुंघारा मिलिआ। 1948 दीआं ओलंपिक खेडां समें लंडन विच्च फिलपाईन दे खेड प्रोमोटर जारज बी वारगस नें भारत दे प्रो.गुरू दत्त सोंधी नाल एशिआई खेडां बारे विचार वटांदरा कीता जिस दे फलसरूप एशीअन ऐमेचिओर अथलैटिक फैडरेशन बणाई गई। फैडरेशन दी पहिली मीटिंग 12 ते 13 फरवरी 1949 नूं नवीं दिल्ली विच्च होई। मीटिंग विच्च फिलपाईन, सिआम, इंडोनेशीआ, बरमा, सीलोन, निपाल, पाकिसतान, अफ़ग़ानिसतान ते भारत दे नुमाइंदे शामल होए। उथे एशीअन अथलैटिक फैडरेशन दा नां बदल के एशीअन खेड फैडरेशन रख्ख दित्ता गिआ ते महाराजा यादविंदर सिंघ नूं फैडरेशन दा प्रधान चुण लिआ गिआ। जारज बी वारगस मीत प्रधान ते प्रो.जी.डी.सोंधी सकत्तर/ख़ज़ानची थापे गए।
मीटिंग विच्च एशिआई खेड फैडरेशन दा संविधान वी पास कीता गिआ जिस अनुसार एशिआई खेडां ओलंपिक खेडां दे सालां विचकार हर चहुं सालां पिछों कराउणीआं तहि होईआं। इंज सही महिनिआं विच्च पहिलीआं एशिआई खेडां कराउण दी ज़िंमेवारी नवीं दिल्ली नें चुक्की ते दूजीआं एशिआई खेडां मनीला नूं सौंपीआं गईआं। मीटिंग दे फैसले अनुसार पहिलीआं एशिआई खेडां 1950 विच्च कराईआं जाणीआं सन अते अथलैटिकस, तैराकी, टैनिस, हाकी, बेसबाल, बासकटबाल, वालीबाल, फुटबाल, मुक्केबाज़ी ते कुशतीआं दे मुकाबले होणे सन। पर इह सारीआं खेडां मिथे समें उते कराउणीआं संभव नां हो सकीआं।
एशिआई खेड फैडरेशन दी दूजी मीटिंग 31 जुलाई 1950 नूं फिर नवीं दिल्ली `च होई। उस मीटिंग `च खेडां दी गिणती घट्ट कीती गई ते फैसला होइआ कि हुण इह खेडां 15 फरवरी तों 15 मारच 1951 विचकार कराईआं जाण। पर दूजीआं खेडां 1954 विच्च ही होण। इस फैसले पिछों सत्त अठ्ठ महीने खेडां कराउण दी तिआरी जंगी पध्धर उते कीती गई। इंडीआ गेट दे विशाल मैदान साहमणे नैशनल सटेडीअम उसारिआ गिआ जिस दे टरैक दुआले साईकल पट्टी विछाई गई। तैरन तलाअ ते होर खेड भवन तिआर करन दे नाल नेड़े लग्गदीआं फौजी बैरकां ओलंपिक पिंड विच्च तबदील कर दित्तीआं गईआं।
खेडां शुरू होण तक सभ कुझ्झ तिआर हो गिआ ते एशिआई मुलकां दे रंग बरंगे झंडे नैशनल सटेडीअम दीआं बाहीआं उते लहिराउण लग्गे। भारत दे प्रधान मंतरी पंडत जवाहर लाल नहिरू नें एशीआ दे खिडारीआं नूं नाहरा दित्ता-खेड नूं खेड भावना नाल खेडो। इह नाहरा एशिआई खेडां दा अंग बण गिआ ते एशिआई खेडां दे माटो ‘हमेशां अगांह नूं’ `ते अमल करन लई एशीआ दे खिडारी मैदान विच्च जूझण लग्गे।
* * *
पहिलीआं एशिआई खेडां 4 मारच 1951 नूं आरंभ होईआं। दिल्ली दे इतिहासक लाल किले `च सूरज दीआं किरनां तों अगनी पैदा कर के एशिआई खेडां दी मिशाल जगाई गई। लाल किले तों नैशनल सटेडीअम तक दा पंध 50 खिडारीआं नें हत्थोहत्थी मिशाल लै के दौड़दिआं पूरा कीता। पंजाह सालां दे ओलंपीअन बरगेडीअर दलीप सिंघ नें मिशाल फड़ के सटेडीअम दा चक्कर लाइआ। जदों उस नें खेडां दी जोत जगाई तां सारा सटेडीअम ताड़ीआं दे शोर नाल गूंज उठिआ। उदों सटेडीअम विचकार 11 देशां दे 489 खिडारी मारच पासट करन पिछों `कठ्ठे होए खहड़े सन।
भारत दे पहिले राशटरपती डा.राजिंदर प्रशाद नें खेडां शुरू करन दा ऐलान कीता। तोपां नें सलामी दित्ती ते अमन दा पैग़ाम देण लई घुग्गीआं ते कबूतर आकाश विच्च छड्डे गए। खेडां विच्च भाग लैण वाले गिआरां मुलक अफ़ग़ानिसतान, बरमा, सीलोन, इंडोनेशीआ, इरान, जपान, नेपाल, फिलपाईन, मलाइआ, थाईलैंड ते भारत सन। चीन ते पाकिसतान पहिलीआं एशिआई खेडां विच्च हिस्सा नहीं लै सके। भारती दल विच्च 151 खिडारी सन ते जपानी दल विच्च 72 सन।
इह खेडां 4 मारच तों 11 मारच तक चल्लीआं। इनहां विच्च अथलैटिकस, बासकटबाल, फुटबाल, साईकल दौड़ां, भार चुक्कण ते तैरन दे मुकाबले होए। भारत दे सचिन नाग नें तैरन विचों एशिआई खेडां दा पहिला सोन तमग़ा जित्तिआ। भारत वाटर पोलो दा वी सोन तमग़ा जित्त गिआ। फुटबाल दी खेड विच्च वी भारत नूं सोने दा तमग़ा मिलिआ। बासकटबाल विच्च फिलपाईन प्रथम रिहा ते जपान दोम। भारत दे परीमल राए नूं मिसटर एशीआ घोशित कीता गिआ।
अथलैटिक खेडां विच्च सौ ते दौ सौ मीटर दौड़ां `चों भारत दे लेवी पिंटो नें दो सोन तमग़े जित्ते। रणजीत सिंघ, निक्का सिंघ, छोटा सिंघ, महावीर प्रशाद, बखतावर सिंघ ते मदन लाल नें वी अथलैटिक खेडां `चों सोने दे तमग़े हासल कीते। भारत दीआं कुड़ीआं वी दो चांदी ते पंज तांबे दे तमग़े जित्त गईआं। मरद अथलीटां विचों कईआं नें चांदी ते तांबे दे तमग़े जित्ते। भारत दे खिडारीआं नें कुल 15 सोने, 16 चांदी ते 19 तांबे दे तमग़े जित्त के दूजा सथान प्रापत कीता। जपान 23 सोने, 20 चांदी ते 15 तांबे दे तमग़िआं नाल मीरी रिहा। इरान 8 सोने, 6 चांदी ते 2 तांबे दे तमग़िआं नाल तीजे नंबर उते आइआ।
दूजीआं एशिआई खेडां फिलपाईन दे शहिर मनीला विच्च 1 तों 9 मई 1954 नूं होईआं। इनहां विच्च 19 मुलकां दे 967 खिडारी, 390 खेड अधिकारी ते 120 पत्तरकार शामल होए। भारत वल्लों 76 खिडारी मनीला दीआं खेडां विच्च भाग लैण गए। फिलपाईन दे 172 खिडारी सन। लोक चीन दी थां नैशनलिसट चीन यानी ताईवान हाज़र सी। उथे अथलैटिकस, बासकटबाल, फुटबाल, मुक्केबाज़ी, निशानेबाज़ी, कुशती, तैरन ते भार चुक्कण दे मुकाबले होए।
भारत नें पहिलीआं एशिआई खेडां विच्च चंगे माअरके मारे सन पर मनीला विच्च उस दी उह गल्ल नां बणी। उह फुटबाल दी सरदारी वी खुहा बैठा ते तैरन दे मुकाबलिआं विच्च वी दिल्ली वांग तमग़े नां जित्त सकिआ। बासकटबाल दा सोन तमग़ा फिर फिलपाईन नें जित्त लिआ। वाटर पोलो `च सिंघापुर प्रथम रिहा ते निशानेबाज़ी `चों फिलपाईन नें सभ तों बहुते तमग़े जित्ते। तैरन विच्च जपान नें किसे नूं लागे नां लग्गण दित्ता। कुशतीआं विच्च जपान ते पाकिसतान दे पहिलवानां हत्थों भारती पहिलवान मात खा गए। मुक्केबाज़ी विच्च फिलपाईन दे मुक्केबाज़ छाए रहे।
भारत दे नुकते तों मनीला दीआं एशिआई खेडां प्रदुम्मण सिंघ दीआं खेडां कहीआं जांदीआं हन। प्रदुम्मण सिंघ पिंड भगते दा जंमपल है ते अज्ज कल्ल्ह आपणे पिंड मंजे उते पिआ है। अधरंग दी बिमारी कारन तुर फिर नहीं सकदा। उस नें गोला ते डिसकस सुट्टण विचों सोने दे दो तमग़े जित्ते। सरवण सिंघ 110 मीटर हरडल दौड़ विचों सोने दा तमग़ा जित्तिआ। अजीत सिंघ उच्ची छाल विचों भारत लई चौथा सोने दा तमग़ा जित्त गिआ। जोगिंदर सिंघ ते सोहण सिंघ चांदी दे तमग़े जित्ते। इह सारे अथलीट पंजाब दे सन ते भारती फौज विच्च भरती सन। इक्क सोन तमग़ा 4+100 मीटर दी रिलेअ दौड़ विचों भारत दीआं लड़कीआं नें जित्तिआ।
भारती खिडारीआं नें कुल 5 सोने, 5 चांदी ते 7 तांबे दे तमग़े जित्ते। पहिलीआं एशिआई खेडां `च उह जपान तों ही पिछे सी पर मनीला विच्च उह जपान दे नाल फिलपाईन ते कोरीआ तों वी पिछे जा पिआ। जपान दे खिडारीआं नें 38 सोने दे तमग़े जित्ते ते फिलपाईन नें 14 सोन तमग़िआं नाल मेज़बानी दी लाज रख्खी। मनीला विच्च मुड़ महाराजा यादविंदर सिंघ नूं एशिआई खेड फैडरेशन दा प्रधान चुणिआ गिआ ते तीजीआं एशिआई खेडां टोकीओ नूं सौंपीआं गईआं।
तीजीआं एशिआई खेडां 1958 विच्च 24 मई तों 1 जून तक होईआं। नवीं दिल्ली `च छे परकार दीआं खेडां होईआं सन, मनीला `च अठ्ठ परकार दीआं ते टोकीओ `च तेरां तरहां दीआं खेडां दे मुकाबले करवाए गए। इनहां तों बिनां जूडो ते बैडमिंटन नुमाइशी खेडां रख्खीआं गईआं। टोकीओ विच्च मनीला वालीआं खेडां तों बिनां हाकी, वालीबाल, लाअन टैनिस, टेबल टैनिस ते साईकल दौड़ां शामल कीतीआं गईआं। उथे 20 देशां दे 1422 खिडारीआं नें भाग लिआ। इहनां विच्च 288 खिडारी जपान दे सन, 152 फिलपाईन दे ते 120 दख्खणी कोरीआं दे। जपान दे शहिनशाह नें खेडां शुरू करन दा ऐलान कीता। तैरन दे इक्की दे इक्की सोन तमग़े जपान नें जित्ते। वालीबाल विच्च वी जपान जेतू रिहा ते साईकल दौड़ां दे बहुते तमग़े वी उसे नें हासल कीते।
टोकीओ दीआं एशिआई खेडां विच्च पहिली वार हाकी शामल कीती गई। इस खेड विच्च भारत ओलंपिक खेडां `चों लगातार छे सोन तग़मे जित्त चुक्का सी। टोकीओ विच्च केवल पंज देशां दीआं हाकी टीमां होण कारन मैच लीग आधार `ते खेडे गए। फाईनल मैच भारत ते पाकिसतान दीआं टीमां विचकार होइआ। मार धाड़ दी फाऊल खेड कारन कई खिडारी ज़खमी होए। जपान दा शहिनशाह मैच विचकारे छड्ड के चला गिआ। दोहां टीमां विचों कोई वी टीम गोल नां कर सकी ते मैच बराबर रिहा। लीग मैचां विच्च पाकिसतान दी टीम नें 19 गोल कीते सन ते भारत दी टीम दे 16 गोल सन। इस लई बहुते गोलां कारन सोन तमग़ा पाकिसतान दी टीम नूं दित्ता गिआ।
जिवें बरलिन दीआं खेडां जैसी ओवेंस दीआं खेडां कहीआं जांदीआं हन उवें टोकीओ दीआं एशिआई खेडां मिलखा सिंघ दीआं खेडां वज्जण लग्ग पईआं। उस नें दो सौ ते चार सौ मीटर दीआं दौड़ां विचों सोने दे तमग़े जित्त के एशीआ दा सरवोतम अथलीट होण दा माण प्रापत कीता। मनीला दा हीरो प्रदुम्मण सिंघ टोकीओ विच्च वी गोला सुट्टण `च प्रथम रिहा। बलकार सिंघ नें डिसकस सुट्टण विच्च सोने दा तमग़ा जित्तिआ। पंजवां सोन तमग़ा महिंदर सिंघ नें तीहरी छाल `चों प्रापत कीता। इंज भारत वल्लों पंजे सोन तमग़े जित्तण वाले अथलीट जूड़िआं वाले सिंघ सन। भारती खिडारीआं नें कुल 5 सोने, 4 चांदी ते 4 तांबे दे तमगे जित्ते। इस दे मुकाबले जपान नें 67, 41, 30 फिलपाईन नें 8, 19, 22 दख्खणी कोरीआ नें 8, 7, 12 इरान नें 7, 14, 11 तैवान नें 6, 11, 17 ते पाकिसतान नें 6, 11, 9, सोने, चांदी ते तांबे दे तमग़े जित्ते। भारत जो नवीं दिल्ली विच्च दूजे ते मनीला `च चौथे नंबर `ते सी टोकीओ विच्च सत्तवीं थां जा पिआ।
चौथीआं एशिआई खेडां इंडोनेशीआ दी राजधानी जकारता विच्च होईआं। इह 1962 दे 24 अगस्सत तों 4 सतंबर तक चल्लीआं। इनहां खेडां विच्च 18 मुलकां दे लगभग दो हज़ार खिडारीआं नें भाग लिआ। खेडां दौरान मुज़ाहराकारीआं वल्लों कुझ्झ विघन वी पाए गए। पाकिसतान दे खिडारीआं दा पख्ख पूरे जाण ते भारती खिडारीआं नूं तंग परेशान करन दीआं ख़बरां आउंदीआं रहीआं। जकारता विच्च भारती दूतावास नूं वी नुकसान पुज्जा। प्रो.गुरू दत्त सोंधी नें रोस वजों असतीफ़ा दे दित्ता ते भारती खिडारीआं नें जित्ते होए तमग़े मोड़ दित्ते।
जकारता विच्च तेरां परकार दीआं खेडां दे मुकाबले होए। हाकी, अथलैटिकस, फुटबाल, वालीवाल, कुशतीआं, मुक्केबाज़ी, निशानेबाज़ी, तैराकी ते टेबल टैनिस गिआरां खेडां टोकीओ वालीआं रख्खीआं गईआं। तीरअंदाज़ी ते बैडमिंटन दो खेडां होर सन। फुटबाल दे लीग मैचां विच्च भारत दख्खणी कोरीआ तों हार गिआ सी। गेड़ नाल फाईनल मैच वी इनहां टीमां विचकार ही होइआ। भारती टीम दा कपतान जरनैल सिंघ ज़खमी सी पर उस नें ज़खमी सिर नाल ही हैड्डर मार के गोल कर दित्ता ते भारती फुटबाल टीम एशिआई खेडां दा दूजी वार सोन तमग़ा जित्त गई। वालीबाल विच्च भारती टीम नें चांदी दा तमग़ा जित्तिआ।
हाकी दीआं अठ्ठ टीमां सन। फाईनल मैच फिर भारत ते पाकिसतान दीआं टीमां विचकार होइआ। पाकिसतान रोम तों ओलंपिक खेडां दा सोन तमग़ा जित्त चुक्का सी। खेड दे पंजवें मिंट `च पाकिसतान नूं पैनलटी कारनर मिलिआ। पैनलटी कारनर दी हिट्ट भारती टीम दे सैंटर हाफ़ चरनजीत सिंघ दे नक्क उते वज्जी ते उस नूं ज़खमी हालत विच्च बाहर जाणा पिआ। उदों फट्टड़ खिडारी दी थां बदलवां खिडारी पाउण दा नियम नहीं सी। भारती टीम दस खिडारीआं नाल खेडी ते 2-0 गोलां उते हार गई। हाकी दी खेड विच्च तांबे दा तमग़ा जपान दी टीम नें जित्तिआ। भारत दे पहिलवानां दी टीम नें तिंन सोने, छे चांदी ते तिंन तांबे दे तमग़े जित्त के एशिआई मुलकां विच्च पहिली वार आपणी धांक बिठाई।
मिलखा सिंघ नें चार सौ मीटर दी दौड़ विचों सोने दा तमग़ा जित्तिआ। उस दा साथी मख्खण सिंघ चांदी दा तमग़ा जित्त गिआ। तरलोक सिंघ नें दस हज़ार मीटर दी दौड़ जित्ती। गुरबचन सिंघ रंधावा डिकैथलोन दा चैंपीअन बणिआ। दलजीत सिंघ, जगदीश सिंघ, मख्खण सिंघ ते मिलखा सिंघ नें 4+400 मीटर दी रिलेअ दौड़ जित्ती। पंदरां सौ मीटर दी दौड़ `चों महिंदर सिंघ नें सोन तमग़ा जित्तिआ। इउं अथलैटिकस दे पंजे सोन तमग़े फिर सिंघां सरदारां नें जित्ते। प्रदुमण सिंघ अभिआस करदिआं फट्टड़ हो गिआ सी। फिर वी उह डिसकस सुट्टण `चों चांदी दा तमग़ा जित्त गिआ। जोगिंदर सिंघ नें गोला सुट्टण `चों तांबे दा तमग़ा प्रापत कीता। कुल मिला के भारत नें 10 सोने, 12 चांदी ते 10 तांबे दे तमग़े जित्ते। जपान सभ तों उपर रिहा ते इंडोनेशीआ दूजे नंबर `ते आइआ। टोकीओ विच्च भारत सत्तवीं थां सी पर जकारता विच्च उह पाकिसतान, फिलपाईन, दख्खणी कोरीआ, ताईवान ते इरान नूं कट्ट के तीजी थां पहुंच गिआ।
पंजवीआं एशिआई खेडां 1966 विच्च 9 दसंबर तों 20 दसंबर तक थाईलैंड दी राजधानी बैंकाक विच्च होईआं। उथे 18 मुलकां दे 2675 खिडारी खेडां विच्च शामल होए। कुल चौदां परकार दीआं खेडां होईआं। तीरअंदाज़ी छड्ड के लाअन टैनिस ते साईकल दौड़ां शामल कीतीआं गईआं। हाकी दीआं कुल नौं टीमां सन। फाईनल मैच भारत ते पाकिसतान दीआं टीमां विचकार होइआ। इउं ओलंपिक ते एशिआई खेडां नूं मिला के भारत ते पाकिसतान लगातार छेवीं वार फाईनल खेड रहे सन। इस तों पहिलां दो वार भारत जित्तिआ सी दो वार पाकिसतान ते इक्क वार दोवें टीमां बराबर रहीआं सन।
थाईलैंड विच्च वसदे भारती ते पाकिसतानी वड्डी गिणती विच्च हाकी दा फाईनल मैच वेखण ढुक्के। सारा समां बोले सो निहाल ते अल्ला हू अकबर दे आवाज़े गूंजदे रहे। दोवें टीमां दे खिडारीआं विच्च दस दस खिडारी चहड़दे ते लहिंदे पंजाब दे सन। खेड मैदान विच्च ‘लईं नूरिआ’ ‘देईं बीरिआ’ हुंदी रही। भारती टीम विच्च तिंन खिडारी बलबीर सिंघ नां दे सन। इक्क बलबीर फौज दा, दूजा रेलवे दा ते तीजा पुलिस दा। सत्तर मिंटां दी खेड विच्च कोई टीम गोल नां कर सकी। फिर पंदरां मिंट दा वाधू समां दित्ता गिआ। वाधू समें दे छेवें मिंट `च रेलवे दे बलबीर सिंघ नें गोल दाग दित्ता। इउं भारत पहिली वार एशीआं दा हाकी चैंपीअन बणिआ।
भारत दे अजमेर सिंघ, भीम सिंघ, जोगिंदर सिंघ, परवीन कुमार ते बी.ऐस्स.बरूआ अथलैटिक खेडां `चों सोने दे तमग़े जित्ते। बलकार सिंघ, लाभ सिंघ ते मनजीत वालीआ नें तांबे दे तमग़े हासल कीते। मुक्केबाज़ी विचों हवा सिंघ सोने दा तमग़ा जित्त गिआ। फुटबाल ते वालीबाल विच्च भारत नूं कोई मैडल नां मिलिआ। समुच्चे तौर `ते भारत नें सत्त सोने, तिंन चांदी ते दस तांबे दे तमग़े जित्ते। जपान हमेशा वांग सभ तों बहुते तमग़े जित्तिआ। पंजाबी मूल दा इक्क गभरू नछत्तर सिंघ सिध्धू मलाइआ वल्लों खेडां `च शामल होइआ ते नेज़ा सुट्टण विच्च सोने दा तमग़ा जित्त गिआ।
लोक जमहूरी चीन एशीआ दा सभ तों वड्डा मुलक है। पर उहनां दिनां विच्च उस देश नूं संयुकत राशटर मंडल वल्लों मानता नां मिली होण कारन उह ओलंपिक ते एशिआई खेडां विच्च शामल नहीं सी कीता जांदा। उहदी थां ताईवान नूं मानता प्रापत सी जिस नूं फारमूसा वी किहा जांदा सी। इस तरहां पहिलीआं छे एशिआई खेडां विच्च चीन दे मंने दंने खिडारी भाग लैणों वांझे रहिंदे रहे।
छेवीआं एशिआई खेडां कराउण दी ज़िंमेवारी दख्खणी कोरीआ दे शहिर सिओल नें चुक्की सी पर उह इह ज़िंमेवारी निभाअ नां सकिआ। आख़र बैंकाक नूं ही इह खेडां दुबारा कराउणीआं पईआं। बैंकाक विच्च इह खेडां 9 तों 20 दसंबर 1970 नूं होईआं। इनहां विच्च 20 देशां दे 2000 खिडारीआं नें भाग लिआ। भारत वल्लों 121 खिडारी ते 23 खेड अधिकारी बैंकाक गए। भारती हाकी टीम दो साल पहिलां मैकसीको दीआं ओलंपिक खेडां विच्च हाकी दी सरदारी खुहा बैठी सी। बैंकाक विच्च हाकी दा फाईनल मैच फिर भारत ते पाकिसतान दीआं टीमां विचकार होइआ। मैच दे पूरे समें ते वाधू समें विच्च कोई टीम गोल नां कर सकी। फिर ‘सडन डैत्थ’ दा समां दित्ता गिआ। खेड दे 97वें मिंट `च पाकिसतान दी टीम नें गोल कर के मैच जित्त लिआ।
महिंदर सिंघ गिल्ल नें 16.11 मीटर दी रिकारड तोड़ तीहरी छाल ला के सोने दा ते लाभ सिंघ नें चांदी दा तमग़ा जित्तिआ। जोगिंदर सिंघ नें गोला सुट्टण दा नवां एशीआ रिकारड रख्खिआ ते दूजी वार सोने दा तमग़ा हासल कीता। कमलजीत संधू भारत दी पहिली महिला अथलीट है जिस नें विअकतीगत ईवैंट `चों सोने दा तमग़ा जित्तिआ। वाटर पोलो विच्च भारती टीम नें चांदी दा तमग़ा जित्त के इक्क वार फिर पाणी दी खेड विच्च आपणा नां चमका दित्ता। मुक्केबाज़ हवा सिंघ फिर सोने दा तमग़ा जित्त गिआ। पहिलवान चंदगी राम वी सोने दा तमग़ा जित्तिआ। समुच्चे तौर `ते जपान 74 सोने दे, 47 चांदी दे ते 23 तांबे दे तमग़े जित्त के अव्वल आइआ। दूजे नंबर `ते दख्खणी कोरीआ नें 18 सोने, 13 चांदी ते 23 तांबे दे तमग़े जित्ते। भारत 6 सोने, 9 चांदी ते 10 तांबे दे तमग़िआं नाल पंजवें सथान `ते रिहा।
सत्तवीआं एशिआई खेडां इरान दी राजधानी तहिरान विच्च होईआं। उथे लोक जमहूरी चीन नें पहिली वार एशिआई खेडां विच्च भाग लिआ। इह खेडां 1974 विच्च 1 दसंबर तों 16 दसंबर तक होईआं ते सोलां खेडां दे 202 ईवैंटस दे मुकाबले होए। 19 मुलकां दे खिडारी जित्त मंचां उते चहड़े। इनहां खेडां विच्च मींह `नेरही नें वी विघन पाइआ ते मुकाबलिआं दे निरणिआं बारे वी इतराज़ होए। इरान दे शाह नें इनहां खेडां नूं शुरू करन दा ऐलान कीता सी।
भारत वल्लों 28 अथलीट तहिरान गए सन जिनहां नें 4 सोने, 7 चांदी ते 4 तांबे दे तमग़े जित्ते। स्री राम सिंघ, शिवनाथ सिंघ, टी.सी.योहानन ते वी.ऐस्स.चौहान आपो आपणे ईवैंट विच्च अव्वल आए। परवीन कुमार, निरमल सिंघ, महिंदर सिंघ गिल्ल, लहिंबर सिंघ, बहादर सिंघ, जगराज सिंघ, सुरेश बाबू, सुच्चा सिंघ, अजाइब सिंघ, रणजीत सिंघ ते गुरमेज सिंघ वी विकटरी सटैंड उते चहड़े। भारत दे छे मुक्केबाज़ां नें पंज मैडल जित्ते। इनहां विच्च मेजर सिंघ, महिताब सिंघ, बूड़ा सिंघ, ऐस्स.नाराइण ते मुनासवामी वीनूं सन। पहिलवान सुखचैन सिंघ, सत्तपाल ते सतिबीर सिंघ वी तांबे दे तमग़े जित्त गए। निशानेबाज़ी विच्च करनी सिंघ नें चांदी दा तमग़ा जित्तिआ। हाकी दा फाईनल मैच फिर भारत ते पाकिसतान दीआं टीमां विचाले होइआ जो पहिले दिन बराबर रिहा ते दूजे दिन पाकिसतान नें 2-0 गोलां नाल जित्त लिआ।
जपान नें कुल 75 सोने, 50 चांदी ते 51 तांबे दे तमग़े जित्ते। चीन नें 33, 45, 28, अते इरान नें 36, 28, 17, सोने, चांदी ते तांबे दे तमग़े हासल कीते। दख्खणी कोरीआ नें 16, 26, 15, उत्तरी कोरीआ नें 15, 14, 17, अते भारत नें 4, 12, 12, सोने, चांदी ते तांबे दे तमग़े जित्ते।
अठ्ठवीआं एशिआई खेडां कराउण दी हामी इसलामाबाद नें भरी सी पर उस नें वी बाअद विच्च सिओल वांग असमरत्था प्रगटाअ दित्ती। छेकड़ इह खेडां तीजी वार बैंकाक नूं कराउणीआं पईआं। 1978 दीआं इह खेडां 9 तों 20 दसंबर तक चल्लीआं। इनहां विच्च 26 मुलकां दे 5000 खिडारीआं नें भाग लिआ। भारत वल्लों 140 खिडारी, 13 कोच ते 11 मैनेजर बैंकाक गए। लोक जमहूरी चीन नें ताईवान दे खिडारीआं नूं आपणे दल विच्च शामल होण दा सद्दा दित्ता सी पर उह शामल नहीं होए ते खेडां तों वांझे रहि गए। इरान अंदरूनी गड़बड़ कारन खेडां विच्च हिस्सा नां लै सकिआ।
भारत दे 24 अथलीटां नें 18 तमग़े जित्ते ते इक्क वार फिर सिध्ध कर दित्ता कि भारती जित्तां दा वड्डा आधार अथलैटिक खेडां हन। बाज़ीगरां दे मुंडे हरी चंद नें दो सोने दे मैडल जित्ते। रामासवामी गणेशकरण, हाकम सिंघ, बहादर सिंघ, सुरेश बाबू ते गीता ज़ुतशी वी सोने दे तमग़े जित्त गए। चांदी ते तांबे दे तमग़े जित्तण वाले तां कई सन। निशानेबाज़ी विच्च भारत दे इक्की निशानचीआं नें भाग लिआ पर सोने दा तमग़ा केवल रणधीर सिंघ नें जित्तिआ। हाकी दा फाईनल मैच लगातार छेवीं वार पाकिसतान ते भारत दीआं टीमां विचकार खेडिआ गिआ जो पाकिसतान नें 1-0 गोल नाल जित्त लिआ। कुशतीआं विच्च भारत दे दस पहिलवानां नें हिस्सा लिआ सी। करतार सिंघ ते राजिंदर सिंघ सोने दे तमग़े जित्ते अते सतपाल चांदी दा तमग़ा जित्तिआ।
भारत नें कुल मिला के 11 सोने, 11 चांदी ते 6 तांबे दे तमग़े जित्ते अते 26 मुलकां विच्च छेवां सथान हासल कीता। जपान 70 सोने, 59 चांदी ते 49 तांबे दे तमग़े जित्त के हमेशां वांग मीरी रिहा। चीन 51 सोने, 54 चांदी ते 46 तांबे दे तमग़े जित्त के जपान दे मोढिआं `ते आ चहड़िआ। दख्खणी कोरीआ तीजे, उत्तरी कोरीआ चौथे ते थाईलैंड पंजवें सथान `ते रहे। जेकर पहिलीआं अठ्ठ एशिआई खेडां दा लेखा जोखा करीए तां भारत दे जित्ते तमग़िआं दी कुल गिणती 216 बणदी है। इनहां विच्च 63 सोने, 74 चांदी ते 79 तांबे दे तमग़े हन। जपान नें `कल्लीआं 1978 दीआं खेडां विचों ई 176 तमग़े जित्ते ते चीन नें केवल दो एशिआई खेडां `चों 257 तमग़े प्रापत कीते।
नौवीआं एशिआई खेडां इकत्ती सालां बाअद फिर नवीं दिल्ली विच्च होईआं। इहनां लई जवाहर लाल नहिरू सटेडीअम ते होर कई खेड भवन उसारे गए। 19 नवंबर 1982 नूं राशटरपती गिआनी ज़ैल सिंघ नें खेडां शुरू करन दा ऐलान कीता। नैशनल सटेडीअम जिथे पहिलीआं एशिआई खेडां होईआं सन उथों खेडां दी मिशाल बाली गई जिस नूं देश दे नामी खिडारी हत्थो हत्थी नहिरू सटेडीअम लिआए। गुरबचन सिंघ रंधावा मिशाल नाल सटेडीअम `च पहुंचा तां दरशकां नें ताड़ीआं नाल सवागत कीता। फिर मिशाल फलाईंग सिख्ख मिलखा सिंघ ते कमलजीत संधू नें फड़ी ते सटेडीअम दा चक्कर लाइआ। ओलंपीअन बलबीर सिंघ ते डिआना साईमज़ नें मिशाल लै के खेडां दी जोत जगाई अते गीता ज़ुतशी नें तिरंगे दा लड़ फड़ के खिडारीआं वल्लों सहुं चुक्की। मैदान विच्च तेती मुलकां दे खिडारी खहड़े सन जिनहां नें इक्की परकार दीआं खेडां विच्च भाग लैणा सी। कबड्डी इनहां खेडां विच्च नुमाइशी खेड रख्खी गई।
भारत दे घोड़सवार रघबीर सिंघ ते रुपिंदर सिंघ बराड़, गौलफ़ दे लकशमण सिंघ ते उनहां दी टीम, किशती चालण दे फारूख़ तारापोर ते ज़रीर करंजीआ, मुक्केबाज़ी दे कौर सिंघ, पहिलवान सत्तपाल अते अथलैटिकस विच्च बहादर सिंघ, चांद राम, चारलस बरोमीओ ते वालसंमा नें सोने दे तमग़े जित्ते। भारत दी औरतां दी हाकी टीम वी सोने दा तमग़ा जित्त गई जद कि मरदां दी हाकी टीम पाकिसतान दी टीम हत्थों 7-1 गोलां `ते बुरी तरहां हारी। भारती खिडारीआं नें कुल 13 सोने, 19 चांदी ते 25 तांबे दे तमग़े जित्ते। पहिलीआं अठ्ठ एशिआई खेडां `च जपान तमग़ा सूची विच्च सभ तों उपर रिहा सी पर नवीं दिल्ली विच्च चीन सभ तों उपर निकल गिआ। चीन नें 61 सोने, 51 चांदी ते 41 तांबे दे तमग़े जित्ते। जपान 57 सोने, 52 चांदी ते 41 तांबे दे तमग़े जित्त सकिआ।
दसवीआं एशिआई खेडां 1986 विच्च दख्खणी कोरीआ दी राजधानी सिओल विच्च होईआं। उथे ई 1988 दीआं ओलंपिक खेडां होणीआं सन। सिओल नें बड़ी वड्डी पध्धर उते खेडां दी तिआरी कीती। उथे पच्ची परकार दीआं खेडां `च भाग लैण लई सताई देशां दे खिडारी अप्पड़े। भारत दी पी.टी.ऊशा नें सोने दे चार ते इक्क चांदी दा मैडल जित्त के एशिआई खेडां विच्च नवां रिकारड रख्ख दित्ता ते उस नूं उडण परी दा ख़िताब दित्ता गिआ। सिओल दीआं एशिआई खेडां पी.टी.ऊशा दीआं खेडां कहीआं जांदीआं हन। भारत दे मरदां विचों केवल पहिलवान करतार सिंघ ही सी जो सोने दा तमग़ा जित्त सकिआ। समुच्ची तमग़ा सूची विच्च चीन सभ तों उपर रिहा ते दख्खणी कोरीआ दूजी थां आइआ। जपान इक्क टंबा थल्ले उत्तर के तीजी थां चला गिआ।
1990 दीआं गिआरवीआं एशिआई खेडां चीन विच्च बीजिंग विखे होईआं। उथे सताई परकार दीआं खेडां दे मुकाबले होए जिनहां विच्च अठत्ती मुलकां दे खिडारीआं नें भाग लिआ। बेशक सैंकड़े तमग़े दाअ `ते सन पर भारत दे खिडारी सोने दा केवल इक्क तमग़ा ही जित्त सके। उह वी भारत दी देसी खेड कबड्डी दा। हुण तक होईआं एशिआई खेडां विच्च भारत दी इह सभ तों माड़ी कारगुज़ारी सी। तमग़े जित्तण विच्च चीन बाकी मुलकां नालों बहुत अग्गे निकल गिआ। उस दे खिडारीआं नें बाकी सारे मुलकां दे कुल तमग़िआं नालों वी वध्ध तमग़े जित्ते। दख्खणी कोरीआ नें दूजा सथान प्रापत कीता ते जपान फिर तीजे सथान उते रिहा।
बारहवीआं एशिआई खेडां 1994 विच्च जपान दे शहिर हीरोशीमा विच्च होईआं। इनहां खेडां विच्च भाग लैण वाले मुलकां दी गिणती बताली हो गई। सोवीअत यूनीअन दे टुट्ट जाण कारन कई मुलक एशीआ नाल संबंधित हो गए सन। हीरोशीमा ऐटम बंब दी तबाही तों बाअद उज्जड़ के वसिआ आधुनिक शहिर है। उथे नवें सटेडीअम ते खेड भवन बणाए गए हन। हीरोशीमा विच्च खेडां दी गिणती चौंती कर दित्ती गई जो पहिलां दीआं सारीआं खेडां नालों वध्ध सी। सिओल ते बीजिंग वांग उथे वी चीन नें सभ तों वध्ध तमग़े जित्ते, दख्खणी कोरीआं दूजे नंबर `ते रिहा ते जपान तीजे नंबर उते आइआ। भारत दे खिडारी कोई ख़ास जलवा नां विखा सके। हाकी विच्च भारत दख्खणी कोरीआ तों हार गिआ।
तेरहवीआं एशिआई खेडां 1998 विच्च चौथी वार बैंकाक विच्च होईआं। उथे एशीआं दे चुताली मुलकां नें उनहां विच्च भाग लिआ। बैंकाक विच्च वी चीन, दख्खणी कोरीआ ते जपान दे खिडारीआं नें सभ तों बहुते तमग़े जित्ते। इह तिंने मुलक कुल मैडलां दी तिंन चौथाई तों वध्ध गिणती जित्त जांदे हन। इनहां तिंनां मुलकां तों थल्ले छे सत्त अजिहे मुलक हन जिनहां दा चौथे तों दसवें सथान तक बड़ा फसवां मुकाबला हुंदा रहिंदा है। इह हन कज़ाखसतान, थाईलैंड, ताईवान, उत्तरी कोरीआ, भारत, उज़बेकसतान ते इरान। बैंकाक विच्च भारती खिडारीआं नें 7 सोने, 11 चांदी ते 17 तांबे दे तमग़े जित्ते अते तमग़ा सूची विच्च उस दा नौवां सथान रिहा। चीन दे खिडारीआं नें 129 सोने दे तमग़े जित्ते, दख्खणी कोरीआ नें 65 ते जपान नें 52 सोन-तमग़े हासल कीते।
हाकी दी खेड विच्च भारत-पाकि दे लोकां दी हमेशां दिलचसपी रही है। 1986 तों पहिलां हाकी दा फाईनल मैच हमेशां भारत ते पकिसतान दीआं टीमां विचकार खेडिआ जांदा रिहा। इक्क वारी नूं छड्ड के हर वार पाकिसतान दी टीम ही हाकी दा सोन तमग़ा जित्तदी रही। फिर दख्खणी कोरीआ दी हाकी टीम दी चहड़त हो गई। हीरोशीमा दा फाईनल हाकी मैच भारत ते कोरीआ दीआं टीमां विचकार होइआ सी जो कोरीआ नें जित्तिआ। बैंकाक विच्च फिर फाईनल मैच भारत ते कोरीआं दीआं टीमां विचाले खेडिआ गिआ। इस वार इह भारत दी टीम नें जित्तिआ।
2002 दीआं चौधवीआं एशिआई खेडां कोरीआ दे बंदरगाही शहिर बुसान विच्च 29 सतंबर तों 14 अकतूबर तक होईआं। इह खेडां हुण तक दीआं सभ तों वड्डीआं खेडां गिणीआं जांदीआं हन। इनहां विच्च चुताली मुलकां दे लगभग छे हज़ार खिडारीआं नें भाग लिआ। अठत्ती परकार दीआं खेडां सन ते तमग़िआं दे 420 सैट्ट दाअ उते सन। चीन नें 150 सोने, 84 चांदी ते 74 तांबे दे तमग़े जित्त के फिर मीरी सथान हासल कीता। दख्खणी कोरीआ नें 96 सोने, 80 चांदी ते 84 तांबे दे तमग़े अते जपान नें 44 सोने, 73 चांदी ते 72 तांबे दे तमग़े जित्ते। भारत नें 10 सोने, 12 चांदी ते 13 तांबे दे तमग़े जित्त के सत्तवां सथान प्रापत कीता। पाकिसतान केवल 1 सोने, 6 चांदी ते 6 तांबे दे तमग़े जित्त सकिआ।
हाकी दे सैमी फाईनल मैच भारत-पाकि ते कोरीआ-मलेशीआ दीआं टीमां विचकार खेडे गए। भारत नें पाकिसतान नूं 4-3 गोलां उते हरा दित्ता ते कोरीआ नें मलेशीआ नूं 2-0 गोलां नाल हराइआ। एशिआई खेडां दा फाईनल मैच लगातार तीजी वार भारत ते कोरीआ दीआं टीमां विचकार खेडिआ गिआ जो कोरीआ नें जित्तिआ। मलेशीआ दी टीम पैनलटी सटरोकां उते पाकिसतानी टीम नूं हरा के तांबे दा तमग़ा जित्त गई। इह पहिली वार होइआ कि पाकिसतान दी हाकी टीम जित्त मंच उते नां चहड़ सकी।
भारत दे मरद अथलीटां विच्च केवल पंजाब दा बहादर सिंघ ही गोला सुट्टण विच्च सोने दा तमग़ा जित्त सकिआ जद कि छे सोन-तमग़े भारती औरतां नें अथलैटिकस विच्च जित्ते। पंजाब दी रहिण वाली सुनीता राणी, नीलम जसवंत सिंघ, बंगाल दी सरसवती साहा अते केरला दीआं बीनामोल ते अंजू नें आपो आपणे ईवैंटस विचों सोने दे तमग़े जित्ते। इक्क सोन-तमग़ा भारत दीआं लड़कीआं नें 4+400 मीटर रिलेअ दौड़ विचों जित्तिआ जिस विच्च जिंसी फिलिप, मनजीत कौर, उमा ते बीनामोल दौड़ीआं। बाकी दे चार सोन-तमग़े भारत नें कबड्डी, टैनिस, सनूकर ते गौलफ़ विचों प्रापत कीते।
एशीआ महांदीप धरती दी सभ तों संघणी वसों वाला खित्ता है। लगभग पौणे चार अरब लोक इस खित्ते विच्च रहिंदे हन। पूरबी एशीआ दीआं पीलीआं नसलां, दख्खणी एशीआ दीआं सांवलीआं, मध्ध एशीआ दीआं कणक वंनीआं ते उत्तर पछ्छमी एशीआ दीआं गोरे रंग दीआं नसलां दे नवेकले नैण नकश हन। एशिआई खेडां दे खेतर विच्च पीलीआं कौमां दी सरदारी है। चीने, कोरीअन ते जपानी होरनां नालों बहुत अग्गे हन। बुसान दीआं खेडां दी तमग़ा सूची दे उपरले दस मुलकां विचों चीन नें कुल 308 तमग़े, दख्खणी कोरीआ नें 260, जपान नें 189, कज़ाखसतान नें 76, तैवान नें 52, उज़बेकसतान नें 51, थाईलैंड नें 43, भारत नें 36, इरान नें 36 ते उतरी कोरीआ नें 33 तमग़े जित्ते।
बुसान विच्च खेडां दी मिशाल सोलां दिन जगदी रहिण पिछ्छों बुझी ते एशिआई खेडां दा लहिराउंदा परचम उतरिआ तां सकोर बोरड उते अख्खर लिशके: अलविदा बुसान! 2006 विच्च दोहा `च फिर मिलांगे! !
दोहा कतर दी राजधानी है जिथे 1 दसंबर तों 15 दसंबर तक पंदरवीआं एशिआई खेडां होईआं। इनहां खेडां विच्च 39 प्रकार दीआं खेडां दे 423 ईवैंटस दे मुकाबले होए जिनहां विच्च 45 मुलकां दे छे हज़ार तों वध्ध खिडारीआं नें भाग लिआ। कतर साउदी अरब `च घिरिआ 4427 वरग मील रकबे वाला देश है। उथों दे वसनीकां विच्च 40% अरबी हन, 18% पाकिसतानी, 18% भारती, 10% इरानी ते 14% होर हन। अरबी ते अंगरेज़ी राज भाशावां हन। दोहा दीआं एशिआई खेडां दा निशान सूरज, समुंदर ते रेत सी ते मासकट दा नां ओरी रख्खिआ गिआ सी।
एशिआई खेडां दी मिशाल 8 अकतूबर 2006 नूं दोहा विच्च जगाई गई सी जिस नूं 3500 दौड़ाक 15 मुलकां विच्च दी 50000 किलोमीटर दौड़दिआं 50 दिनां विच्च वापस दोहा दे ख़लीफ़ा सटेडीअम लिआए सन। मिशाल दा काफला दोहा तों दिल्ली, बुसान, मनीला, हीरोशीमा, जकारता, बैंकाक, दिल्ली, तहिरान, ओमान ते मसकट विच्च दी मुड़ दोहा पुज्जिआ सी। मिशाल दा नां फलेम आफ़ हौसपीटैलटी रख्खिआ गिआ सी। भारती दल विच्च पंज सौ दे करीब खिडारी सन पर मैडल जित्तण विच्च भारत अठ्ठवें थां रिहा। उस नें 10 सोने, 18

