अगस्त 14, 2026

writingDetail.created_by
By: मोहन शरमा

खलनाइक तों नाइक बणिआ नौजवान

राज सत्ता ’ते काबज़ सिआसी आगू, पुलिस विभाग अते सिहत विभाग दे अधिकारी जिस तरीके नाल पंजाब दे नशिआं दा लक्क तोड़न, नशईआं नूं मुख्ख धारा विच्च लिआउण अते नशे दी बरामदगी दा दाअवा करदे हन, दरअसल ज़मीनी पध्धर ’ते पुज़ीशन इस तों बिलकुल वख्खरी है। इस वेले नां तां नशिआं कारन मौतां दे अंकड़िआं नूं ठल्ल्ह पई है अते नां ही लुट्टां खोहां खटीआं हन। पैदल चलदीआं सवारीआं नूं जित्थे हर समें नशेड़ीआं दे जान लेवा हमले दा डर बणिआ रहिंदा है, उत्थे ही रिकशे ’ते बैठी सवारी वी आपणे आप नूं सुरख्खिअत महिसूस नहीं करदी। झपटमार पलां विच्च ही परस, कंनां दीआं वालीआं, मोबाइल आदि खोह के रफू चक्कर हो जांदे हन। अजिहे दिल कंबाऊ हादसिआं विच्च बहुत सारीआं औरतां अते मरद गंभीर ज़ख़मी होए हन अते कई मौत दा शिकार वी। वारदात पिछ्छों पुलिस आले दुआले लग्गे सी.सी.टी.वी. कैमरिआं नूं खंघालदी होई ‘दोशीआं’ नूं छेती फड़न दा दाअवा कर दिंदी है। हुण तां इह नौबत वी आ गई है कि कई थावां ते जदों तसकरां दे घर पुलिस पारटी रेड करदी है तां इसदी सूचना उनहां कोल पहिलां ही पुज्ज जांदी है अते उह डांगां, तलवारां, रोड़े, वट्टे अते होर समान इकठ्ठा करके पुलिस पारटी दा ‘सवागत’ करन लई तिआर-बर-तिआर हो जांदे हन। मुकाबले लई घर दीआं औरतां वी पिछ्छे नहीं रहिंदीआं। अजिहे कई हादसिआं विच्च तसकरां नें आपणे साथीआं नाल मिलके कई थावां ’ते डटवां मुकाबला करदिआं पुलिस करमचारीआं दीआं वरदीआं वी पाड़ीआं, सट्टां वी मारीआं अते मुठ्ठ-भेड़ विच्च लत्तां बाहां वी तोड़ीआं। अजिही सथिती विच्च सहिमे लोक सोचदे हन कि जेकर पुलिस करमचारी ही तसकरां तों सुरख्खिअत नहीं, फिर दुखी होए लोक किध्धर नूं जाण?

पंजाब विच्च कई थाईं नशा विरोधी फरंट बणे होए हन। उनहां आगूआं ’ते वी कई नशे दे तसकरां नें जान लेवा हमले कीते हन। जदों इस संबंध विच्च थाणे इतलाह दित्ती जांदी है तां उह मौके ’ते नहीं पहुंचदे। घंटा-दो घंटे देर नाल पुज्जण ’ते जदों पुलिस करमचारी पुज्जदे हन तां लोकां दे रोह दा बेवसी नाल जवाब दिंदिआं कहिंदे हन, “सानूं किहड़ा साह लैणा मिलदा है। धरने, मुज़ाहरे, रसता जाम, वी.आई. पी. सुरख्खिआ कारन थाणिआं विच्च नफरी बहुत घट्ट हुंदी है। इसे करके …।” लोक फिर निहोरा मारदिआं कहिंदे हन, “इक्क वी.आई.पी. दी सुरख्खिआ नालों लोकां दी सुरख्खिआ किते ज़रूरी है।”

इक्क दिन नशा छडाऊ केंदर दे दफतर विच्च बैठा सी। दो पुलिस करमचारी इक्क नौजवान नूं लैके आ गए। नौजवान हत्थकड़ीआं विच्च जकड़िआ होइआ सी। उसदे मां-बाप पिछ्छे खड़ोते सन। उनहां दे चिहरिआं ’ते घोर चिंता दे चिंनह सन। अक्के होए हौलदार नें उस मुंडे वल्ल घूरके विहंदिआं किहा, “इस कुत्ते नें अत्त चुक्क रख्खी है। नशिआं कारन चोरीआं, ठग्गीआं, लुट्टां-खोहां … बस्स जी, इसने कोई कसर नहीं छड्डी। बारहवीं विच्च पहड़दिआं इह पुठ्ठे कंम विच्च पै गिआ। दो दिन असीं इहनूं थाणे विच्च रख्खिऐ। थाणेदार भला माणस ऐ। कहिंदा, “केस काहनूं पाउणै, इहदी ज़िंदगी रुळ जावेगी। थोडे कोल भेजिऐ, इहदा नशा छुडवाउण लई।”

उनहां दी गल्ल सुणदिआं मैं मुंडे दे मापिआं वल्ल नज़र मारी। उनहां दीआं अख्खां विच्च परल परल वहिंदे अत्थरू आपणे दरद दा खामोशी नाल प्रगटावा कर रहे सन। मुंडे तों इलाज करवाउण लई सहिमती पुछ्छी। उसदे हां विच्च सिर हिलाउण तों बाअद पुलिस करमचारीआं नूं उसदी हत्थकड़ी खोल्हण लई किहा गिआ। संबंधित पेपरां ’ते हसताखर करवाउण उपरंत मापिआं नूं हौसला दिंदिआं मैं किहा, “फिकर नां करो, इहनूं ठीक करन लई पूरी कोशिश करांगे। बस्स, तुसीं वार वार इत्थे गेड़ा नां मारिउ। टैलीफोन ’ते ही इस संबंधी पुछ्छदे रहिणा। जदों असीं बुलाइआ, उस समें ज़रूर आ जाणा।”

इहो सुनेहा मैं पुलिस करमचारीआं नूं वी दे दित्ता।

निज्जी अनुभव दे अधार ’ते लिख रिहा हां कि अंदाज़न दस कु दिन नशई मरीज़ नशा छड्डण वेले तोड़ दा शिकार हुंदा है। उस वेले उस दी खास देख-भाल दे नाल नाल दवाई देण दी लोड़ हुंदी है। उह नौजवान वी कुझ पुलिस दी कुट्टमार अते नशिआं दी तोड़ कारन ही तंग होइआ। डेढ कु हफते बाअद नशा रहित होण दे चिंनह शुरू हो गए। अजिही सथिती विच्च ही मरीज़ नाल चंगी तरहां गल्लबात कीती जा सकदी है। इस तों पहिलां तां उस दे हिस्से हौसला, पिआर अते दवाई आउणी चाहीदी है।

उस नौजवान नें होरां साथीआं नाल घुलणा-मिलणा शुरू कर दित्ता। पिछले कीते गुनाहां ’ते उह पशचाताप वी करन लग्ग पिआ। इक्क दिन भरे मन नाल उसने दस्सिआ, “जदों जी, नशे दी तोड़ लग्गी होवे, उदों कोई चंगा माड़ा नहीं सुझ्झदा। नशे दी तोड़ विच्च मां-बाप तों पैसे मंगण ते जदों अनहां नें पैसे देण तों हत्थ खहड़े कर दित्ते, फिर मैं मापिआं नूं कई वार बुरी तरहां कुट्टिआ वी। फिर मैं आपणा गैंग बणा लिआ। लुट्टां खोहां, बदमाशीआं, चोरीआं, नशे वेचणे साडा रोज़ दा कंम सी। कई पुलिस वाले वी अड़े-थुड़े वेले साडे कोलों नशे दी मंग करदे सन। छापा मारन वेले सानूं पहिलां इतलाह वी दे दिंदे। सच्च मंनिउ सर, रोज़ तली ’ते जान रख्खके तुरे फिरदे सी। कोई रिशतेदार मूंह नहीं सी लाउंदा। विआही वरी भैण नें वी मैनूं कहि दित्ता सी कि इनहां करतूतां करके साडा घर खराब नां करीं, इत्थे आउण दी लोड़ नहीं। थोडे अग्गे झूठ नहीं बोलदा, जे तुहाडी शरन विच्च नां आउंदा तां कंध ’ते लग्गी मेरी फोटो ते हार पाइआ हुंदा।”

उस नौजवान दीआं अख्खां विच्चों वहिंदे अत्थरू उसदे सच्चा होण दी गवाही भर रहे सन। दरअसल नशा करन वाले ज़िंदगी दे खलनाइक नहीं, पीड़त हन। कुट्टमार, सरीरक तसीहे, ज़लालत इनहां दा इलाज नहीं। जेकर अजिहा संभव हुंदा तां थाणे जां जेल्हां विच्चों नशई चंगे बंदे बणके निकलदे। असीं दाखल नशई नौजवान नूं वी पीड़त नौजवान समझके उस नूं धरम, साहित अते किरत दे संकलप नाल जोड़ के ज़िंदगी दे सही मारग ’ते तुरन दा सुनेहा दित्ता। सिमरन हमेशा उसदे कोल हुंदा सी अते समें समें सिर इकांत विच्च बैठ के पाठ करदा रहिंदा। उसारू साहित अधिऐन लई नशा छडाऊ केंदर विच्च सथापित लाइबरेरी विच्चों उह किताबां कढवा के पहड़दा रहिंदा। किरत दा संकलप वी उहदे अंग-संग सी। बूटिआं दी संभाल, कैंपस दी साफ सफाई जिहे कारजां विच्च वी उह रुझ्झिआ रहिंदा। सारे दाखल नशई मरीज़ां नूं रोटी वरताउण उपरंत उह आप रोटी खांदा सी। दाखल होण समें उहदे चिहरे ’ते उक्करीआं खूंखार रेखावां अलोप हो चुक्कीआं सन। इक्क साऊ अते नेक नौजवान दी शखसीअत उभ्भर के साहमणे आ रही सी।

फिर इक्क दिन योगा करवाउण वेले मैं उस नूं मुखातिब हो के किहा, “इस चंगे मारग ’ते चल्लदा रहि, तेरे नाल वाअदा है कि जिहड़े थाणे विच्चों तैनूं हत्थकड़ी लाके लिआंदा गिआ सी, उसे थाणे दा थाणेदार तेरे गल्ल विच्च हार पा के तैनूं आपणी गड्डी विच्च बिठाके तेरे घर छड्डके आवेगा। तेरे मां बाप नूं वी सद्दांगा। तैनूं मिलण उपरंत उनहां दीआं अख्खां विच्च अत्थरू नहीं, सगों चिहरे ’ते मुसकराहट होवेगी।”

उसने वाअदा कीता कि उह हुण नेकी दे राह ’ते चल्ल के वधीआ ज़िंदगी बतीत करेगा। आपणे मापिआं दी सेवा वी करेगा।

चंगी तरहां ठीक होण उपरंत उसदे मापिआं नूं आउण लई सुनेहा दित्ता अते नाल ही थाणेदार नूं वी बेनती कीती कि इहनूं लैण लई तुसीं आप आवो। निशचित दिन थाणेदार नशा छडाऊ केंदर विच्च पुज्ज गिआ। मापे वी आ गए। मापिआं नाल मुंडे दी भैण अते भणोईआ वी आए सन। अंदाज़न डेढ कु महीने बाअद मापिआं नें आपणे इकलौते पुत्त नूं मिलणा सी। शहिर दीआं कुझ नामवर शखसीअतां वी बुलाईआं गईआं। मुंडे नूं विदाअ करन लई इक्क संखेप किहा समागम कीता गिआ। तंदरुसत नशा रहित नौजवान जदों आपणे मापिआं दे पैरां विच्च झुकिआ तां मां बाप दीआं अख्खां विच्च खुशी दे अत्थरू सन। इकलौती भैण वार वार आपणे वीर दा मत्था चुंम रही सी। नाल खहड़ा भणोईआ वी उस नूं बुक्कल विच्च लै रिहा सी।

ताड़ीआं दी गूंज विच्च थाणेदार नें जदों नौजवान दे गल विच्च हार पाके मुसकराउंदिआं किहा, “सच्चीं, हुण तूं हीरो लग्गदैं। मेरे वाली गड्डी विच्च बैठ, तैनूं घर छड्ड के आवां।”

बाहरों आईआं शखसीअतां नें वी उसदे चंगे भविख्ख दी कामना कीती।

जाण लग्गिआं उसदी भैण नें प्रगटावा कीता कि इक्क वार घर जाण तों बाअद मैं इस नूं आप नाल लै जावांगी। मेरे पती राज मिसतरी नें। उनहां कोलों कंम सिख्ख लवेगा। पुराणी संगत तों वी खहिड़ा छुट्टू।”

गल्ल विच्च हार पाई जेतू नज़रां नाल उह नौजवान थाणेदार दी जीप वल्ल वध रिहा सी।

* * * * *