पंजाब विच्च बिरध आशरमां, जिनहां नूं हुण ‘सतिकारघर’ वी किहा जांदा है, दी गिणती लगातार वध रही है। इह सिरफ किसे समाजिक संसथा दी सेवा नहीं, सगों साडे परिवारक मुल्लां, सांझे पंजाबी सभ्भिआचार अते मापिआं प्रती फरज़ां दी सुंगड़दी ज़िंमेवारी दा वी संकेत है। उह मापे, जिनहां नें सानूं पालिआ, पहड़ाइआ अते जीवन दीआं मुसीबतां विच्च साथ दित्ता, उनहां नूं बुढापे विच्च अकसर सतिकारघरां दीआं कंधां विच्च जीणा पै रिहा है। गुरबाणी विच्च माता-पिता दी सेवा नूं सभ तों उत्तम किहा गिआ है: “माता पिता सतिजु धिआइआ, सभ ते उत्तम तेरी सेवा।”
इह सतर सानूं याद दिवाउंदी है कि मापिआं दी सेवा कोई समाजिक दिखावा नहीं, सगों इक्क पवित्तर फरज़ है। जदों उही माता-पिता, जिनहां दी सेवा नूं सभ तों उत्तम दस्सिआ गिआ है, बुढापे विच्च इकल्ले जां सतिकारघर विच्च रहिण लई मजबूर हुंदे हन, तां इह गल्ल साडे समाजिक सुभाअ बारे गंभीर सवाल खहड़े करदी है।
सथिती: सेवा जां समाजिक भैड़?
पिछले कुझ सालां तों पंजाब समेत होर सूबिआं विच्च बिरध आशरमां दी संखिआ विच्च तेज़ी आई है। पंजाब विच्च सरकारी अते प्राईवेट पध्धर ’ते अजिहे सतिकारघर मौजूद हन, अते सरकार नें वी कई ज़िल्हिआं विच्च नवें बिरध आशरम खोल्हे हन। इह सही है कि कुझ बज़ुरगां लई सतिकारघर ज़रूरी सहारा बण सकदे हन-खास करके उनहां लई जिनहां दी घर विच्च कोई देखभाल करन वाला नहीं, जो बेसहारे हन, गंभीर बिमारी दे मरीज़ हन जां परिवारक हिंसा तों पीड़ित हन। पर जदों मापिआं नूं बिनां सहिमती, भावनातमक साथ जां विकलप दे सतिकारघर भेजिआ जावे तां इह असल सतिकार दा घर नहीं रहिंदे; इह समाजिक अणगहिली दा चिंनह बण जांदे हन।
वधण दे मुख्ख कारन
विदेश परवास: नौजवानां दे विदेश जाण नाल मापे घर विच्च इकल्ले रहि जांदे हन।
सांझे परिवार दा टुट्टणा: निक्के परिवार, वख्ख-वख्ख घरां अते शहिरां विच्च रहिण दा रुझान वधिआ है।
नौकरी अते शहिरी जीवन दा दबाअ: नौजवान कंम अते आरथिक दौड़ विच्च इंने मसरूफ हन कि बज़ुरगां नूं समां देणा मुशकिल लगदा है।
सिहत समस्सिआवां अते देख-भाल दी लोड़: बुढापे विच्च लंमी बिमारी जां सरीरक कमज़ोरी नाल घर विच्च देख-भाल औखी हो जांदी है।
जाइदाद अते पैसे दे विवाद: जाइदाद दी वंड नूं लै के परिवारक तणाअ वधदा है।
समाजिक मुल्लां विच्च बदलाअ: भौतिक सुख अते विअकतीगत अज़ादी दे प्रभाव नें परिवारक ज़िंमेवारी नूं कमज़ोर कीता है।
पंजाबी सभ्भिआचार ’ते प्रभाव
पंजाबी सभ्भिआचार दी पछाण सांझ, मिलणी, मिठास, सतिकार अते परिवारक बंधन नाल जुड़ी होई है। लोहड़ी, विसाखी, विआह, शराध अते गुरदुआरा सेवा वरगीआं परंपरावां विच्च पीहड़ीआं दा मेल हुंदा है। जदों बज़ुरग परिवार तों वख्ख हो के सतिकारघर विच्च रहिण लग्ग जांदे हन तां इह मेल कमज़ोर पै जांदा है।
परिवारक सांझ दा घटणा
सतिकारघरां दा वधणा सांझे परिवार दी परंपरा नूं चुणौती दिंदा है। दादे-दादी दीआं कहाणीआं, लोक-गीत, लोकोकत्तीआं, धारमिक संसकार अते परिवारक इतिहास दा संचार घटदा है। नौजवान पीहड़ी आपणीआं जहड़ां तों दूर हुंदी जांदी है।
मापिआं दी इज़्ज़त दा सवाल
पंजाबी सभ्भिआचार विच्च माता-पिता नूं परमातमा दे नेड़े समझिआ जांदा है। जदों उह बुढापे विच्च सतिकारघर विच्च रहिण लई मजबूर हुंदे हन तां इह सिरफ उनहां दी निज्जी पीड़ा नहीं हुंदी; इह समाज दे साहमणे परिवार दी साख अते मुल्लां दा वी सवाल बण जांदा है।
सभ्भिआचारक विरासत दा नुकसान
बज़ुरग सिरफ मापे नहीं हुंदे; उह पंजाबी बोली, लोक-धारा, किरत दे संसकार अते समाजिक मुल्लां दे जीउंदे सरोत हुंदे हन। उनहां दी इकल्लता नाल सभ्भिआचारक विरासत दे संचार दा इक्क महत्तवपूरन राह सुंगड़दा है।
सरकारी अते समाजिक ज़िंमेवारी
पंजाब सरकार नें कई ज़िल्हिआं विच्च बिरध आशरम खोल्हे हन पर सिरफ सतिकारघर खोल्हणा काफी नहीं; इनहां विच्च सिहत सेवा, साफ-सफाई, मानसिक सहारा, सुरख्खिआ, सिखिअत करमचारी अते बज़ुरगां दी सनमानजनक जीवन-शैली नूं यकीनी बणाउणा ज़रूरी है।
पंजाब अते हरिआणा हाई कोरट नें वी सीनीअर नागरिकां लई सरकारी बिरध आशरमां दी घाट दे मुद्दे ’ते सखत रुख अपणाइआ है। इह दरसाउंदा है कि बज़ुरगां दी देख-भाल हुण सिरफ परिवार दा निज्जी मामला नहीं रही; इह प्रशासनिक अते कानूंनी ज़िंमेवारी वी है।
की करना चाहीदा है?
परिवारक संवाद वधाउणा: बच्चिआं नूं सिखाइआ जावे कि माता-पिता दी सेवा बोझ नहीं, सगों माण वाला फरज़ है।
सकूली जागरूकता: सकूलां विच्च बज़ुरगां दे सतिकार अते सांझे परिवार दी महत्तता बारे गतीविधीआं करवाईआं जाण।
पंचाइत अते मुहल्ले पध्धर दी निगरानी: इकल्ले बज़ुरगां दी नियमत मुलाकात, सिहत जांच अते सुरख्खिआ दी विवसथा बणाई जावे।
सतिकारघरां दी गुणवत्ता सुधारना: जित्थे बिरध आशरम ज़रूरी होण, उत्थे उनहां नूं सिरफ रिहाइश नहीं सगों असल सतिकार अते सिहतमंद जीवन दा केंदर बणाइआ जावे।
मीडीआ अते धारमिक सथानां दी भूमिका: गुरदुआरा साहिबान, मंदर, मसीतां अते मीडीआ राहीं बज़ुरगां दी इज़्ज़त अते परिवारक ज़िंमेवारी बारे संदेश दित्ता जावे।
सिट्टा
बिरध आशरम जां सतिकारघर समाज दी लोड़ बण सकदे हन, पर इह परिवार दी थां नहीं लै सकदे। गुरबाणी दी सिख्खिआ- “माता पिता सतिजु धिआइआ, सभ ते उत्तम तेरी सेवा” सानूं अजे वी सेध दिंदी है कि मापिआं दी सेवा सभ तों वड्डी पूजा है। पंजाबीअत दी असल ताकत उस दिन बचेगी, जदों साडे घरां विच्च बज़ुरगां दी बोली, तजरबा अते मुसकान मुड़ आपणा सथान पावेगी।
* * * * *

