माईकल जौहनसन नूं ‘लीजैंडरी सप्रिंटर’ किहा जांदै। जदों उह दौड़दा सी तां इंज लग्गदा सी जिवें ट्रैक विच्च वावरोला आ गिआ होवे। उस नें 3 ओलंपिक खेडां ते 8 विशव चैंपीअनशिपां विच्च भाग लिआ। उह 200 मीटर, 400 मीटर ते 4+400 मीटर दौड़ां दा ओलंपिक ते विशव चैंपीअन बणदा रिहा। गुड्डविल्ल गेमज़ विच्चों वी उस नें 4 गोलड मैडल जित्ते। ऐटलांटा-1996 दीआं ओलंपिक खेडां समें उहदी गुड्डी सिखर ’ते सी। उस नें ओलंपिक खेडां दे 4 ते विशव अथलैटिकस चैंपीअनशिपां दे 8 गोलड मैडल जित्ते। अजिहा कर के इक्क वार फिर जैसी ओवेंस ते कारल लेविस होरां नूं चेते करा दित्ता। उह 200 मीटर दौड़ 19.32 सैकंड विच्च दौड़िआ ते 400 मीटर 43.18 सैकंड विच्च। 100 मीटर 10.09 सैकंड ते 300 मीटर 30.85 सैकंड विच्च। उस नें 1993 तों 2001 दौरान विशव पध्धर दीआं 58 दौड़ां जित्तीआं। बंदा काहदा, बला सी माईकल जौहनसन!
कहिंदे हन कि 400 मीटर दी दौड़ दौड़नी सभ तों वध्ध औखी हुंदी है। आख़री सौ मीटर दौड़न दा हर कदम घाइल होण वाला हुंदा है। नबज़ दी धड़कण डेढ सौ तों टप्प जांदी है। लत्तां भारीआं हो गईआं लग्गदीआं हन। साहसत्त चूसिआ जांदा है। कहिंदे हन कि कईआं नूं तां अंतली लाईन दिसणी ही बंद हो जांदी है, पर दौड़ जित्तण लई दौड़ाक साहो-साह हुंदे दौड़ मुक्कण तक्क अड्डी चोटी दा ज़ोर लाई जांदे हन। ‘फलाईंग सिख्ख’ मिलखा सिंघ वी इहो दौड़ दौड़िआ करदा सी ते वितों वध्ध ज़ोर लाउण करके लहू दीआं उलटीआं तक्क वी पुज्ज जांदा सी। रोम दीआं ओलंपिक खेडां ’च उस नें 400 मीटर दी दौड़ 45.6 सैकंड विच्च ला के चौथा सथान हासल कीता सी। उहदा रिकारड फिर भारत दे किसे अथलीट तों कई दहाके नहीं सी टुट्टा। जिवें टोकीओ-1958 दीआं एशिआई खेडां ’च 200 ते 400 मीटर दीआं दौड़ां जित्त के मिलखा सिंघ एशीआ दा बैसट अथलीट बणिआ सी, उवें ऐटलांटा-1996 दीआं ओलंपिक खेडां ’चों 200 ते 400 मीटर दीआं दौड़ां जित्त के माईकल जौहनसन विशव दा बैसट अथलीट बणिआ। मिलखा सिंघ 1950विआं दा चैंपीअन दौड़ाक सी, माईकल जौहनसन 1990विआं दा चैंपीअन दौड़ाक है।
जौहनसन दा जनम 13 सतंबर 1967 नूं अमरीका दी टैकसास सटेट दे शहिर डैलस विच्च होइआ। उह मिलखा सिंघ दे 5 फुट्ट 9 इंच कद्द ते 60 किलो वज़नी जुस्से दे मुकाबले 6 फुट्ट 1 इंच कद्द ते 79 किलो वज़न दे जुस्से नाल दौड़दा रिहा। उस दा रंग सांवला, मूंह लंमूतरा, दंद चिट्टे मोतीआं वरगे, बुल्ल्ह मोटे, नासां चौड़ीआं ते ठोडी छोटी है। दौड़दिआं उस दे खब्बे कंन विच्च चांदी-रंगा बुंदा, गल ’च चांदी-रंगी जंज़ीरी ते खब्बे गुट्ट ’ते घड़ी बध्धी हुंदी सी। दौड़न वेले बेशक्क इह वाधू वज़न सी, पर उस नें कदे लाहिआ नहीं सी। हो सकदै उस दा विशवास होवे कि उह बुहड़कदी जंज़ीरी नाल होर तेज़ दौड़ सकदै! हुण उहदे धौले उग्ग आए हन ते जुस्सा वी दुबला पतला पै गिआ है, पर उस नें आपणे रुझेवें काइम रख्खे होए हन। दौड़ां तों विहला हो के पहिलां उह कोच, टीवी कुमैंटेटर, अख़बारी कालम नवीस ते फिर नामवर मीडीआकार बण गिआ। उस नें किताबां वी लिखीआं हन ते फिलमां विच्च वी रोल अदा कीता है।
माईकल जौहनसन आपणे मापिआं दा पंजवां बच्चा सी। उस दा बचपन आम घरां दे बच्चिआं वांग तंगी तुरशी ते करड़ी घालणा वाला सी। साधारन सकूले पहड़दिआं किसे दे ख़ाब खिआल ’च वी नहीं होणा कि इह लिस्सा जिहा बाल किसे दिन दौड़ां दा बादशाह बणेगा, पर जदों उह सकूलों निकल के कालज विच्च पहड़न लग्गा तां उहदा छांटवां जुस्सा कालज दे अथलैटिकस कोच दी नज़रे चहड़ गिआ जिस नें जौहनसन नूं दौड़ां दौड़न दी चेटक ला दित्ती। फिर उह कालज ते यूनीवरसिटी पध्धर दे दौड़ मुकाबले जित्तदा सटेट ते नैशनल पध्धर दे मुकाबलिआं लई चुणिआ जाण लग्गा। नाल दी नाल उस नें पहड़ाई वी जारी रख्खी। कालज ’च पहड़दिआं जित्थे उस नें बिज़नस दी ग्रैजूएशन कीती, उत्थे बेफीलड कलब्ब दी टीम वल्लों नैशनल चैंपीअन वी बणिआ।
1990 तों उस दा नैशनल ते इंटरनैशनल पध्धर दीआं जित्तां जित्तण दा सिलसिला शुरू हो गिआ। 1991 विच्च टोकीओ दी विशव अथलैटिकस ’चों उस नें 200 मीटर दौड़ दा पहिला सोन तग़मा जित्तिआ। 1992 दीआं ओलंपिक खेडां सपेन दे शहिर बारसीलोना विच्च होणीआं सन। उनहां खेडां विच्च भाग लैण लई उह अमरीका दी टीम विच्च चुणिआ गिआ। उस दा मुकाबला उस वेले दे विशव जेतू अथलीटां विरुध्ध सी। उस दी बदकिसमती समझो कि मुकाबले तों पहिलां उस नूं फूड पुआइज़निंग हो गई जिस करके उह 200 मीटर दी विअकतीगत दौड़ विच्च भाग नां लै सकिआ, पर ख़ुशकिसमती कहो कि अमरीका दी 4+400 मीटर रिलेअ दौड़ ’च शामल हो के उह ओलंपिक खेडां दा पहिला सोन तग़मा जित्त गिआ। फिर 2001 तक्क उह लगातार जित्तां जित्तदा गिआ। उस दे 200 मीटर ते 400 मीटर दौड़ां दे ओलंपिक ते विशव रिकारड कई साल अथलैटिकस दे विशव रिकारड बणे रहे। ओलंपिक खेडां दे इतिहास दा उह पहिला अथलीट है जो इक्को ओलंपिकस विच्चों 200 ते 400 मीटर दौड़ां दे सोन तग़मे जित्त सकिआ।
ऐटलांटा दीआं ओलंपिक खेडां-1996 समें उह सिखर दी फारम विच्च सी। उंज वी उह खेडां उस दे आपणे मुलक अमरीका विच्च हो रहीआं सन। उदों तक्क उह विशव पध्धर दीआं 54 दौड़ां जित्त चुक्का सी। लगातार सत्त साल उस नें किसे नूं डाही नहीं सी दित्ती। 1996 विच्च ओलंपिक मुकाबलिआं तों पहिलां ही उस नूं जेतू समझिआ जा रिहा सी। उही गल्ल होई। उह 400 मीटर दी दौड़ 10 मीटर दी लीड नाल जित्तिआ जो ओलंपिक खेडां दे इतिहास विच्च पहिली वार होइआ।
400 मीटर दी दौड़ जित्तण पिछ्छों तिंन रातां बाअद 200 मीटर दौड़ दा फाईनल मुकाबला सी। अमरीका ’च होए टराइलां समें जौहनसन नें 200 मीटर दी दौड़ 19.32 सैकंड विच्च लाउंदिआं 17 साल पहिलां दा विशव रिकारड तोड़िआ सी। उदों तक्क किसे दौड़ाक नें इक्को ओलंपिकस विच्चों 200 ते 400 मीटर दीआं दौड़ां नहीं सन जित्तीआं, पर ऐटलांटा विच्च जौहनसन तों दोवें दौड़ां जित्तण दी आस रख्खी जा रही सी। जिस दिन 200 मीटर दी फाईनल दौड़ लग्गणी सी, अमरीकन दरशकां विच्च बेमुहारा जोश सी। उस समें 83 हज़ार दरशक सटेडीअम विच्च हाज़र सन।
जौहनसन नें जुस्सा गरमा के आपणे आप नूं दौड़ लई पूरा तिआर कर लिआ सी। माईक तों तीजी ’वाज़ वज्जण ’ते फाईनल दौड़ दे अठ्ठे दौड़ाक सटारटिंग लाईन वल्ल वधे। उनहां दे पसीने नाल सिंमे पिंडिआं तों निगाहां तिल्हक तिल्हक जांदीआं सन। माईकल जौहनसन नूं तीजी लेन मिली जो सुभागी निकली। अठ्ठे दौड़ाक सटारटिंग बलौकां ’ते सैट्ट होए तां दौड़ सटारट करन दा फाइर होइआ। जौहनसन नें पहिले कदम नाल ही लीड लै लई। सटेडीअम ’च हज़ारां दरशकां ते टीवी सकरीनां तों वेखदे करोड़ां लोकां दीआं नज़रां दौड़ाकां उते गड्डीआं होईआं सन। जिवें जिवें जौहनसन दी लीड वधदी गई, दरशकां दा उतशाह वी वधदा गिआ। जौहनसन नें नमीबिआ दे फरैंक फैडरिकस नूं लगभग चार मीटर पिछ्छे छड्डदिआं 19.32 सैकंड दे नवें विशव रिकारड नाल दौड़ पूरी कीती ते दूजा गोलड मैडल जित्त लिआ। दरशकां नाल उस दी ख़ुशी दा वी कोई हद्द बंना नां रिहा। उस नें अमरीकन झंडा फड़ के ट्रैक दी जेतू गेड़ी लाई जिस दा अमरीकन दरशकां नें ताड़ीआं मार के भरपूर सवागत कीता। उह सच्चमुच्च विशव दा बैसट अथलीट साबत हो गिआ।
2000 विच्च सिडनी दीआं ओलंपिक खेडां होईआं तां उह लगातार तीजी वार अमरीका दी टीम विच्च शामल सी। उदों तक्क उह लगातार वरलड चैंपीअनशिपां वी जित्त चुक्का सी। सिडनी विच्च उह 400 मीटर दी दौड़ दुबारा जित्तिआ जो उस तों पहिलां कोई होर दौड़ाक दुबारा नहीं सी जित्त सकिआ। उह 4+400 मीटर रीलेअ रेस वी अमरीकी टीम नूं जिता गिआ। उह उस दा पंजवां गोलड मैडल सी, पर बाअद विच्च इक्क दौड़ाक दे डोपी सिध्ध हो जाण कारन रिलेअ रेस वाला गोलड मैडल वापस लै लिआ गिआ।
भावें 400 मीटर दी दौड़ सभ तों वध्ध लहू पीणी दौड़ समझी जांदी है, पर जौहनसन नें इह दौड़ सालांबध्धी दौड़ी जिस करके उस दा सथान निवेकला है। उस दी तोर बतख़ वांग हुलारे मारवीं होण करके उस दा नां ‘दि डक्क’ वी चल्लदा रिहा। सिडनी दीआं ओलंपिक खेडां समें उह 33 सालां दा हो गिआ सी। उस नें ओलंपिक खेडां दे 4, विशव अथलैटिकस दे 8 ते गुड्डविल्ल गेमज़ दे 4 गोलड मैडल जोड़ के विशव पध्धर ’ते 16 गोलड मैडल जित्ते सन जो बहुत वड्डी प्रापती सी। एनीआं वड्डीआं जित्तां तों बाअद उस दा सरगरम अथलैटिकस तों रिटाइर होणा ही बणदा सी। उस नें दौड़न वाले सुनहिरी बूट किल्ली उत्ते टंग दित्ते जो पुकार रहे हन कि कोई होर माई दा लाल नित्तरे। आख़र 2016 दीआं ओलंपिक खेडां ’च दख्खणी अफ़रीका दा दौड़ाक वेड वां नीकरक नित्तर ही पिआ।
2001 विच्च सपाईकस किल्ली ’ते टंगण नाल वी जौहनसन टिक के नहीं बैठा। बिज़नस दी डिगरी उहदे पास सी, पर उह वणज वपार विच्च नहीं पिआ। उस नें बेलरज़ ट्रैक ऐंड फीलड टीम वल्लों आपणा खेड करीअर शुरू कीता सी। रिटाइर हो के उसे टीम दा उह सहाइक कोच बण गिआ। उस नें माईकल जौहनसन इनवीटेशनल संसथा सथापित कर लई। पुंगरदे अथलीटां नूं उह खेड सामान ते सिखलाई देण लग्गा। उस पास ओलंपिक खेडां, विशव चैंपीअनशिपां, गुड्डविल्ल गेमज़ ते गरां प्री फाईनल दे निज्जी तजरबे सन। बीबीसी नें उस नूं आपणी टैलीविज़न कुमैंटरी टीम विच्च शामल कर लिआ। उस नें यू.के. विच्च वड्डे खेड मुकाबलिआं दी कुमैंटरी करनी शुरू कीती। नाल ‘डेली टैलीग्राफ’ ते ‘दि टाईमज़’ अख़बारां ’च खेड कालम लिखण लग्गा। उस नें 2001 दी वरलड अथलैटिकस चैंपीअनशिप अते 2002 विच्च मानचैटर विखे होईआं कामनवैलथ खेडां ’च वी कुमैंटरी कीती।
फिर उह एथनज़-2004 दीआं ओलंपिक खेडां तों लै के बीजिंग-2008, लंडन-2012, रीओ- 2016, टोकीओ-2021 ते पैरिस-2024 दीआं ओलंपिक खेडां विच्च सपरिंट दौड़ां दी कुमैंटरी करन समें बीबीसी दीआं टीमां ’च शामल हुंदा रिहा। रीओ दीआं ओलंपिक खेडां विच्च जदों दख्खणी अफ़रीका दे वेड वां नीकरक नें उहदा 400 मीटर दा विशव रिकारड 43.18 सैकंड तों 43.03 सैकंड नाल तोड़िआ तां कुमैंटरी दा माईक उहदे हत्थ सी। 17 साल पुराणा विशव रिकारड तोड़न ’ते उस नें नीकरक दी रज्ज के तारीफ़ कीती। 2004 विच्च माईकल जौहनसन दा नां यूनाईटिड सटेटस ट्रैक ऐंड फीलड हाल आफ फेम लई चुणिआ गिआ जित्थे उस दीआं 1996 ’च मारीआं मल्लां दा उचेचा ज़िकर कीता गिआ।
2007 विच्च उस नें डैलस विखे माईकल जौहनसन प्रफारमैंस फाऊंडेशन सथापित कीती जो अथलीटां ते कोचां नूं नवीनतम सिखलाई ते आधुनिक खेड सामान देण दा कारज करदी है। 2018 विच्च जौहनसन नूं सटरोक हो गिआ जिस नाल उस दा सज्जा पासा कसरिआ गिआ। कुझ महीने उहदे लई दो कदम पुट्टणे वी मुशकल हो गए, पर उच्च पध्धरी इलाज नाल उह 2019 तक्क संभल गिआ। उदों आपणे नाल होई बीती बारे उस नें ‘दि गारडीअन’ अख़बार विच्च लिख के आपणा दुख्ख दुनीआ नाल सांझा कीता। दुख्ख-सुख्ख वी दौड़ां जित्तण-हारन वांग जीवन दी खेड ही है! उस नें मारू सटरोक नूं वी मुकाबले दी दौड़ वांग लिआ ते लिखिआ कि मैं हुण सौ फीसदी तंदरुसत हां। उह बेशक्क हुण दौड़ नहीं सकदा, पर सटरोक ऐसोसीएशन दा रीबिलडिंग अंग बण के लोकां नूं जाग्रित ज़रूर कर रिहै। अजिहे खिडारी मर के वी नहीं मरदे।

