جلںدھّر 'چ ہر سال لگدے غدری بابِیاں دے میلے نیں بھُل وِسّر رہی نَۄجوان پِیڑی دے من•اں اںدّر غدری بابِیاں دی یاد اِک وار پھِر تاجا کرن دا اِتِہاسک کارج کِیتا ہَے۔ آپݨے اِس کارج کرکے اِہ میلا ناں کیول سپھل ہۄ رِہا ہَے٬ سگۄں اِس میلے دی ترج 'تے دیشاں بدیشاں وِچ وکھّ وکھّ تھاںوا 'تے وی دیش بھگتاں دی یاد وِچ میلے لگّݨے شُرُۄ ہۄ گئے ہن۔ جلںدھّر دیش بھگت یادگاد کمیٹی ولّۄں کروائِیا جاںدا میلا اِن•اں سارِیاں میلِیاں دا پْریرنا سرۄت وی ہَے تے وِچاردھارک کیںدر بِںدُّۄ وی۔

اِتِہاس دا اِہ کَیسا اہِم ورتارا ہَے٬ کِہ 1991 وِچ ساڈا دیش وِشوِیکرن دِییاں لۄک مارُۄ نِیتِییاں دا بھاگِیدار بݨدا ہَے۔ دیش دے ہاکم دیش نُۄں نوبستِیواد ولّ مۄرڑ لئی سںسّار دی وڈّی سرمائیداری دے نال ہتھّ مِلائُںدے ہن تے 1992 وِچ غدری بابِیاں دے وِچاردھارک وارس آپݨے پُرکھِیاں نُۄں یاد کردے ہۄئے اُن•اں دے آدھُۄرے کارذ نُۄں پُۄرا کرن دا اہِد کرن لئی دیش بھگت یادگار ہال دے وِشال وِہڑے وِچ اِکتّر ہُںدّے ہن۔ اُہ ہاکماں نُۄں وںگّاردے ہۄئے کِہ دیش نُۄں مُڑ گُلام نہِیں ہۄݨ دیݨا دا اہِد ہر سال دُہرائُںݨ لئی اِکتّر ہُںدّے ہن۔ سارِییاں کھبِّییاں٬ لۄک پکھّی تے وِگِیانک سۄچ والِییاں شکتِییاں مۄڈھے نال مۄڈھا جۄڑکے اِس میلے وِچ میلی بݨکے پھِردِییاں ہن۔ اِس کِسم دی ایکتا بھارت وِچ ہۄر کِتے وی دِکھائی نہِیں دِںدّی۔ غدری بابِیاں نُۄں پْرنام کردا تے غدر دی گُۄںذ دا ہۄکا دِںدّا اِہ میلا جِتھّے سال بھر دِییاں سماجک راجنِیتِک تے آرتھِت ستھِتِییاں دا لیکھا جۄکھا کردا ہَے اُتھّے اِتِہاس دے گَۄرو مئی پنِّیاں نُۄں سِجدا کردا ہۄئِیا بھوِکھّ مُکھّی پْرۄگرام اُلِیکتا٬ لۄکاں دا منرںجّن کردا جِتھّے لچّر ساہِت تے سبھِیاچار نُۄں وںگّاردا ہَے اُتھّے لۄکاں نُۄں پُستکاں نال جۄڑدا ہۄئِیا پھِر مِلݨ دا ہۄکاں دیکے دۄ نومبّر دے سرگی ویلے سماپت ہۄ جاںدا ہَے۔

اِس میلے دی سبھ تۄں وڈّی کھِچّ ہُںدّا ہَے پہِلی نومبّر نُۄں سویرے دس وجے جھںڈّے نُۄں دِتّی جاںدی سلامی ویلے دا گِیت جِس نُۄں ' جھںڈّے دا گِیت ' کِہا جاںدا ہَے۔ اِہ گِیت 1995 دے میلے اُپر پہِلی وار گائِیا سی۔ اِس گِیت دے لیکھک ہن ساتھی امۄلک۔ اِہ گِیت اِس میلے دا ہاسل بݨ گِیا۔ 96 والے میلے وِچ وی اِسے گِیت نُۄں ہی پیش کِیتا گِیا۔ ہُݨ اِہ گِیت اِک سدھارن گِیت ناں رہِ کے اِک اَیکشن گِیت بݨ گِیا۔ گِیت دے بۄل گَۄرومئی وِرسے نال جۄڑدے ہۄئے ہۄکا دے رہے سن-

جاگۄ جاگۄ گُۄہڑی نِیںدے سَۄݨ والِئۄ

کرکے مُشکّتاں کمائُݨ والِئۄ

غدراں دی گُۄںج دھرتی تے پا دِئۄ

اُٹھّ کے نگارے اُتّے چۄٹ لا دِئۄ۔

ساںجھِیوالتا دے گِیت گائُݨ والِئۄ

جاگۄ جاگۄ. . . .

اِہ گِیت جِتھّے غدرِییاں دا سُنیہا دُہرا رِہا سی اُتھّے غدرِییاں دے ادھُۄرے کارذ نُۄں اگّے لَے جاݨ دا سُنیہا دے رِہا سی۔ جھںڈّے گِیت نُۄں اینا وڈّا ہُںگّارا مِلِیا کِہ اِہ میلے دا تھِیم گِیت بݨ گِیا۔ میلے دے کھتم ہۄ جاݨ تۄں بائد گِیت دے رُۄپ وِچ میلے دا سُنیہا سال بھر میلِییاں دے نال نال تُرن لگّا۔ لۄک اِک دُۄسرے نال گلّ کردے٬ '' یار جھںڈّے دا گِیت تاں کمال دا سی۔'' جِس نیں نہِیں سی دیکھِیا اُہ جھںڈّے دے گِیت دی وِیڈِیئۄگْراپھی مںگّݨ لگّا۔ اِہ گِیت ایناں مکبُۄل ہۄئِیا کِہ دیش بھگت یادگار کمیٹی نُۄں جھںڈّے دا گِیت جاری رکھّݨ دا پھَیسلا لۄکاں نیں کروائِیا۔ گِیت دے لیکھک ساتھی امۄلک دی پہِچاݨ نال اِک ہۄر کارج جُڑ گِیا جِس نیں لیکھک امۄلک نُۄں وی وکھّری پہِچاݨ دا سوامی بݨا دِتّا۔ جِںدّگی دے سارے سُکھ سہُۄلتاں٬ رںگِّینِییاں نُۄں پاسے رکھّ کے جِںدّگی دے کۄہج نال متھّا مارن والا امۄلک تلکھ ہکِیتاں دے نال نال اینی سںوّیدنشِیلتا نال وی گلّ کر سکدا ہَے؟ تے اُہ وی گِیت ورگی وِدھا وِچ؟ اِہ اُناں لۄکاں لئی وی نوِیں گلّ سی جِہڑے امۄلک نُۄں پِچھّلے لمّے سلیں تۄں جاݨدے سن ۔ جدۄں جھںڈّے دا گِیت شُرُۄ ہُںدّا تاں لۄک گِیت نال اِک مِک ہۄ جاںدے ہن جِتھّے اِہ اداکاری تے گائِکی دا کمال ہَے اُتھّے گِیت دی سِرجݨا وی کِسے پاسِئۄ گھٹّ نہِیں سی اُہ لِکھدا ہَے-

چُنّی رُلّدی پگّ وی رُلدی٬

کِرت چپیڑاں کھاوے٬

دِن دِیوی ہی ماں دھرتی دی٬

پتّ کِئۄں لُٹّی جاوے

جلِ•آں والے باگ 'چ کھیڈی٬

اَیسی کھُۄنی ہۄلی٬

کھُۄنی ڈائِراں جدۄں ور•ائی٬

واںگ سی مِیںہ دے گۄلی

لہُۄ 'چ بھِجّی مِٹّی چُمّ کے٬

نال ذِگر دے لائی

پھِر اِتِہاس نیں مۄڑا کٹِّیا٬

دھرتی لئی اںگّڑائی

کِرتی لہِر دی پھُلواڑی وِچ٬

پھُلّ کھِڑے پھِر سُۄہے

گبھّرُۄ بݨکے مگھدے سُۄرج٬ آ گئے کِرتی بُۄہے۔

آذادی دے آشک گرجے

آ کُںڈّا کھڑکائِیا

سُتِّیا شیر جواناں تائیِں

باہۄں پکڑ جگائِیا۔

بھاںوے اِس گِیت دی سِرجݨ پْرکِرِیا دا سبھ تۄں اہِم اںگّ ہَے ساتھی امۄلک۔ پر جِس نیں وی اِس گِیت دی سِرجݨ پْرکِرِیا دیکھی ہَے اُس نُۄں پتا ہَے اِس گِیت لئی کِنّی وڈّی ٹِیم نیں کھُۄن پسِینا اِک کِیتا ہَے۔ پھِر جاکے اِہ گِیت پْروان چڑِیا ہَے۔ امۄلک آپ آکھدا ہَے٬ '' مَیں تاں اِس گِیت نُۄں کلمبد کِیتا ہَے۔ اِہ دردناک گِیت میرے لۄکاں نیں آپݨے پِںڈّے 'تے ہڈائِیا ہَے۔ اِہ گِیت پْردیشاں 'چۄ آئے غدری بابِیاں نیں آپݨے کھُۄن نال کالے پاݨی دِییاں کںدھّاں اُپّر لِکھِیا ہَے۔ اِس گِیت دی جُبان بابے پھرِید دی ہَے٬ جِس نُۄں ساڈے گُرُۄیاں نیں ماںجھِیا تے سوارِیا ہَے۔ اِس گِیت دا سُہج بابے بھُلّے دا ہَے٬ اِس گِیت دا جۄش چںڈّی دی وار دا ہَے۔ اِس گِیت نُۄں راج گُرُۄ سُکھدیو نیں بھگت سِںگھّ نال مِلکے پھاںسی دے تکھتے اُپر چڑکے گائِیا سی۔ اِہ گِیت کُۄکِیاں دا ہَے ببّر اکالِییاں دا ہَے۔'' اِس گِیت نُۄں پیش کردے پںجّاب دے وڈّے رںگّ کرمی مہِینا مہِینا دِن رات اِک کر دِںدّے ہن۔ اِس گِیت دا اِک اِک بۄل لۄکاں دے ساہاں وِچّۄں دی لںگھِّیا ہَے۔ تے جدۄں پہِلی نومبّر نُۄں لۄکاں دا وڈّا ہجُۄم اِس جھںڈّے دے گِیت نُۄں سُݨن٬ دیکھݨ لئی دیش بھگت یادگار دے وہِڑے وِچ سویرے ہی آپݨے لئی سِیٹاں راکھوِییاں کر لَیںدا ہَے تاں دیش بھگت یادگار ہال دا وِشال وِہڑا وی نِکّا نِکّا لگّݨ لگّدا ہَے۔ سںگّراماں دی گلّ کردا گِیت میلِییاں دِییاں رگاں وِچ جۄش بھردا ہَے-

اجّ رات ہنیری کُۄک رہی٬ کۄئی بات پائے سںگّراماں دی

اُٹھ جاگ ذرا دے اواذ ذرا٬ اجّ غدراں دے پَیگاماں دی۔

اجّ پھیر فرںگّی گھُۄر رِہا٬ تیرے وتنی چھائُݨِییاں پائیِیاں نیں

تیرا پِںجّر٬ ماس وی نۄچݨ لئی٬ گِرجھا دِییاں ڈارا آئیِیاں نیں

اُٹھ جھاتی مار بݨا دھرِئَے٬ تیرا وتن مںڈّی اِنسانا دی

اجّ رات ہنیری کُۄک رہی٬ کۄئی بات پائے سںگّراماں دی۔

ہر سال اِس گِیت دا وِستھار ہُںدّا ہَے ہر سال دِییاں گھٹناواں بھاںوے اُہ راشٹری ہۄݨ, بھاںوے اںتّرراشٹری اُہ گِیت دا وِشا وستُۄ بݨدِییاں ہن۔ مالٹا دے ساگراں وِچ ڈُبّدے بھارتی نَۄجواناں دا درد٬ دہِشتگردی دی بھیٹ چڑدے لۄک٬ سامراجی دھِراں نال ساںجھ پائُںدِییاں سرکاراں٬ رُذگار مںگّدے تے پُلِس دی کُٹّ کھاںدے نَۄجوان٬ کھُدکشِییاں کردی کِسانی٬ 65 سالاں دی آذادی جہِڑی ٹاٹِیاں باٹِیاں دی رکھیل بݨکے رہِ گئی ہَے سبھ اِس گِیت دا اںگّ بݨدے ہن۔ ہکّاں لئی لڑدے لۄک٬ کالے پاݨِییاں دے درد٬ غدری بابِیاں دا امر سُنیہا٬ بھگت سِںگھّ دی شہادت تے پْردیشاں نُۄں اُڈاری ماردی جوانی سبھ اِس گِیت وِچ پیش ہُںدّے ہن۔ اُہ لِکھدا ہَے-

اجے ہَے بات ادھُۄری٬ کِرتی امر کہاݨی دی

سمِیاں نُۄں ہَے لۄڑ٬ کِہ بدلے تۄر جُیانی دی

کِرتی کۄلے ہَینہِیں یارۄ سِیاڑ جمِیناں دا

بیرُذگاراں دے لئی٬ پَے گِیا کال مشِینا دا

باپُۄ دی پگّ رُل گئی٬ پَے گِیا بھۄگ ذمِیناں دا

تاںہی مٹک نال تُرنا٬ پھبّدا نہِیں شَۄکِینا دا

نوِیں اِبارت لِکھݨی پَیݨی پھِر کُربانی دی

سمِیاں نُۄں ہَے لۄڑ کِہ بدلے تۄر جُیانی دی۔

سَۄ تۄں ودھ کلاکاراں دا کاپھلا جدۄں پںجّاب دے کِرتی لۄکاں دے ناٹککاراں دے ہتھّاں دی چھۄہ پاکے یادگار ہال دے وڈّے گھاہ والے مَیدان وِچ آئُںدا ہَے دیش دِییاں سرکاراں ولّۄں 26 جنوری تے 15 اگست نُۄں کروائے جادے پْرۄگرام پھِکّے لگدے ہن۔ ماسُۄم بچِّیاں تۄں لَیکے بُڈھِّیاں دے رۄل کردے وکھّ وکھّ اُمر دے مُںڈّے کُڑِییاں مہِینے بھر دی رِیہسل دا جدۄں مُجاہرا کر رہے ہُںدّے ہن تاں اُس وکت کۄئی رۄ رِہا ہُںدّا ہَے۔ کۄئی اکھّاں دے اتھّرُۄ پُۄجھ رِہا ہُںدّا ہَے۔ ہر اکھّ اِس ناٹ گِیت نُۄں ماݨدی ہۄئی اِتِہاس وِچ گواچ جاںدی ہَے۔ بھوِکھّ وِچ لڑن دا اہِد اُن•اں نُۄں غدر دے امر سُنیہے نال جۄڑدا ہَے کِہ جد تک کِرت دی لُٹّ ہُںدّی رہِݨی ہَے غدر جاری رہِݨا ہَے۔ امۄلک لِکھدا ہَے-

سُݨی غدر کہاݨی لۄکاں وے

ساڈا گلی گلی ایہ ہۄکا وے

اساں گُۄںذ غدر دی پاواںگے

اساں کالکھ دُۄر بھجاواںگے

سہُں غدری امر شہِیدا دی٬

جھںڈّا غدراں دا لہِراواںگے

دھرتی نُۄں سورگ بݨاواگے , سہُں غدری امر شہِیدا دی٬£

ہُݨ اِس غدری میلے تے جھںڈّے دے گِیت نُۄں اِک دُۄسرے تۄں وکھّ کرکے نہِیں دیکھِیا جا سکدا۔ اِس میلے دی ترذ 'تے دیشاں بدیساں وِچ لگدے ہۄر میلے وی جھںڈّے نُۄں سلامی دیݨ سمیں جھںڈّے دے گِیت دی رِیکاڈِںگّ وجائُݨ دا کراج جرُۄر کردے ہن۔ کِئُکِہ اِہ گِیت Îمیلے نُۄں سار تتّ وِچ پیش کرن دے سمرتھّ ہُںدّا ہَے-

Îمیلا غدری سوالا دے جواب مںگّدا

کَۄݨ ذِںدّگی اساڈی سُۄلی اُتّے ٹںگّدا۔

کہِںدّے '' کھائۄ-پِیئۄ اَیش کرۄ مِترۄ ''

پر ہکّاں دے مَیدان 'چ ناں نِتّرۄ

گلّ دِل دی ڈائِری دے اُتّے لِکھ لئۄ

پڑۄ• پاٹھ یارۄ لۄکاں والی جںگّ دا۔ . . . .

سِیسی تلی 'تے ٹِکائُݨا کۄئی سِکھا گِء

تُسِیں تلِییاں 'تے جردا ٹِکا لِیا

نشا چڑدی جُیانی تائی کھا گِیا

کھُلّے• اکھّ نہِیںئۄ٬ نشے بِن•اں جھٹّ لںگھّدا۔ . . . . .

غدری بابِیاں دے اِس میلے دا جِتھّے آپݨا اِک شانا متّا اِتِہاس ہَے اُتھّے جھںڈّے دا گِیت کۄئی گھٹّ مہتّو دا لکھائِک نہِیں۔ اِس ہر سال لگدے میلے اُپر پیش کِیتے جا رہے گِیت اِکٹھّے کرکے سامبھݨ دا کارج دیش بھگت یادگار کمیٹی نیں کِیتا ہَے اِہ کارذ نُۄں کھُد امۄلک ہُراں نیں ہی کِیتا ہَے۔ اُن•اں نیں اِس کارذ نُۄں اُسے ترتِیب نال ہی کِیتا ہَے جِس نال اِہ لِکھے تے پیش ہۄئے ہن۔ اِس گِیت لئی کھُۄن پسِینا وہائُݨ والے کِرتی کلاکاراں نُۄں اِس گِیت نُۄں اںذّام دیݨ والے کِرتِییاں نُۄں بݨدی تھاں دے کے اِس کارج نُۄں سمُۄہ نال جۄڑن دا ماݨ بکشِیا ہَے۔ اِہ لۄکاں لئی جِیون دا پلّ پلّ لا دیݨ والا امۄلک ہی کر سکدا سی۔ اِس لئی دیش بھگت یادگار کمیٹی تے امۄلک ہُری اُن•اں سَیکڑے کِرتی کلاکاراں دے نال ودھائی دے ہکّدار ہن جِن•اں نیں اِناں گِیتاں نُۄں جِیء جان نال پیش کرکے اذّ دے لچّر ساہِت دے مُکابلے کھڑے ہۄݨ دا آپݨا بدل پیش کِیتا ہَے۔ شالا اِہ ' جھںڈّے دا گِیت ' لۄکاں دا گِیت بݨ جاوے۔ مَیں اِس سامبݨ جۄگ پُستک لئی لیکھک تے پْرکاشک نُۄں ودھائی پیش کردا ہاں۔