ہر سال 5 ستمبّر نُۄں منائِیا جاݨ والا ادھِیاپک دِوس سِرپھ اِکّ ترِیک نہِیں٬ سگۄں اُنہاں مہان ادھِیاپکاں نُۄں سمرپِت اِکّ مہان اوسر ہَے٬ جۄ ساڈے بچِّیاں دے بھوِکھّ نُۄں گِیان٬ سںسّکار اتے نَیتِکتا دی رَۄشنی نال رَۄشن کردے ہن۔ اِہ دِن بھارت دے دُۄجے راشٹرپتی اتے مہان دارشنِک ڈا. سروپلّی رادھاکْرِشنن دی جیںتّی ’تے منائِیا جاںدا ہَے٬ جِنہاں نیں آپݨے جِیون وِچّ ادھِیاپک ہۄݨ نُۄں سبھ تۄں وڈّا سنمان منِّیا۔

ادھِیاپک: سماج دا اسل نِرماتا

ادھِیاپک سِرپھ کِتابی گِیان ہی نہِیں دِںدّے٬ سگۄں وِدِیارتھِییاں نُۄں جِیون جِئۄُݨ د

دُنِییاں بھر دا ہر وِئکتی سِدھّے اسِدھّے تَۄر تے کھیتی نال جُڑِیا ہۄئِیا ہَے۔ کِسے وی رُۄپ وِچّ ورتِیا جاوے اناج بِناں کِسے نُۄں نہِیں سردا۔ سِدھّی جِہی گلّ اےَ سبھ دے ڈھِڈّ لگّے ہۄئے نیں اِہناں نُۄں بھرن واستے اناج٬ پھلھ٬ سبذِییاں آدِ دی ذرُۄرت ہُںدّی ہَے۔ اُہ سانُۄں کھیتاں وِچّۄں مِلدے ہن۔ اسِیں آپݨی تھالھی وِچّ پئے بھۄجن دے پِچھّے ہۄئی مِہنت بارے سۄچِیئے تاں سبھ تۄں ودھّ مِہنت کِرتی کِسان دی ہُںدّی ہَے۔ کِسان کھیت واہُںدّا سںوّاردا ہَے۔ پھِر ... چِڑِییاں- جنَۄراں دے بھاگِیں٬ ہالھی-پالھی دے بھاگِیں٬ راہی-پاںدھی دے بھاگِیں ... آکھ کے بِیج بِیجدا ہَے۔ بی

اِس ویلے دۄ بھرویں درِیا پںجّاب وِچّ وگ رہے نیں۔ نشِیاں دے درِیا نُۄں پںجّاب وِچّ وہِںدّا چھیواں درِیا کِہا جاںدا ہَے٬ جدۄں کِہ جوانی دے وِدیشاں ولّ رُجھان نیں ستّویں درِیا دا رُۄپ دھارن کر لِیا ہَے۔ دۄناں درِیاواں نیں گھراں دے وِہڑِیاں دی رَۄݨک گُمّ کر دِتّی ہَے۔ گلِییاں٬ کالج اتے تکنِیکی کالجاں وِچّ سُنّ جِہی پسری ہۄئی ہَے۔ “کِتے ساڈا مُںڈّا نشِیاں دے بھر وگدے درِیا وِچّ ہی ناں رُڑھ جاوے٬ کِتے ہۄر مُںڈِّیاں دے دھکّے چڑھکے اِہ وی … …۔” اِس سۄچ نال ماں-باپ کمبّ اُٹھّدے نیں۔ پِںڈّ دے کھۄلِیاں٬ بیئباد تھاواں٬ جاں پھِر سُنِّییاں گلِییاں وِچّ پِںڈّ

چھُہݨ لگِّیاں سچیت ہۄ جاݨا

میرے ہتھّاں دا ریت ہۄ جاݨا

پِیاس بچ رہِݨی ہۄںٹھ سڑ جاݨے

مَیں تڑپݨا تے پْریت ہۄ جاݨا

کھاک ساں پھیر کھاک ہی مُڑ کے

مَیں وی گِیتاں سمیت ہۄ جاݨا

چمکݨا نِیر جھِمّݨاں ہیٹھۄں

نشر تیرا وی بھیت ہۄ جاݨا

پھِر تیرے آئُݨ دی کھبر سُݨ کے

ہاڑ میرے نیں چیت ہۄ جاݨا

روِںدّر سِںگھّ سۄڈھی بہُپکھّی ساہِتکار ہَے۔ اُس دِییاں ڈیڈھ درجن ناٹک٬ کھۄج٬ کوِتا٬ آلۄچنا٬ وارتک٬ جِیونی٬ انُواد اتے کہاݨِییاں دِییاں پُستکاں پْرکاشت ہۄ چُکِّییاں ہن۔ کِتّے وجۄں اُہ پںجّابی دا ادھِیاپک رِہا ہَے۔ اُس دِییاں کہاݨِییاں پڑھن تۄں پتا لگّدا ہَے کِہ بھاویں اُہ اَیم.پھِل ہَے٬ پْرںتُّۄ ساہِت دے رُۄپاں نُۄں اُہ آم بُدھِّیجِیوی وِدواناں واںگ بݨائے گئے ماپ دںڈّاں انُسار لِکھݨ تے پڑچۄلݨ دے ہکّ وِچّ نہِیں۔ پںجّابی بھاشا دا اُہ گُۄڑھ گِیانی ہَے 1974 وِچّ اُس نیں آپݨا ساہِتک سپھر شُرُۄ کِیتا سی٬ جِہڑا لگاتار ہُݨ تکّ ذاری ہَے۔

نَۄکری وِچّ

کئی سالاں دی گلّ ہَے٬ اسِیں پرِوارِک مَیمبراں سمیت کشمِیر ٹُۄر ’تے گئے۔ لگبھگ 5-6 دِناں دا ٹُۄر سی۔ اسِیں سارے اِنۄوا گڈّی وِچّ سوار سی۔ بچِّیاں سمیت اسِیں کۄئی اٹھّ-نَۄں جݨے سی۔ کشمِیر جاݨ دا اِکّ تاں اِہ کارن سی کِہ جُۄن دِییاں چھُٹِّییاں سی۔ اِکّ ڈِئۄُٹی تۄں راہت٬ دُۄجا گرمی تۄں راہت مِلݨ کارن دۄہرا فائِدا جاپ رِہا سی۔ اِکّ کارن اِہ وی سی کِہ میرے پاپا مِلٹری وِچّ ہۄݨ کارن کشمِیر وِچّ وکھّ-وکھّ تھاںواں ’تے تکرِیبن دس سال رہے۔ اسِیں وی چھۄٹے ہُںدّے کشمِیر وِچّ کئی مہِینے بٹۄٹ رہِکے آئے سی۔ اُدۄں پاپا جی سانُۄں شْرِینگر اتے ہۄر تھاںواں ’تے

بھارت وِچّ ہر سال 29 اگست نُۄں دھُۄم-دھام نال منائِیا جاݨ والا راشٹری کھیڈ دِوس درئسل مہان ہاکی کھِڈاری میجر دھِیان چںدّ دی جیںتّی دے مَۄکے ’تے منائِیا جاںدا ہَے٬ جِس دا مُکھّ مکسد دیش وِچّ کھیڈ سںسّکْرِتی نُۄں ہُلارا دیݨا اتے نَۄجوان پِیڑھی نُۄں پھِٹنَیسّ اتے کھیڈاں لئی پْریرِت کرنا ہَے۔

“ہاکی دا جادُۄگر” : دھِیان چںدّ دی امِٹّ چھاپ

میجر دھِیان چںدّ (29 اگست 1905 - دسمبّر 1979), جِنہاں نُۄں “ہاکی دا جادُۄگر” کِہا جاںدا ہَے٬ بھارتی ہاکی دے سُنہِری دَۄر دے سبھ تۄں مہان کھِڈاری منّے جاںدے ہن۔ اُنہاں ن

اِکّ کھامۄش چُپّ ہمیشا اُسدے اںگّ-سںگّ رہِںدّی۔ پر اِس چُپّ دا راذ اُسنے کدے وی آپݨے ساتھِییاں نال ساںجھا نہِیں سی کِیتا۔ ہاں٬ بَیںک دے مَینیجر ہُںدِّیاں اُہ لۄکاں دے کمّ آئُݨ دی ہر سمبھّو کۄشِش کردا٬ نَۄجواناں دی مدد لئی ہمیشا یتنشِیل رہِںدّا۔ بِردھ آشرم وِچّ جاکے بذُرگاں دی سیوا کرنا٬ آشرم لئی لۄڑِیںدے سمان دا پْربںدھّ کرنا٬ واتاورݨ نُۄں سُکھاواں اتے ہرِیا-بھرِیا بݨائُݨ لئی بُۄٹے لوائُݨے اتے اُنہاں دی دیکھ-بھال کرنی٬ گرِیباں٬ مذدُۄراں اتے لۄڑوںدّاں دے پسرے ہتھّاں لئی اُہ آپݨا پرس کھالی کرن لگِّیا دیر نہِیں سی لائُںدا۔ تِنّ-چار رُجھیوِیاں وِچّۄ

ذِںدّگی اَۄکھاں- سَۄکھاں٬ دُکھّاں -سُکھّاں٬ ہاسِیاں -اُداسِییاں دا مِشرݨ ہَے۔ اُۄں تاں ہر بںدّے نُۄں ہر رۄذ کُجھّ ناں کُجھّ نواں سِکھّݨ نُۄں مِلدا ہَے بشرتے کِہ بںدّے نُۄں سِکھّݨ دی بھُکھّ پِیاس ہۄوے۔ کئی وار جدۄں آپݨی تۄر تُردی ذِںدّگی وِچّ کۄئی وادھ گھاٹ آ جاںدی ہَے تاں بڑا کُجھّ سۄچݨ 'تے مجبُۄر ہۄ جاںدے ہاں۔

پِچھلے دِنِیں آئے مِیںہ ہنیری وِچّ کافی نُکسان ہۄئِیا۔ کُدرتی گلّ ہَے تیذ جھکھّڑ آئُݨ نال بِجلی وی پْربھاوِت ہُںدّی ہَے۔جدۄں بِجلی دے کھمبھّے ٹُٹّے ہۄݨ, تاراں اُتّے وڈّے وڈّے درکھّت ٹُٹّ کے ڈِگّے ہۄݨ تاں اِہناں چِیذاں دی مُرں

30 اگست 2026 دا سماگم وِشیس رِہا۔ وَیسے تاں 90واں جنم-سال کِسے دا وی منائِیا جاوے – اُہ اِکّ وِشیس سماگم ہی ہُںدّا ہَے۔ پر جد اِہ پنُّۄں ورگی پْرسِدھّ٬ بہُ-پکھّی اتے ہرمن-پِیاری ہستی دا ہۄوے٬ تاں اِہ ہۄر وی وِشیس بݨ جاںدا ہَے۔

سماگم دا اِکّ پکھّ اِہ وی رِہا کِہ اِہ سال سْری متی پتوںتّ کَۄر جی پنُّۄں دا وی 90واں جنم-ورہا ہَے۔ بھاو اۄہ 70 کُ سال ذِںدّگی دے ہر کھیتر ’چ٬ پنُّۄں ساہِب دے کدم نالھ کدم مِلا کے چلّے ہن۔ پنُّۄں ساہِب ورگے انُسشنی اِنسان دے کدم نالھ کدم مِلا کے چلّݨا بہُت و

گذل اِک لہِر دے اُچھلݨ دا ناں ہَے

کِنارے کھۄر کے پرتݨ دا ناں ہَے

شرا دی چاردِیواری دے اںدّر

گذل تاں اِشک دے تڑپݨ دا ناں ہَے

اِہ پہِلاں آپݨے پھِر دُۄجِیاں دے

گذل تاں دِل دے وِچ اُترن دا ناں ہَے

گذل بںدِّش تاں ہَے پر راگ ورگی

اِہ کسِّییاں تاراں 'چۄں نِکلݨ دا ناں ہَے

درکھتاں٬ بھامبڑاں تے پتھّراں 'تے

گذل تاں نِیر بݨ برسݨ دا ناں ہَے

چِراگاں نُۄں تے ڈُبّدے سُۄرجاں نُۄں

گذل لپھذاں دے وِچ سامبھݨ دا ناں ہَے

گذل سِیمِت سُراں دے ساذ وِچۄں

گُردِیش کَۄر گریوال پںجّابی دی سمرتھّ ساہِتکار ہَے۔ اُہ ساہِت دے چار رُۄپاں کوِتا٬ گِیت٬ غذل اتے وارتک لِکھدی ہَے۔ اُس دِییاں ہُݨ تکّ ادھّا درجن تۄں ودھّ کوِتا اتے وارتک دِییاں پُستکاں پْرکاشت ہۄ چُکِّییاں ہن۔ مَینُۄں اُس دِییاں سارِییاں پُستکاں پڑھن دا ماݨ پْراپت ہَے۔ اُس دے وِشے آم تَۄر ’تے دھارمِک٬ سماجِک٬ سبھِیاچارک اتے پْرکْرِتی نال سمبّںدھّت ہُںدّے ہن۔ اُہ مُڈھّلے تَۄر ’تے سِکھّ دھرم نُۄں پْرݨائی ہۄئی ساہِتکار ہَے۔ اُس دی شبداولی ملوئی بھاشا وِچّ رںگّی ہۄئی ہُںدّی ہَے۔ اُس دی ہر رچنا وِچّۄں سِکھّ دھرم دی وِچاردھارا دی خُشبۄ آئُںدی ہ

اِس سال جُۄن وِچّ میرے بیٹے کۄل ساڈے دۄواں جِییاں دا کنیڈا جاݨ دا سببّ بݨ گِیا۔ اِکّ تاں 3 جُۄن نُۄں اُسدی کمپِّئۄُٹر سائِںس وِچّ ڈِگری پُۄری ہۄݨ ’تے کنوۄکیشن سی٬ دُۄجا سانُۄں دۄواں نُۄں ادھِیاپک ہۄݨ کارن گرمی دِییاں چھُٹِّییاں آ گئیِیاں سن۔

اُتھّے میرے بیٹے دے نال رہِںدّے اُسدے دۄست دے ڈاکٹر ماپے وی کنوۄکیشن ’تے آئے ہۄئے سن۔ دُۄجا میرا بیٹا٬ ڈِگری دے آخری سمَیسٹر تۄں پہِلاں 16 مہِینِیاں دی کۄ-آپ٬ سپاروُڈّ لا کے آئِیا سی۔ اُُس کمپّنی وِچّ اُسدی سِینِیئر لیڈی کَیرا اتے اُسدا پتی مائیِک بہُت اُچّی پۄسٹ ’تے کمّ کردے سن۔ اُہ دۄویں جݨے مے

بھارت دی کَۄمی سُرکھِّیا اتے رݨنِیتک نِیتی دے سبھ تۄں پْربھاوشالی چِہرِیاں وِچّۄں اِک اجِیت ڈۄوال نیں آپݨی کارجشَیلی٬ دْرِڑھتا اتے کھُپھِییا-سمرتھا نال دیش دی سُرکھِّیا پْرݨالی وِچّ امِٹ چھاپ چھڈّی ہَے۔ 20 جنوری 1945 نُۄں جنمے ڈۄوال اِس ویلے بھارت دے کَۄمی سُرکھِّیا سلاہکار ہن اتے 2014 تۄں اِس اہُدے ’تے لگاتار سیوا نِبھا رہے ہن۔

آئیِپِیئَسّ پِچھۄکڑ والے اجِیت ڈۄوال نیں کھُپھِییا اتے سُرکھِّیا کھیتر وِچّ لمبّا انُبھو ہاسل کِیتا۔ اِںٹَیلِیجَیںس بِئۄُرۄ دے مُکھی رہے ڈۄوال نُۄں رݨنِیتک سۄچ٬ سںکّٹ پْربںدھّن اتے اتّواد وِرۄدھی کاروائیِیاں دی گہِری س

کِسے وِدوان دے بۄل ہن٬ “ذُلم سہِںدّی کھامۄشی دا دھماکا کئی وار گھر دِییاں نِیہاں وی ہِلا دِںدّا ہَے۔” دِل ’تے ہتھّ دھرکے سۄچِیئے کِہ جِنہاں گھراں اںدّر نشِیاں کارن ستھّر وِچھدے نیں٬ جِنہاں گھراں دے ماپے اِکلَۄتے پُتّاں دِییاں لاساں نُۄں مۄڈھا دے رہے نیں٬ جِنہاں ماپِیاں دے اِکلَۄتے پُتّاں دِییاں لاشاں کِتے جھاڑِییاں وِچّۄں٬ کِتے سڑکاں ’تے٬ کِتے باتھرُۄماں وِچّ٬ کِتے سُنّ-سان کھۄلھِیاں وِچّۄں٬ کِتے سٹیڈِیئماں وِچّۄں نشے دی اۄورڈۄذ کارن مِلدِییاں ہن٬ اُنہاں ماپِیاں دے کِیرنے تاں پتھّراں نُۄں وی رُیائُݨ والے ہُںدّے ہن۔ بھلا اُنہاں وکت دے مارے ماپ

ادھِیاپک راشٹر دا نِرماتا ہَے۔ ادھِیاپک مۄمبتّی دی ترہاں ہُںدّا ہَے جۄ آپ جل کے دُۄجِیاں نُۄں رۄشنی دِںدّا ہَے۔ پر مَیں کئی وار مہِسُۄس کِیتا کِہ مۄمبتّی اتے اُس دا دھاگا تاں جل کے ختم ہۄ جاںدا ہَے۔ پر ادھِیاپک تاں ہمیشا گِیان رُۄپی رَۄشنی وںڈّدا ہَے٬ اِہ گِیان کدے وی ختم نہِیں ہُںدّا سگۄں اگّے دی اگّے جۄت تۄں جۄت جگدی رہِںدّی ہَے۔ سُہِرد ادھِیاپک رِٹائِر ہۄݨ تۄں بائد وی ناں تیل مُکّݨ دِںدّے ہن ناں ہی گِیان دی بتّی بُجھّݨ دِںدّے ہن سگۄں اُہ آپݨا سرِیر مُکّݨ تۄں پہِلاں بہُت سارے گِیان دے دِیوے جگا جاںدے ہن جۄ ہنیرے راہاں نُۄں ہمیشاں رَۄشن

جد اُہ سِینے نُۄں لگّ کے مِلے ہۄݨگے

درمِیان اۄدۄں وی پھاسِلے ہۄݨگے

کۄئی دبّے دِلاں وِچ گِلے ہۄݨگے

اِہ پُراݨے کۄئی سِلسِلے ہۄݨگے

مَینُۄں دِتّے جے اُس نیں تاں اَیویں نہِیں

ذکھم اُس نُۄں وی کِتِئۄں مِلے ہۄݨگے

ڈھک لئے ہۄݨگے وکت دی دھُۄڑ نیں

ذکھم کَۄماں دے کِتھّے سِلے ہۄݨگے

جِدّاں پاݨی نُۄں مِلدا اے پاݨی اجے

آدمی بہُت پہِلاں مِلے ہۄݨگے

اِک مُدّت لہُۄ دھرت نیں جِیرِیا

پھیر جا کے کِتے پھُلّ کھِلے ہۄݨگے

سچّ دے اِک سُکھن سںگّ جۄ ڈھہِ گئے

اُہ ک

ڈا.گُردیو سِںگھّ سِدھُّۄ اݨگَۄلے آذادی گھُلاٹِییاں دِییاں جِیونِییاں لِکھݨ دے ماہِر وِدوان تے اِتِہاسکار گِݨے جاںدے ہن۔ جاݨے پچھاݨے اتے سماج وِچّ چرچِت آذادی گھُلاٹِییاں بارے تاں ہر کۄئی وِدوان لِکھݨ دا ماݨ مہِسُۄس کردا ہَے کِئُںکِہ اُنہاں بارے مَیٹر سَۄکھا مِل جاںدا ہَے پْرںتُّۄ اݨگَۄلے آذادی گھُلاٹِییاں بارے کھۄج کرن دا کۄئی کشٹ نہِیں کرنا چاہُںدّا۔

اݨگَۄلے آذادی گھُلاٹِییاں دی کھۄج کرکے اُنہاں بارے لِکھݨ دا سِہرا ڈا.گُردیو سِںگھّ سِدھُّۄ نُۄں ہی جاںدا ہَے۔ اُسے لڑی وِچّ اُنہاں ‘ اݨگَۄلِیا آذادی گھُلاٹِییا گِیانی گُردِتّ سِںگھّ دلیر‘ د

دۄست بھاو ’دۄ سچائیِیاں‘ دا نام ہَے دۄستی٬ وِشواس دا ناں ہَے دۄستی۔ دۄستی دا رِشتا اجِہا ہَے جِہڑا اسِیں آپݨی مرذی نال چُݨدے ہاں۔ اجّ سچّی دۄستی کِسے کرماں والے دے ہِسّے ہی آئُںدی ہَے۔ اجّ دۄستی دے ناں ’تے اسِیں جاں ساڈے نال کھِلواڑ کِیتا جاںدا ہَے۔ کہِݨ نُۄں اسِیں دۄست ہُںدّے ہاں پر پِٹھّ مۄڑن نہِیں دِںدّے٬ دُۄجے نال اِیرکھا٬ ساڑا٬ وَیر-بھاونا٬ دُۄئی دوَیت آدِ جِہے اَۄگُݨاں نال بھرے پئے ہاں۔ دۄستی دے گھر تاں بہُت دُۄر ہن۔ ’یار مار کرنی‘ دۄستی دے ناں ’تے بہُت وڈّا کلںکّ ہَے۔

دۄستی تُہانُۄں تکلِیپھ وِچّ اِکلّا نہِیں چھڈّدی٬ بلک

کارگِل وِجے دِوس بھارت دے اِتِہاس دا اُہ امر دِن ہَے٬ جۄ ہر سال 26 جُلائی نُۄں شہِیداں دی یاد٬ سَینِکاں دی وِیرتا اتے راشٹر دے گَۄرو نُۄں پْرݨام کرن لئی منائِیا جاںدا ہَے۔ کارگِل دِییاں برپھِیلِییاں چۄٹِییاں تۄں اُٹھّی بہادری دی اُہ امر گُۄںج٬ جِسنے بھارت دے تِرںگّے نُۄں ہمیشا لئی گَۄروشالی کر دِتّا٬ اجّ وی ہر دیش بھگت دے دِل وِچّ گُۄںجدی ہَے۔ اِہ دِن سِرپھ اِکّ جںگّی جِتّ دی یاد نہِیں٬ سگۄں اُس اٹلّ سںکّلپ دی چیتنا ہَے٬ جِسنے کارگِل دِییاں اَۄکھِییاں پہاڑی چۄٹِییاں اُتّے وی بھارتی تِرںگّے نُۄں جھُکݨ نہِیں دِتّا۔

1999 دا کارگِل یُدھّ بھارت اتے