سماں بیمُہتاج ہَے۔

سںتّ بابا بلجِںدّر سِںگھّ جی 24 اگست 2025 نُۄں آپݨی سںسّارک یاترا پُۄری کر گئے۔ اُہ گُردُیارا راڑا ساہِب (کرمسر) نالھ آپݨے بچپن تۄں ہی جُڑے رہے۔ 1984 وِچّ بلِئۄُ-سٹار دا دُکھاںت ورتݨ اُتّے آپݨی اَیمّ.اے پارٹ دۄ دی پڑھائی وِچّے چھڈّکے پکّے تَۄر اُتّے راڑا ساہِب آ گئے۔ کِیرتن-مُکھی٬ دھرم پرچارک اتے سںسّتھا مُکھی دے پھرج ادھُۄرے چھڈّکے کیول 63 سال دی اُمر وِچّ پرلۄک پدھار گئے۔ اُنہاں ولّۄں ہر پکھّۄں یادگاری پائ گئے یۄگدان تۄں سںسّار بھر دے سردھالُۄ بھلی پرکار جاݨُۄں ہن۔ اُنہاں دے پْریمِییاں وِچّ اُنہاں دِییاں یاداں

مَیں ڈا. امرجِیت سِںگھّ مان ہۄراں نُۄں پھۄن تے مِلݨ لئی سماں مںگِّیا۔ کِس کمّ لئی مِلݨ آئُݨا ہَے؟ اُنہاں دا اگّۄں رُکھّا جِہا سوال مِلھِیا۔ جۄ میرے لئی اݨ کِیاسِیا انُبھو سی۔ مَیں سۄچِیں پَے گِیا کِہ کی ڈا. ساہِب کۄلھ بہُ مںتّواں لئی مِلݨ آئُںدے ہن لۄک؟ کی ڈا. ساہِب دا بہُ کارجاں وِچّ یۄگدان ہَے؟ کی ڈا. ساہِب دا سُبھاء ہی اِس ترہاں دا ہَے؟ جاں پھِر ڈا. ساہِب دے رُجھیویں ہی بڑے نیں؟

ڈا. ساہِب میرے بیٹے نیں تُہاڈے نالھ مِلݨ لئی مَینُۄں اُتساہِت کِیتا ہَے۔ سۄ مَیں مِلݨا چاہُںدّا ہاں۔ مَیں سہِج ہۄ کے اتے سہِج ہی رہِݨ دا یتن کردِیاں ا

ورتۄں کمپِّئۄُٹر دی: لڑی نمبّر 13 - شَۄرٹکٹّ کِییاں 2

(نۄٹ: اِنہاں لڑِییاں نال سمبّںدھّت تسوِیراں چھاپ سکݨا ساڈے لئی سمبھّو نہِیں۔ لۄڑوںدّ پاٹھک کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نال سمپّرک کر لَیݨ۔)

پھَۄںٹ بدلی دِییاں لمِّییاں واٹاں:

ٹائیِپِسٹ نُۄں کئی ویر اِکّۄ ڈاکُۄمَیںٹ وِچّ دۄ جاں ودھّ پھَۄںٹاں اُتّے کمّ کرنا پَیںدا ہَے۔ جِویں چاتْرِک٬ ستلُج٬ کَیلبری آدِ٬ کھاس کرکے آسکی (Ascii-امَیرِکن سٹَیںٹرڈ کۄڈ پھَۄر اِنپھَۄرمیشن اِںٹرچیںج) والھِییاں 8 بِٹّ پھَۄںٹاں اُتّے۔ تھۄڑھے-تھۄڑھے سمیں پِچھّۄں پھَۄںٹ بدلی کرن دِییاں دۄ کاروائیِیاں ہن٬ جۄ بڑِییاں ہی اکا

ورتۄں کمپِّئۄُٹر دی: لڑی نمبّر 11 - ٹیبل 3

(نۄٹ: اِنہاں لڑِییاں نال سمبّںدھّت تسوِیراں چھاپ سکݨا ساڈے لئی سمبھّو نہِیں۔ لۄڑوںدّ پاٹھک کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نال سمپّرک کر لَیݨ۔)

سِلَیکٹ کرنا: کِسے ناں کِسے لۄڑ لئی پُۄرے ٹیبل جاں اِسدے کُجھ بھاگ نُۄں سِلَیکٹ کرنا پَیںدا ہَے۔ اُس لئی کماںڈ پاتھ ہَے؛ کرسر نُۄں لۄڑِیںدے مُۄل تتّ وِچّ لَے جئۄ۔ ’ٹیبل ٹُۄلذ‘ دی لییائۄُٹ کماںڈ ٹَیب پہِلے کماںڈ سَیٹّ ’ٹیبل‘ وِچّ ’سِلَیکٹ‘ ہیٹھاں والی وِںڈّۄ کھُلّہ جائیگی۔ اُس وِچّ سِلَیکٹ سَیلّ٬ کَۄلم٬ رۄء اتے ٹیبل دِییاں چار کماںڈاں ہن۔ جِس وی کماںڈ نُۄں کلِکّ

پںجّابی دا وِکاس

(سُۄچنا: اگّے لِکھے دۄ آرٹِیکل سِرجݨا دے اںکّ-124, اپرَیل-جُۄن 2002, پنّا نں: 1… اُتّے چھپے سن۔ اِنہاں دا نۄٹِس لَے کے پںجّاب سرکار دے وِدِّیا دے مہِکمے دے چِیپھ سَیکٹری نیں اِکّ مِیٹِںگّ بُلاکے اتے وِستھار وِچّ وِچار وٹاںدرا کرن پِچھّۄں پںجّ مَیمبّری کمیٹی (سْری مدن لال ہسِیجا٬ ڈائِرَیکّٹر بھاشا وِبھاگ پںجّاب٬ پْردھان اتے چار مَیمبّر ڈا. کُلدِیپ سِںگھّ دھِیر٬ پںجّابی وِبھاگ پںجّابی یُۄنِیورسِٹی پٹِیالا٬ جنمیجا جَۄہل کمپِّئۄُٹر ماہر٬ ڈا. گُرپْرِیت سِںگھّ لہِل٬ کمپِّئۄُٹر ڈِپارٹمَیںٹّ پںجّابی یُۄنِیورسِٹی٬ تے کِرپال سِںگھّ پنُّۄں

ٹیبل 1.

انُسار سُۄچنا نُۄں درسائِیا ہۄوے تاں اُہ سمجھݨی سمجھائُݨی بہُت سَۄکھی ہَے۔ ٹیبل دا وڈّا لابھ اِہ ہَے کِہ اِس وِچّ درسائے ڈَیٹے نُۄں آپݨی اِچھّا انُسار مُڑ-مُڑ بدلݨا جاں ڈھالݨا بہُت آسان ہَے٬ جۄ دستاویذی رُۄپ وِچّ کر سکݨا اسمبھّو ہَے۔ ٹیبل بنائُݨ دِییاں بہُت سارِییاں وِدھِییاں ہن۔ جِویں:

1. لِکھی جاںدی رچنا وِچّ ہی دۄ-چار لئیِناں دی سُۄچنا دا ٹیبل بنائُݨا۔

2. ٹیبل بݨا کے نِسچت تھاں وِچّ سُۄچنا لِکھݨا۔

3. بݨے بݨائے اَیکسَیلّ اَیپ دے ٹیبل وِچّ سُۄچنا بھرنا۔

4. اکسَیسّ اَیپ وِچّ بݨے بݨائے ٹیبل وِچّ سُۄچن

لڑی نمبّر 7: ٹائیِپ کرنا

آپݨی سمرتھّا اتے سپِیڈ بݨائی رکھّݨ لئی ٹھِیک وِدھی نالھ ٹائیِپ کرنا بہُت ذرُۄری ہَے۔ بہُتے ٹائیِپ کرتا آپے سِکھّے ہۄئے ہُںدّے ہن٬ جِس وِچّ اُنہاں دی منمرذی بھارُۄ ہُںدّی ہَے۔ ٹھِیک وِدھی نالھ ٹائیِپ کرنا اِکّ سادھنا ہَے٬ اِکّ کلا ہَے۔ لگن دے نالھ یتن کرکے اِس نُۄں ہر کۄئی سِکھّ سکدا ہَے۔ کیول اِہ گِیان ہۄݨا چاہِیدا ہَے کِہ کِہڑا اکھّر کِویں پَیݨا ہَے٬ اُسدے اگّے پِچھّے کِہڑا سہائِک مۄتی (پںکّچُۄئیشن) بِیڑنا ہَے۔ ابھِیاس نالھ اکھّراں نیں تُہاڈِییاں اُںگلھاں دے اگّے پاݨی واںگُۄں وہِݨا ہَے٬ تال وِچّ نچّݨا ہَے۔ آئۄ وِچارِیئے۔

اِنپُٹّ سادھن: کِیئبۄرڈ

کمپِّئۄُٹر نُۄں کماںڈ دیݨ دے اِنپُٹّ سادھناں وِچّۄں کِیئبۄرڈ سبھ تۄں ودھّ مہتّوپُۄرن ہَے۔ ورتۄںکار نُۄں اِسدی پُۄری جاݨکاری ہۄݨی چاہِیدی ہَے۔ اِتھّے مِیاری کِیئبۄرڈ ’کورٹی‘ بارے گلّبات کِیتی جائیگی۔ کورٹی ناں اِسدی اُپّرلی لائیِن دے پہِلے 6 اکھّراں (کِئۄُ٬ ڈبلِئۄُ٬ ای٬ آر٬ ٹی اتے وائی) نُۄں جۄڑکے دِتّا گِیا ہَے۔

ٹائیِپرائیِٹر نالھۄں کمپِّئۄُٹر وِچّ لِکھݨ دِییاں انیک سَۄکھِییاں وِیدھِییاں ہن۔ کمپِّئۄُٹر دے کِیئبۄرڈ دِییاں کِییاں وِچّ٬ ٹائیِپ رائیِٹر دی تھاں٬ انیک وادھے گھاٹے کِیتے گئے ہن۔ کمپِّئۄُٹر دا گُݨ ہَے کِہ اِس نُۄں کِیئبۄرڈ نال

ورتۄں کمپِّئۄُٹر دی: لڑی نمبّر 3

مَۄنِیٹر دے اُپّرلے بھاگ وِچّ رِبن دے نالھ-نالھ کُجھ ہۄر وی ذرُۄری کماںڈاں ہن۔ اُنہاں دی جاݨکاری وی لاہیوںدّ رہیگی۔

رُۄلر: رِبن دی ہیٹھلی ہدّ دے نال رُۄلر دی پتلی جِہی سپھَید پٹّی ہُںدّی ہَے٬ جِس وِچّ مِݨتی دے نِشان لگّے ہُںدّے ہن۔ اِہ لۄڑ انُسار ’وِئۄُ‘ ٹَیب اُتّے جا کے پائی-ہٹائی جا سکدی ہَے۔ مِݨتی دے سادھن اِںچ٬ سَیںٹِیمِیٹر آدِ پھائیِل٬ کلِکّ٬ اَۄپشنج٬ اڈواںسڈ٬ ڈِسپلے دی چَۄتھی ستر ’تے جا کے بدلے جا سکدے ہن۔

اِنڈَیںٹس: اِںڈَیںٹ تۄں بھاو ہَے مارجِن تۄں ہۄر اگّے رچنا دے آرمبھّ دی دُۄ

ورتۄں کمپِّئۄُٹر دی: لڑی نمبّر 1

پںجّابی سںسّار وِچّ کمپِّئۄُٹر دی ورتۄں دِنۄں دِن ودھ رہی ہَے۔ اِسدی ناں کۄئی سِیما نہِیں ہَے۔ کمپِّئۄُٹر اُتّے ہۄݨ والھے کئی کمّ ہُݨ مۄبائیِل نیں وی سمبھّالھ لئے ہن۔ اجّ گُرمُکھی لِپّی٬ جۄ کمپِّئۄُٹر اتے مۄبائیِل دۄہاں اُتّے لِکھی جا سکدی ہَے٬ دی ورتۄں نیں پںجّابی بۄلی دِییاں سمبھّاوناواں وی اسِیم بݨا دِتِّییاں ہن۔ اِس مُدّے نُۄں ہۄر وِستھار ناں دِںدّے ہۄئے اِہۄ ہی سلاہ دِتّی جاںدی ہَے کِہ آپݨی لۄڑ انُسار ہر پںجّابی نُۄں کمپِّئۄُٹر دی جاݨکاری پْراپت کر لَیݨی چاہِیدی ہَے۔ اِہ جاݨکاری اُس لئی سدا سہائی ہۄویگی۔ اِہ جاݨکاری

جے اِہ کہِ لِیا جاوے کِہ کمپِّئۄُٹر دا بھوِکھّ ہی٬ کَۄماں٬ دیساں اتے بھاشاواں دا بھوِکھّ ہَے٬ تاں کۄئی اتِّکتھنی نہِیں ہۄویگی۔ اِس لئی پںجّابی کمپِّئۄُٹر دے بھوِکھّ نُۄں دیکھݨا پرکھݨا پںجّابِییاں لئی اتی ذرُۄری وی ہَے اتے اِس سبںدھّی لۄڑِیںدے یتن کرنے وی۔

کمپِّئۄُٹر آپݨے آپ وِچّ سۄچ اتے سُپنے دا اِکّ اجیہا سُمیلی مہِل ہَے٬ جِسدی ہر ڈاٹ وِچّ کلپنا دا کُںجِّیپتھّر لگِّیا ہۄئِیا ہُںدّا ہَے۔ سۄ اِس دے کارج وِچّ کلپنا دا کُںجِّیوت رۄل ہُںدّا ہَے۔

اجّ٬ نِرسںدّیہ کمپِّئۄُٹر دِییاں گلّاں پںجّاب دے گھر گھر وِچّ تُر پئیِیاں ہن۔ کلّہ نُۄں اِہ اوشّ ہی

اجّ تۄں تکرِیبن 26-27 سال پہِلاں جدۄں میرا تِیجا بیٹا ہروںتّ واٹرلُۄ یُۄنِیورسِٹی تۄں کمپِّئۄُٹر ساںئِس دی ڈِگری کر رِہا سی٬ اسِیں دۄواں نیں چںگّے پںجّابی ساہِت نُۄں ودھّ تۄں ودھّ پاٹھکاں تکّ پہُںچّاݨ اتے سمبھّالݨ دا یتن کرن بارے سۄچ وِچار کِیتی۔ سُرُۄ تۄں ہی اِس پرۄجَیکٹ دا ساڈے اُدیساں نال بہُت ہی ڈھُکدا ناں ’گلۄبل پںجّابی‘ اتے اِسدا مِشن سلۄگن “پںجّابی بِناں ہدّاں تۄں” اپݨالِیا گِیا۔ ناں دا پھَیسلا ہُںدّے ہی وَیبّسائیِٹ لئی گلۄبلپںجّابی ڈَۄٹ کَۄم (https://GlobalPunjabi.com) دا ناں رجِسٹر کرکے سال 2000 وِچ اِسدا نِرماݨ سُرُۄ کِیتا گِیا

’ڈراکل‘ ہُسَین شاہِد (پاکِستان) دا شاہمُکھی وِچّ رچِیا اتے ڈا. سورنجِیت کَۄر دا گُرمُکھی وِچّ لِپِیئںتّر کِیتا ہۄئِیا اِکّ وِلکھّݨ ناول ہَے۔ رچناکار نیں ناول دے اںتّ اُتّے 31 مارچ 1985 دا ورݨن کِیتا ہَے۔ شائِد اِہ ناول سماپت کرن دی مِتی ہۄوے۔ ’ڈراکل‘ پڑھدِیاں-پڑھدِیاں من وِچّ کئی ویر وِچار اُبھّرِیا کِہ ’جِسنے اِہ ناول نہِیں پڑھِیا اُسنے …’ آرمبھّ وِچّ ابدُل گفُۄر کُرَیشی لِکھدا ہَے٬ “… ہُسَین شاہِد نُۄں لِکھݨ دا ولّ اے۔ اُہ لفذاں دا جادُۄگر اے۔ ذبان ٹھیٹھ تے ساف اے۔”

پِٹھّ پنّے اُتّے ناول دے گُݨاں دا سار کُجھ اِس ترہاں دِتّا گِیا ہ

’سرۄکار‘ وِچّ سادھُۄ بِنِںگّ دی کہاݨی ’اِہ میرا ناں‘ پڑھی۔ اِہ کہاݨی دی تھاں سوَیجِیونی دا پہِلا بھاگ ودھّ لگّی۔ کہاݨی وِچلا سادھُۄ سِںگھّ اتے گُرمُکھ سِںگھّ اِس وِچار دی شاہدی بھردے ہن۔ لیکھک دا ناں پڑھکے اِس وِچّۄں کِسے وِگِیانک سۄچ٬ جِیون وِچّ سیدھ دیݨ والھے کِسے وِچار اتے کِسے ہۄر ترک پُۄرن مہتّوی مُدّے دی چِیر پھاڑ دی آس لَے کے اِس نُۄں پڑھن لئی سماں کڈھِّیا۔ اِسے آس دے آسرے اکھِیر تِیکر اُتسُکتا دا پلّا پھڑی رکھِّیا۔ آس اجے وی باکی ہَے۔ بہُتی ویر اسِیں پرکھے لیکھک دے ناں تۄں ہی اُسدی رچنا پڑھدے ہاں۔

پڑھن ویلھے سۄچِیا سی ک

اوتار گِلّ دا چھۄٹا جِہا لیکھ ’آگے آگے دیکھِیئے ہۄتا ہَے کِیا ...’ پڑھِیا تے وِچارِیا۔ چھۄٹا اِس لئی کِہ اجے ہۄر پڑھن نُۄں دِل کردا سی٬ اجے ہۄر بڑا کُجھ کہِݨ والھا سی۔

اِس دا مُکھّ بھاگ تاں گِلّ ولّۄں 30-35 سال پہِلۄں پڑھی اِکّ چھۄٹی جِہی کہاݨی دا رَۄچکی ورنݨ ہَے۔ جِس وِچّ دھرم اتے اپرادھ دے میل دا آپسی گںڈھّ تُپّ درسائِیا گِیا ہَے۔ دۄشی گئۄُ بھگت٬ ’دیس بھگتی‘ دا بھرم-جالھ اُسارن وِچّ سپھل ہۄ جاںدے ہن۔ اِہ اُدۄں وی سچّ سی اتے اجّ وی سچّ ہَے۔ اجّ سگۄں اِس وِچّ اجّ دے لِیڈر تے سمیں دی سرکار وی آ جُڑی ہَے۔ اُنہاں نیں آپݨے بھرمجالھ

گُرباݨی وِچّ اںکِّت ہَے: کھمبھّ وِکاںدڑے جے لہاں گھِنّا ساوی تۄلِ۔۔ تنِّ جڑاںئی آپݨَے لہاں سُ سجݨُ ٹۄلِ۔۔ اسِیں ڈاکٹر گُرمِیت سِںگھّ نُۄں کِویں تے کِتھّۄں لبھِّیئے؟ اُہ تے کِسے وی مُلّ اُتّے مُڑ آئُݨ والا نہِیں۔ ڈا. گُرمِیت سِںگھّ 22 پھروری 2021, دِن سۄموار٬ آپݨی سںسّارک یاترا دے 75 سال پُۄرے کر کے سدِیوی وِچھۄڑا دے گِیا۔ اُہ آپݨے پرِوار وِچّ آپݨی سُپتنی ڈا. سُجان کَۄر اتے ہۄݨہار سپُتّر اسِیس نُۄں رۄںدِیاں کُرلائُںدِیاں چھڈّ گِیا۔ سچّی گلّ تاں اِہ ہَے کِہ اُنہاں دا پرِوار بہُت وڈّا سی۔ اُنہاں دا ہر مرِیذ اُنہاں دا پرِوارِک مَیمبر سی۔ آپݨ

مارچ 18, 2024 دی پھیسبُکّ اُتّے کُلوِںدّر کھہِرا ولّۄں دِتّی سُۄچنا پڑھکے تن من ڈُۄںگھے سدمے وِچّ چلا گِیا۔ سُداگر براڑ لںڈّے نُۄں یاد کرنا میری رُۄہ دا ہُلارا سی۔ بِناں پتے اُسدا تُر جاݨا میرے لئی ڈُبّ کے مر جاݨ والی گلّ ہَے۔ اُہ سورگواس ہۄئِیا نومبّر 2022 وِچّ اتے مَینُۄں پتا لگِّیا مارچ 2024 نُۄں٬ میرے لئی اِس تۄں وڈّی نمۄشی والی کِہڑی گلّ ہۄ سکدی ہَے۔ اگلے دِن مَیں سُداگر دی سُپتنی سردارنی گُرچرن کَۄر نال درد ساںجھا کرن لئی پھۄن کِیتا تاں اُنہاں دی بیٹی نِرملجِیت کَۄر نیں دسِّیا کِہ اُہ تاں اِںڈِییا گئے ہۄئے نیں۔ اُسنے اِہ وی دسِّیا

“مُیافی مںگّدا ہۄئِیا سُۄچنا دیݨی چاہُںدّا ہاں کِہ سمیں دی کمی کارن اِس ویر اسِیں کوِتاواں اتے گِیت نہِیں ماݨ سکاںگے۔” مئی 19 دی کَینیڈِیئن پںجّابی ساہِت سبھا ٹۄراںٹۄ دی مہِینیوار سبھا دے سٹیج سکتّر تلوِںدّر مںڈّ نیں مائیِک تۄں کھبر دِتّی۔ مَیں اچانک آپݨی کُرسی تۄں اُٹھِّیا اتے جا کے مںڈّ دے کنّ وِچّ کِہا٬ “اِہ سمیں دی گھاٹ دا گھاٹا ہر ویر ہی کوِییاں دے ولولِیاں دا گھاݨ کر جاںدا ہَے۔ کِدھرے اِہ سبھا نُۄں مہِںگّا ناں پَے جاوے۔”

تے اگلے ہی پل اِہ وِچار سٹیج سکتّر نیں جُڑی سبھا دِییاں سۄچاں وِہڑے تۄر دِتّا اتے نال دی نال سمیں دی مجبُۄری

کۄرۄنا دے کہِر کرکے بھارت وِچّ ادھّی رات نُۄں 22 مارچ چڑھدے سار اچانک لاک ڈائۄُن ہۄ گِیا۔ جۄ وِئکتی جِتھّے سی٬ اُتھّے ہی پھس گِیا۔ جِہڑے پرواسی آپݨے گھر-گھاٹ ٹِکاݨے اُتّے سن٬ اُنہاں دِییاں اَۄکڑاں نویکلے پرکار دِییاں سن پر جِہڑے تِرشںکُّۄ واںگ ادھواٹے پھسے ہۄئے سن٬ اُنہاں نُۄں سبھ تۄں ودھّ مُسِیبتاں نال متھّا لائُݨا پِیا۔ اُہ راہاں وِچّ ہۄٹلاں٬ سراواں٬ دھارمک استھاناں آدِ وِچّ گھِر گئے اتے گھِرے رہے۔ سِوائے مۄبائِل سیوا دے آپݨے سارے سکے سبںدھِّییاں نالھۄں ہر پاسِئۄں کٹّے رہے۔ جِنہاں دے بچّے نال ہن٬ اُنہاں نُۄں ادھواٹے رُکݨا ہۄر وی اَۄکھا ہۄ

نِئۄُیارک تۄں پی.آئی.اے. راہِیں کراچی لئی روانا ہۄئِیا۔ مَینُۄں پتا سی کِہ اِہ اِک لمبّی تے نانّسٹاپّ فلائیِٹ ہَے٬ تےئی چَۄوی گھںٹّے آپݨِییاں لتّاں نُۄں بنّہ کے سفر کرنا پویگا۔ جہاذ دے لمبّے سفر نالھ مَینُۄں گھبراہٹ ہُںدّی ہَے اِس لئی مَیں اجِہِییاں اُڈاݨاں دی چۄݨ کردا ہاں جۄ مُلک مُلک گھُمّ کے مںذِّل-ٹِکاݨے ’تے پہُںچّائے۔ کِسے وی نویں مُلک دے ایئرپۄرٹ ’تے کُجھ گھںٹِّیاں دی چہِل کدمی وی ذِںدّگی نُۄں نویں تجربے تے پْریرناواں بخش دِںدّی ہَے پر اجّ مَینُۄں اِسے فلائیِٹ راہِیں ذرُۄری آپݨے وتن جاݨا سی۔ کراچی تۄں اگّے میری بُکِںگّ لاہَۄر لئی ہۄ