ورتۄں کمپِّئۄُٹر دی: لڑی نمبّر 13 - شَۄرٹکٹّ کِییاں 2

(نۄٹ: اِنہاں لڑِییاں نال سمبّںدھّت تسوِیراں چھاپ سکݨا ساڈے لئی سمبھّو نہِیں۔ لۄڑوںدّ پاٹھک کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نال سمپّرک کر لَیݨ۔)

پھَۄںٹ بدلی دِییاں لمِّییاں واٹاں:

ٹائیِپِسٹ نُۄں کئی ویر اِکّۄ ڈاکُۄمَیںٹ وِچّ دۄ جاں ودھّ پھَۄںٹاں اُتّے کمّ کرنا پَیںدا ہَے۔ جِویں چاتْرِک٬ ستلُج٬ کَیلبری آدِ٬ کھاس کرکے آسکی (Ascii-امَیرِکن سٹَیںٹرڈ کۄڈ پھَۄر اِنپھَۄرمیشن اِںٹرچیںج) والھِییاں 8 بِٹّ پھَۄںٹاں اُتّے۔ تھۄڑھے-تھۄڑھے سمیں پِچھّۄں پھَۄںٹ بدلی کرن دِییاں دۄ کاروائیِیاں ہن٬ جۄ بڑِییاں ہی اکائۄُ ہن۔ پہِلی کاروائی ہَے؛ سجّا ہتھّ مائۄُس اُتّے لَے جائۄ۔ پھَۄںٹ-تِیر کلِکّ٬ پھَۄںٹ لبھّۄ اتے کلِکّ۔ مُڑ کے کِیئبۄرڈ اُتّے سجّا ہتھّ لَے آئۄ تے ٹائیِپ کرۄ۔ جاں دُۄسری کاروائی ہَے؛ آلٹ کِیء اِکّ بار پْرَیسّ کرۄ٬ رِبن وِچّ کماںڈاں دے سںکّیتک اکھّر دِکھائی دیݨگے۔ ٹَیب کماںڈ ہۄم لئی اَیچّ٬ پْرَیسّ٬ کماںڈ سَیٹّ پھَۄںٹ وِچّ کماںڈ پھَۄںٹ٬ اَیپھّئَپھّ پْرَیسّ٬ پھَۄںٹ سِلَیکٹ ہۄ جائیگی۔ سجّا ہتھّ نیوِیگیشن بھاگ والھے چار تِیراں اُتّے لَے جائۄ۔ تِیراں نُۄں ہیٹھاں اُتّے کرکے لۄڑِیںدی پھَۄںٹ سِلَیکٹ کرۄ٬ کِیء اَیںٹر پْرَیسّ۔ کرسر والھی تھاں تۄں اُہ پھَۄںٹ ٹائیِپ ہۄݨ لگّ جائیگی۔

پھَۄںٹ دی شَۄرٹ کٹّ کِیء بݨائُݨا:

رِبن وِچّ سبھ تۄں پہِلی کماںڈ ٹَیب پھائیِل (جاں اَۄپھِس بٹن) کلِکّ کرۄ۔ کماںڈاں دی سُۄچی کھُلّہ جائیگی۔ مۄر جاں اَۄپشن کماںڈ کلِکّ٬ جنرل کماںڈ دے تھلّے کماںڈ سُۄچی وِچّ٬ کسٹۄمائیِذ رِبن کلِکّ٬ کِیئبۄرڈ شَۄرٹکٹّ: کسٹۄمائیِذ کلِکّ۔ ساہمݨے دی تسوِیر والھی کسٹۄمائیِذ کِیئبۄرڈ وِںڈّۄ کھُلّہ جائیگی۔ کَیٹیگرِیذ والھے سکرَۄل تِیر نُۄں پُۄرے ہیٹھاں تِیکر دبائۄ۔ ڈَۄٹ لائیِن دے تھلّے دُۄسری کَیٹیگری پھَۄںٹس کلِکّ۔ کمپِّئۄُٹر دِییاں سارِییاں پھَۄںٹاں الپھابَیٹِیکلی سجّے پاسے دے پھَۄںٹ ڈبّے وِچّ کھُلّہ جاݨگِییاں۔ چاتْرِک پھَۄںٹ کلِکّ۔ اُس ڈبّے دے ہیٹھاں پْرَیسّ نِئۄُ شَۄرٹ کٹّ کی والھی ڈبّی وِچّ کرسر بلِںکّ کردا مِلھیگا۔ اِس وِچّ کِیء آلٹ دبّی رکھّکے ’سی‘ ٹائیِپ کرۄ۔ چَیکّ کرۄ کِہ اِہ کِیء پہِلۄں کِسے ہۄر کماںڈ لئی اسائیِن تاں نہِیں۔ جے ہَے تاں آلٹ + سی دی تھاں کۄئی ہۄر شَۄرٹ کٹّ کِیء ٹائیِپ کرۄ۔ جے نہِیں تاں اسائیِن کرۄ۔

اِسے وِدھی نال لۄڑِیںدِییاں ہۄر پھَۄںٹاں نُۄں وی شَۄرٹ کٹّ کِییاں اسائیِن کر لوۄ۔ کمّ پُۄرا ہۄ جاݨ پِچھّۄں کماںڈ کلۄذ کلِکّ کرکے وِںڈّۄ نُۄں بںدّ کر دِئۄ۔

چِتاونی:

لال ڈبّی وِچّ کماںڈ رِیسَیٹّ آل … بھُلّ کے وی نہِیں کلِکّ کرنی چاہِیدی۔ نہِیں تاں سارِییاں اسائیِنمَیںٹ شَۄرٹکٹّ کِییاں ساپھ ہۄ جاݨگِییاں اتے دۄبارا بݨائُݨِییاں پَیݨگِییاں۔

ہۄر کماںڈاں دِییاں شَۄرٹکٹّ کِییاں:

جۄ کماںڈاں کمپِّئۄُٹر دے وِچّ پْرۄگرامراں نیں پا دِتِّییاں ہن٬ کمپِّئۄُٹر اُنہاں اُتّے ہی کمّ کر سکدا ہَے۔ اِسدِییاں سارِییاں کماںڈاں دۄ گرُپّاں٬ پاپُۄلر کماںڈذ اتے کماںڈذ ناٹ اِن رِبن٬ وِچّ وںڈّ لئیِیاں گئیِیاں ہن۔ اِتھّۄں تِیکر کِہ اِکّ گرُپّ ’آل کماںڈذ‘ دا وی بݨائِیا گِیا ہَے۔ تے سارے چھۄٹے وڈّے گرُپّ کَیٹیگری دے ڈبّے وِچّ دِتّے ہۄئے ہن۔ جِہڑے وی گرُپّ نُۄں کلِکّ کِیتا جاںدا ہَے٬ اُسے دِییاں سارِییاں کماںڈاں دُۄجے وڈّے کھانے وِچّ اُجاگر ہۄ جاںدِییاں ہن۔ اُنہاں وِچّۄں کِسے وی کماںڈ دی دسّی گئی وِدھی انُسار شَۄرٹکٹّ کِیء بݨائی جا سکدی ہَے۔

مَیکرۄذ:

مَیکرۄذ دا ارتھ مہان ہَے۔ کمپِّئۄُٹر وِچّ اِہ اِکّ اجِہا پْربںدھّ ہَے جۄ اِکّ تۄں لَے کے انیک کماںڈاں دے سَیٹّ نُۄں اِکّۄ شَۄرٹ کٹّ کِیء نال جاں اِکّ ہی کماںڈ نال چلا سکدا ہَے۔ گُرمُکھی لِپّی دِییاں بہُت سارِییاں اجِہِییاں لِپِّییاں ہن٬ جِنہاں دی کۄڈِںگّ اِکّ سار نہِیں ہَے۔ ’پھائیِںڈ اَیںڈ رِیپلیس‘ راہِیں بہُت سارِییاں کماںڈاں دے کے مَیکرۄذ راہِیں اُنہاں دا پھَۄںٹ کنورشن پْرۄگرام بݨائِیا جا سکدا ہَے۔ اُسدی شَۄرٹ کٹّ کِیء وی اِسے وِدھی نال بݨائی جا سکدی ہَے۔

ہر نواں کمّ کرن دی تھۄڑھی جِہی جھِجک ہُںدّی ہَے۔ جِس راہ تُر پئیِئے پھِر اُسدی تسوِیر آپݨے آپ ہی ساہمݨے ساپھ ہُںدّی چلی جاںدی ہَے۔ کِیتِییاں کمائیِیاں دِییاں مۄہراں نُۄں انُبھو دا خذانچی آپݨے آپ سمبھّالھی جاںدا ہَے۔

یُۄنِیکۄڈ پھَۄںٹاں:

یُۄنِیکۄڈ پھَۄںٹاں کمپِّئۄُٹر دا بھوِکھّ ہن۔ کھاس کرکے گُرمُکھی٬ دیوناگری٬ شاہمُکھی آدِ پھَۄںٹاں دا۔ کِئُںکِہ اِنہاں دی آسکی پھَۄںٹاں دی کۄڈِںگّ اِکّ سار نہِیں ہَے۔ جے کۄئی اِکّ پھَۄںٹ اںگّریذی واںگ سِدھّی ہی دُۄسری پھَۄںٹ وِچّ بدل دِتّی جاوے تاں اُہ بیئرتھی بݨ جاںدی ہَے۔ گُرمُکھی دِییاں دس وِیہ جِنِّییاں وی ہن٬ یُۄنِیکۄڈ پھَۄںٹاں دی کۄڈِںگّ اِکّۄ ہی ہَے۔ پر اُنہاں نُۄں ٹائیِپ کرن لئی اِکّ چھۄٹا جِہا پْرۄگرام کمپِّئۄُٹر وِچّ پا کے آم کی بۄرڈ نالھۄں وی سَۄکھِیاں ٹائیِپ کر لئیِدا ہَے۔ اُس کِیئبۄرڈ وِچّ ’ڈَیڈّ کِیء‘ دا پْربںدھّ ہَے۔ جۄ اِکّ ہی کِیء نُۄں دس وِیہ سِمبّل ٹائیِپ کرن دے سمرتھّ بݨائُںدا ہَے۔ اُس وِچّ شَۄرٹ کٹّ کِیء بݨائُݨ دی بہُت ہی گھٹّ لۄڑ پَیںدی ہَے۔ ڈَیڈّ کِیء دا سںکّلپ آسکی پھَۄںٹاں وِچّ وی پائِیا جا سکدا ہَے۔ اِہ کِیئبۄرڈ پْرۄگرام سَۄکھِیاں ہی بݨائے جا سکدے ہن۔ جاں کِسے جاݨکار کۄلھۄں بݨے بݨائے لئے جا سکدے ہن۔

***

ورتۄں کمپِّئۄُٹر دی: لڑی نمبّر 14 - کماںڈ بٹن بݨائُݨے

پْرۄگرامراں نیں یتن کِیتا ہَے کِہ کمپِّئۄُٹر وِچلِییاں انیک کماںڈاں وِچّۄں آم ورتۄں وِچّ آئُݨ والھی ہر کماںڈ دا بٹن ڈھُکوِیں اتے سم-کماںڈاں دے گرُپّ وِچّ رکھِّیا جاوے۔ پر ہر وِئکتی دے وِلکھّݨ ہۄݨ واںگ اُس دِییاں لۄڑاں وی وِلکھّݨ ہی ہُںدِّییاں ہن۔ سۄ سمبھّو ہَے کِہ اُسدی لۄڑ دِییاں کماںڈاں تِیک سَۄکھی پہُںچّ ناں ہُںدّی ہۄوے۔ پر اُہ آپ بݨائی جا سکدی ہَے۔ بہُتی ورتۄں والھی کماںڈ دی٬ پہِلۄں ورنݨ کِیتی گئی وِدھی انُسار٬ شَۄرٹکٹّ کِیء بݨائی جا سکدی ہَے۔ گھٹّ جاں کدے-کدے ورتۄں والھی کماںڈ دا مِینُۄ بار وِچّ کماںڈ بٹن بݨائِیا جا سکدا ہَے۔ وِدھی اِس ترہاں ہَے:

پھائیِل  مۄر/اَۄپشنذ/ورڈ اَۄپشنجذ کسٹۄمائیِذ رِبن۔ ہُݨ ’کسٹۄمائیِذ دا رِبن اَیںڈ کِیئبۄرڈ شَۄرٹکٹّ‘ وِںڈّۄ کھُلّہ جائیگی۔ جدۄں تِیکر کھبّے سبھ تۄں ہیٹھلی کماںڈ ’کِیئبۄرڈ شَۄرٹکٹّس‘ کلِکّ نہِیں کِیتی جاںدی٬ اُدۄں تِیکر ’کسٹۄمائیِذ دا رِبن‘ دِییاں اَۄپشنذ ہی سترک رہِݨگِییاں۔ اِسدے دۄ مُکھّ بھاگ ہن۔

پہِلا کھبّے پاسے والھا ’چُۄذ کماںڈذ پھرَۄم‘; اِسدے کارجاں دا وِستھار سجّے پاسے اُپّرلے نِیلے بَۄکس وِچّ دِتّا گِیا ہَے۔ کمپِّئۄُٹر وِچلِییاں سارِییاں ٹَیباں٬ گرُپّاں اتے کماںڈاں وِچّۄں٬ رِبن وِچّ پائُݨ لئی٬ کِسے اِکّ نُۄں وی چُݨِیا جا سکدا ہَے۔ اِسدے اُپّرلی چھۄٹی ڈبّی وِچّ کماںڈاں دے 9 (پاپُۄلر کماںڈذ٬ کماںڈذ نَۄٹ اِن دی رِبن٬ آل کماںڈذ٬ مَیکرۄذ٬ پھائیِل ٹَیب٬ آل ٹَیبذ٬ مین ٹَیبذ٬ ٹُۄل ٹَیبذ اتے کسٹم ٹَیبذ اَیںڈ گرُپّذ) سِرلیکھ ہن۔ جِہڑے سِرلیکھ نُۄں کلِکّ کِیتا جائیگا اُسدِییاں سارِییاں ٹَیباں٬ سَیٹّاں٬ گرُپّاں اتے کماںڈاں٬ اُسدے ہیٹھاں والھے وڈّے بَۄکس وِچّ اُجاگر ہۄ جاݨگِییاں۔ اگّے جِس سِرلیکھ نُۄں کلِکّ کِیتا جائیگا تاں دۄہاں مُکھّ بھاگاں دے وِچکار ’اَیڈ >>‘ کماںڈ ہُکم منّݨ لئی سترک ہۄ جائیگی۔ یاد رہے؛ اِہ کماںڈ دیݨ تۄں پہِلۄں سجّے بھاگ وِچّ لۄڑِیںدی تِیاری کر لَیݨی چاہِیدی ہَے۔ جۄ اگّے ورنݨ کِیتی جائیگی۔

دُۄسرا سجّے پاسے والھا ’کسٹۄمائیِذ دا رِبن‘;

اِسدے کارجاں دا وِستھار سجّے پاسے دے ہیٹھلے نِیلے بَۄکس وِچّ دِتّا گِیا ہَے۔ اِس بھاگ دے اُپّرلی چھۄٹی ڈبّی دے سکرَۄل-تِیر نُۄں کلِکّ کرن نال 3 (آل ٹَیبذ٬ مین ٹَیبذ اتے ٹُۄل ٹَیبذ) سِرلیکھ دِکھائی دیݨگے۔ جِہڑے وی سِرلیکھ نُۄں کلِکّ کِیتا جائیگا اُسے دا وِستھار ہیٹھلے وڈّے ڈبّے وِچّ اُجاگر ہۄ جائیگا۔ اِچھّا انُسار کماںڈ ٹَیب٬ کماںڈ سَیٹّ کلِکّ کرکے اُس وِچّ نوِیں کماںڈ پائی جا سکدی ہَے۔

اُپّر تھلّے کرنا: اِس مںتّو لئی اِس پِیلھی وِںڈّۄ دے سجّے پاسے دی ہدّ دے نال لگبھگ کیںدر وِچّ دۄ تِیر دِتّے گئے ہن۔ اُنہاں دی سہائِتا نال کِسے وی کماںڈ ٹَیب٬ گرُپّ جاں کماںڈ نُۄں آپݨی اِچھّا دے ٹِکاݨے اُتّے رکھِّیا جا سکدا ہَے۔

کماںڈ بٹن پائُݨ دی کاروائی: کماںڈ بٹن پائُݨ تۄں پہِلۄں اِہ نِرنا کر لِیا جاںدا ہَے کِہ اُہ پائُݨی کِتھّے ہَے۔ اِسدِییاں دۄ ہالتاں ہۄ سکدِییاں ہن۔ پہِلی؛ بݨی ہۄئی کماںڈ ٹَیب جاں گرُپّ وِچّ۔ دُۄسری؛ نِئۄُ ٹَیب جاں گرُپّ وِچّ۔ پہِلی ہالت وِچّ نِرنے انُسار ٹَیب اتے اُسدا گرُپّ سِلَیکٹ کر لِیا جاںدا ہَے۔ پھِر نوِیں کماںڈ نُۄں ’اَیڈ>>‘ دی کماںڈ دے دِتّی جاںدی ہَے۔ دُۄجی ہالت وِچّ ’نِئۄُ ٹَیب اتے نِئۄُ گرُپّ‘ دے بٹن دی سہائِتا نال پہِلۄں نوِیں ٹَیب اتے اُسدا نواں گرُپّ بݨا لِیا جاںدا ہَے۔ پھِر نوِیں کماںڈ اُس وِچّ ’اَیڈ >>’ کر دِتّی جاںدی ہَے۔ جے کِسے کماںڈ٬ گرُبّ جاں ٹَیب نُۄں ہٹائُݨا ہۄوے تاں اُس نُۄں سِلَیکٹ کر لِیا جاںدا ہَے۔ کماںڈ ’اَیڈ >>’ دے تھلّ کماںڈ ‘<<رِمُۄو‘ ہَے٬ اُس نُۄں کلِکّ کِیتا جاںدا ہَے۔

ہۄر کاروائیِیاں:

کماںڈ ٹَیب٬ گرُپّ جاں کماںڈ دا ناں بدلی کرن لئی ’رِینیم‘ کلِکّ۔ رِینیم دی وِںڈّۄ کھُلّہ جائیگی۔ ڈِسپلے نیم دی ڈبّی وِچّ اُسدا ناں اُجاگر ہۄ جائیگا۔ اُس نُۄں لۄڑ انُسار بدلی کرۄ۔ جے اُسدے نال سِمبّل وی لائُݨا ہۄوے تاں وِںڈّۄ وِچّ کِسے دِتّے سِمبّل نُۄں کلِکّ کرکے اۄکے کلِکّ کرۄ۔ اُس دا ناں بدل اتے نال سِمبّل پَے جائیگا۔

کُئِکّ اکسَیسّ ٹُۄلبار: ٹَیب کماںڈ کۄئی وی سترک کِیتی جاوے٬ پر ’کُئِکّ اکسَیسّ ٹُۄلبار‘ ورتۄںکار دے ہمیشا اںگّ-سںگّ رہِںدّی ہَے۔ ہر ویلے لۄڑِیںدی کماںڈ دا بٹن اِس وِچّ پائِیا جا سکدا ہَے۔ اِسدی ودھِییا اُداہرݨ ’پھَۄںٹ اتے پھَۄںٹ سائیِذ‘ کماںڈ بٹناں دی ہَے۔ بائی ڈِیپھالٹ اِہ دۄویں کماںڈ بٹن ہۄم ٹَیب وِچّ رکھّے گئے ہن۔ جدۄں ہۄم ٹَیب دی تھاں کۄئی ہۄر ٹَیب سترک کِیتی جاںدی ہَے تاں ’پھَۄںٹ کماںڈ سَیٹّ‘ ادِکھّ ہۄ جاںدا ہَے۔ جے پھَۄںٹ کماںڈ دا نام دیکھݨ دی لۄڑ پَے جاوے تاں بیلۄڑی ’ہۄم ٹَیب‘ کلِکّ کرنی پویگی۔ پر ’کُئِکّ اکسَیسّ ٹُۄلبار‘ وِچّ اِہ بٹن سدا ’دِکھّ‘ رہِںدّے ہن۔ کُئِکّ اکسَیسّ ٹُۄلبار وِچّ اِنہاں دے بٹن پائُݨ دی وِدھی اِہ ہَے۔ پھائیِل  مۄر/اَۄپشنذ/ورڈ اَۄپشنذ  ورڈ اَۄپشنذ وِچّ ہیٹھۄں تِیسری کماںڈ ’کُئِکّ اکسَیس ٹُۄلبار‘ کلِکّ٬ ورڈ اَۄپشنذ وِچّ اِسدے سجّے ہتھّ والھا بھاگ ’کسٹۄمائیِذ دا کُئِکّ اکسَیسّ ٹُۄلبار‘ وِچّ بدل جائیگا۔ اُسدا کھبّا وڈّا بھاگ ’چُۄذ کماںڈ پھرَۄم‘ ہی رہیگا پر سجّے ہتھّ والھا بھاگ ’کسٹۄمائیِذ دا کُئِکّ اکسَیسّ ٹُۄلبار‘ وِچّ بدل جائیگا۔ اُس وِچّ پئیِیاں کماںڈاں اُجاگر ہۄ جاݨگِییاں۔ اِس وِچّ لۄڑ انُسار کماںڈ بٹناں دا پہِلۄں دسّی وِدھی انُسار گھاٹا-وادھا کِیتا جا سکدا ہَے۔ (سُۄچنا) اِنہاں کماںڈ بٹناں دے ناں پہِلۄں سںکھّیپ کِیتے ہُںدّے ہن اتے نال سِمبّل وی پائے ہُںدّے ہن۔ جۄ بدلی نہِیں کِیتے جا سکدے۔ ہاں اِنہاں دی ترتِیب اُپّر تھلّے کِیتی جا سکدی ہَے۔ (چلدا …)