جے اِہ کہِ لِیا جاوے کِہ کمپِّئۄُٹر دا بھوِکھّ ہی٬ کَۄماں٬ دیساں اتے بھاشاواں دا بھوِکھّ ہَے٬ تاں کۄئی اتِّکتھنی نہِیں ہۄویگی۔ اِس لئی پںجّابی کمپِّئۄُٹر دے بھوِکھّ نُۄں دیکھݨا پرکھݨا پںجّابِییاں لئی اتی ذرُۄری وی ہَے اتے اِس سبںدھّی لۄڑِیںدے یتن کرنے وی۔

کمپِّئۄُٹر آپݨے آپ وِچّ سۄچ اتے سُپنے دا اِکّ اجیہا سُمیلی مہِل ہَے٬ جِسدی ہر ڈاٹ وِچّ کلپنا دا کُںجِّیپتھّر لگِّیا ہۄئِیا ہُںدّا ہَے۔ سۄ اِس دے کارج وِچّ کلپنا دا کُںجِّیوت رۄل ہُںدّا ہَے۔

اجّ٬ نِرسںدّیہ کمپِّئۄُٹر دِییاں گلّاں پںجّاب دے گھر گھر وِچّ تُر پئیِیاں ہن۔ کلّہ نُۄں اِہ اوشّ ہی ساڈے لۄک گِیتاں وِچّ وی تُرن گِییاں٬ ماہِیئے دے لَۄںگ گھڑوائُݨ واںگ۔ اِہۄ ہی اِس یںتّر دا گُݨ ہَے تے اِہۄ ہی ہَے اِس دی شکتی۔ اسل وِچّ ساںݨ اُتّے تاذی لگّی تلوار واںگ اِہ بہُت ہی تیذ اتے اِکّ شکتِیشلی یںتّر ہَے۔ اِہ اِکّۄ سمیں٬ کِسے وی دیس جاں سںسّتھا جاں وِئکتی دے وِکاس نُۄں سِکھرلے گیئر وِچّ پا سکدا ہَے تے اُسدے وِناس نُۄں اتی گِراوٹاں دے تھلّے وی لا سکدا ہَے۔

اتی وِکست دیساں٬ کَۄماں نیں کمپِّئۄُٹر دے سںسّار وِچّ ڈھیر ساری اُنّتی کر لئی ہَے۔ اتے ہۄر کر رہے ہن۔کمپِّئۄُٹر دی ورتۄں دا ارمبھّ اِکّ اپارٹمَیںٹّ بِلڈِںگّ جِنّی تھاں گھیرن تۄں ہۄئِیا۔ پر اجّ اِہ ڈَیسّک ٹاپ٬ لَیپ ٹاپ تۄں ہُںدّا ہۄئِیا پام ٹاپ تِیکر پہُںچّ گِیا ہَے۔ کلّہ نُۄں اِہ کی ہۄویگا اتے کی کرن دے یۄگ ہۄویگا اِس نُۄں سمجھݨ لئی سۄچ دے سرپٹّ گھۄڑے دُڑائے جا رہے ہۄݨ تے وی اِہ سدا ہی اُنہاں تۄں اگّے پائِیا گِیا ہَے۔

ارمبھّ وِچّ کمپِّئۄُٹر دی کھۄج کیول لڑائی دے مَیدان لئی کِیتی گئی سی پر اجّ اِسدی سربںگّتا نیں ترکّی دا ہر مَیدان ملّ لِیا ہَے۔ اسل وِچّ پرگتی دا کۄئی وی مَیدان کمپِّئۄُٹر دے سہِیۄگ تۄں بِناں سر نہِیں کِیتا جا سکدا۔ ساڈی بھاگۄ ہر گلھی جاوے ناں جاوے پر کمپِّئۄُٹر نیں ہر گلھی چھڈّۄ ہر گھر وِچّ اِکّ دِن پرویس ذرُۄر کرنا ہَے۔ سگۄں ہر کمرے وِچّ تے اِکّ کمرے وِچّ کئی کئی دی گِݨتی وِچّ پرویس۔ سۄ پںجّابی کمپِّئۄُٹر دے وِدِیارتھِییاں نُۄں اِس وِچّ پُۄری رُچی لَے کے اتے آپݨی پُۄری سمرتھّا جُٹاکے٬ اِس سبںدھّی ودھّ تۄں ودھّ گُݨ گِیان پراپت کرنا چاہِیدا ہَے۔

پںجّابی کمپِّئۄُٹر دے بھوِکھّ نُۄں سمجھݨ لئی اِس دے اتِیت اتے اجّ نُۄں واچݨا ذرُۄری ہۄ جاںدا ہَے۔

بھاویں پںجّاب کمپِّئۄُٹر دے کھیتر وِچّ اجے پچھڑِیا ہۄئِیا ہَے۔ پر اِہ سچّ ہَے کِہ اںگّریذی کمپِّئۄُٹر جدۄں وی کِسے پںجّابی دے گھر وِچّ آئِیا ہَے تاں اُس پںجّابی نیں اِس کۄلھۄں پںجّابی بھاشا وِچّ سیواواں لَیݨ لئی اُسے ویلھے سُپنے لَیݨے ارمبھّ کر دِتّے ہن۔

کِسے دے من وِچّ کرتاری سُپنے دا آئُݨا سدا ہی اِکّ شُبھ سگن منِّیاں جاںدا ہَے۔ اتے سُپنے ساکار کرنا پںجّابِییاں دا مِیری گُݨ رِہا ہَے۔

اِس گُݨ دی پراپتی وجۄں دیس ودیس وِچّ٬ تھاں تھاں پںجّابی دِییاں نویکلِییاں پںجّابی پھَۄںٹا دا جنم ہۄݨ لگّا۔ اِہ ورتارا کۄئی لگّ پگّ 1988 دے نیڑ تیڑ ارمبھّ ہۄئِیا جۄ کِسے ناں کِسے رُۄپ وِچّ اجّ تِیکر چالُۄ ہَے تے اگّے چالُۄ رہِݨ دی آس ہَے۔ کِئُںکِہ پُۄرنتا جاں سِکھر پلاں وِچّ ہی نہِیں سگۄں اِہ تاں سدا سالاں-سدِییاں وِچّ پراپت ہۄئِیا کردی ہَے۔

پہِلے پںجّابی پھَۄںٹ نِرماتاواں نُۄں کاپھی مِہنت کرنی پئی۔ اُہ پںجّابی اکھّراں دے مۄڑ گھۄڑ گھڑن سمیں تکڑی گھالݨا اتے اٹُٹّ لگن دے اںگّ سںگّ رہے۔ ہُݨ دے پھَۄںٹاں بنائُݨ والھِیاں نیں ناں کیول پہِلِیاں دے اُسارے اکھّر اُدھارے لئے سگۄں اِس مںتّو لئی نویں آئے پرۄگراماں دی سَۄکھ دا وی بھرپُۄر لابھ اُٹھائِیا۔ اِس وِدھی نالھ کۄئی وی نوِیں پھَۄںٹ بنائُݨی اجّ اِکّ بچِّیاں دی کھیڈ بݨ گئی ہَے۔ اُہ وی جدۄں اِسدے نویں چکّر چِہن اُسارن دی تھاں ’اُدھارے اکھّراں‘ دی تھاں ہی سجّے کھبّے جاں اُپّر تھلّے کرنی ہۄوے۔ جِس دے پھلھ سرُۄپ اجّ پںجّابی پھَۄںٹاں دی گِݨتی کرنی وی لگّ پگّ اسمبھّو ہۄ گئی ہَے۔ کۄئی ساہسی وِئکتی آم پرچلت پںجّابی پھَۄںٹاں دی گِݨتی تاں کر سکدا ہَے پر کِسے اِکّ سمیں دِییاں کُلّ پںجّابی پھَۄںٹاں دی نہِیں۔

پںجّابی پھَۄںٹاں دا اِہ اِکّ تکڑا دُکھاںت ہَے کِہ اِنہاں دے رُۄپ دی وِلکھّݨتا تاں بہُت گھٹّ ہَے پر اِنہاں دی چال کُڈھال وِچّ اںتّر ذرُۄر ہَے۔ ’دۄ پَیر گھٹّ تُرنا پر تُرنا مڑک دے نالھ‘ لۄک گِیت انُسار بھاویں اِکّ پھَۄںٹ دا دُۄجی پھَۄںٹ نالھۄں دۄ کُںجِّییاں دا ہی پھرک ہۄوے پر اُس نالھ کرتا٬ جاں کرتا دی سُپتنی دا جاں پھِر اُس دے بیٹے/بیٹی دا ناں ذرُۄر جُڑنا چاہِیدا ہَے۔

کئی کرتاواں نیں آپݨِییاں پھَۄںٹاں دے ناں دھارمک شبداں نالھ وی رکھّے ہن جِویں: گُرباݨی٬ انںدّپُر ساہِب٬ سُکھمنی٬ دھنّ گُرُۄ نانک٬ گُرُۄ اںگّد آدِ۔ جِتھّے اِنہاں وِچّۄں کرتاواں دی کِسے دھرم پْرتی اتھاہ سردھا ٹپکدی ہَے اُتھّے اُہ دُۄجے وِشیش گرُپّ لئی گھاتک الرجی دا کمّ وی کردی ہَے۔ اِہ اتھاہ سردھا اتے گھاتک الرجی اِکّ نواں مَیدانے جںگّ بݨکے اُس کھیتر دی سۄچ نُۄں کئی ویر لہُۄ لُہاݨ وی کر دِںدّی ہَے۔

پںجّابی پھَۄںٹاں نُۄں ورتݨ والھے وِچارکاں انُسار اِنہاں پھَۄںٹاں دی چال ڈھال دے کۄڈاں وِچلا پھرک پںجّابی کمپِّئۄُٹر نُۄں کۄہڑ دا رۄگ بݨ کے چمبّڑِیا ہۄئِیا ہَے۔ پھِر دُکھاںت اِس گلّ دا کِہ ہر نِرماتا اتے ورتۄںکار ہی آپݨی پھَۄںٹ نُۄں ’وارس شاہ دی ہِیر واںگ‘ اسلی اتے وڈّی سمجھدا ہَے۔

اِس دے مُکابلے اُتّے دیکھۄ اجّ بھاویں اںگّریذی دِییاں انیک پھَۄںٹاں ہن پر اُنہاں سبھ دی چال ڈھال اِکّۄ ہی ہَے۔ ورتۄںکار آپݨی من پسںدّ دے رُۄپ رںگّ والھی پھَۄںٹ چُݨ سکدا ہَے پر اُسدی چال ڈھال اُہۄ ہی رہِںدّی ہَے۔ ناں کۄئی بھمبّلبھُۄشا اتے ناں ہی دِماگ اُتّے کۄئی اݨلۄڑا بھار٬ ناں ہی سُۄچنا وِچّ گڑبڑ دا ڈر اتے ناں ہی پھَۄںٹ کنورٹراں دی تِگڑمباذی۔ اپھسۄس کِہ اسِیں اںگّریذی دے ماڈل تۄں وی کۄئی سبک نہِیں سِکھِّیا۔

اجّ جے کِسے کھۄجی نیں جے کۄئی پںجّابی دا پرۄجَیکّٹ ارمبھّ کرنا ہۄوے تاں اُہ سِدھّا ہی دُبِدھا وِچّ پھس جاںدا ہَے کِہ اِنہاں انیک پںجّابی پھَۄںٹاں وِچّۄں بھوِکھّ دی کِہڑی پھَۄںٹ ہۄویگی؟ تے اُہ کِس وِچّ آپݨا کمّ کرے۔ پںجّابی دے اخبار٬ مَیگذِین٬ کِتاباں آدِ وکھّۄ وکھّرِییاں پھَۄںٹاں وِچّ چھپدے ہن۔ لیکھک بھںوّلبھُۄسے وِچّ ہن کِہ اُہ کِس پھَۄںٹ وِچّ کمّ کرن اتے کِس وِچّ بھیجݨ۔ چھاپکاں نُۄں وکھّرا پُیاڑا پِیا ہۄئِیا ہَے کِہ اُنہاں دی سںسّتھا وِچّ وکھّۄ وکھّرِییاں پھَۄںٹاں وِچّ سمگّری آ رہی ہَے اُہ اُنہاں نُۄں کِویں اِکّ وِچّ بدلی کرن۔ پھَۄںٹ کنورٹر تِیار کرن والھے ڈھیراں دے ڈھیر دھن مںگّدے ہن۔ کئی ویر اُنہاں دے پرۄگرام پُۄرا سہی کمّ وی نہِیں کردے۔

پںجّابی بھاشا دے اکھّراں لئی کمپِّئۄُٹری کۄڈاں دا نِردھارن کرنا کیول اتے کیول پںجّاب سرکار دا پھرذ ہَے۔ پر ہر پںجّابی سرکار پھرذاں دی تھاں آپݨِییاں گرذاں وِچّ اُلجھی رہی ہَے جاں پھِر الگرذاں دے ڈھہے چڑھی ہۄئی ہَے۔ نہِیں تاں کی کارن ہَے کِہ 1988 تۄں لَے کے اجّ تِیکر کِسے وی ساشک نیں اِہ نیک کمّ کرن سبںدھّی نہِیں سۄچِیا۔ جِس لئی کۄئی بہُتے دھن دی وی لۄڑ نہِیں ہَے۔ جے لۄڑ ہَے تاں کیول اِکّ سُچّے من دی لۄڑ ہَے۔ ساڈے لِیڈراں اتے سرکاری ادھِکارِییاں تے کرمچارِییاں کۄلھ سُچّے من دا سدا ٹۄٹا ہی رِہا ہَے۔

2003 دے ارمبھّ وِچّ وِدِّیا دے مُکھّ سکتّر اَینّ اَیسّ رتن اتے تکنِیکی مُکھّ سکتّر سردار کلسی دی ہاجری وِچّ اِس نیک کارج نُۄں سمپُّۄرن کرن دا یتن کِیتا گِیا سی۔ جِس نُۄں کُجھّ کُ کھُدگرذ سکھسِیئتاں ولّۄں نِجی ہِتاں کارن٬ مِلی بھُگت اُسار کے تارپِیڈُۄ کر دِتّا گِیا۔ جدۄں کِہ سمیں دی لۄڑ سی نِجّ تۄں اُپّر اُٹھّکے بھوِکھّ مُکھی نِرنے لَیݨ دی۔

اِس سِلسِلے وِچّ کمّ کردِیاں جاݨکاری وِچّ آئِیا کِہ دِلّی دربار ولّۄں ہِںدّی نالھ تال میل بٹھائُݨ لئی پںجّابی لئی نِردھارت کِیتے گئے کۄڈاں اُتّے ہی پںجّاب سرکار نیں آپݨی منذُۄری دی مۄہر لائی ہۄئی ہَے۔ اتے اِس تۄں کیول بھاشا وِبھاگ ہی جاݨُۄں ہَے۔ اِس سبںدھّی اِتھّے کُجھّ نُکتے دھِیان یۄگ ہن:

1. ہر بھاشا دا ہی وِدھی وِدھان آپݨا اتے نِویکلا ہُںدّا ہَے۔ کۄئی وی دۄ بھاشاواں اِکّ دُۄسری دے سماناںتر نہِیں چلّدِییاں۔ جدۄں کمپِّئۄُٹر بھارت دی ہر بھاشا نُۄں دُۄسری بھاشا وِچّ لِپِّییاںتر کرن دے سمرتھّ ہَے٬ پھِر اِنہاں نُۄں اِکّ دُۄجی نالھ نُۄڑِیا کِئۄں جاوے؟ کِئۄں ناں ہر بھاشا دِییاں سمراتھاواں اتے سِیماواں نُۄں دھِیان وِچّ رکھدِیاں مُۄل وِچّ اُسدا شُبھاء کائِم رکھِّیا جاوے۔

2. جے پںجّابی لئی اِہ کۄڈ نِردھارن دِلّی دربار نیں آپݨی شکتی دی ورتۄں کردِیاں کر ہی دِتّا ہَے۔ اتے پںجّاب نیں آپݨی کِسے مجبُۄری بس اِس نُۄں سوِیکار وی کر لِیا ہَے۔ پھِر اِس نُۄں کھُلّہکے لۄکاں ساہمݨے کِئۄں نہِیں لِیاںدا جاںدا؟ اِس دا لۄڑِیںدا پرچار کِئۄں نہِیں کِیتا گِیا۔ چۄر دی ماں کۄٹھی وِچّ مُۄںہ کِئۄں رکھِّیا گِیا؟ سرکار آپݨے گُݨ گاݨ لئی تاں کرۄڑاں رُپئے اَیڈاں تے کھرچ کر سکدی ہَے کی اُہ اِس اتی ذرُۄری جاݨکاری نُۄں لۄکاں تِیکر پہُںچّائُݨ لئی تھۄڑا بہُتا دھن نہِیں سی کھرچ کر سکدی؟

3. اِہ ٹھِیک ہَے کِہ نِجّی کھیتر وِچّ ہر کِسے نُۄں آپݨی اِچھّا دا یںتّر ورتݨ دی کھُلّہ ہۄ سکدی ہَے۔ اتے آپݨے گھر وِچّ کۄئی کُجھّ وی کرے۔ پر سرکار نیں آپݨے سرکاری ادارِیاں وِچّ اِنہاں پھَیسلائے گئے کۄڈاں نُۄں لاگُۄ کِئۄں نہِیں کِیتا؟ جِس وِچّ شامِل ہن سرکار دے اُپّر تۄں لَے کے ہیٹھاں تِیکر سارے سرکاری دپھتر٬ سارِییاں یُۄنِیورسِٹِییاں٬ بھاشا وِبھاگ٬ بھاو سکتّریت تۄں لَے کے مال پٹواری دے دپھتر تکّ۔ اسل وِچّ ساڈا بابا آدم ہی نِرالا ہَے۔ ساڈی سرکاری وِدھی وِچّ کۄئی وی کِسے لئی جُیاب دیہ نہِیں ہَے۔ ہر پاسے ہی کھائۄ اتے کھاݨ دِئۄ دا سُۄتر چلّ رِہا ہَے۔

4. سرکاری پراپت اَیڈاں والھے اخباراں ادارِیاں تکّ اِہ کۄڈ کِئۄں نہِیں لاگُۄ کِیتے گئے؟ ٹائیِپ دے سارے سرکاری ٹَیسّٹاں وِچّ اِہ کۄڈ ورتݨے ذرُۄری کِئۄں نہِیں کِیتے گئے۔

جے اِس نِرنے اُتّے وی پںجّاب سرکار سہی کدم چُکّ لَیںدی تاں اجّ پںجّابی دے اکھّر کۄڈ اِکّ ہۄئے ہُںدّے اتے پںجّابی کمپِّئۄُٹر دِییاں بہُت سارِییاں سمسِّیاواں آپݨے آپ ہلّ ہۄ گئیِیاں ہُںدِّییاں۔ جے کۄئی اِنہاں وِچّ کمِییاں ہن٬ جۄ اسل وِچّ٬ بہُت ہن٬ اُہ وی ہُݨ تِیکر دُۄر ہۄ گئیِیاں ہُںدِّییاں۔

سۄ اِس بہِس تۄں سپشٹ ہۄ جاںدا ہَے کِہ پںجّابی کۄڈاں دے نِردھارن وِچّ سوارتھی لاوی کِتنی شکتِیشالی ہَے اتے اساڈے آگُۄ اتے ادھِکاری اِس بہُت ہی ذرُۄری مُدّے سبںدھّی کِئۄں اِتنے لاپرواہ ہن جاں کِئۄں اُہ جاݨ بُجھّ کے اِس اُتّے اکھّاں مِیٹِیں بَیٹھے ہن؟ جۄ اسِدھّے رُۄپ وِچّ اُس وِشیش لابی دا پکھّ پُۄرن والھی ہی گلّ ہَے۔

یاد رہے کِہ کِسے وی پھَۄںٹ دے جِنّے وی وکھّرے وکھّرے سرُۄپ ہۄݨگے اُہ اُسدا مِیری گُݨ ہَے۔ اتے کِسے بھاشا دے کۄڈاں دا وکھریواں اُس لئی اِکّ کۄہڑ دا کمّ کردا ہَے۔ جۄ اِس ترہاں ہُںدّا ہَے جِویں کِسے سَۄ مِیٹر دے سپرِںٹّر دے پَیراں وِچّ بھاری بیڑِییاں پا کے پھِر اُسنُۄں دَۄڑاں وِچّ شامل کر دِتّا جاوے۔ نِسچے ہی اِس ہالت وِچّ اُہ بھاشا ناں تاں اُنّتی دی دَۄڑ وِچّ شامل ہۄ سکدی ہَے اتے ناں ہی کۄئی ماݨ کرن یۄگ پراپتی ہی کر سکدی ہَے۔ تیذ تۄں تیذ وِئکتی نُۄں وی جے کِسے مُردے نالھ نُۄڑ دِتّا جاوے٬ مُردا تاں اُسدے برابر اُٹھّکے دَۄڑن تۄں رِہا۔ سگۄں اتی تیج وِئکتی وی آپݨی گتی گھٹائُںدا گھٹائُںدا گتی ہِیݨ ہۄ جِیوت مُردا ہۄ جاویگا۔

سۄ جے اسِیں پںجّابی کمپِّئۄُٹر لئی کِسے اِکّ مِیاری کۄڈاں دا نِرنا چھیتی ناں کِیتا تاں ساڈے پںجّابی کمپِّئۄُٹر دا پِچھڑیواں پتھّر اُتّے لِیک ہَے۔

پںجّابی کمپِّئۄُٹر دے بھوِکھّ دے چِںتّکاں نُۄں اِس مُدّے نُۄں پہِل دے آدھار اُتّے ہلّ کرنا ہۄویگا۔ سوارتھی اتے اکھَۄتی پںجّابی دے مُدئی جۄ سمرتھا دے کِسے ناں کِسے ڈںڈّے نُۄں ہتھّ پائی بَیٹھے ہن جاں جِنہاں دی کِسے پدھّر تِیکر نِجّی پہُںچّ ہَے٬ نالھۄں پںجّابی کمپِّئۄُٹر دا وڈّا وَیری ہۄر کۄئی نہِیں ہۄ سکدا۔

اِکّ اِہ وی ذرُۄری نُکتا پچھانݨ دی لۄڑ ہَے کِہ پںجّابی بھاشا دے اکھّراں دے کۄڈاں نُۄں مِیاری کرنا اتی اوشّک ہَے۔ تاں ہی اُہ ٹکشالی پھَۄںٹ اکھوا سکیگی اتے بھوِکھّ دے مائرکا مارن والھے ہِمّتی وِئکتی بیجھِجک اُس وِچّ آپݨا کمّ کر سکݨگے۔ رِہا اُس لئی کِیء بۄرڈ بنائُݨ دا کمّ اُہ تے کِسے دا وی کھبّے ہتھّ دا کمّ ہَے۔ چاہے تُسِیں اُسنُۄں رمِںگّٹن دے ہِساب ٹائیِپ کر لوۄ چاہے سبھ تۄں ڈھُکویں پھۄنَیٹّک دے ہِساب۔ اُہ پھَۄںٹ رہیگی آپݨی اِکّۄ ہی سُکھاوِیں چال اُتّے٬ چاہۄ اُسنُۄں اِںگلَیںڈ وِچّ پڑھ لوۄ تے چاہے پۄلَیںڈ وِچّ٬ اتے چاہے پںجّاب٬ پاکِستان٬ امرِیکا٬ کنیڈا٬ آسٹریلِییا وِچّ۔

اگّے گلّ تۄری جاںدی ہَے پںجّابی ورڈ پرۄسَیسّر دی۔ اِس دا ہۄݨا وی اُتنا ہی ذرُۄری ہَے۔ اِسدی لۄڑ اِس کرکے نہِیں انُبھو کِیتی جا رہی کِئُںکِہ ساڈے کۄلھ مائیِکرۄ سَۄپھٹ دا وِشوی ورڈ پرۄسَیسّر ہَے۔ جِس کرکے بہُتے اِس وِچّ کمّ کردے ہن۔ نہِیں تاں جدۄں کۄئی ’پیذ میکر‘ وِچّ کمّ کرکے کِسے دُۄسرے نُۄں بھیجدا ہَے تاں وسُۄلی کۄلھ وی ’پیذ میکر‘ دا ہۄݨا ذرُۄری ہۄ جاںدا ہَے۔ اُسدی گَیر ہاذری وِچّ مسَۄدا ٹھِیک نہِیں پڑھِیا جاںدا۔ پر اجیہے پبلِشِںگّ پرۄسَیسّر ہن کُجھّ کُ ہی جِویں کِہ ’پیذ میکر‘, ’کُیارک اَیکّسپْرَیسّ‘, ’کۄرل ڈرا‘, اۄپن آپھِس آدِ۔ وَیسے تاں اِہ پرۄگرام ورڈ پرۄسَیسِّںگّ لئی نہِیں بݨے۔ سگۄں اِہ تاں پبلِشِںگّ لئی ہن۔ پھِر وی اِنہاں وِچّ کمّ وی ہۄ رِہا ہَے اتے آدان پردان وی۔

لۄڑِیںدی اِس دِشا وِچّ کمّ گُردُیارا راڑا ساہِب (کرمسر) دے بھائی ساہِب بلجِںدّر سِںگھّ ہۄراں نیں وی کِیتا ہَے۔ پر ورتۄں یۄگ اُتّم کارج کرن دا سِہرا پںجّابی یُۄنِیورسِٹی پٹِیالا اتے اُسدے پرۄپھَیسّر گُرپْرِیت سِںگھّ لہِل نُۄں جاںدا ہَے۔ اُنہاں ولّۄں تِیار کِیتا گِیا ’اکھّر‘ پںجّابی ورڈ پرۄسَیسّر٬ سچّ مُچّ ہی پںجّابی بھاشا لئی اِکّ وردان سِدھّ ہۄ سکدا ہَے۔ اُہنُۄں نِرکھ پرکھ کے پںجّابی یُۄنِیورسِٹی پٹِیالا اتے سردار لہِل دے ستِکار وِچّ ملّۄ ملّی سِر جھُک جاںدا ہَے۔ کاش پںجّاب دِییاں ہۄر یُۄنِیورسِٹِییاں وی اجیہے ہمبھّلے مارن۔ اِس نُۄں پںجّاب سرکار ولّۄں پںجّاب دے سارے سرکاری ادارِیاں وِچّ ورتݨ دا چھیتی ہی سرکاری ہُکم جاری ہۄ جاݨا چاہِیدا ہَے۔ اِہ میری اِچھّا ہَے۔ اِس وِچّ سُبِدھا ہَے:

1. پںجّابی٬ ہِںدّی٬ اُردُۄ اتے اںگّریذی لِکھݨ دی۔

2. پںجّابی اںگّریذی دے شبد جۄڑ چَیکّ کرن دی۔

3. پںجّابی اںگّریذی ارتھ اتے شبدجۄڑ کۄش۔

4. اںگّریذی پںجّابی ارتھ اتے شبدجۄڑ کۄش۔

5. پںجّابی دے سم ارتھی اکھّراں دا بھںڈّار۔

6. بہُ ورتۄں والھِییاں پھَۄںٹا دے اِکّ دُۄجے وِچّ پرِیورن دا پربںدھّ۔

7. سُۄچِییاں نُۄں پںجّابی بھاو اُ٬ ا٬ اِ آدِ انُسار چھاںٹݨ دا پربںدھّ۔

بھاویں کِہ اِس ورڈ پرۄسَیسّر وِچّ اجے کُجھّ کُ چھۄٹے مۄٹے سُدھاراں دی لۄڑ ہَے۔ جۄ پںجّابی یُۄنِیورسِٹی نیں سَۄکھِیاں ہی کروا لَیݨے ہن٬ پھِر وی اِہ پںجّابی دِییاں بہُت سارِییاں لۄڑاں پُۄرِییاں کرن دے سمرتھّ ہَے۔ وڈّی گلّ اِہ کِہ سںسّار پرسِدھّ مائیِکرۄ سَۄپھٹ ورڈ پرۄسَیسّر نال اِہ ’اکھّر‘ آڈھا نہِیں لائُںدا سگۄں اُس نالھ پُۄرے تال میل وِچّ ہَے۔

پںجّابی یُۄنِیورسِٹی پٹِیالا اتے پرۄپھَیسّر گُرپْرِیت سِںگھّ لہِل دے اِس شُبھ یتن اتے سہی دِشا ولّ پہِلے کدم نُۄں سَۄ سَۄ پرنام۔

بیشکّ وکھّۄ وکھّرِییاں پھَۄںٹاں دے نِرماتاواں دے یتن اجّ اِکّ دُۄجے دے وِرۄدھ وِچّ ڈٹ کھڑۄڑے ہن پھِر وی اُنہاں دی کِیتی مُڈھلی گھالݨا دی پرشںسّا کِیتی ہی بݨدی ہَے۔ اجّ جۄ کُجھّ وی اسِیں کمپِّئۄُٹر نالھ پںجّابی وِچّ کر رہے ہاں اِہ سارا اُنہاں دی کِیتی کِیمتی کمائی دا ہی سِٹّا ہَے۔ اِس دِسا ولّ جِس اِکلّے وِئکتی نیں سبھ تۄں ودھّ اتے مہان یۄگدان پائِیا ہَے اُہ ہَے ڈاکٹر کُلبِیر سِںگھّ تھِںدّ اَیمّ. ڈی. (کَیلیپھۄرنِییاں)۔ اُنہاں نیں آپݨے اتے آپݨی سردارنی دی ورتۄں لئی پہِلۄں پںجّابی دی ’امّْرِت لِپّی‘ تِیار کِیتی اتے اِس نُۄں کرم کھیتر وِچّ اُتارِیا۔ پھِر اُنہاں نیں اِس نُۄں سُورتۄں دے یۄگ اتے اِس وِچّ رہِ گئیِیاں کمِییاں دُۄر کرن لئی اِس وِچّ اجّ تِیکر نِرںتّر سُدھار کِیتا تے ہُݨ وی کر رہے ہن۔ سُدھاراں دا پَیںڈا تہِ کردی ہۄئی اُنہاں دی ’امّْرِت لِپّی‘, امّْرِت لِپّی 2, امر بۄلی٬ گُرباݨی٬ انمۄل٬ سمتۄل آدِ راہِیں ڈی آر چاترِک (بھائی وِیر سِںگھّ دے وذِیر پرَیسّ امّْرِتسر وِچّ سِکّے دے پہِلے پںجّابی شبد بنائُݨ والھے مشہُۄر کوی دھنی رام چاترِک دے ناں تے تِیار کِیتی گئی پھَۄںٹ۔) تِیکر پہُںچّی ہَے۔ جۄ وَیبّ سائیِٹاں لئی بہُت ہی ڈھُکوِیں اتے پرچلّت ہَے۔

پںجّابی دِییاں بہُت سارِییاں وَیبّ سائیِٹاں نیں وی پںجّابی کمپِّئۄُٹر دی لۄڑ اتے سمرتھّا وِچّ ڈھیر سارا وادھا کِیتا ہَے۔ جۄ میرے گِیان دھِیان وِچّ پںجّابی دِییاں وَیبّ سائیِٹاں ہن٬ اُنہاں دے ناں ہن: لِکھاری ڈاٹ اَۄرگ/لِکھاری ڈاٹ کام٬ 5آبی ڈاٹ کام٬ بدھّنی ڈاٹ کام٬ نِسۄت ڈاٹ کام٬ سِکھّ نَیٹّ ڈاٹ کام٬ اِںڈۄ کَینیڈِیئن ڈاٹ کام٬ اجِیت وِیکلی ڈاٹ کام٬ ساںجھ سویرا ڈاٹ کام٬ خبرناما ڈاٹ کام٬ پںجّابی پۄسٹ ڈاٹ سِیئے٬ ہمدرد ڈاٹ کام٬ اجِیت جلںدھّر ڈاٹ کام٬ گلۄبل پںجّابی ڈاٹ کام٬ راڑا ساہِب ڈاٹ کام اتے بہُت سارِییاں ہۄر۔

گُرمُکھی شاہمُکھی پرِیورتن دا کمّ میرے (کِرپال سِںگھّ پنُّۄں) ولّۄں دۄ کُ سال دی مِہنت پِچھّۄں 2000 دے کرِیب ہۄںد وِچّ لِیاںدا گِیا سی۔ اتے اِس دی پردرشݨی پںجّابی یُۄنِیورسِٹی پٹِیالا٬ بھاشا وِبھاگ پٹِیالا٬ پںجّاب ٹَیکّسٹ بُکّ بۄرڈ چںڈِّیگڑھ آدِ وِچّ کِیتی گئی۔ جۄ ہُݨ لگّ پگّ سمپُّۄرنتا نُۄں پہُںچّ گِیا ہَے۔ اِس اُتّے ڈاکٹر گُرپْرِیت سِںگھّ لہِل نیں وی کمّ کِیتا ہَے اتے ہُݨ اِںگلَیںڈ دی اِکّ یُۄنِیورسِٹی وِچّ ورِںدّر کالِییا اتے گُلام اوّاس وی کر رہے ہن۔ اِس سبںدھّی لاہَۄر دے وِچّ وی اِکّ سںسّتھا ستھاپت ہۄ چُکّی ہَے۔ سۄ اِس پاسے ہُݨ اِکّ نِگّر کمّ ہۄ رِہا ہَے۔ میرے ولّۄں چار کِتاباں (’سُراں دے سَۄداگر‘ اِکبال ماہل٬ ’دۄ ٹاپُۄ‘ جرنَیل سِںگھّ کہاݨِیکار٬ ’رُۄہ دا انُواد‘ تے ’لۄہِئۄں پارس‘ دۄویں کانا سِںگھّ پۄٹھۄہارن) شاہمُکھی وِچّ کنورٹ کرکے پاکِستان بھیجِییاں جا چُکِّییاں ہن۔ کے آسِپھ شاہکار ولّۄں بھیجے گئے کئی لیکھ شاہمُکھی تۄں گُرمُکھی وِچّ میرے ولّۄں بدل کے کئی پںجّابی اخباراں جِویں اجِیت وِیکلی ٹۄراںٹۄ٬ پںجّابی ٹْرِبِئۄُن چںڈِّیگڑھ٬ اجِیت جلںدھّر وِچّ چھپ چُکّے ہن۔ گُرُۄ گرںتھّ ساہِب شاہمُکھی وِچّ کنورٹ کِیتا گِیا ہَے۔ مہان کۄش نُۄں کنورٹ کرن دی کاغجی کاروائی پُۄری کِیتی جا رہی ہَے۔

مَینُۄں پُۄرن نِشچا ہَے کِہ چھیتی ہی گُرمُکھی شاہمُکھی دِییاں رچناواں دا کمپِّئۄُٹر راہِیں ادل بدل وپارک پدھّر اُتّے آم ہۄݨ لگّ پئِگا۔

پںجّابی کمپِّئۄُٹر اُتّے کئی پرکار دے رِسرچ ٹُۄل بݨائے اتے پائے گئے ہن اتے ہۄر پائے جا رہے ہن۔ گُرُۄ گرںتھّ ساہِب دی وِیاکھِیا اتے ارتھاں سبںدھّی٬ گُرُۄ گرںتھّ ساہِب وِچّ ہوالا دیݨ لئی سمگّری تِیار کرن لئی ڈاکٹر کُلبِیر سِںگھّ تھِںدّ نیں مہان کمّ کِیتا ہَے۔ جۄ سْرِیگرںتھّ ڈاٹ کام اُپّر دیکھِیا جا سکدا ہَے۔

راڑا ساہِب والھے بھائی بلبِںدّر سِںگھّ نیں مہان کۄش نُۄں کمپِّئۄُٹر دے ہاݨ دا کِیتا۔ ہُݨ اُس وِچّ بہُت سارے وادھے کرکے اجیہا سرچ اِںجݨ تِیار کِیتا ہَے جِس نالھ گُرُۄ گرںتھّ ساہِب٬ بھائی گُرداس دِییاں واراں اتے کبِتّاں دی شبد اتے پںکّتی تلاش بہُت ہی سَۄکھی ہۄ گئی ہَے۔ اِہ سارے پرۄگرام کِسے وی کِیمت تۄں بِناں ہی ’اِکّ تیراں ڈاٹ کام‘ تۄں ڈائۄُن لۄڈھ کِیتے جا سکدے ہن۔ اِسدا وِگِیاپن ادارا ’اجِیت جلںدھّر‘ نیں 15% دی رِیائِتی در اُتّے دۄ ہپھتے لئی آپݨی وَیبّ سائیِٹ اُتّے لائِیا ہَے۔

وَینکُۄور (سری) والھے ڈاکٹر رگھبِیر سِںگھّ بَیںس جی نیں دہاکے دی مِہنت کرکے سِکھّ اِنسائیِکلۄپِیڈِییا تِیار کِیتا ہَے۔ جۄ پںجّابی کمپِّئۄُٹر وِچّ اتھکّ گھالݨا اتے آرتھک کُربانی دی نِویکلی اُداہرن ہَے۔

ڈاکٹر نِرمل سِںگھّ لامبڑاں تۄں جاݨکاری پراپت ہۄئی ہَے کِہ کھڈُۄر ساہِب وِکھے بابا سیوا سِںگھّ اتے ڈاکٹر رگھبِیر سِںگھّ سری نیں مِل کے اِکّ سِکھّ مِئۄُجِیئم تِیار کِیتا ہَے۔ جۄ سمُچّے تَۄر اُتّے کمپِّئۄُٹرائیِذڈ ہَے۔ جِس وِچّ اِکّ رۄبۄ بھائی ساہِب آپ تُر پھِرکے سِکھّ اِتہاس سبںدھّی لۄڑِیںدی جاݨکاری درشکاں نُۄں دِںدّے ہن۔ ڈاکٹر نِرمل سِںگھّ دی سُۄچنا انُسار اِہ سِکھّ مِئۄُذم دے درشن کرنے آپݨے آپ وِچّ وڈبھاگی ہۄݨا ہَے۔

پٹِیالا دے پرۄپھَیسّر پْرِیتم سِںگھّ ہۄراں نیں دسِّیا ہَے کِہ امرِیکا وِچّ سردار جۄگِںدّر سِںگھّ آہلُۄوالِییا ہۄراں نیں اِکّ سںسّتھا بݨائی ہۄئی ہَے۔ جۄ سِکھّ اِتہاس دے کھرڑِیاں نُۄں سمبھّالݨ لئی لۄڑِیںدی آرتھِک سہائِتا جُٹا سکدی ہَے۔ اُنہاں نیں پرۄپھَیسّر ساہِب دے گھر وِچّ اِکّ ورکشاپ چالُۄ وی کِیتی ہۄئی ہَے۔ جِتھّے اِکّ کُلّ وکتی سٹَینۄگراپھر ہتھّ لِکھتاں نُۄں سکَین کرکے سِیڈِییاں اُتّے سمبھّال رِہا ہَے۔ پرۄپھَیسّر پْرِیتم سِںگھّ ہۄراں دی نِجّی اتے کِیمتی لائِبریری کِسے سںسّتھا دی سمبھّالھ لئی کِسے کدردان دی اُڈِیک کر رہی ہَے۔

ڈاکٹر گُرچرن سِںگھّ پٹِیالا نیں گُرُۄ گرںتھّ ساہِب دے دس ہتھّ لِکھتی سرُۄپاں نُۄں تِنّ سِیڈِییاں وِچّ سمبھّالھ لِیا ہَے جِنہاں نُۄں اُہ پہِلی مئی 2004 نُۄں رِیلِیذ کر رہے ہن۔

سںسّار پرسِ ّارتھ ساشتری سردار سردارا سِںگھّ جی دے لڑکے جنمیجا سِںگھّ جَۄہل نیں وی پںجّابی کمپِّئۄُٹر دی پرگتی سبںدھّی کاپھی کمّ کِیتا ہَے۔

اجّ کلّہ لگّپگّ ہر اجۄکے اگاںہودھُۄ سکُۄل وِچّ کمپِّئۄُٹر دی پڑھائی ذرُۄری کر دِتّی گئی ہَے۔ بہُت سارے کالج اِس پاسے ولّ وِشیش دھِیان دے رہے ہن۔ امروِیر سِںگھّ شیرگِلّ یادگاری کالج مُکںدّپُر دے پیںڈُۄ کالج وِچّ اِکّ درسݨی کمپِّئۄُٹر بلاک اُسارِیا گِیا ہَے۔ آس ہَے کِہ اِہ کالج آپݨی روائِت دے انُسار اتے آپݨے سُہِرد پربںدھّکاں دی مانوی دیکھ ریکھ وِچّ کمپِّئۄُٹر دی پڑھائی وِچّ وی ماݨ کرنیۄگ پِرتاں پائِگا۔

یاد رہے کِہ پںجّابی کمپِّئۄُٹر نُۄں آپݨے اگلے پَیںڈے اُلِیکݨ لئی اُس کۄلھ اِکّ بہُت ودھِییا رۄل ماڈل ہَے اںگّریذی دا کمپِّئۄُٹر۔

پںجّابی ساہِتکار وی کمپِّئۄُٹر دی ورتۄں کرن ولّ ہُݨ کاپھی رُچِت ہۄ رہے ہن۔ کِئُںکِہ بھوِکھّ وِچّ کۄئی وی ساہِتکار کمپِّئۄُٹر اپنائے بِناں سمیں دا ہاݨی ساہِتکار نہِیں رہِ سکدا۔

پںجّابی دے لگّ پگّ سارے دے سارے اخبار اتے پرچے اجّ کلّہ کمپِّئۄُٹر اُتّے تِیار ہۄ رہے ہن۔ اجیہے واتاورن نیں کمپِّئۄُٹر جانݨ والھِیاں لئی بہُت سارِییاں جَۄباں کھۄہل دِتِّییاں ہن۔ اجِیت جلںدھّر دے دپھتر وِچّ کمپِّئۄُٹراں اتے اُنہاں اُتّے کمّ کرن والِیاں دی اِکّ وڈّی گِݨتی دیکھ کے٬ پںجّابی کمپِّئۄُٹر دا بھوِکھّ کاپھی اُجلا دِکھائی دِتّا۔ بہُت سارے وِئکتی کمپِّئۄُٹر راہِیں آپݨے گھر بَیٹھ کے ہی نِجّی کار وِہار چلا رہے ہن۔ ٹۄراںٹۄ وَینکُۄور دے ہر پںجّابی اکھبار نیں پںجّاب وِچّ آپݨا نِجّی دپھتر کھۄہلِیا ہۄئِیا ہَے۔

کمپِّئۄُٹر دے کمّ کرن دی گتی ہر دِن ہۄر تیذ اتے ہۄر تیذ ہۄ رہی ہَے۔ کہِںدّے ہن کِہ ہر ڈیڈھ سال پِچھّۄں اِس دی رپھتار پہِلاں نالھۄں دُگّݨی ہۄ جاںدی ہَے۔ اِس دا سائیِج گھٹ رِہا ہَے۔ اِس دی کِیمت وِچّ کمی ہۄ رہی ہَے۔ جاپدا اِہ ہَے کِہ چھیتی ہی کمپِّئۄُٹر ہر آم کھاس دی پہُںچّ وِچّ آ جائِگا۔ اِس نالھ ہر گھر وِچّ کمپِّئۄُٹر ہۄویگا اتے ہر گلھی مۄڑ اُتّے کمپِّئۄُٹر نالھ سبںدھّت کۄئی ناں کۄئی دُکان ہۄویگی۔ اِس نالھ انیک نَۄجُیان کمّ نالھ جُڑ سکݨگے اتے دیس بدیس دی سیوا وِچّ آپݨا یۄگدان پا سکݨگے۔

پںجّابی کمپِّئۄُٹر سبںدھّی ہۄئے پِچھلے کمّ ولّ جے جھات مارِیئے تاں سپشٹ دِکھائی دے جاںدا ہَے کِہ اِس وِچّ بہُتا یۄگدان نِجّی ہِمّتِییاں دا ہی ہَے۔ اِس سبںدھّی پںجّاب سرکار دی سیدھ جاں سۄچ ناںہ دے برابر ہَے۔ اِسے کارن کرکے پںجّاب وِچّ اجّ پںجّابی کمپِّئۄُٹر دی کۄئی تکڑی سںسّتھا اتے کارۄبار اُبھّر کے نہِیں آئِیا۔ پںجّاب وِچّ کمپِّئۄُٹر دی سِکھلائی پراپتِییاں نُۄں جاں تاں باہرلے مُلک کمّ دے رہے ہن جاں پھِر لۄڑوںدّ دِلّی٬ بںگّلَۄر اتے ہَیدراباد ولّ دیکھ رہے ہن۔ ساڈے راجنِیتک٬ دھارمِک آدِ آگُۄیاں دا سہی ارتھاں وِچّ لۄکاں نُۄں لُٹّݨ جاں پھِر آپݨے سکے سۄدھرِیاں نُۄں گپھّے بکھشݨ اتے اُنہاں نُۄں لُٹّݨ کُٹّݨ دی راجنِیتی وِچّ ستھاپت کرن ولّ ہی دھِیان ہَے۔ اُنہاں ناں تے پںجّاب نُۄں دُۄسرا کَیلیپھۄرنِییاں بݨائِیا ہَے تے ناں ہی مہاراجا رݨجِیت سِںگھّ ورگا ساپھ سُتھرا٬ پاردرسی راج دِتّا ہَے۔ اُنہاں لۄکاں نُۄں رںگِّین سُپنِیاں وِچّ اُلجھا کے آپݨے سوارتھی اتے بھرپُۄر لُٹّ مچائُݨ دے سُپنے ساکار کِیتے ہن۔ اُنہاں کۄلھۄں پںجّابی کمپِّئۄُٹر سبںدھّی اُسارُۄ نِرنِیاں دی آس کرنا اِلّہ دے آلہݨے وِچّ ماس دی آس رکھّݨ دے تُلّ ہَے۔

نِجّی سَیکٹر وی اِس تاک وِچّ ہَے کِہ پںجّابی کمپِّئۄُٹر اُتّے کمّ کۄئی ہۄر کرے اتے اُسدا لابھ اُہ اُٹھا لوے۔ اُہ سمرتھّا ہۄݨ تے وی اِس پاسے دھن لائُݨ لئی تِیار نہِیں ہن۔

پںجّابی کمپِّئۄُٹر دا بھوِکھّ اگّے لِکھے چار مُکھّ دھِراں دے ہتھّ سۄچِیا جا سکدا ہَے:

1. پںجّاب سرکار جاں اِس دے اںگّ

2. سِکھّی نالھ سبںدھّت آدارے

3. پںجّابی نالھ پِیار کرن والھے سرمائیدار۔

4. نِجّی یتن۔

اِس وِچّ کۄئی وی شکّ نہِیں ہَے کِہ پںجّابی کمپِّئۄُٹر نُۄں بھوِکھّ دا ہاݨی بنائُݨ دے پںجّاب سرکار پُۄرن تَۄر اُتّے سمرتھّ ہَے۔ اُس کۄلھ لۄڑِیںدے سادھن وی ہن اتے شکتی وی۔ پںجّاب سرکار اِہ کمّ کر سکدی ہَے:

سبھ تۄں پہِلۄں پںجّابی کمپِّئۄُٹر دے ہِت وِچّ جاݨ والھے نِرنے لَے سکدی ہَے اتے اُنہاں نُۄں پُۄرے پںجّاب وِچّ لاگُۄ کر سکدی ہَے۔ کِئُںکِہ اتِیت وِچّ پںجّاب سرکار نیں اِس سبںدھّی کُجھّ وی نہِیں کِیتا سۄ اجّ دِییاں ہالتاں وِچّ اُس ولّۄں اگّے نُۄں کِیتے جاݨ دی وی کۄئی آس نہِیں رکھّݨی چاہِیدی۔ کلّہ نُۄں پںجّاب دِییاں راجنِیتک٬ آرتھک٬ سماجک آدِ ہالتاں اجّ نالھۄں ہۄر وی بِگڑن دی سمبھّاوناں بݨی ہۄئی ہَے۔ اِس دے نالھ نالھ جۄ لۄک سرکار دہاکِیاں تۄں آپݨی ماں بۄلی پںجّابی بھاشا لئی٬ بابجُۄد دھرنِیاں مرنِیاں دے٬ کُجھّ نہِیں کر سکی اُس ولّۄں پںجّابی کمپِّئۄُٹر دے بھوِکھّ لئی کُجھّ کرن دی کِویں آس رکھّی جا سکدی ہَے۔ اجیہِیاں مُدِّیاں وِچّ پںجّاب سرکار نُۄں اُسدے ہیٹھلے ادھِکاری وی دبکا مار دِںدّے ہن اتے اُپّرلا دِلّی دربار وی۔ سوارتھی پںجّاب سرکار اِنہاں دۄہاں دے دبکِیاں تۄں دبکدی ہَے۔ سرکار وِچّ کۄئی اِکّا دُکّا اُچّ ادھِکاری٬ جۄ آپݨے لۄکاں دے ہِتاں نُۄں پرنائِیا ہۄئِیا ہۄوے٬ ذرُۄر آپݨے پدھّر اُتّے پںجّابی کمپِّئۄُٹر دے بھوِکھّ وِچّ آپݨا یۄگدان پا سکدا ہَے۔ ساڈے کۄلھ جِسدی اِکّ ودھِییا اُداہرݨ, پںجّابی یُۄنِیورسِٹی دا اِس پاسے ولّ پائِیا گِیا مہان یۄگدان ہَے۔

نیک کمّاں لئی وسِیلِیا دی کدی وی گھاٹ نہِیں ہۄئِیا کردی۔ جے ہۄئِیا کردی ہَے تاں کیول اٹلّ اِچھّا شکتی دی گھاٹ ہۄئِیا کردی ہَے۔ یُۄنِیورسِٹِییاں وِچّ اُچیری وِدِّیا پراپت کرن والھِیاں دا اِکّ نِرںتّر پرواہ چلِّیا رہِںدّا ہَے۔ اُنہاں دے تھِیسس لئی پںجّابی کمپِّئۄُٹر سبںدھّی اُسارُۄ وِشے دے کے پںجّابی کمپِّئۄُٹر دے بھوِکھّ نُۄں رَۄشن بݨائِیا جا سکدا ہَے۔

کِسے وی مِشن دا٬ اُس دے اںدّر بھیڑِیئے دا بھیش بݨائی بَیٹھے شُبھچِںتّک٬ اُس دا سبھ تۄں ودھّ نُکسان کرِیا کردے ہن۔ سۄ نِگراناں نُۄں اجیہے سوارتھی تتّاں تۄں ساودھان رہِݨا چاہِیدا ہَے اتے پںجّابی کمپِّئۄُٹر نالھ سبںدھّت کارجاں نُۄں لاہیوںدّ بنائُݨا چاہِیدا ہَے۔ تاں کِہ اُہ لۄکاں دی رۄجی رۄٹی دا سادھن وی بݨ سکݨ اتے کلِیاݨکاری وی ہۄݨ۔ اِہ ناں ہۄوے کے کمپِّئۄُٹر سِکھِّئتاں دِییاں ہیڑھاں دِییاں ہیڑھاں ہتھّاں وِچّ ڈِگرِییاں پھڑی پھِردِییاں ہۄݨ پر اُنہاں دے متھّے وِچّ کُجھّ وی ناں ہۄوے۔ اِس نالھ پںجّابی کمپِّئۄُٹر دی بدنامی ہی ہۄویگی۔ جِویں کِہ اجّ کلّہ اَیمّ اے٬ پی اَیچّ ڈی٬ دِییاں ڈِگرِییاں دی ہۄ رہی ہَے۔

2. دھارمک ادارِیاں دی لِیلا وی تِنّ لۄک تۄں نِیاری ہَے۔ میرے ساہمݨے اجّ تِیکر کۄئی اِکّ ادھّ وی اجیہی اُداہرݨ نہِیں جِس وِچّ کِسے دھارمک ادارے٬ جِس کۄلھ آم لۄکاں دے دان دا اتھاہ ورتارا ہَے٬ نیں پںجّابی کمپِّئۄُٹر نُۄں اگّے تۄرن وِچّ کۄئی یۄگدان پائِیا ہۄوے۔ پںجّاب دی شْرۄمݨی دھارمک سںسّتھا شْرۄمݨی گُردُیارا پربںدھّک کمیٹی ولّۄں٬ جِس دا بجّٹ پںجّاب دے مِنی بجّٹ جِتنا ہُںدّا ہَے اتے کرۄڑاں وِچّ ہُںدّا ہَے٬ کۄئی پںجّابی کمپِّئۄُٹر دی بھلائی لئی یتن کِیتا ہۄوے٬ دِکھائی نہِیں دِںدّا۔

آپݨے نِجّی ہِتاں لئی کمپِّئۄُٹر راہِیں کِیتے پراپیگںڈّے نُۄں اسِیں یۄگدان نہِیں کہِ سکدے۔ پھِر پںجّاب دے ہر نگر وِچّ کۄئی ناں کۄئی سںتّ مہاتماں سِکھّی دے پرچار لئی اتے لۄکاں دے ادھار لئی یتنشِیل ہَے۔ اُنہاں ولّۄں اُسارِییاں گئیِیاں اِمارتاں اتے اُنہاں وِچّ لگّے سںگّمرمر دی چمک دمک تے اُنہاں کۄلھ ٹَۄپ کلاس دِییاں گھُۄکدِییاں کاراں تۄں اِہ سِدھّ ہۄ جاںدا ہَے کِہ اُنہاں دِیاں سیوکاں دی اُنہاں اُتّے پھُلّ کِرپا ہَے۔ اُنہاں سادھاں٬ سںتّاں٬ پھکِیراں نیں وی سِوائے آپݨے مُکھّ سیواداراں نُۄں مائِیا دے گپھّے بکھشݨ دے پںجّابی کمپِّئۄُٹر دی اُنّتی لئی کدی اِکّ دمڑی وی نہِیں کھرچی۔

اِسدا اِہ بھاو نہِیں کِہ دھرم دے پربھاو تھلّے پںجّابی کمپِّئۄُٹر نیں کۄئی پَیر اگّے نہِیں پُٹِّیا۔ اِس نیں بڑے پَیر اگّے پُٹّے ہن پر اُہ سارے دے سارے نِجّی یتناں نالھ سبںدھّت ہن۔ جِویں کِہ:

کَیلیپھۄرنِییاں دے ڈاکٹر کُلبِیر سِںگھّ تھِںدّ نیں گُرُۄ گرںتھّ ساہِب نُۄں کمپِّئۄُٹر وِچّ پائُݨ, اُنہاں دے ارتھ پںجّابی٬ ہِںدّی اتے اںگّریذی وِچّ دیݨ۔ گُرباݨی نُۄں سہی رُۄپ وِچّ پیش کرن لئی مہان یتن کِیتا گِیا ہَے۔ اُنہاں نیں سہِیۄگِییاں دے ساتھ سدکا لکھّاں ہی گُرباݨی دِییاں سِیڈِییاں مُپھت وںڈِّییاں ہن۔

راڑے والی سںسّتھا دے پرچارک بھائی بلجِںدّر سِںگھّ جی نیں نِجّی رُچی لَے کے گُرباݨی٬ بھائی گُرداس دِییاں باراں اتے کبِتّ دا تے ہۄر پُراتن دستاویذاں سمیت مہان کۄش دا مہان سرچ اِںجن تِیار کِیتا ہَے۔ تے اُسدِییاں سِیڈِییاں وی مُپھت وںڈِّییاں جا رہِییاں ہن۔ اُنہاں دا بھوِکھّ وِچّ سِکھّ دھرم اتے اِتہاس نالھ سبںدھّت ہۄر وی دُرلبھّ گرںتھّاں نُۄں کمپِّئۄُٹر اُتّے لَے آئُݨ دا اِرادا ہَے۔

پٹِیالے دے ڈھِلّۄں مارگ اُتّے ستھِت ساہِب سِںگھّ ٹرسٹ ولّۄں٬ ڈاکٹر گُرچرن سِںگھّ راہِیں سِکھّ دھرم دے گُیاچ رہے کِیمتی خذانے نُۄں٬ دِن رات اِکّ کرکے٬ نِرںتّر کمپِّئۄُٹر اُتّے سمبھّالݨ دا کارج کِیتا جا رِہا ہَے۔ اِہ ’ساہِب سِںگھّ ٹرسٹ‘ وی کُجھّ کُ مہاںرتھِییاں دا سِکھّ دھرم لئی آپݨے ولّۄں کُجھّ سارتھک کر جاݨ دا اِکّ نِجّی یتن ہَے۔ اِس لئی مائِیا سِکھّ دھرم دے پریمِییاں دی کمائی وِچّۄں ہی آ رہی ہَے۔

سری (وَینکُۄور٬ کَینیڈا) دے رگھبِیر سِںگھّ بَیںس نُۄں کَۄݨ نہِیں جاݨدا جِس نیں نِجّی تَۄر تے آپݨے اِشٹ اتے مِشن لئی آپݨے سارے سرۄت نِچھاور کر دِتّے۔ بھاویں کِہ کدے کدے سادا دالھ پھُلکے لئی وی اُس دے پروار نُۄں آتر ہۄݨا پِیا پر اُنہاں نیں آپݨا نویکلا تے کںڈِّیالا راہ نہِیں تِیاگِیا تے اُنہاں نیں سِکھّ اِنسائیِکلۄپِیڈِییا کمپِّئۄُٹر اُتّے تِیار کِیتا۔ (نۄٹ: اُنہاں دے شُبھچِںتّکاں ولّۄں اُنہاں دے آرتھک کھسارے پُۄرن دی سخت لۄڑ ہَے تاں کِہ اِس مہان یگّ وِچّ اُٹھائے گئے بکائِیا کرجِیاں دا وی بھُگتان کرکے اُہ سُرکھُرُۄ ہۄ سکݨ۔)

اِسے ترہاں ہۄر وی بہُت سارے وِئکتی ہن جِنہاں نیں دھرم کرم لئی آپݨے دھن اتے یۄگتا دا یۄگدان نِسوارتھ ہۄ کے پائِیا ہَے۔ جِنہاں سبںدھّی جاݨکاری سانُۄں اجے نہِیں ہَے۔ پر اِہ سبھ کُجھّ نِجّی تَۄر اُتّے جاں کُجھّ وِچارواناں دے اِکٹھّے ہۄ کے آپݨے ولّۄں پائے یۄگدان سدکا ہی ہۄئِیا ہَے۔ پر کِسے پُۄری دی پُۄری سںسّتھا نیں پںجّابی کمپِّئۄُٹر دی کمائی وِچّ کۄئی گَۄلݨیۄگ کارج کِیتا ہۄوے٬ اِہ کِدھرے دِکھائی نہِیں دِںدّا۔

کُجھّ کُ دِن ہۄئے اِکّ چںڈِّیگڑھ دے پرکاشک نیں اِہ مُدّا اُٹھائِیا کِہ پںجّابی کمپِّئۄُٹر بہُت پچھڑِیا ہۄئِیا ہَے۔ اِس وِچّ پرۄگرام کرن والھی کۄئی وی بھاشا نہِیں مِلدی۔ اُسنے اِہ وی نہِلے اُتّے دہِلا دے مارِیا کِہ کمپِّئۄُٹر دی پرۄگرام کرن والھی سبھ تۄں یۄگ بھاشا سںسّکرِتّ ہَے۔

ہُݨ سوال اِہ اُٹھّدا ہَے کِہ کی پںجّابی وِچّ پرۄگرامِںگّ کرن لئی کۄئی کمپِّئۄُٹری بھاشا ہۄݨی وی چاہِیدی ہَے جاں کِہ نہِیں؟ میری سۄچ انُسار اِس دی کیول لۄڑ اُس ستھِتی وِچّ ہی پَے سکدی ہَے جدۄں ساڈے پرۄگرام کرن والھے بچّے اںگّریذی نُۄں بِلکُلّ ہی سمجھݨۄں ہٹ جاݨگے۔ ہُݨ تاں گلھی گلھی اتے نُکّر نُکّر اُتّے اںگّریذی سکُۄلاں دی بھرمار ہَے۔ جِنہاں وِچّ سکُۄل دِییاں لُبھائُݨِییاں ڈرَیسّاں پائی بچّے اںگّریذی سِکھّ رہے ہن۔

اگلی گلّ تاں اِہ ہَے کِہ کمپِّئۄُٹر کیول سِپھر اتے اِکّ٬ جاں ہاں جا ناںہ دی بھاشا ہی سمجھدا ہَے۔ لِںکّ بھاشا بھاویں اںگّریجی وِچّ ہۄوے جاں پھِر ہِںدّی٬ سںسّکرِتّ٬ پںجّابی آدِ وِچّ ہۄوے اُس لئی کۄئی پھرک نہِیں پَیںدا۔ ساڈے پرۄگرامر جۄ اںگّریذی وِچّ پرۄگرام کرن والھِییاں بھاشاواں ورت رہے ہن اُنہاں لئی پںجّابی وِچّ کۄڈ لِکھ لَیݨا کۄئی اَۄکھا کمّ نہِیں۔ پر اُس لئی دھن کَۄݨ جُٹائِگا؟ جِس لئی ناں اُہ پرکاشک تِیار ہَے اتے ناں ہی کۄئی سرمائِدار۔ پںجّاب سرکار دی تاں گلّ ہی چھڈّۄ۔

میرے پںجّابی کمپِّئۄُٹر سبںدھّی دِتّے اِکّ لَیکچر سمیں٬ مَینُۄں کُرُۄکیشیتر یُۄنِیورسِٹی دے وِدِیارتھِییاں نیں دۄ سوال اُٹھائے سن کِہ کی پںجّابی وِچّ پرۄگرامِںگّ ہۄ سکدی ہَے؟ اتے کی کمپِّئۄُٹر دے سُجھا پںجّابی وِچّ سکرِین تے آ سکدے ہن؟ ہاں اِہ سبھ کُجھّ ہۄ سکدا ہَے۔ اُتنا ہی یۄگتا نالھ ہۄ سکدا ہَے جِتنا اںگّریذی وِچّ۔ پر اِس لئی دھن چاہِیدا ہَے۔ کی کۄئی سرکار٬ شْرۄمݨی پربںدھّک کمیٹی٬ سںتّ مہاتما دی سںسّتھا٬ کۄئی سرمائِدار اِہ دھن جُٹاݨ لئی تِیار ہَے۔ جۄ گھٹّۄ گھٹّ لکھّاں وِچّ ہۄویگا۔ اُتّر ذرُۄر ہی نہِیں وِچّ مِلیگا۔ سرمائِدار تاں دھن لاکے دھن کمائُݨ دے وِشوی سُۄتر اُتّے ہی چلّدے ہن۔

سۄ لا پا کے جے کۄئی پںجّابی کمپِّئۄُٹر دی اُنّتی دی آس ہَے تاں اُہ نِجّی یتناں اُتّے ہی ہَے۔ اُنہاں وِئکتِییاں دے نِجّی یتناں اُتّے جِنہاں کۄلھ آپݨی رۄجی رۄٹی دا سوَے نِربھر پربںدھّ ہَے۔ جۄ آپݨی پچھاݨ بنائُݨ اِس نُۄں پھَیلائُݨ دے یتناں وِچّ ہن۔ جِنہاں دے دِلاں وِچّ پںجّابی٬ گُرباݨی اتے لۄک بھلائی لئی چِݨگ ہَے۔

اِکّ سہِج ترکّی وی ہۄئِیا کردی ہَے۔ جِس لئی کِسے وی یتناں دی لۄڑ نہِیں ہُںدّی۔ اتے اُسدی لۄڑ ہی اُسدی ترکّی دا کارن بݨ جاںدی ہَے۔ اِہ تاں ہر پھُلّ بُۄٹے دے اُگّݨ واںگ ہۄ ہی جاݨا ہُںدّا ہَے۔ اِہ کُدرتی سُۄتر ہَے پر اجۄکا مانوی سُۄتر نہِیں۔ جۄ کہِںدّا ہَے ’ہِمّت کر پںجّابِییا٬ تے رکھّلَے شان پںجّاب دی۔ تیری مِہنت دُۄݨی ہۄوے لالی ایس گُلاب دی’۔ سۄ سانُۄں ہتھّاں اُتّے ہتھّ دھرکے نہِیں بَیٹھݨا چاہِیدا۔ اِہ تاں اویسلِییاں کَۄماں دا کمّ ہُںدّا ہَے۔ پںجّابی تاں سدا بِکھِم مارگاں دے بِیڑے اُٹھاںئُںدے آئے اتے اُنہاں نُۄں تۄڑ نِبھائُںدے آئے۔

سۄ سانُۄں سہِج جاں مہِج ترکّی سوِیکار نہِیں۔ سگۄں آپݨی ہِمّت نالھ پراپت کِیتی اہِم ترکّی سوِیکار ہَے۔ اِس نالھ سانُۄں چںگّا ناں وی پراپت ہۄویگا اتے اُچّا تھاں وی پراپت ہۄویگا۔

آمِین!