کۄرۄنا دے کہِر کرکے بھارت وِچّ ادھّی رات نُۄں 22 مارچ چڑھدے سار اچانک لاک ڈائۄُن ہۄ گِیا۔ جۄ وِئکتی جِتھّے سی٬ اُتھّے ہی پھس گِیا۔ جِہڑے پرواسی آپݨے گھر-گھاٹ ٹِکاݨے اُتّے سن٬ اُنہاں دِییاں اَۄکڑاں نویکلے پرکار دِییاں سن پر جِہڑے تِرشںکُّۄ واںگ ادھواٹے پھسے ہۄئے سن٬ اُنہاں نُۄں سبھ تۄں ودھّ مُسِیبتاں نال متھّا لائُݨا پِیا۔ اُہ راہاں وِچّ ہۄٹلاں٬ سراواں٬ دھارمک استھاناں آدِ وِچّ گھِر گئے اتے گھِرے رہے۔ سِوائے مۄبائِل سیوا دے آپݨے سارے سکے سبںدھِّییاں نالھۄں ہر پاسِئۄں کٹّے رہے۔ جِنہاں دے بچّے نال ہن٬ اُنہاں نُۄں ادھواٹے رُکݨا ہۄر وی اَۄکھا ہۄ گِیا۔ ٹِکاݨے پہُںچّے پرواسِییاں دِییاں رہِݨ سہِݨ دِییاں ذرُۄری لۄڑاں اُہ ستھان پُۄرِییاں کر دِںدّا ہَے۔ راہِییاں دے لۄڑ بھںڈّار گِݨویں-مِݨویں ہی ہُںدّے ہن۔ جۄ سُنہِری سرۄکاراں دے دھارنی ہُںدّے ہن۔ اکھے ’ہلکا بھار گھٹّ کھُیار’۔ جدۄں ڈاںگ (بٹُۄئے) تے ہی ڈیرا رہِ جاںدا ہَے بھاو راہ دا سپھر ہی٬ بیوسی بسّ٬ امِتھویں دِناں لئی گھر-گھاٹ بݨ جاںدا ہَے٬ ہر وست دے بھاء اسمانِیں چڑھ جاںدے ہن۔ اگّے اُڈاری مارن دے پر کٹّے جاںدے ہن۔

جۄ پرواسی آپݨے اڈّے کھڈّے اُتّے ہی رُکے ہۄئے ہن٬ اُنہاں دی ستھِتی بھاویں ہۄر ہَے پر اُہ وی کۄئی بہُتی سہِݨ یۄگ نہِیں۔ مَینُۄں یاد آئُںدی ہَے کِہ کئی سال پہِلۄں دی گلّ ہَے۔ اسِیں وِشیش بسّ وِچّ دِلِّیئۄں پںجّاب لئی سپھر کر رہے سی۔ جِتھّے وی بسّ رُکدی٬ اِکّ بِیبی سڑک تۄں ہی کھرِید کے آپݨے بچّے نُۄں کھاݨ پِیݨ لئی دے دِںدّی۔ جِتھّے ہر پاسے ہی مکھِّییاں تے کچرے-پچرے دے امبّار سن۔ “اِتھّۄں لَے کے بچّے نُۄں کھاݨ پِیݨ نُۄں ناں دیوۄ٬ اِہ سِہتمںدّ نہِیں ہَے۔” میری پتنی نیں سِیاݨپ بھری سلاہ دِتّی۔

“آںٹی٬ اِتھّۄں ہی گئے ہاں۔” بچّے دی ماں نیں آپݨی سِیاݨپ دا مۄڑا دِتّا۔ بسّ اجے راجپُرے نہِیں پہُںچّی سی کِہ بچّے نُۄں ذۄر دِییاں اُلٹِییاں لگّ گئیِیاں اتے اُس نُۄں سمبھّالݨا اَۄکھا ہۄ گِیا۔ اُنہاں نیں چںڈِّیگڑھ جاݨا سی٬ گڈّی بدلی تے مُرجھائے بچّے نُۄں لَے کے اُدھّر نُۄں چلے گئے۔

ہۄر پرواسِییاں دے گھٹّ ودھّ سمیں دے واںگ سانُۄں وی کَینیڈا گِیاں لگبھگ 30 سال ہۄ چلّے ہن۔ ساڈی جمّݨ بھۄںئِں٬ سبھِّیاچار٬ بھاشا٬ رِشتے٬ مۄہ دِییاں تںدّاں آدِ گلّ کی سبھ کُجھ پںجّابی ہَے۔ پھِر وی ساڈے سرِیر نُۄں کاپھی ہدّ تِیکر کَینیڈِیئن رںگّ چڑھ چُکّا ہَے۔ اجے ادھّ اپْرَیل آئِیا ہَے٬ پَے رہی گرمی کارن نِرںتّر پکھّے چلّ رہے ہن۔ پھِر وی مُڑھکا سُکّݨ دا ناں نہِیں لَے رِہا۔ سرِیر وِچّۄں چںگِّیاڑے نِکّلݨ دے انُبھو ہۄ رہے ہن۔ جے مئی جُۄن تِیکر اِتھّے اِویں ہی رُکݨا پَے گِیا تاں شائِد سارے سرِیر اُتّے پِتّ وی ہںڈھّائُݨی پَے جاوے۔

آم تَۄر اُتّے سِینِیئر پْرواسی سردِییاں دے آرمبھّ وِچّ اِںڈِییا آئُںدے ہن۔ آپݨی پَینشن٬ جمِین جائِداد٬ بھائیِچارک رسماں رِواذ٬ اکارن گلّ پئے کۄٹ-کچہِری دے کیس بھُگتدے سردی دے کھتم ہُںدِّیاں ہی پہاڑاں دِییاں کُۄںجاں واںگ وتناں نُۄں اُڈاری مار جاںدے ہن۔ اسِیں آپݨے آلہݨے وی اُسے ہِساب کِتاب نال بݨائے ہۄئے ہن۔ کۄرۄنا کارن اِس ویر پںجّاب دی کہِر دی گرمی گل پَے گئی ہَے٬ کِویں کٹّاںگے٬ الّا وہِگُرُۄ کھُدا ہی جاݨے! سۄچدے ہاں واتا-انکُۄل (ایئر کںڈِّیشن) ہی لوا لئیِئے٬ ڈالر کِہڑا ہِکّ تے رکھّکے لَے جاݨے ہن۔ پر اُہ وی کیول گرمِییاں دے اِس ٹھہِرائۄ لئی ہی لگِّیا رہیگا۔ پھَۄجی ترِیکے نال ولگݨ اُتّے کںڈِّیالھی تار لوائی ہۄئی ہَے۔ اِتھّۄں دے سرکارے دربارے پہُںچّ والھے چۄر تار تُۄر دی گھٹّ ہی پرواہ کردے ہن۔ پِچھلے دھُںدّ دے دِناں وِچّ گھرۄں باہر گِیاں نُۄں اجے دۄ دِن ہی ہۄئے سن کِہ گواںڈھی گریوال دا پھۄن کھڑک گِیا۔ چۄر ٹُۄٹِییاں کھۄلہ کے لَے گئے اتے مِئُںسپَیلِٹی دے پاݨی نُۄں پکّا ہی کھۄلہ گئے۔

پرواسِییاں نیں آپݨے مُڑ جاݨ دے پربںدھّاں وِچّ کیول لۄڑ جۄگا ہی راشن پاݨی اتے ہۄر لۄڑِیںدِییاں چِیذاں رکھِّییاں ہۄئیِیاں سن۔ اچانک انِسچِت سمیں لئی رُک جاݨ کرکے لۄڑِیںدے سارے سامان دا مُڑ جُگت-جُگاڑ کرنا پَے گِیا۔ دِماگ دے کمپِّئۄُٹری پْرۄگرام وِچّ اسلۄں ہی چکّ تھلّ ہۄ گئی ہَے۔ مۄبائِل راہِیں ہر پاسے ہی اکِّیں پلاہِیں ہتھّ مار رہے ہاں۔ کَینیڈا رہِںدّے بچّے ساڈے لئی تڑپ رہے ہن٬ اسِیں اُنہاں دی سُکھّ ساںتی سُݨن لئی بیچَین ہاں اتے ارداساں کر رہے ہاں۔ کۄرانا تۄں سُرکھِّیا سبںدھّی آتھݨ سویر دۄہِیں پاسِیں سِکھِّیا سلاہاں پْرۄسِییاں جا رہِییاں ہن۔ جِئُںدا رہے بِچارا مۄبائِل-سیوا پربںدھّ٬ آتھݨ سویر گلّبات ہۄ جاںدی ہَے اتے سُکھّ سُنیہِیاں دا آدان پردان وی ہۄ جاںدا ہَے۔

ہر پرواسی آئُݨ لگِّیاں آپݨی لۄڑ انُسار دُیائی دارُۄ دا پربںدھّ لَے کے آئُںدا ہَے۔ ہُݨ اُنہاں دے کھاتمے دا پھِکر وڈھّ-وڈھّ کھا رِہا ہَے۔ پُۄرتی لئی ستھانک پھارمِسٹاں ’تے بھرۄسا ہی نہِیں بݨ رِہا۔ کھاس کرکے سِینِیئراں دے ساہاں دی ڈۄر پھَیمِلی ڈاکٹر جاں سپَیشلِسٹ ولّۄں دِتِّییاں گئیِیاں دُیائیِیاں دی نِرںتّرتا دی کنِّیں نال بجھّی ہۄئی ہَے۔ سُݨدے ساں٬ ’املی دی ڈبّی وِچّۄں‘ پھِیم مُکّ جے۔ جِہڑی ہۄوے کھادھی اُہدا نشا ٹُٹّ جے۔‘ سۄ پںجّاب وِچّ پھسے سِینِیئراں دی آپݨِییاں دُیائیِیاں دے مُکّ جاݨ دی چِںتّا ہَے تے چِںتّا چِکھا تۄں گھٹّ نہِیں ہُںدّی۔

پرواسِییاں دی چِںتّا ہۄر وی ہَے کِہ اچانک نکّ٬ کنّ٬ اکھّ٬ بلڈّ پْرَیشّر٬ شُۄگر آدِ کِسے پْرکار دی وی بِماری آ پوے٬ ساڈے آپݨے دیس وِچّ تاں سَۄ اِلاج ہن تے اِکّ ودھِییا پْربںدھّ ہَے پر پںجّاب دے تںتّر-مںتّر دی تاں سانُۄں سمجھ ہی نہِیں پَے رہی۔ اِتھّۄں دے بہُتے نِجّی ہسپتال بِیمار نہِیں٬ بِیمار دی جیب دیکھدے ہن۔ اِنسانی لۄڑاں-تھۄڑاں اتے مجبُۄرِییاں وِچّ بدھّے سانُۄں اِدھّر گیڑا مارنا پَیںدا ہَے۔ اِتھّے دے تاں اسِیں جمّے پلھے ہاں٬ گھُمّݨ پھِرن لئی سںسّار وِچّ ہۄر دیس بتھیرے۔ اسِیں ہر دُکھّ سُکھ ویلے آپݨے پرِواراں وِچّ ہۄݨا لۄڑدے ہاں۔ چِںتّا سانُۄں اِہ وی ہَے کِہ جے اِتھّے سانُۄں کُجھ ہۄ گِیا تاں …۔

کِئُںکِہ ہر پرواسی دے ہر دِن دے پھرذاں دِییاں تںدّاں آپݨے رہِݨ ستھان نال جُڑِییاں ہُںدِّییاں ہن٬ اُہ آپݨے پںجّاب دے پرِوارک مُدّے نِپٹا کے چھیتی تۄں چھیتی آپݨے دیس پرت جاݨا لۄچدا ہَے۔ کۄرۄنا ولّۄں اُسارِییاں اَۄکڑاں نُۄں اُہ ہر ہِیلے سر کرن دے یتناں دے نال-نال پروردِگار اگّے ارجۄئیِیاں وی کردا ہَے۔ جِنہاں دا آپݨے دیس وِچّ ہۄݨا بہُت ذرُۄری ہَے٬ اُہ ہر جُکت جُگاڑ ورت کے چھیتی تۄں چھیتی اُڈاری مار جاݨا چاہُںدّے ہن بھاویں اُہناں نُۄں پہِلۄں بݨدا کِرائِیا دے چُکّݨ دے اُتّۄں دی ہۄر دُگّݨا تِگّݨا کِرائِیا کِئۄں ناں دیݨا پوے۔ جِنہاں دی کۄئی بہُتی وڈّی بیوسی نہِیں ہَے٬ اُہ جے لۄڑ پوے تاں ہپھتا دۄ ہپھتے ہۄر اُڈِیک کر سکدے ہن۔ پر اُہ آپݨے پہِلۄں بھرے کِرائے وِچّ ہی دیس لَۄٹ جاݨا چاہُںدّے ہن۔ تالابںدّی وِچّ پھسے٬ مانسِک پریشانی وِچّ چارے پاسِئۄں گھِرے پرواسی اِہ سۄچدے وی ہن اتے آس وی کردے ہن کِہ ناگرِکتا والھے دیس دا بِپتا بݨی گھڑی وِچّ آپݨے ہر ناگرِک دی باںہ پھڑنا دھرم ہَے اتے ہر دیس اِہ دھرم نِبھائُںدا وی آئِیا ہَے۔ کۄرۄنا وائِرس دی مُسِیبت بھاویں کِسے اِکلّے کارے دیس وِچّ ہۄݨ دی تھاں سرب وِیاپک ہَے٬ پھِر وی ہر دیس نُۄں آپݨے کسُۄتے پھسے ناگرِکاں دی سُرکھِّیا چھتری بݨنا چاہِیدا ہَے۔ جے گلّ کرِیئے کَینیڈِیئن سرکار دی٬ اُس نُۄں ایئر کَینیڈا جاں سبںدھّت ہۄر پھلائیِٹاں نُۄں دُۄسرے دیساں دی سہِمتی نال سارے سُرکھِّیا پربںدھّ کردے ہۄئے بھیجݨِییاں چاہِیدِییاں ہن پھسے ہۄئے لۄکاں دِییاں پہِلۄں ہی کھرِیدِییاں ہۄئیِیاں ٹِکٹاں ’تے دیس لِیائُݨا چاہِیدا ہَے۔ جے اِکّ پاسِئۄں کھالی جاݨ نال ایئر لائیِناں نُۄں گھاٹا پَیںدا ہَے تاں اُہ کُجھ کُ سَیںکڑے مِلِیئن ڈالر دے کے کَینیڈا دی سرکار پُۄرا کرے۔ کۄرۄنا وائِرس دی لڑائی وِچّ کَینیڈا سرکار ہۄر وی تاں بِلِیئن ڈالر کھرچ کر رہی ہَے۔ اسِیں کۄرۄنا وائِرس دے بچائۄ پْربںدھّاں دے مکڑجال وِچّ وِدیشِیں پھسے پرواسی٬ اجّ آپݨی سرکار دے سہائِک ہتھّاں دی چھۄہ لئی دۄویں ہتھّ پھَیلا کے تڑپ رہے ہاں٬ دیکھۄ سرکار کدۄں بہُڑدی ہَے …۔