ہر اِنسان واںگ مَینُۄں وی میرے باپ دی اِک گلّ جۄ اکسر اُہ کِہا کردے سن٬ ہُݨ اُنہاں دے تُر جاݨ بائد تھۄڑھی-تھۄڑھی پلّے پَیݨ لگّی ہَے۔ اُس وکت اُنہاں ولّۄں مِلدِییاں اݨگِݨت نسِیہتاں نُۄں اُنہاں دی ٹۄکا-ٹاکی سمجھ کے اݨگۄلِیاں کردے رہے۔ پر ہُݨ جدۄں آپ اُمر دے اۄس پڑا تے پہُںچّے ہاں تاں اُنہاں ٹۄکا-ٹاکِییاں نُۄں یاد کر کے اُنہاں وِچۄں نسِیہتاں لبھّݨ دی کۄشِش کردے رہِںدّے ہاں۔ پر 'وکتۄں کھُںجھّی ڈُۄمݨی' اَۄکھی ہی راہ پَیںدی ہَے۔ اکسر پاپا جی کِہا کردے سن کِہ سُپنے وی اَۄکات 'چ رہِ کے لئے جاݨ تاں جِیون سُکھالا رہِںدّا ہَے۔ پر میرے چںگّی ترہاں یاد ہَے کِہ اُس وکت کپِل دیو ٹی.وی. تے اِک مشہُۄری کردے ہُںدّے سن جِس وِچ اُہ کہِںدّے ہُںدّے سن ''سۄچۄ تۄ بڑا سۄچۄ۔'' بسّ اِہ چار اکھّر اُنہاں نُۄں سُݨا کے اُنہاں ولّۄں مِلی نسِیہت نُۄں ٹۄکا-ٹاکی دا رُتبا دیݨ دی کۄشِش کر لئیِدی سی۔ اِک ہڈّبِیتی سُݨۄ تے پھیر فَیسلا تُسی آپ کر لِئۄ باپُۄ جی ٹھِیک کہِںدّے سی جاں پھیر اسِیں اُمرۄں پہِلاں سِیاݨے سی۔

بھاویں اُس وکت باپ دِییاں گلّاں منّݨ 'چ اِک ہار جِہی مہِسُۄس ہُںدّی سی پر اںدّر کھاتے کِتے ناں کِتے اُہ نسِیہتاں آپݨے دائِرے بݨا رہِییاں سن۔ مسلن وِدیش آئے پر کدے وڈّی کار دا سُپنا وی نہِیں لِیا٬ بسّ دیکھ کے خُش ہۄ لئیِدا۔ جِہڑی چِیذ دا سُپنا وی نہِیں لَیݨا اُس بارے جاݨکاری ہۄݨا لاذمی نہِیں ہُںدّا۔ سۄ اِک دِن میرا پُتّر کِسے گلّ تے کہِںدّا کِہ مَیں تاں لَیمبۄرگِنی لواںگا۔ آپاں نُۄں اینا کُ پتا سی کِہ اِہ اِک اِٹلی دی کمپّنی ہَے٬ جۄ مشِینری بݨائُںدی ہَے۔ ربّ سببے اِک دِن رِورلَیںڈ 'چ کِسے دے کھیت 'چ اِس ناں دا ٹرَیکٹر کھڑا دیکھِیا سی۔ مَیں سۄچِیا وی لَے مُںڈّا تاں تیرا دادے دی سۄچ والا ہی ہَے٬ کِہ مرسِیڈِییاں-بِیمراں نُۄں چھڈّ آہ نوِیں جِہی کمپّنی دی کار ہی لَیݨ دے سُپنے لَے رِہا ہَے۔ مَیں سۄچِیا شائِد دادے نیں بچپن 'چ اِس نُۄں وی نسِیہتاں دے دِتِّییاں ہۄݨِییاں! کِئُںکِہ میری سۄچ مُتابِک٬ جِویں برنالے کۄل ہںڈھّائے کَیںچِییاں تے کمبّائیِناں بݨائُݨ والے ہُݨ ٹرَیکٹر تے کاراں وی بݨا رہے ہن٬ سۄ اُہۄ جِہی کۄئی گلّ ہۄݨی ہَے۔

آپاں وی بڑے ہَۄسلے نال کہِ دِتّا٬ ''کۄئی ناں پُتّر لَے لوِیں اِہ کار۔ نالے ایس مُلک 'چ کار لَیݨی کی اَۄکھی آ؟ دۄ مہِینے دبّ کے کمّ کر لوِیں۔'' اُہ مُۄہرۄں کہِںدّا٬ ''پاپا تُہانُۄں پتا وی ہَے اِس کار دا ? اِہدی کِیمت ہاف مِلِیئن تۄں شُرُۄ ہُںدّی۔''

چلۄ جی! اُس دِن تۄں من دے کِسے کۄنے 'چ اِس کار نُۄں دیکھݨ دی جِگِیاسا جِہی جاگ پئی۔ اِہ منسا اَیتکِیں ساڈے کَینیڈا دَۄرے دَۄران اۄدۄں پُۄری ہۄئی جدۄں ساڈے ستِکاریۄگ اںکّل اجائِب سِںگھّ مان سانُۄں اَیڈمِںٹّن 'چ بݨے دُنِییا دے سبھ تۄں وڈّے شاپِںگّ مال دِکھائُݨ لئی لَے گئے۔ اۄتھے اگاںہ شاپِںگّ سَیںٹر 'چ اِک لَیمبۄرگِنی کھڑی دیکھی تاں پَیر ملۄ-ملھی اُدھّر نُۄں چل پئے۔ جدۄں اُس دا مُلّ پُچھِّیا تاں کار نال فۄٹۄ کھِچّ کے ہی آپݨی رِیجھ پُۄری کر لئی۔ جدۄں مَیں اںکّل نُۄں دسِیا کِہ میرا جُیاک اِہدے سُپنے لَیںدا۔ تاں اںکّل کہِںدّے٬ ''چلۄ پھیر جُیاک واستے کار نہِیں تاں اِس دی لاٹری خرِید کے لَے جاوۄ۔'' آپݨے وی سلاہ جچ گئی تے آپاں وی پا دِتّی لاٹری بِناں اگّا پِچھا سۄچِیاں۔ بسّ پھیر کی سی جِویں-جِویں اںکّل سانُۄں اُہ شاپِںگّ مال دِکھائی جاݨ, اۄویں-اۄویں جیب 'چۄں نِگھّ جِہی آئُݨ لگّ پئی۔ ہَۄلی-ہَۄلی جاگدے نُۄں ہی کار دے سُپنے جِہے آئُݨ لگّے۔ یانی کِہ اَۄکات دے وسّ 'چۄں باہر جِہا ہۄݨ لگّ گِیا ساں۔ چلۄ جی کُجھّ کُ گھںٹّے اُہ مال دیکھ کے جدۄں اسِیں گھر آئے تاں آئُݨ سار امندِیپ سِںگھّ سِدھُّۄ٬ جۄ کِہ آپݨا ریڈِیئۄ شۄء ہۄݨ کارن ساڈے نال نہِیں گئے سی٬ نُۄں آ کے جدۄں ساری وارتا سُݨائی تاں اُہ مُۄہرۄں کہِںدّے٬ ''بھاجی آہ کی پںگّا لَے لِیا؟ ربّ ناں کرے جے اِہ لاٹری نِکّل آئی تاں تُہانُۄں پتا اِس کار نُۄں آسٹْریلِییا لِجاݨ 'چ سارا جُلّی بِسترا بِکّ جاݨا۔''

اُنہاں دی چیتاونی سُݨ میرے تاں ہَۄل جِہے پَیݨ لگّ پئے۔ مَینُۄں گھبرائِیا جِہا دیکھ سارا ٹبّر مَینُۄں دِلاسے جِہے دیݨ لگّ پِیا۔ کۄئی کہے٬ ''کِئۄں ہُݨے اَۄکھا ہۄئی جاناں٬ کی پتا کِیہنُۄں نِکلُۄ؟'' کۄئی کہے٬ ''یار جدۄں ربّ گاجراں دیئۄ اُدۄں رمبّا وی دے دیئۄ۔'' اںکّل نیں تاں اِک ہۄر آفر وی دے دِتّی کہِںدّے٬ ''کۄئی ناں پُتّ آپݨا گھر سُکھّ نال بہُت کھُلّہا٬ تُۄں اِںج کرِیں کار اِتھّے کھڑا جائیِں تے آئے سال دۄ مہِینے نالے چھُٹِّییاں کٹّ جائِیا کرِیں٬ نالے کار تے جھُۄٹے لَے جائِیا کرِیں۔"

اچانک آپے خرِیدی اِس مُشکل نیں میرا تاں کَینیڈا دا دَۄرا خراب کرکے رکھّ دِتّا۔ ادھّی رات تکّ سارِیا نیں بہُت دِلاسے دِتّے پر میرا من ناں ٹِکے۔ چلۄ جی! اینے نُۄں سِدھُّۄ ساہِب کہِںدّے٬ ''تُہاڈا اِس بیچَینی دا اسلی کارݨ کی ہَے؟''

مَیں کِہا٬ ''اجّ پہِلی واری ذِںدّگی 'چ اَۄکات والی لچھمݨ ریکھا اُلںگھِّیں ہَے تے ہُݨ میرے باپُۄ جی دِییاں دِتِّییاں نسِیہتاں کُجھ-کُجھ کھاݨے پَے رہِییاں ہن۔ اِس لئی بیچَین ہاں۔ مَینُۄں اجّ پںدّراں وِیہ ورہے پہِلاں دی اِک اکھِّیں دیکھی گھٹنا بیچَین کر رہی ہَے٬ لئۄ سُݨۄ تُسِیں وی؛''

وِیہ کُ ورہے پہِلاں دی گلّ ہَے کِہ ساڈی مںڈّی 'چ دۄ بھرا کْرِشن تے اِںدر سبذی دی آڑھت دا کمّ کردے سی۔ جِتھّے کْرِشن وہی کھاتے دا کھرا٬ اُتھّے اِںدر من دا ساف تے رُکھّی جِہی بھاشا دا مالک۔ اِںدر سچِّییاں مُۄںہ تے سُݨا کے جِتھّے لۄکاں نال ناراذگِییاں سہیڑدا٬ اُتھّے کْرِشن ٹھںڈھّا چھِڑکدا۔ تڑکے-تڑکے سبذی دی بۄلی لائُںدے تے دُپہِر نُۄں چالی کُ کِلّۄمِیٹر دُۄر سِرسے تۄں آپݨا اِک جُگاڑ جِہا فِٹّ کِیتی 'جِپسی' 'تے پںجّ دس آلُۄ گںڈھِّیاں دِییاں بۄرِییاں لِیا کے کُجھّ ہۄر پَیسِیاں دا جُگاڑ کر لَیںدے سی۔ اٹھّ کُ پھُٹّ چَۄڑی تے چالی کُ پھُٹّ لمبّی دُکان دے اُتّے ہی اِک چھۄٹا جِہا رَیݨ بسیرا سی۔ کہِݨ دا بھاو چھۄٹے جِہے سںسّار 'چ بھراواں دا چںگّا اِتفاک سی تے سبر سںتّۄکھ 'چ ذِںدّگی چائیِں-چائیِں لںگھّ رہی سی۔ اِک دِن سرسے تۄں گںڈھّے لدّ کے جدۄں اُہ باذار وِچ دی لںگھّے تاں مُۄہرے اِک مۄڑ تے 'گدِّیاں دی بھاری سیل' دے بۄرڈ نیں اُنہاں نُۄں گڈّی رۄکݨ تے مجبُۄر کر لِیا۔ گڈّی رۄک کے جدۄں اُتھّے جُڑی بھِیڑ 'چۄں اِک تۄں پُچھِّیا تاں اُہ کہِںدّا کِہ اِہ دُکاندار نُۄں گھاٹا پَے گِیا ہَے تے اُہ سستے بھاء 'چ سمان ویچ رِہا ہَے۔ چلۄ جی فائِدے دا سَۄدا کِیہنُۄں نہِیں چںگّا لگدا۔ دۄناں بھراوا نیں دۄ ہجار والے گدّے جدۄں پںجّ سَۄ 'چ لَے لئے تاں اُنہاں دے کنّاں تھاݨِیں ہاسا نِکلے۔ کْرِشن کہِںدّا٬ ''اِںدرا اَیں کر باںس باہِییاں والی دُکان تۄں دساں کُ دی رسّی پھڑ لِیا تے آپاں جِپسی دی چھتّ تے بنّہ کے گدّے کالاںوالی مںڈّی لَے چلّاںگے۔'' رُپئیِئے دا مال چار آݨِیا 'چ لَے کے دۄناں بھراواں نُۄں اِںج لگّے جِویں کۄئی لاٹری نِکل آئی ہۄوے۔ دس کُ کِلّۄمِیٹر آ کے جدۄں پںجُّۄیانے نہِر دے کںڈّے لگّے نلکے دا ٹھںڈھّا پاݨی پِیتا تاں تھۄڑا جِہا دِماغ آسے پاسے سۄچݨ لگِّیا۔

کْرِشن کہِںدّا٬ "یار اِںدر آپا گدّا لَے تاں لِیا پر آپݨے کۄل کۄئی بَیڈّ تاں ہَے ہی نہِیں۔ اِہ گدّا وِچھاواںگے کِتھے؟''

اِںدر سۄچ کے جے کہِںدّا٬ "کۄئی ناں اُہ آپݨے امر ٹرںکّاں والے دا پون کدۄں کمّ آئۄ؟ اُس تۄں کۄئی بَیڈّ چُکّ لواںگے۔ نالے اُہ رۄذانا وِیہ رُپئے کِشت 'تے دے دِںدّا ہَے۔ ہۄر دسّاں٬ اُہ تاں کِشت وی ہر رۄج آپ ہی دُکان تۄں پھڑ کے لَے جاںدا۔"

کْرِشن کہِںدّا ''پھیر تاں یار سَۄکھا ہی ہَے٬ چلّ اِںج کردے ہاں کِہ گھرے پھیر ہی چلّاںگے جاںدے-جاںدے بَیڈّ وی لَے ہی چلدے ہاں۔''

چلۄ جی! پون نیں وی لِہاذ پُگا دِتّی تے پچوںجّا سَۄ والا بَیڈّ اٹھتالھی سَۄ دا لا دِتّا۔ دۄنیں بھراواں دے مُۄںہ تے پھیر رَۄݨک آ اُتری۔ پون نیں جدۄں گلی دے کھُۄںجے 'چ کھڑھی گدھی ریہڑی والے نُۄں آواذ ماری تاں کْرِشن جِویں نِیںد 'چۄں جاگِیا ہۄوے تے اُبھّڑواہے جِہے کہِںدّا "یار اِںدر اِہ بَیڈّ رکھّاںگے کِتھے؟ جِہڑا چار گِٹھّاں تھاں چھتِّیا اُہ تاں پہِلاں سمان نال بھرِیا پِیا!"

سیٹھ امر چںدّ دی دُکان تے بَیٹھے دۄ چار ہۄر گاہکاں نیں پھیر سلاہاں دا دَۄر شُرُۄ کر دِتّا۔ کۄئی کہے چھتّ اُتّے دۄنیں پاسے گُیاںڈھِییاں دِیاں کںدھّاں تاں ہَیگِییاں٬ دۄ گڈرِییاں دھر کے چھتّ پا دِئۄ٬ اِک مُۄہرے جںگّلا لگُّۄ تے اِک چُگاٹھ نال سر جاݨا۔ جِنّے مُۄںہ اۄنِییاں سلاہاں۔ پر دۄناں بھراواں دی چِںتّا ہُݨ سِکھر 'تے سی۔ دُکان دے باہر بَیٹھا سیٹھ امر چںدّ آپݨے تجربے دے آدھار تے دۄناں بھراواں نُۄں رائے دے رِہا سی کِہ ''اِںج بہانے نال ہی چِیذاں بݨدِییاں ہُںدِّییاں۔ کھِلُّۄ جاں نہِرُۄ دے بھٹھّے تۄں اِٹّاں چکّ لِئۄ تے دِینے پْریم کۄلۄں دُۄجا لکّا-تُکّا لَے لِئۄ٬ آپے چھی مہِینِیاں نُۄں اُتّر جاݨگے۔ کِسے کۄل وادھُۄ پَیسا نہِیں پِیا ہُںدّا۔ نالے جدۄں کۄئی کمّ وِڈھّ لوۄ تاں آپے 'بںسّی والا' سِرے لا دِںدّا۔''

اِسے دَۄران میرے وی گھر دے فۄن دی گھںٹّی وجّی مُۄہرۄں اِںدر کہِںدّا٬ ''کِتھے ہن سردار رگھُبِیر سِئۄں۔'' مَیں کِہا٬ ''پاپا جی تاں باغ 'چ گئے نیں۔'' کدۄں آئُݨگے؟ مَیں کِہا شام نُۄں۔ کہِںدّا٬ ''آپݨا کۄئی ٹرَیکٹر چاہِیدا۔'' مَیں کِہا٬ ''کۄئی نئی جی لَے جائۄ٬ پر ٹرالی باغ 'چۄں پائُݨی پَیݨی ہَے۔'' اُہ کہِںدّا٬ ''کۄئی ناں اسِیں اگاںہ دیسُ آلے بھٹھّے تۄں اِٹّاں لَے کے آئُݨِییاں ہن۔'' چلۄ جی پںجّ دس گھراں دی مدد نال٬ چالی پںتّالی ہذار لا کے٬ سیل تے لئے گدِّیاں نُۄں ٹِکاݨے تے پہُںچّدے پہُںچّدے مہِینا لگّ گِیا سی۔

سۄ ہُݨ جدۄں دی مَیں اِہ لاٹری پائی ہَے میرے اںدّر اِہۄ جِہے ہذارا سوال اِک دُۄجے 'چ اُلجھے پھِردے ہن۔ کدے فۄن دی گھںٹّی سُݨدی ہَے کِہ ''مِسٹر سِںگھّ' کۄںگرَیچُۄلیشن پھۄر یُۄئر نِئۄُ لَیمبۄرگِنی!'' پھیر من 'چ آئُںدا یار پتا نہِیں کسٹم دا کی ہِساب کِتاب ہۄݨاں؟ اَینی مہِںگّی کار! اِس وِچ کی اُہی پٹرۄل پِیا کریگا جاں کۄئی جہاذ-جہُۄج والا مہِںگّے بھاء دا؟ پتا نہِیں کِنّے کِلّۄمِیٹر دی اَیوریج کڈھّدی ہۄݨی آ اِک لِیٹر 'چ٬? مَینُۄں لگدا اَیڈِیلیڈ 'چ تاں اِہناں دا کۄئی سروِس سَیںٹر وی نہِیں ہۄݨا٬ کِتے مَیلبارن جاں سِڈنی تۄں تیل ناں بدلا کے لِیائُݨا پِیا کرے؟ ربّ ناں کرے جے کدے اِس دے جھرِیٹ وجّ گئی! پھیر رَیکراں کۄلۄں وی نہِیں کُجھّ مِلݨا۔ بِیما تاں دسّ کاراں جِنّا ہۄݨا اِس دا؟ اِہ بھجّدی وی خاسی ہۄݨی آ؟ کدے جُیاک ویلے کُویلے ذِیادا ہی ناں بھجا لوے؟ کدے دِل نُۄں دِلاسا جِہا آ جاںدا وی دیکھݨ 'چ جِنّی کُ چَۄڑی تے لمّی دِسدی آ٬ اُس لئی مَینُۄں نہِیں لگدا ہۄر گراج بݨائُݨا پَیݨا!

یار جِنّے سوال میرے من 'چ اِس وکت تڑتھلّی پائی جاںدے ہن جِیء کردا اُچّی-اُچّی چِیکاں ماراں تے آپݨے سِر دے بال پُٹّ لواں۔ میری اینی گلّ سُݨدِیاں منپْرِیت ہبڑوائے بۄلِیا٬ ''ناں بائی اِںج ناں کرِیں٬ ہالے پِچھلے سال تاں مہِںگّے بھاء دے اِہ بال لگوائے آ٬ اَیویں ناں ہۄر نُکسان کرا لئیِں۔ کۄئی ناں آپاں کڈھّدے ہاں اِس دا کۄئی ہۄر ہلّ۔''

سارے جانے سۄچاں 'چ پَے گئے کِہ ہُݨ کی ہلّ کڈھِیا جاوے۔ کۄئی کہے ٹِکٹاں مۄڑ دِئۄ٬ کۄئی کہے اُنہاں نُۄں پُچھّ لوۄ کِہ نکد دے دیݨ, بھاویں چار پَیسے گھٹّ دے دیݨ۔ کۄئی کہے کِسے لۄڑوںدّ نُۄں دان کر دِئۄ۔ ٹِکٹاں مۄڑن دا تاں سوال ہی ختم سی کِئۄں جۄ ٹِکٹ دے پِچھّے مۄٹے اکھّراں 'چ نان رِپھںڈّئیبل تے نالے کار لَیݨی وی لاذمی لِکھِیا ہۄئِیا سی۔ لۄڑوںدّ اُہ وی لَیمبۄرگِنی دا! ہُݨ کِتھۄں لبھِّیا جاوے؟ میرے جِہے لۄڑوںدّاں دا تاں میرے جِہا ہال ہۄݨا سی۔ ساڈے 'چ اِک سِیاسی مہاشا وی بَیٹھے سن تے اُنہاں دا سُجھاء سی کِہ سُکھبِیر بادل نُۄں بھیٹ کر دِئۄ جی۔ اِک دی رائے سی کِہ سچِن تَیںدُۄلکر کاراں دا بڑا شَۄکِین ہَے سۄ اُس نُۄں دے دِئۄ۔ مُکدی گلّ جِس بںدّے دی اَۄکات اِس کار دے ہاݨ دی دِسے٬ اُس دے مُۄہرے ساڈی اَۄکات چھۄٹی رہِ جاوے۔

سارے چُپّ پسر گئی سی۔ چُپ تۄڑدِییاں اںکّل کہِںدّے شیرۄ مُسِیبت نُۄں جِنّا چھیتی ختم کر دِتا جاوے اۄنا ہی چںگّا ہُںدّا۔ سۄ دیر ناں لائۄ آہ ٹِکٹاں جِہِییاں پاڑ کے کُۄڑیدان 'چ مارۄ٬ باںس بِناں بںسّری دی کی ہۄںد۔ چلۄ جی! آپا وی نِواجُۄدِین دا ڈائِلاگ بۄلدِیاں کِہ "گرِیب کبھی ہارتا نہِیں٬ جاں جِیتتا ہَے جاں سِیکھتا ہَے۔" ٹِکٹاں پاڑ آپݨی اَۄکات دی لۄئی تاݨ آرام دی نِیںد سَۄ گئے۔