گُرِںدّرجِیت دی پُستک ’برف ’چ اُگّے املتاس‘ پرمپّراتک پُستکاں تۄں نِویکلی پُستک ہَے۔ لیکھک نیں اِس پُستک وِچّ وارتک تے کوِتا دا سُمیل وی کِیتا ہَے۔ اِس پُستک نُۄں وِراست تے آدھُنِکتا اتے دیس تے پْردیس دِییاں وِوہارِک پْرستھِتِییاں دا سُمیل وی کِہا جا سکدا ہَے۔ اِکّ پاسے گُرِںدّرجِیت آپݨی بھارتی تے پںجّابی وِراست دا گُݨگان کردا نہِیں تھکّدا پْرںتُّۄ اِس دے نال ہی آدھُنِکتا دا ہیج اتے پْرواس دی رہِتل دِییاں سُکھّدائِک٬ دُکھّدائِک تے اُتھے سَیٹل ہۄݨ دے ہتھّ کںڈِّیاں بارے جاݨکاری دِںدّا وی وِکھائی دِںدّا ہَے۔ سمیں دے بِیتݨ نال سماجِک تاݨے وِچّ وِلکھّݨ تبدِیلی آئی ہَے۔ اِہ پُستک دۄویں سمِیاں دی تسوِیر کھِچّ کے ساہمݨے رکھّ دِںدّی ہَے۔ لیکھک نیں بہُتِییاں گھٹناواں/گلّاں سِمبّالِک لِکھِییاں ہن۔ اِس پُستک دے 8 ادھِیائ بِمبّاولی٬ گُۄغل تۄں پہِلاں٬ پرواس٬ برف ’چ اُگّے املتاس٬ کاوِیالۄجی٬ گریٹا تھنبرگ دے خاب٬ ٹِکّری بارڈر اتے ناگۄ آئِیا ناگۄ جاسی ہن۔

ساری پُستک وِچّ پُراتن تے آدھُنِک سمیں دے فرک نُۄں اُداہرنا دے دسِّیا گِیا ہَے۔ پُستک٬ پُراتنتا٬ نوِینتا٬ دیس تے پْردیس دے دھُرے دُیالے گھُمّدی ہَے۔ مُڈھّلے تَۄر ’تے گُرِںدّرجِیت نیں اِہ پُستک آپݨے جِیون دے نِجّی تذربِیاں ’تے ادھارت لِکھی ہَے پْرںتُّۄ اُسدی کابلِیئت اِہ ہَے کِہ اُس نیں اِسنُۄں لۄکائی دی بݨا دِتّا ہَے۔ اِکّ کِسم نال اِسنُۄں گُرِںدّرجِیت دی آتم کتھا وی کِہا جا سکدا ہَے٬ کِئُںکِہ اِس وِچّلِییاں گھٹناواں اُسدی اتے پرِوار دی ذِںدّگی نال سمبّںدھّت ہن۔

لیکھک نیں اِس پُستک وِچّ ذِںدّگی دے ہر پہِلُۄ بارے جاݨکاری دِںدِّیاں کمال دے نُکتے اُٹھائے ہن٬ جِنہاں دی سماجِک تاݨے باݨے وِچّ وِشیش مہتّتا ہَے۔

پہِلا ادھِیائ بِمبّاولی وِچّ 14 نِکّے-نِکّے لیکھ ہن٬ جِنہاں وِچّ اُسنے پںجّابی پُراتن سبھِئچار نُۄں کاوِک رُۄپ دے کے اُس تۄں دُۄر ہۄݨ دا ہںدّیشا پْرگٹ کِیتا ہَے۔ ورتمان دی آدھُنِکتا وی پُراتنتا دا مُکابلا نہِیں کر سکدی۔ سبر سںتّۄکھ٬ مِلورتن٬ مُہبّت٬ پرِواراں دا اِکٹھِّیاں رہِݨا٬ بِنا بھید بھاو٬ دۄستاں مِتّراں٬ رِشتیدارِییاں٬ ماپِیاں دی اہِمِیئت نُۄں سمجھݨا٬ ادھِیاپکاں دا ستِکار٬ سادھارن پہِراوا٬ تپڑاں تے پڑھائی٬ آدِ پُراتن وِراست دے گُݨ سن۔ ہُݨ ادھِیاپک مُرگے نہِیں بݨائُںدے پڑھائیِیاں مہِںگِّییاں ہۄ گئیِیاں تے آدھُنِکتا نال اِنہاں نُۄں نُکسان پہُںچِّیا ہَے۔

پرِوار اِکٹھّے نہِیں٬ وںڈّاں نیں نفرت پھَیلا دِتّی٬ وںڈّ بھاویں 1947 وِچّ دیس دی ہۄوے٬ دیش دی وںڈّ نیں خُۄن وہائے۔ لڑائی جھگڑے٬ نسلی جںگّاں نیں چاچِییاں٬ تائیِیاں وِچّ وی وںڈِّییاں پا دِتِّییاں٬ ہُݨ دادے پۄترِیاں٬ دۄہترِیاں لئی گھۄڑے نہِیں بݨدے۔ غالاں دی بھرمار ہَے۔ وِیاہ گھراں تۄں مَیرِج پَیلساں وِچّ چلے گئے۔ جھُۄٹھِییاں وسِیئتاں بݨاکے ٹھگّی ماری جا رہی ہَے۔ بچّے وِدیش بھجّے جا رہے ہن٬ پرِوار سَیٹ کروائُݨ دے جُگاڑ بݨائُںدے ہن٬ جُگاڑُۄ سپھل ہُںدّے ہن۔

لیکھک نیں وارتک اتے کوِتا راہِیں بِجلی دے لابھ اتے نُکسان درسائے ہن۔ دِیوے دی رَۄشنی وِچّ مِل بَیٹھݨ دا مَۄکا مِلدا سی٬ بِجلی آئُݨ نال مِںٹّاں سکِںٹّاں وِچّ کمّ ہۄ جاںدے ہن پْرںتُّۄ پرِوار بِکھر جاںدے ہن۔ گُردُیارِیاں وِچّ سںگّمرمر لگّ گئے ہن پْرںتُّۄ دیگ مںگّ کے کھاݨ دی پرمپّرا ختم ہۄ گئی٬ پاٹھی پاٹھ کردے ہن٬ گھر دے مَیمبر کۄل بَیٹھکے سُݨدے نہِیں۔ بچپنا وی گائِب ہۄ گِیا۔ کڑکدی گرمی وِچّ برپھ دی ورتۄں٬ ذمِینا ٹھیکے تے ہۄ گئیِیاں٬ بھاویں گُردُیارے جاںدے ہن پْرںتُّۄ اِسترِییاں ذات پات دِییاں دھارنی ہُںدِّییاں سن۔ دالھاں دِییاں کئی کِسماں تے تڑکے تے گُرُۄ گھراں والِییاں دالھاں سُیادی ہُںدِّییاں ہن۔

گُۄغل تۄں پہِلاں ادھِیائ وِچّ دسِّیا ہَے کِہ پہِلاں ذِںدّگی اِنسانِیئت دے سہارے پْرںتُّۄ ہُݨ جی.پی.اَیس. ورگے یںتّراں دے سہارے چلدی ہَے۔ لۄک مُہبّتی تے دُکھّ سُکھّ دے ساںجھِیوال ہُںدّے سن۔ ہُݨ کھاݨ پِیݨ دِییاں وستاں وِچّ مِلاوٹ ہَے٬ پِنّی تے گجریلے نہِیں۔ چِٹھّی پتّر دی تھاں ای.میل نیں لَے لئی٬ جۄ بھاوناواں تۄں رہِت ہُںدّی ہَے۔ بذُرگاں نال مۄہ مُہبّت ختم ہۄ گئی۔ سبھ کُجھ کۄل ہُںدّے گُیاچ گِیا۔

پرواس ادھِیائ وِچّ دُۄر سںچّار کرکے سںسّار اِکّ وڈّا پِںڈّ بݨ گِیا۔ وِکاس دے نام ’تے کدراں کِیمتاں اݨڈِٹھ ہۄ جاںدِییاں ہن۔ غَیر کانُۄنی پرواس دُکھّاں دی پںڈّ٬ کۄڑمِیاں نُۄں بُلا لَیںدے ہن٬ ڈالراں دے سبذباگ وِچّ پھس جاںدے ہن٬ مشِینی ذِںدّگی ہَے٬ وٹّے دے وِیاہ تے پھِر ڈائیِوۄرس٬ پَیسے دی دۄستی٬ ذِںدّگی جدۄجہِد دا دُۄجا نام تے اِس نُۄں وَیل سَیٹلڈ کہِںدّے ہن۔ پْرںتُّۄ ناں ایدھر تے ناں اۄدھر جۄگے رہِںدّے ہن۔ پھِر بذُرگاں دِییاں نِشانِییاں دا مۄہ جاگدا تے اُنہاں نُۄں پرواس وِچّ لَے جاںدے ہن۔ کاراں چلائُںدے سمیں باپُۄ دا سائیِکل یاد آئُںدَے۔ پِںڈّ آ کے وٹّا بنِّہیاں تے گۄہراں سںتُّشٹی دِںدِّییاں ہن۔ ماپِیاں دے مۄہ نُۄں پشُۄیاں دے مۄہ نال جۄڑکے سِمبّالِک لِکھِیا ہَے۔ پر دھِیء پُت ماپے گُیا چُکّے ہُںدّے ہن۔ وڈّے گھر پْرںتُّۄ سامبھ سمبھّال اَۄکھی ہَے۔ پرواس وِچّ جا کے پںجّاب دے درِیاواں دی یاد ستائُںدی ہَے۔ گۄرِیاں دے تِئۄہاراں نُۄں آپݨے تِئۄہار سمجھکے منائِیا جاںدا ہَے۔ پںجّاب دی بیرۄذگاری٬ رِشوتخۄری٬ دھکّیشاہی تے پْردُۄشݨ آدِ تۄں پرواس وِچّ نِجات پْرںتُّۄ پرِوار وِچّ بَیٹھِیاں وی اِکلّاپݨ تںگّ کردا ہَے۔ بھاںت سُبھاںتے گُیاںڈھی ڈر پَیدا کردے ہن۔ پْرںتُّۄ پرواس وِچّ گئے پںجّابِییاں نُۄں دیش دی آذادی دا جاگ لگِّیا۔

برف ’چ اُگّے املتاس ادھِیائ دا مُکھّ تَۄر ’تے بھاو پرواس دے ٹھںڈّے واتاورن وِچّ آ کے پرواسِییاں نیں ملّاں مارِییاں ہن٬ اِتھۄں تکّ کِہ اُچّے اہُدِیاں تکّ پہُںچّے ہن۔ کُجھ لۄک پرواس وِچّ آ کے اڈجسٹ ہۄ جاںدے ہن تے کُجھ وِدیشی وہاء وِچّ وہِ جاںدے ہن۔ پںجّابی آپݨی وِراست نال جُڑن دِییاں کۄشِشاں وِچّ لگّے رہِںدّے ہن۔ دادِییاں نانِییاں کہاݨِییاں سُݨائُںدِییاں سن پْرںتُّۄ ایتھے ادھِیاپک اُہ کہاݨِییاں سُݨائُںدے ہن۔ بہُ سبھِیاچار ہَے تے رںگّ برںگّے لۄکاں نال میل مِلاپ ہُںدّا ہَے۔ پرواس وِچّ جا کے ماڑِییاں آدتاں/گلّاں چھڈّ کے چںگِّییاں سِکھّݨ نُۄں مِلدِییاں ہن پْرںتُّۄ ماپِیاں دے شِپھٹاں لائُݨ, نَیٹ کرکے پرِوار بِکھر رہے ہن٬ جِہڑے ماپے اڈجسٹ کر جاںدے ہن٬ اُہ سفل پْرںتُّۄ جِہڑے اڈجسٹ نہِیں کردے اُہ جھگڑے جھمیلِیاں وِچّ پَے جاںدے ہن۔ کُجھ بچّے آپݨے ہمسپھر آپ لبھّدے ہن تے ماپے شگن منائُݨ جۄگے نہِیں رہِںدّے تے کُجھ ماپِیاں ولّۄں چںگّے سںسّکار دیݨ کرکے سُہاوݨا جِیون بسر کردے تے برف ’چ اُگّے املتاس بݨ جاںدے ہن۔

کاوِیالۄجی ادھِیائ پرواس وِچّ بۄلی دے آپݨے اِتِہاس٬ مات بھاشا دی مہتّتا٬ وِکاس٬ انُواد تے اِس لئی نوِیں تکنالۄجی٬ انُواد دے سبھِیاچار٬ دھارمِک گْرںتھّاں دے انُواد وِچّ غَیر ذِمیواری٬ بۄلی وِچّ مُشکل٬ کوِتا دا انُواد سمیں ارتھاں دا بدلݨا/ انرتھ٬ کوِتا وِچّ وِئکرن نہِیں٬ لگاں ماتراں دی اہِمِیئت آدِ پْرچلت ہن۔ پرواسی سۄچدے پںجّابی وِچّ تے لِکھدے/بۄلدے اںگّریذی وِچّ ہن۔

کوِتا دا پْرواہ آپ مُہارے ہُںدّا ہَے گُرِںدّرجِیت دی کوِتا دا سپھر وی درسائِیا ہَے۔ کوِتا پڑاء وار وِکست ہُںدّی رہِںدّی ہَے٬ کوِتا دے پڑاواں بارے جاݨکاری دِتّی ہَے۔ کوی آپݨی کوِتا نُۄں ہمیشا بِہترِین سمجھدا ہَے٬ سْرۄتے بھاویں کُجھ وی کہِݨ۔ کوِتا کُدرت دے وہِݨ دی ترہاں ہَے٬ اِہ کِسے پھارمُۄلے دی مُہتاج نہِیں٬ اِسنُۄں الںکّاراں دی لۄڑ نہِیں پْرںتُّۄ تُک تُکاںت٬ لَے تے چھںدّ بدھّ والی ہی پْروان چڑھدی ہَے۔

گُرِںدّرجِیت دے وِشے اتھاہ ہن جِویں سَۄݨ مہِینا٬ پشُۄ٬ پںچھّی٬ پْراہُݨے٬ کرۄشِیئے٬ دھِییاں٬ رسۄئی تے کھاݨ دا سامان اتے مٹھِیائیِیاں آدِ۔ کوِتا دا ستھان نِسچت نہِیں٬ جدۄں پرِوار وِچّ ساہِتک ماہَۄل ہۄوے تاں بچّے ساہِتک ہۄ جاںدے ہن۔ پۄتے پۄتِییاں بذُرگاں لئی چِںتّت ہُںدّے ہن۔

’رۄٹی منُکھّ نُۄں‘ بہُت ہی سںوّیدنشِیل سماجِک سرۄکاراں والی کوِتا ہَے۔ گریٹا تھنبرگ دے خاب ادھِیائ وِچّ لیکھک نیں سْری گُرُۄ نانک دے سمیں ویئیِں دی پوِترتا اتے ہری کْراںتی تۄں 45 سال بائد رسائِݨک کھاداں دی ورتۄں تے سنئتاں دے پْردُۄشت پاݨی نال گںدھّلی ہۄ گئی٬ جِس دے کرکے دھرتی ہیٹھلا پاݨی اتے ویئیِں تے بُڈھّے نالے دے پْردُۄشݨ نال مچھِّییاں مر رہِییاں ہن اتے کَیںسر ورگِییاں گھاتک بِمارِییاں پھَیل رہِییاں ہن۔ ٹۄبھے سُک گئے پاݨی تے ہوا پْردُۄشت ہۄ گئے۔ کَیںسر ٹْرین چل پئی۔ کھاد پدارتھاں وِچّ مِلاوٹ٬ کرذے لَے کے پھَیکٹرِییاں٬ پھَیکٹرِییاں وِچّ ماس نال سمبّںدھّت اُتپادن٬ مشِینی کھیتی اِک کِسم نال مشِینی گُںڈّاگردی بݨ گئی ہَے۔ پاݨی کھُۄہاں٬ درِیاواں تۄں بۄتلاں وِچّ آ گِیا ہَے۔

ٹِکّری بارڈر ادھِیائ وِچّ دسِّیا گِیا ہَے کِہ کِسان اںدّۄلن نال ہر بھارتی بھاویں سںسّار وِچّ کِسے وی دیس وِچّ بَیٹھا٬ اُہ بھاوناتمِک تَۄر ’تے جُڑِیا ہۄئِیا سی۔ اِتھۄں تکّ سارا سںسّار جُڑ گِیا سی۔ بھارتِییاں وِچّ سدبھاونا پَیدا ہۄئی٬ رںگّ٬ ذاتپات اتے اِلاکائی اںتّر ختم ہۄ گِیا۔ سِکھّ وِچاردھارا نُۄں ماݨتا مِلی۔ سرکاری ہتھّکںڈّے تے بیرُکھی دا نںگّا ناچ ہۄئِیا۔ سرکار پںجّابِییاں دِییاں کُربانِییاں نُۄں اݨڈِٹھ کر رہی سی۔

ناگۄ آئِیا ناگۄ جاسی ادھِیائ منُکھّتا دی اُتپتی٬ وِکاس٬ ورتارا اتے سرب شکتِیمان اگمّ٬ انںتّ اتے سرب سْریشٹتا دی ہۄںد بارے جگِیاسا اُتپن کردا ہَے۔ کۄوِڈ دے منُکھّتا ’تے پئے پْربھاو اتے سِکھّ دھرم دی وِلکھّݨتا سیوا دا میوا بارے لیکھک وِیاکھِیا کردا ہَے۔

256 پنِّیاں٬ 300 رُپئے کِیمت والی اِہ پُستک پرِیت پبلِیکیشنذ پٹِیالا نیں پْرکاشت کِیتی ہَے۔

***