منُکھّ مُڈھّ کدِیم تۄں ہی رُکھّ دا ستِکار کردا آئِیا ہَے—شائِد اُدۄں تۄں ہی جد اُس نیں پہِلاں پہِلاں آپݨے دِماغ نال سۄچݨا ارمبھّ کِیتا تے جد اُس نُۄں آپݨے آسے پاسے دِییاں سارِییاں کُدرتی شکتِییاں آپݨے تۄں بلوان تے سہِم-اُپجائۄُ لگِییاں۔ اسِیں اجّ دے سمیں دے لۄکِیں ’رُکھ-اُپاسناں‘ نال سمبّںدھّت مِتھِہاس نُۄں بھاویں پُراݨے سمِیاں دے وہِماں بھرماں تے ہی آدھارت سمجھِیئے پر اسِیں اِس گلّ تۄں اِنکار نہِیں کر سکدے کِہ اِس وِچ وی کُدرتی سُںدّرتا دی پْرشںشّا دے اُہ گُݨ بھرے ہۄئے ہن جِنّہاں نیں ساڈے وڈّے وڈیرِیاں نُۄں کُدرت دے سچّے اُپاشک بݨا دِتا۔ اُنہاں نیں رُکھّ دے دُیالے کہاݨی تے لۄک-کتھا٬ وِشواس تے وہِماں بھرماں دا تاݨا باݨا اُݨ کے آپݨے سُہج-پِیار دی بھاونا نُۄں تْرِپت کِیتا؛ تے اِس دا ہۄر سبھ نالۄں بہُتا ہِسّا ہَے جُگاں-جُگاںتراں تۄڑِیں رُکھّاں دی چںگّی پالݨا تے سمبھّال لئی لۄکاں نُۄں پْریرنا دیںدے رہِݨ وِچ ۔

پْراچِین بھارتی ساہِت واںگ بھارتی مِتھِہاس وی رُکھّاں دِییاں کہاݨِییاں نال بھرِیا پِیا ہَے۔ وِیر-گاتھاواں وِچ آئیِیاں بہُت سارِییاں کہاݨِییاں رُکھّ جاں رُکھّاں دِییاں جھںگِّییاں دُیالے تݨِییاں بُݨِییاں ہۄئیِیا ہن۔ اِنہاں وِچۄں ہی اِک کتھا “پارِیجات بْرِچھ" دے سمبّںدھّ وِچ ہَے۔ جِس بارے اِہ آکھِیا جاںدا ہَے کِہ اِہ رُکھّ دُدھّ دا سمُںدّر رِڑکݨ تے نِکلِیا تے دیوتِیاں دے راجے اِںدر نیں اِس نُۄں آپݨے باغ وِچ لا لِیا۔ اِس رُکھّ دا سکّ (چھِلکا) سۄنے دا٬ تامبے رںگِّییاں پھُٹّدِییاں ہۄئیِیاں کرُۄمبلا تے سُگںدھّی کھِلاردے پھلاں دے گُچھِیاں نال لدِّییاں ہۄئیِیاں ٹہِݨِییاں سن۔

کتھا آئُںدی ہَے کِہ اِک ویر نارد نیں اِس رُکھّ دا اِک پھُلّ دُوارکا وِچ لِجا کے بھگوان کْرِشن نُۄں بھیںٹ کِیتا۔ اُہ ویکھدا رِہا کِہ بھگوان کْرِشن آپݨی کِس راݨی نُۄں اِہ پھُلّ دیںدا ہَے۔ کْرِشن جی نیں پھُلّ رُکمݨی نُۄں دے دِتا۔جِس تے نارد سِدھّا کْرِشن مہاراج دی دُۄجی راݨی ستِیابھاما کۄل اُداس جِہا مُۄںہ بݨا کے گِیا۔ اُس دی اُداسی دا کارن پُچھݨ تے ناردمُنی نیں آکھِیا کِہ اُس نیں کْرِشن مہاراج نُۄں ’پارِیجات' رُکھّ دا پھُلّ بھیںٹ کِیتا سی اِس وِچار نال کِہ اُہ اِہ پھُلّ آپݨی سبھ تۄں پِیاری پتنی ارتھات تُہانُۄں دیݨگے پر اُس نُۄں اِہ ویکھ کے افسۄس ہۄئِیا کِہ بھگوان کْرِشن نیں اُہ پھُلّ رُکمݨی نُۄں دے دِتا ہَے۔

ناردمُنی نیں ستِیابھاما نُۄں کْرِشن مہاراج کۄلۄں اِہ مںگّ کرن لئی اُسکائِیا کِہ اُہ پارِیجات دا رُکھّ ہی مںگّوا کے اُس دے باغ وِچ اُس دے مہلّ دے کۄل لگوا کے دیݨ۔ اُس نُۄں اِہ سلاہ دے کے ناردمُنی واپس سُرگاں نُۄں مُڑ گئے تے اُتھے جا کے اِںدر مہاراج نُۄں کِہا؛ ’راجن تُہاڈے پرِیجات رُکھّ نُۄں چُرا لَے جاݨ لئی اِس پِچھے چۄر لگے ہۄئے ہن تے تُہانُۄں اِس دی راکھی وِچ ودھیرے چَۄکس رہِݨا چاہِیدا ہَے۔'

ستِیابھاما کۄپ-بھون (پُراݨے سمِیاں دے ہِںدُّۄ٬ راجے مہاراجے جِنہاں دِییاں اِک تۄں بہُتِییاں راݨِییاں ہُںدِّییاں آپݨے مہلّاں وِچ کۄئی کمرا جاں مکان نِشچِت کر دیںدے۔ جِس کِسے راݨی نُۄں کۄئی ناراذگی جاں شِکائِت ہُںدّی اُہ اُس کمرے وِچ جا بَیٹھدی جِس نال راجے نُۄں پتا چل جاںدا کِہ پھلاں راݨی نُۄں کۄئی شِکائِت ہَے تے اُہ اُس دی ناراذگی دے کارن دُۄر کرن دا جتن کردا۔ اجِہے کمرے جاں مکان نُۄں کۄپاگار جاں کۄپ-بھون آکھدے سن) وِچ جا بَیٹھی۔ کْرِشن مہاراج اُس دی ناراذگی دا کارن پُچھّݨ گئے تاں اُس ذرا رۄہ وِچ آ کے آکھِیا کِہ اُنہاں اُس نال دھۄکھا کِیتا ہَے۔ اُپرۄں اُپرۄں تاں تُسِیں سدا اِہ دسّݨ دا جتن کردے ہۄ کِہ تُہاڈا سبھ تۄں بہُتا پِیار میرے نال ہَے پر اُںج تُسِیں میرے نال رُکمݨی دِییاں داسِییاں ورگا سلُۄک کردے ہۄ۔ جے اِںج نہِیں تاں پھِر تُساں ’پارِیجات پھُلّ' رُکمݨی نُۄں کِئۄں دِتا اے ?'' کْرِشن مہاراج نیں آپݨا کسُۄر منّ لِیا تے اُس کۄلۄں پُچھِیا کِہ اُس دی ناراذگی دُۄر کرن لئی اُہ کی کر سکدے ہن۔ ستِیابھاما کہِݨ لگی کِہ اُنہاں نال ہُݨ اُہ تاں ہی راذی ہۄ سکدی ہَے جے پُۄرے دا پُۄرا پارِیجات رُکھّ ہی لِیا کے اُس دے باغ وِچ لا دِتا جاوے۔ کْرِشن مہاراج تُرت ہی امراوتی نُۄں چلّ پئے۔ اُتھے اکھّ بچا کے اِںدر راجے دے باغ وِچ جا وڑے تے اُس رُکھّ نُۄں پُٹݨ لگ پئے۔ دیوراج اِںدر وی اُپرۄں ہی آ گئے تے چۄر نُۄں چۄری کردِیاں سِرۄں ہی آ پھڑِیا۔ پر اِہ ویکھ کے کِہ اُس دا چۄر کَۄݨ ہَے اُس تھۄڑھی ناراذگی تاں ذاہِر کِیتی پر اُس نُۄں اُہ پارِیجات رُکھّ پُٹ کے دُیارکا نُۄں لَے جاݨ دِتا۔

کْرِشن جی ساہمݨے ہُݨ ہۄر سمسِّیا آ کھڑی ہۄئی۔ اُہ ستِیابھاما نال کِیتا اِکرار وی نِبھائُݨا چاہُںدّے سن پر اِہ وی نہِیں سی چاہُںدّے کِہ اِس نال رُکمݨی نراذ ہۄوے جاں اِیرکھا کرے۔ اِس سمسِّیا دا ہلّ اُنہاں نیں اُس رُکھّ نُۄں اِس ترہاں لا کے کڈھِّیا کِہ اُس دا مُڈھّ تے تݨا تاں ستِیابھاما دے باغ وِچ رہے پر اُس دے اُپرلے ودھے ہۄئے ٹاہݨے لاگے رُکمݨی دے مہلّ اُپر جا پُجّے جِتھے سویرے سویرے اُس دے پھُلّ کھِںڈّ جائِیا کردے۔ پارِیجات رُکھّ نُۄں "ہار-شِںگّار” دا ناں وی دِتا جاںدا ہَے۔ اِہ رُکھّ رات نُۄں آپݨے پھُلّ کیردا ہَے جِہڑے اُس ویلے بہُت سُںدّر سُگںدھّی کھِلاردے ہن۔

سُںدّر پھُلّاں دے گُچھِیاں نال لدِّییاں ٹاہݨِییاں والا 'سالہ' دا رُکھّ وی بڑا منۄہر دْرِش پیش کردا ہَے۔ مہامایا اِس پھُلّاں لدّے رُکھّ دی خُۄبسُۄرتی ولّ ملۄ ملی کھِچّی گئی تے اُس نیں اِک سُںدّر پھُلّاں والے ’سالہ‘ رُکھّ دے بغِیچے وِچ بھگوان بُدھّ نُۄں جنم دِتا۔ آپݨے پِتا دے شہِر نُۄں جاںدی ہۄئی اُس راہ وِچ کِدّاں اِنہاں خُۄبسُۄرت پھُلّاں والے رُکھّاں دے بگِیچے نُۄں ویکھدِیاں ہی اُس ول ملۄملّی کھِچّی گئی۔ اِس بارے بۄدھی ساہِت نال اِک سُںدّر کتھا اِئۄں آئُںدی ہَے :

“مہامایا گربھوتی سی۔ اُس دے گربھ دا آخری مہِینا پُگݨ والا سی جد اُس ’دیوداہ' نگر وِچ آپݨے پِتا دے کۄل جاݨ دی اِچھّا پرگٹ کِیتی۔ مہاراج شُدھۄدھن نیں ہُکم دے دِتا کِہ کپلوستُۄ تۄں ’دیوداہ‘ نگر نُۄں جاںدے راہ سُیار سجا کے ٹھِیک کر دِتّے جاݨ۔ جد سبھ کُجھ ٹھِیک ہۄ گِیا تاں مہامایا اِک سُنہِری پالکی وِچ آپݨے پِتا دے نگر نُۄں چل پئی۔رستے وِچ ’سالہ‘ دے رُکھّاں دی اِک جھںگّی آئی جِس دا ناں ’لُمبّنی باغ' سی۔ مہاراݨی کھِڑے ہۄئے خُشبُۄیاں کھِلاردے پھُلّاں نال لدّے ہۄئے رُکھّاں دے اِس جھُںڈّ نُۄں ویںہدِیاں سار ہی مُگدھ ہۄ گئی تے اُس کہاراں نُۄں تھۄڑھی دیر لئی پالکی اُس رُکھّاں دی جھںگّی وِچ رکھّ دیݨ لئی آکھِیا٬ کِئۄں جۄ اُہ اُتھے چںدّ گھڑِییاں بِتائُݨا چاہُںدّی ہَے۔ اُس جھںگّی وِچ پھِر پھِر کے جد اُہ کھُۄبسُۄرت پھُلّاں دِییاں کھُشبُۄیاں دا٬ پںچھِّییاں تے مدھُۄ-مکھِّییاں دے مِٹھّے سںگِّیت دا رس لَے رہی سی تاں اُس دا دھِیان ملّۄ ملی سُںدّر پھُلّاں نال لدّی اِک ٹاہݨی ولّ کھِچِّیا گِیا۔اُہ ٹاہݨی آپُۄں اُس ولّ جھُکی آ گئی تے جِئۄں ہی مہامایا نیں اُس تۄں پھُلّ تۄڑن لئی آپݨے ہتھّ اگاںہ ودھائِیا کِہ بِناں کِسے دُکھ تکلِیف دے اُس دے بچّے دا جنم ہۄ گِیا۔ مہاں بْرہماں نیں پَیدا ہُںدّے ہی بچّے نُۄں سُنہِری جالی وِچ سمبھّال لِیا تے اُس کۄلۄں اگے رکھشک دیوتِیاں نیں لَے کے اُس نُۄں ’مِرگ شال‘ تے رکھّ کے اگے امِیراں-وذِیراں دی سمبھّال وِچ دے دِتا جِنہاں نیں اُس نُۄں اتی سُںدّر تے کُۄلے وستراں دِییاں تَیہاں وِچ لپیٹ لِیا۔”

بھارت دے لۄکاں لئی رُکھّ دے ارتھ آم جڑھی-بُۄٹِییاں ورگی بناسپتی جِہے ہی نہِیں ہن سگۄں اُنہاں لئی اِس دی بہُت ودھیری مہانتا ہَے۔ کئی رُکھّ تاں دیوتِیاں دی رِہائِشگاہ خِیال کِیتے جاںدے ہن تے اِس لئی اُنہاں دی پُۄجا کِیتی جاںدی ہَے۔ بۄہڑ دے رُکھّ نُۄں وِشنُۄں دا واسا آکھِیا جاںدا ہَے جِس کرکے اِہنُۄں پوِتّر منِّیا جاںدا ہَے۔ اِس رُکھّ دی بہُتی لمّی آیُۄ ہۄݨ تے آپݨے ٹاہݨِیاں تۄں امبّر جڑھاں داڑھی تے چھڈݨ دے کارݨ اِس نُۄں امر (کدے ناں مرن والا) رُکھّ منِّیا جاںدا سی۔ پَیر دا اںگُّۄٹھا چُمّدے نارائِݨ (جِہڑا سدِیوی جِیون دا چِنّہ آکھِیا جاںدا ہَے) دا واس بۄہڑ دے پتّے تے سمجھِیا جاںدا ہَے۔

پِپّل دے رُکھّ تے شِوجی٬ بْرہما٬ وِشنُۄں تْرِمُۄرتی دا ہی واس خِیال کِیتا جاںدا ہَے کِہ اِس تے آم تَۄر تے سارے ہی دیوتے آ کے نِواس کردے ہن۔ اِس رُکھّ نُۄں چھیڑن دی کِسے نُۄں آگِیا نہِیں سی ہُںدّی۔ تے اِسترِییاں نُۄں رۄذ اِس دی پُۄجا کرن تے اِس دے آلے دُیالے ہذار پرکرماں کرن دا اُپدیش دِتّا جاںدا سی۔ مہاتما دا ہُکم ہَے کِہ سائُݨ دے مہِینے دے ہر شنِچروار نُۄں اِس رُکھّ دی پُۄجا کِیتی جاوے۔ سںتّ وَیکھلء نیں اِس وِشواس دا پرچار کِیتا کِہ وِشنُۄں نیں ہی پِپّل دا رُۄپ دھارن کِیتا ہۄئِیا ہَے۔ کئی تھاواں تے تاں پِپّل نُۄں جنیئۄُ پاݨ تے اِس دا تُلسی نال وِیاہ کرن دِییاں رسماں وی کِیتِییاں جاںدِییاں ہن۔ اجّ وی پِپّل دی سُکی لکڑی پُۄجا ویلے ہون کُںڈّ وِچ پائی جاںدی ہَے۔ ہیٹھاں دِتے مںتّر دے اُچارن نال پِپّل دے رُکھّاں دی پُۄجا کِیتی جاںدی ہَے :

پتّے پتّے گۄبِںدّ بَیٹھا ٹاہݨی ٹاہݨی دیئُتا٬

مُڈھّ تے سْری کْرِشن بَیٹھݨ دھنّ بْرہما دیئُتا۔

تے پِپلّ دی پُۄجا دیوتِیاں دی پُۄجا برابر سمجھی جاںدی ہَے۔

پِپّل واںگ بۄہڑ دا رُکھّ اجے وی پوِتّر منِّیا جاںدا ہَے۔ جدۄں کدے اتِئںتّ کال دا ساہمݨا آ پوے تدّ ہی کِدھرے اِنہاں رُکھّاں دے ہرے پتّے پشُۄیاں نُۄں کھُیاݨ لئی لاہے جاںدے ہن۔ بہُتے پِںڈّاں وِچ اجے وی رُکھّاں دِییاں اَیسِییاں جھںگِّییاں ہن جِتھۄں کِسے نُۄں وی لکّڑ وڈھّݨ جاں پھل تۄڑن دی آگِیا نہِیں دِتی جاںدی۔

رُکھّاں نُۄں پوِتّر منّے جاݨ دا اِک ہۄر کارن اِہ ہَے کِہ اُہ پںچھِّییاں نُۄں نِواس دِییاں سہُۄلتاں دیںدے ہن۔ اِک رُکھّ دی سمبھّال کرن دے ارتھ اُنہاں انیکاں پںچھِّییاں دی جان بچائُݨا ہَے جِہڑے اُس تے آ کے نِواس کردے تے جِیون بِتاںدے ہن۔ اِسے ترہاں منُکھّی آتما دی خُشی تے شاںتی لئی وی رُکھّ نالۄں ودھّ کے چںگّیری ہۄر کۄئی تھاں نہِیں ہَے۔ کِسے کمّ آئُںدے جاں سُںدّر رُکھّ دے بارے تاں اِہ وی وِشواس کِیتا جاںدا سی کِہ اُس دے اںدّر وی اُس دی آپݨی جِیئُںدی جاگدی آتما ہَے۔ بہُت سارِییاں ہالتاں وِچ تاں لۄکاں دا وِشواس سی کِہ رُکھّ دے اںدّر بݨ-دیو جاں رُکھ دے دیوتا دا واسا ہُںدّا ہَے٬ جِس دے بارے اِک پْراچِین کتھا وی اِئۄں چلدی ہَے—

“پُراݨے سمِیاں دی گلّ ہَے جد راجا بْرہمدت بنارس 'تے راج کردے سن۔ اِک دِن اُنہاں دے دِل وِچ اِہ وِچار آئِیا کِہ ہر تھاں بھارت وِچ اَیسے راجے مہاراجے ہن جِنہاں کۄل کئی کئی بُرجِییاں والے مہلّ ہن۔جے مَیں کِتے اِکۄ بُرجی (تھملے) دے سہارے اُتے مہلّ کھڑھا کر لواں تاں کِڈّا مذا آوے۔ پھِر تاں سارے راجے مہاراجِیاں وِچ مَیں اِکلّا ہی پہِلے درجے تے ہۄواںگا۔” اُہنے آپݨے کارِیگراں نُۄں بُلائِیا تے اُنہاں نُۄں اِکۄ بُرجی دے سہارے کھلۄتا اِک شاندار مہلّ بݨائُݨ لئی ہُکم دِتا۔ اُنہاں آکھِیا٬ ’راجن تُہاڈے ہُکم دی پالݨا ہۄویگی۔ مہلّ ذرُۄر بݨیگا۔” اِنا آکھ کے اُہ جںگّل وِچ چلے گئے۔ اُتھے اُنہاں نُۄں اِک سۄہݨا اُچا لمّاں رُکھّ مِل گِیا جِس دا اِکلّا تھمّا اجِہے مہلّ نُۄں سہارا دے سکدا سی۔ پر اُس نُۄں لَے جاݨ دا رستا ایناں بِکھڑا تے لمّیرا سی کِہ اُہ رُکھّ راجے دے شہِر تکّ نہِیں لِیاںدا جا سکدا سی۔ سۄ اُہ راجے کۄل مُڑ آئے تے اِس ماملے وِچ اُس دی سلاہ مںگّی۔ اُس کِہا٬ ’جِویں کِویں وی ہۄ سکدا ہَے اُس رُکھّ نُۄں لِیائۄ تے تُرت ہی لَے کے آئۄ۔' پر اُنہاں اگۄں کِہا کِہ اُہ رُکھّ تاں ناں جِویں تے ناں کِویں ہی لِیاںدا جا سکدا ہَے۔ تد راجے نیں آکھِیا٬ “تُہانُۄں میرے آپݨے باغ 'چۄ ہی کۄئی رُکھّ چُݨ لَیݨا چاہِیدا ہَے۔” راجے دے باغ وِچ شاہی شاناں والا سِدھّا لمّا تے سۄہݨا ’سالہ‘ دا رُکھّ اِس کمّ لئی پسںدّ کِیتا گِیا جِس دی سارے پِںڈّا تے شہِراں دے لۄکاں تے شاہی کھاندان ولۄں پُۄجا کِیتی جاںدی سی۔ اُنہاں اِس بارے پھِر راجے نُۄں دسِیا۔ اُس آکھِیا فَۄرن اِس رُکھّ نُۄں پُٹ لِیائۄ۔” پر اُنہاں رُکھّ دے دیوتے نُۄں نذر نِیاذ دے کے اُس رُکھّ نُۄں پھُلّاں٬ ٹاہݨِییاں دے چڑھاوے دے کے اُس ہیٹھاں دِیوے بال کے بینتی کِیتی٬ ’اجّ تۄں ستویں دِن نُۄں اسِیں تَینُۄں راجے دے ہُکم نال پُٹ سُٹاںگے۔ جے تیرے تے کِسے دیوتے دا واس ہَے تاں اُس نُۄں کِتے ہۄر تھاں جا کے رہِݨا چاہِیدا ہَے تاں جۄ مگرۄں ساڈے سِر دۄش ناں ہۄوے۔' رُکھّ تے وسدے دیوتے نیں اُنہاں دِییاں ارداساں سُݨِییاں تے اُس سۄچِیا—اِہ لۄک میرے رُکھّ نُۄں پُٹ دیݨ دا فَیسلا کر چُکے ہن۔اِس دے پُٹے جاݨ نال میرا گھر نشٹ ہۄ جائیگا تے اِس دے نال ہی مَیں وی نشٹ ہۄ جاواںگا۔ میرے آس پاس اُگے ہۄئے سالہ دے سارے چھۄٹے بُۄٹے وی میرے ہیٹھ آ کے نشٹ ہۄ جاݨگے تے اُنہاں وِچ وسّدے سارے میرے دیوتے دھِییاں پُتّر وی نشٹ ہۄ جاݨگے۔ مَینُۄں آپݨی مَۄت دی تاں اَینی چِںتّا نہِیں پر آپݨے بچِّیاں دی مَۄت مَیں کِدّا ویکھ سکاںگا۔ سۄ مَینُۄں اُنہاں دِییاں جاناں بچائُݨ لئی ہر سمبھّو جتن کرنا چاہِیدا ہَے۔ سۄ ادھّی رات نُۄں اُہ بْرِچھ دیوتا راجے دے مہلّاں وِچ گِیا۔ جد اُہ راجے دے سَۄݨ والے کمرے وِچ گِیا تاں اُس دی نُۄری شکل ویکھ کے راجا چکْرِت رہِ گِیا۔ اُس پُچھِیا٬ “تُۄں دیوتِیاں ورگی شکل دا کَۄݨ جِیو ہَیں تے اِنا اُداس کِئۄں ہَے ? بْرِچھ دیوتے نیں اُتّر دِتّا٬ ’ہے راجن! تیرے راج وِچ مَینُۄں سُبھاگا رُکھّ آکھدے ہن۔ سٹھّ ہذار ورہِیاں تۄں سارے منُکھّ مَینُۄں پِیار کردے تے پُۄجدے آئے ہن۔ اُنہاں نیں انیکاں گھر وی بݨائے٬ شہِر وی وسائے تے مہلّ وی اُسارے پر مَینُۄں اُنہاں کدے نہِیں دُکھائِیا۔ سۄ جِویں اُہ میرا ستِکار کردے آئے ہن تُۄں وی کر راجن' ! پر راجے نیں اُتّر دِتا کِہ اِسے اِک رُکھّ دی تاں اُس دے مہلّ دی اُساری لئی لۄڑ ہَے؛ سۄہݨا٬ لمّا تے سِدھّا رُکھّ ہۄر کِتھے مِلیگا۔ تے جد اِس رُکھّ تے مہلّ بݨ گِیا تاں ہے بْرِچھ دیو! لۄک اِس نُۄں ویکھ ویکھ سدا تیری سِفت کرِیا کرنگے۔ بْرِچھ دیو نیں اُتّر دِتا٬ “ہے راجن ! جے تُۄں میرے رُکھّ نُۄں ذرُۄر ہی وڈھّ لَیݨا ہَے مَیں تُہاتھۄں اِک مںگّ مںگّدا ہاں۔ تے اُہ اِہ ہَے کِہ اِس نُۄں سبھ تۄں پہِلاں سِرۄں٬ پھِر لکّۄں تے سبھ تۄں اخِیر وِچ مُڈھ تۄں وڈھݨا۔” راجے نیں دُکھی ہۄ کے آکھِیا کِہ ایداں کرن نال تاں سارے رُکھّ نُۄں اِکۄ ویراں پُٹ کے ڈیگ دیݨ نالۄں کِتے ودھیرے دُکھدائی مَۄت ہۄویگی۔ اُس کِہا٬ “ہے بْرِچھ دیو ! اِس ترہاں بںدّ بںدّ اںگّ اںگّ کٹوائُݨ وِچ تَینُۄں کی فائِدا ہَے" سُبھاگے رُکھّ نیں آکھِیا٬ “راجن ! میرے آس پاس تے میری چھاں ہیٹھ میرے کئی نِکّے وڈے دھِییاں پُتّر اُگے ہۄئے ہن۔تے جے مَیں اُنہاں دے اُتّے ڈِگ پِیا تاں اُہ سارے مِدھّے جاݨگے۔ میرے ہیٹھ اُنہاں نُۄں بہُت دُکھ ہۄویگا۔”

بْرِچھ دیوتے دی اِس گلّ نیں راجے نُۄں بڑا پربھاوت کِیتا۔ اُس نیں بْرِچھ دے اُچے تے سُچے خِیالاں دی پرسںسّا کردِیاں اُس نُۄں نمسکار کِیتی تے آکھِیا٬ “ہے سُبھاگے رُکھّ ! تُۄں جے آپݨے بھائی بںدّاں تے دھِییاں پُتّراں نُۄں بچائُݨ لئی اَینی کُربانی کرن لئی تِیار ہَیں تاں مَیں تَینُۄں نہِیں کٹاںگا۔ سۄ تُۄں نِسچِںتّ رہِ۔”

بْرِچھ دیوتا راجے دا دھنّواد کردا چلا گِیا۔

اِس نُۄں وِشواس آکھۄ جا وہِم٬ پر اِہ وِشواس تے وہِم٬ کتھا تے کہاݨِییاں سبھ رُکھّ دی سُںدّرتا تے کاریامد ہۄݨ دی مہتّتا نُۄں پْرگٹاںدِییاں ہن تے منُکھّ دے دِل وِچ اُس نُۄں مِلی کُدرت دی سبھ تۄں وڈی دات ارتھات رُکھّ دی پال تے سمبھّال لئی ستِکار پَیدا کردِییاں ہن۔

('پتّے پتّے گۄبِںدّ بَیٹھا' وِچّۄں)