’تِیاری‘ شبد سرل اتے آم ہَے اتے ’تِیاری‘ کرنا سپھل جِیون لئی اِکّ وِیاپک اتے نِرںتّر پْرکِرِیا۔ اِکّ آم مُہاورے انُسار تیہ لگّی تۄں کھُۄہ پٹّݨ دی بجائ پہِلاں پٹّ کے رکھّݨ نُۄں ’تِیاری‘ کِہا جا سکدا ہَے۔ اِہ کِسے مںتّو دی پْراپتی واستے ذرُۄری اِںتذام کرن اتے سادھن جُٹائُݨ دِییاں سمیں-سِر کِیتِییاں کاروائیِیاں دا نائۄں ہَے۔ اِہ نِشچِت مںتّو کِسے اگلے ہۄر وڈّے کمّ دی تِیاری دِییاں کاروائیِیاں وِچّۄں اِکّ ہُںدّا ہَے٬ اتے اِہ سِلسِلا جاری رہِںدّا ہَے۔ اِس ترہاں جِیون اِکّ اَیسی لڑی ہَے جِس وِچّ پالݨ-پۄسݨ, پڑھن-لِکھݨ, وِیاہ-شادی٬ کارۄباری اتے پرِوارک مُدِّیاں سݨے جِیون دِییاں سبھ تِیارِییاں پرۄئیِیاں ہۄئیِیاں ہن۔ درئسل تِیاری دی پْرکِرِیا ساڈے جنم تۄں پہِلاں ہی ساڈے نالھ جُڑ جاںدی ہَے٬ ساری اُمر جُڑی رہِںدّی ہَے اتے مرن تۄں بائد وی جُڑی رہِںدّی ہَے۔

تِیاری کِسے کمّ نُۄں کُشل ڈھںگّ نالھ نیپرے چاڑھ سکݨ دا بھرۄسا پَیدا کردی ہَے۔ اِہ اِکّ سارتھک پہُںچّ اتے ودھِییا آدت ہَے جِہڑی ساڈے وِچّ اگّے ہۄر چںگِّییاں آدتاں دا راہ کھۄلہ دِںدّی ہَے۔ سہی تِیاری کرکے اسِیں گھٹّ سمیں وِچّ ودھّ گُݨوتا والھا کمّ کر سکدے ہاں جۄ سانُۄں اُتشاہ اتے دلیری دِںدّا ہَے۔ اِس ترہاں ہاسل دلیری اتے کُشلتا اتے بچے وکت نالھ اسِیں جِیون دے ہۄر اُچیرے گُݨاں دے وِکاس واستے تِیاری کر سکدے ہاں۔ نِشچِت کمّ نُۄں پُۄرا کرن دی چِںتّا سبھ نُۄں ہُںدّی ہَے پر تِیاری سانُۄں اِس چِںتّا تۄں چھُٹکارا دِوائُںدی ہَے۔ سںسّار دِییاں سبھ تۄں اَۄکھِییاں مہاں-دَۄڑاں وِچّۄں اِکّ ’سپارٹَیتھلن‘ دے بانی جَۄہن پھَۄڈِن نیں تِیاری دی مہتّتا آپݨے وِلکھّݨ اںدّاذ وِچّ سمجھائی ہَے۔ اُہ ہِسّا لَیݨ والھے اتھلِیٹاں نُۄں کِہا کردے سن: “مَیں تُہانُۄں شُبھ-اِچھّا نہِیں کہاںگا کِئُںکِہ جے تُسِیں پُۄری تِیاری کِیتی ہَے تاں تُہانُۄں اِس دی ذرُۄرت نہِیں٬ اتے جے پُۄری تِیاری نہِیں کِیتی تاں تُہانُۄں اِس دا کۄئی پھائِدا نہِیں۔”

سُچیت اتے یۄجنا-بدھّ تِیاری کر سکݨ دی بُدھّ-وِویک سِرپھ منُکھّ وِچّ ہی ہَے۔ اِس ڈھںگّ نالھ تِیاری کرن دی چںگّی آدت پا کے اسِیں اَۄکھے اتے اسمبھّو لگدے کمّاں نُۄں وی سِرے چڑھا سکݨ دی سمرتھّا پَیدا کر سکدے ہاں۔ اِنا ہی نہِیں٬ اۄپری نذر نالھ آپݨی وِتۄں-باہرے لگدے کمّ کر کے بہُ-پکھّی اتے سںتُّلِت سکھشِیئت دے مالِک بݨ سکدے ہاں۔ اِس ترہاں ہر سمسِّیا نُۄں ہلّ کرن دے سرب-پْروانت پھَیسلے کرن دی مُہارت ہاسل کر کے ہر ستھِتی وِچّ سپھل ہۄݨا سِکھّ سکدے ہاں۔ اتے ساڈی سبھِئتا دی چڑھدی کلا دے پْرتِیک تِیار-بر-تِیار رہِݨ دے آدرش٬ دے دھارنی بݨ سکدے ہاں۔ اِس ترہاں آپݨے مںتّو اتے اِس دی پْراپتی واستے ورتے جاݨ والھے ڈھںگّاں-ترِیکِیاں نُۄں سداچارک اتے نَیتِک کدراں-کِیمتاں انُسار ڈھالھ سکدے ہاں۔ تِیاری دی پْرکِرِیا راہِیں جِتھّے اسِیں آپݨِییاں مَۄجُۄدا یۄگتاواں دا سہی مُلاںکݨ کر سکدے ہاں اۄتھے نال ہی آپݨِییاں ترُٹِّییاں بارے خبردار ہۄ کے یتھارتھوادی وی بݨ سکدے ہاں۔ اِہ ساڈے مںتّو اتے اِس دی پْراپتی لئی اپݨائے ڈھںگّاں-ترِیکِیاں دے ٹھِیک-گلت ہۄݨ دی اگائۄں سُۄچنا دِںدّی ہَے جِس نالھ اسِیں اِنہاں ’تے مُڑ وِچار کر کے لۄڑِیںدِییاں سۄدھاں کر سکدے ہاں۔

تِیاری سانُۄں اِہ مَۄکا وی دِںدّی ہَے کِہ اسِیں سمیں سِر آپݨی سمرتھّا اتے آپݨے سادھناں نُۄں پرکھ سکِیئے اتے ہِساب لا سکِیئے کِہ کِہڑا کمّ ساڈے وسّ وِچّ ہَے٬ کِہڑا نہِیں۔ اِس پرکھ دی گھاٹ کر کے اسِیں آپݨے وسّ دے کمّاں نُۄں٬ آپݨی ہَیسِیئت تۄں چھۄٹا سمجھ کے جاں اِنہاں نُۄں آپݨے ڈِئۄُٹی-کھیتر تۄں باہر ہۄݨ دا بہانا بݨا کے٬ نہِیں کردے۔ پر آپݨِییاں گلت-فہِمِییاں کر کے وسّ تۄں باہرے کمّاں ’تے وِئرتھ سماں اتے سادھن کھرچ کردے رہِںدّے ہاں۔ نتِیجے وجۄں ہۄئیِیاں اسپھلتاواں واستے تکدِیر جاں ہۄراں نُۄں ذِمّیوار گردان کے نویں بکھیڑے کھڑھے کردے رہِںدّے ہاں۔ تِیاری دی گھاٹ کر کے ہۄئی اسپھلتا نُۄں آپݨی یۄگتا٬ سمرتھّا جاں سادھناں دی گھاٹ سمجھ بَیٹھدے ہاں جد کِہ اِہ لا-پرواہی٬ سُستی اتے ڈھِلّڑ سُبھاء دا نتِیجا ہَے۔ سُہِرد تِیاری سانُۄں ساڈِییاں سمرتھّاواں اتے سِیماںواں بارے سہی گِیان کروا دِںدّی ہَے۔

تِیاری بھاویں فَۄری مںتّو دی ہۄوے بھاویں اتے دُۄر-گامی دی٬ ہر اِکّ دی پْراپتی واستے آوشّک تِیاری دی لۄڑ ہَے۔ اِہ بھاویں بچّے نُۄں ہر-رۄذ سکُۄل بھیجݨ دا فَۄری جاں چھۄٹا کمّ ہۄوے بھاویں اُس نُۄں پڑھا-لِکھا کے جِیون وِچّ سَیٹّ کرن دا دُۄر-گامی جاں وڈّا کمّ ہۄوے۔ تِیاری کرن سمیں اسِیں اِنہاں دۄہاں سٹیجاں دی پچھاݨ کر کے اِنہاں وِچّ اِکّ-سُرتا بݨا سکدے ہاں۔ اِہ اِکّ-سُرتا بہُت ذرُۄری ہَے تاں کِہ اسِیں سبھ کُچھ سماجِک سداچار اتے نَیتِک کدراں-کِیمتاں انُسار کر سکِیئے اتے بچِّیاں نُۄں وی اِہ سبھ سِکھا سکِیئے۔ نہِیں تاں اِنہاں سٹیجاں وِچّ وِرۄدھا-بھاس پَیدا ہۄ سکدا ہَے جِویں کِہ تُرت شۄہرت اتے دھن-دَۄلت کمائُݨ دِییاں تِیارِییاں وِچّ لگِّیا کۄئی اِنسان کر لَیںدا ہَے۔

تِیاری دا گھیرا نِت-پْرتی کِیتے جاݨ والھے٬ جِیون دِییاں بُنِیادی ذرُۄرتاں پُۄرِییاں کرن والھے جاں کارۄباری کمّاں تکّ سِیمت نہِیں۔ اِس وِچّ٬ بدل رہی تکنالۄجی کر کے ہۄ رہی اُتھلھ-پُتھلھ دِییاں اُنہاں سمسِّیاواں نُۄں نجِٹھّݨا وی ہَے جۄ ساڈے پُۄروجاں نُۄں در-پیش نہِیں سن۔ پْرتکھّ ہَے کِہ اِتِہاس اتے رسمی دھرم سانُۄں اِنہاں سمسِّیاواں واستے تِیار نہِیں کر سکدے۔ اِنہاں دۄویں کھیتراں وِچّ نوِیں اتے بھوِکھّ-مُکھی وِچاردھارا دی لۄڑ ہَے اتے دھرم-گْرںتھّاں دے اۄنہاں فلسفِیاں نُۄں آدھُنِک سۄچ-وِچار انُسار سمجھݨ دی لۄڑ ہَے جۄ ساڈے دھرماں دے مۄڈھی مہامپُرکھاں نیں ساڈے واستے سامبھے ہن۔ اِہ تاں ہی سمبھّو ہَے جے اسِیں سہی تِیاری کرنی سِکھّ کے٬ پہِلی کِسم دے کمّاں دے رُجھیوِیاں وِچّۄں وکت کڈھّ سکاںگے۔

تِیاری دے باوجُۄد سپھلتا مِلے ناں مِلے٬ کۄئی پکّی گلّ نہِیں پر تِیاری تۄں بگَیر اسپھلتا پکّی ہَے۔ بَیںجامِن پھرَیںکلِن دا کہِݨا ہَے: “تِیاری کرن وِچّ اسپھلتا درئسل اسپھلتا دی تِیاری کرنا ہَے”۔ اِتِہاس اِس ترہاں دِییاں گھٹناواں نالھ بھرِیا پِیا ہَے جد ’تِیاری‘ دی گھاٹ کر کے وڈّے-وڈّے نُکسان ہۄئے ہن۔ بھارت-پاک وںڈّ ویلے اُس وکت دے چۄٹی دے چار-پںجّ لِیڈراں ولۄں تِیاری دی گھاٹ کر کے بہُت وڈّا دُکھاںت واپرِیا۔ تِیاری دی اہِمِیئت درسائُںدی٬ ابراہم لِںکّن دی اِکّ پْرسِدھّ ٹُۄک ہَے کِہ جے مَینُۄں کِسے وڈّے درخت نُۄں کٹّݨ واستے چھے گھںٹّے دِتّے جاݨ تاں مَیں پہِلے چار گھںٹّے کُہاڑا تِکھّا کرن ’تے لاواںگا۔

ساڈِییاں تِیارِییاں دۄ پْرکار دِییاں ہن: پہِلِییاں نِجّی کمّاں نالھ سبںدھِّت اتے دُۄسرِییاں سںسّتھاوی کمّاں نالھ۔ سںسّتھاواں وِچّ اسِیں کائِدے-کانُۄناں انُسار٬ انُشاسن وِچّ رہِ کے اتے یۄجنا-بدھّ ترِیکے نالھ تِیارِییاں کرن لئی پابںدّ ہاں۔ اِنہاں واستے لِکھتی مَینُۄئل بݨے ہُںدّے ہن٬ ذِمّیوارِییاں نِئت کِیتِییاں ہُںدِّییاں ہن اتے کُتاہِییاں لئی سذاواں دا اِںتذام ہُںدّا ہَے۔ اِس کر کے اسِیں اِنہاں نُۄں بھَیء٬ دھِیان اتے گمبھِّیرتا نالھ کردے ہاں۔ پر نِجّی اتے پرِوارک جِیون وِچّ اݨگہِلی کردے ہاں کِئُںکِہ پرِوار رسمی سںسّتھا نہِیں ہُںدّا اتے اِس وِچّ رسمی اسُۄل-کانُۄن نہِیں ہُںدّے۔ بھاویں پرِوار وی اِکّ ’سںسّتھا‘ ہَے پر اِہ گَیر-رسمی سںسّتھا ہُںدّی ہَے جِس وِچّ لِکھتی کانُۄن٬ کمّ-وںڈّ جاں سذاواں آدِ دا سِسٹم نہِیں بݨائِیا جا سکدا۔ اِسے کرکے نِجّی اتے پرِوارک کمّاں دِییاں تِیارِییاں سرسری٬ بے-دھِیانے اتے من-چاہے ڈھںگّ نالھ کِیتِییاں جاںدِییاں ہن۔

بھاویں اسِیں ہر رۄذ نِجّی اتے پرِوارک کمّاں دِییاں تِیارِییاں کردے ہاں پر اِنہاں وِچّ بھُلّݨ جاں کُتاہِییاں کارن خراب ہُںدّے کمّ آم دیکھدے ہاں۔ ماہِر اِس دا کارن دسّدے ہن کِہ منُکھّی سُبھاء کر کے اسِیں اِکّۄ کمّ وار-وار کرن نالھ اُس تۄں اُکتا جاںدے ہاں اتے سُچیت ڈھںگّ نالھ اُس ’تے سۄچ-وِچار کرنی چھڈّ دِںدّے ہاں۔ اِس نُۄں اچیت اتے سرسری ڈھںگّ نالھ کرن لگّ جاںدے ہاں اتے گلھ پِیا ڈھۄل سمجھݨ لگّ جاںدے ہاں۔ اِہ منُکھّی سُبھاء دا اِکّ وِشیش لچھّݨ ہَے کِہ اسِیں رۄذ-مرا دِییاں پْرتکھّ گلّاں نُۄں بہُت سرسری سمجھدے ہاں اتے سانُۄں اِنہاں ’تے گمبھِّیرتا نالھ وِچار-وٹاںدرا کرنا بہُت اَۄکھا لگدا ہَے۔ اِہ سچائی آدھُنِک سمیں دے اُداروادی امرِیکن بُدھِّیجِیوی ڈیوِڈ وَیلِس نیں اِکّ وِلکھّݨ دْرِشٹاںت راہِیں بِیان کِیتی ہَے۔ سمُںدّر وِچّ دۄ چھۄٹِییاں مچھِّییاں کلۄلاں کر رہِییاں سن تاں کۄلھِئۄں لںگھّ رہی اِکّ وڈّی مچھّی نیں لاڈ نالھ کِہا٬ ”ہَیلۄ بچِّئۄ! پاݨی وِچّ کھیڈ رہے ہۄں؟” دۄہاں چھۄٹِییاں مچھِّییاں نیں اِکّ-دُۄجے ول دیکھِیا اتے تھۄڑھی دُۄر جا کے اِکّ نیں ہَیرانی نالھ دُۄسری نُۄں پُچھِّیا٬ “اِہ پاݨی کی بلاء ہُںدّی ہَے؟” آپݨی اِس سُبھاوِک پْروِرتی کر کے اسِیں ’تِیاری‘ سݨے جِیون دے ہۄر مہتّو-پُۄرن وِشِیاں ’تے کدے وِگِیانک ڈھںگّ اتے گمبھِّیرتا نالھ گَۄر کرن دی لۄڑ نہِیں سمجھی٬ جِویں کِہ سہی ڈھںگّ نالھ ساہ لَیݨا٬ کھاݨا چِتھّ کے کھاݨا جاں کِسے دی گلّ دھِیان نالھ سُݨنا آدِ۔

آپاں نِجّی اتے پرِوارک کمّاں دی تِیاری اۄنے سُچیت ہۄ کے اتے یۄجنا-بدھّ ڈھںگّ نالھ نہِیں کردے جِنّی کِہ کارۄباری سںسّتھاواں وِچّ کردے ہاں۔ اسِیں پڑھے-لِکھے ہۄݨ دے باوجُۄد وی کاگذ-پَینسِل لَے کے تِیاری کرن تۄں کترائُںدے ہاں؛ نکشے دیکھݨ, ہدائِتاں پڑھن جاں کِسے جاݨکار دی سلاہ لَیݨ تۄں جھِجکدے ہاں۔ جے کۄئی ہمدرد سلاہ دِںدّا وی ہَے تاں دھِیان نالھ سُݨدے نہِیں۔ وِشے دے ماہِراں دی نسِیہت ہَے کِہ اسردار تِیاری واستے ہر-رۄذ دے کمّاں دی پُۄری لِسٹ آپݨے ہتھّ نالھ لِکھ کے بݨائیِئے۔ مُۄںہ-ذبانی کمّ یاد کرن دی آدت سِیاݨپ دی گلّ نہِیں٬ بھاویں کۄئی کِنّا وی تِیکھݨ- بُدھّی دا مالِک کِئۄں ناں ہۄوے۔ مِ. براک اۄباما نیں آپݨی مشہُۄر کِتاب ’اے پرَۄمِسڈ لَیںڈ‘ دے مُکھّ-بںدھّ وِچّ لِکھِیا ہَے کِہ “مَیں ہُݨ وی گلّاں نُۄں کمپِّئۄُٹر دی بجائ ہتھّ نالھ لِکھݨا ودھّ پسںدّ کردا ہاں۔” اُہ آپݨی ہر سپِیچ دی تِیاری بہُت گمبھِّیرتا نالھ کرِیا کردے سن۔ اِس سبںدھّ وِچّ اُنہاں دی سپِیچ تِیاری دی اِکّ تسوِیر بہُت پْرچلّت ہۄئی سی۔

کاگج ’تے بݨائی لِسٹ نالھ دِماگ وِچّ کمّاں دا نکشا بݨ جاںدا ہَے اتے اِنہاں نُۄں سمیں اتے ستھان انُسار ترتِیب دیݨی سَۄکھی ہۄ جاںدی ہَے٬ جِس نالھ دِماگ اُتّۄں بھار گھٹدا ہَے۔ ساڈا دِماگ اِکّ سرِیرک اںگّ ہَے اتے ہۄر اںگّاں واںگُۄں اِہ وی تھکّ جاںدا ہَے۔ اسِیں اِس تۄں بھاویں چھۄٹے کمّ کروائیِئے بھاویں وڈّے٬ اِہ تھکیواں منّدا ہَے جِس نُۄں ’ڈسِیذن پھٹِیگ‘ کِہا جاںدا ہَے۔ اِس نُۄں وڈّے کمّاں واستے ترۄ-تاذا رکھّݨ واستے بیلۄڑے کمّاں دی چِںتّا تۄں مُکت رکھّݨا ذرُۄری ہَے اتے اِہ چِںتّا ہر کمّ دی سہی تِیاری کر کے گھٹّ کِیتی جا سکدی ہَے۔ اںگّریذی دی کہاوت ہَے کِہ ’سہی تِیاری کر کے شُرُۄ کِیتا کمّ ادھّا ہۄئِیا سمجھۄ‘ وِہارک پکھّ تۄں بہُت اُپیۄگی ہَے۔ سار-تتّ اِہ کِہ اسِیں ہر چھۄٹے-وڈّے کمّ واستے بݨدی تِیاری کرن دی آدت پائیِئے٬ فَۄری تے دُۄر-گامی کمّاں وِچّ اِکّ-سُرتا بݨائیِئے اتے جِیون دِییاں چھۄٹِییاں سمجھِییاں جاںدِییاں گلّاں ول گمبھِّیر دھِیان دیئیِئے۔