اُدۄں مَیں بہُت چھۄٹا ساں۔ اُسے سال مَیں سکُۄل داکھل ہۄئِیا سی اتے اُہ وی سِپھارشی کِئُںکِہ میری اُمر اجے سکُۄل داکھلے دی نہِیں ہۄئی سی۔ مَینُۄں اِکّ مہِینے وِچّ ہی کچّی جامت تۄں پکّی جمات وِچّ کر دِتّا گِیا کِئُںکِہ اُردُۄ دا کائِدا مَیں سارا پہِلاں ہی گھر پڑھ رکھِّیا سی۔ گرمِییاں دِییاں چھُٹِّییاں تۄں پہِلاں ماسٹر جی نیں آکھِیا کِہ جیکر تُۄں چھُٹِّییاں وِچّ سارے پہاڑے یاد کر لئے تاں تَینُۄں چھُٹِّییاں پِچھّۄں پہِلی وِچّ کر دِتّا جاویگا۔ مَیں چھُٹِّییاں کھتم ہۄݨ دی بڑی بیسبری نال اُڈِیک کر رِہا سی کِہ کھبر پھَیل گئی٬ “سکُۄل بںدّ ہی رہِݨگے کِئُںکِہ رَۄلھے پَے گئے ہن۔” سانُۄں سمجھ نہِیں سی کِہ رَۄلے کی ہُںدّے ہن اتے سکُۄل کِئۄں بںدّ کر دِتّے جاںدے ہن۔
کُجھ دِناں پِچھّۄں ساڈے پِںڈّ کُجھ پرِوار آپݨے گڈِّیاں اُتّے پہُںچّے٬ جِہڑے کئی سال پہِلاں بار وِچّ چلے گئے سن۔ اُنہاں دے آئُݨ نال پِںڈّ وِچّ ہلچل شُرُۄ ہۄ گئی۔ پِںڈّ دے کُجھ کُ نَۄجوان٬ جِنہاں دا کمّ ہی آواراگردی کردے پھِرنا سی٬ نیں لۄکاں دے اِکٹھّ سدّݨے شُرُۄ کر دِتّے۔ اِکّ دِن شام نُۄں اُنہاں وِچّۄں دۄ مُںڈّے ساڈے گھر آئے۔ اُنہاں کُجھ اَیلان کرنے سن۔ ساڈا مکان تِنّ مںذّلا ہۄݨ کرکے شائِد سبھ تۄں اُچّا سی۔ اُدۄں پِںڈّاں وِچّ بہُتے کچّے کۄٹھے ہی ہُںدّے سن۔ ساڈے گھر اِکّ توِیاں والا واجا سی٬ جِس اگّے اِکّ دھُۄتُۄ لگِّیا ہۄئِیا سی۔ اُنہاں اُہ دھُۄتُۄ لَے لِیا اتے سبھ تۄں اُتلی چھتّ اُتّے چڑھ کے دھُۄتُۄ نُۄں مُۄںہ نال لا کے پُۄرے ذۄر نال آکھݨا شُرُۄ کر دِتّا٬ “ہملے شُرُۄ ہۄ گئے ہن٬ اسِیں آپݨی راکھی وی کرنی ہَے اتے بدلا وی لَیݨا ہَے۔ جِہڑے ساڈے بھرا ائُجڑ کے آئے ہن٬ اُنہاں اُس پاسے ہۄئے ذُلم دی کہاݨی دسّی ہَے۔ سانُۄں اِہ وی پتا لگِّیا ہَے کِہ گواںڈھی پِںڈّ وِچّ ہملے دی تِیاری ہۄ رہی ہَے۔ اِہ ہملا ساڈے اُتّے وی ہۄ سکدا ہَے۔” اُس نیں لۄکاں نُۄں اپِیل کِیتی کِہ ہر گھر وِچّ ہتھِیار ہۄݨے چاہِیدے ہن۔ کِرپاناں٬ ٹکُۄئے اتے برچھے تِیار رکھّݨ نُۄں آکھِیا۔ اُس اِہ وی آکھِیا کِہ پِںڈّ دے لُہار کۄلۄں اِنہاں نُۄں تِکھِّیاں کروا لِیا جاوے۔ کۄٹھِیاں اُتّے اِٹّاں-وٹّے اِکٹھّے کر لوۄ۔ جدۄں وی کۄئی ہملا ہۄئِیا تاں تِیوِییاں کۄٹھِیاں اُتّے دُشمݨ نُۄں اِٹّاں-وٹّے مارنگِییاں۔ اُس نیں پِںڈّ دے سارے مرداں نُۄں گُردُیارے اِکٹھّے ہۄݨ دی وی بینتی کِیتی۔
اُس رات پِںڈّ وِچّ بھاری اِکٹھّ ہۄئِیا۔ اُتھّے اِہ پھَیسلا وی کِیتا گِیا کِہ پِںڈّ وِچّ رۄذ رات نُۄں پہِرا دِتّا جائِیا کریگا۔ اِس پہِرے لئی گھراں دِییاں وارِییاں لگا دِتِّییاں گئیِیاں۔ لۄکاں نُۄں آکھِیا گِیا کِہ اُہ اِکلّے کھیتاں ول ناں جاݨ کھاس کرکے اَۄرتاں نُۄں کھیتاں وِچّ جاݨ دی مناہی کِیتی گئی اتے اِہ وی آکھِیا گِیا کِہ دِن چھُپݨ تۄں پہِلاں گھراں نُۄں واپس آئِیا جاوے۔ کِسے وی اجنبی لئی درواذا ناں کھۄلہِیا جاوے۔
دۄ دِن پِچھّۄں ساڈے گھرۄں ہی اِہ اَیلان کِیتا گِیا٬ “کلّہ لاگلے پِںڈّ ہملا کرنا ہَے٬ جِہڑے جتھے وِچّ شامِل ہۄݨا چاہُݨ, اُہ آپݨے ہتھِیار نال لَے کے سویرے دِن چڑھدے نُۄں درواجے پُجّ جاݨ۔”
اسِیں چُبارے دی کھِڑکی وِچّۄں مُںڈِّیاں نُۄں تلواراں تے برچھے چُکّی بھجّدے پھِردے ویکھدے رہے۔ جدۄں اُہ شام نُۄں مُڑ کے آئے تاں سارِیاں دے سِراں اُتّے سامان سی۔ مںجّے٬ پِیڑھِییاں٬ ٹرںکّ٬ پِیپے٬ گٹھڑِییاں اُنہاں چُکِّییاں ہۄئیِیاں سن۔ اِہ لُٹّ دا سامان سی جِہڑا اِہ مُسلماناں دے گھراں وِچّۄں لُٹّ کے لِیائے سن۔ لُٹّ دا سامان ویکھ دُۄجے دِن جتھے وِچّ جاݨ والِیاں دی گِݨتی وِچّ وادھا ہۄ گِیا۔ اُنہاں دۄ جتھے بݨا لئے٬ جِہڑے ’بۄلے سۄ نِہال‘ دے جَیکارے بُلائُںدے ہۄئے دۄ وکھّرے وکھّرے پِںڈّاں ول تُر پئے۔
جدۄں اُہ شام نُۄں گھر مُڑے تاں سِراں اُتّے لُٹّ دا مال سی۔ ساڈی دادی گُیاںڈھی مُںڈِّیاں نُۄں جتھے وِچّ جاݨ تۄں رۄکدی رہی۔ اُہ آکھدی رہی کِہ اِس کباڑ نُۄں تُسِیں کی کرنا ہَے؟ لُٹّ دا مال کدے ہذم نہِیں ہُںدّا۔ آپݨے گھر بَیٹھۄ۔ جے کِسے دا بھلا نہِیں کر سکدے تاں بُرا وی ناں کرۄ۔ پر جتھے اِسے ترہاں ہی جاںدے رہے۔
اِکّ دِن ساڈے پِںڈّ ہاہاکار مچّ گئی جدۄں اِکّ جتھے دے مَیمبر لُٹّ دے مال دی تھاں آپݨے دۄ ساتھِییاں دِییاں لاشاں لَے کے واپس مُڑے۔ سارا پِںڈّ اُنہاں دے داہ-سںسّکار وِچّ شامِل ہۄئِیا۔ اُنہاں دا سںسّکار سِوِیاں وِچّ کرن دی تھاں اُنہاں دے کھیتاں وِچّ کِیتا گِیا تاں جۄ اُتھّے شہِیداں دِییاں سمادھِییاں بݨائیِیاں جا سکݨ۔ لۄکاں دے اِکٹھّ نُۄں بھڑکائِیا گِیا اتے مُسلِیاں تۄں بدلا لَیݨ لئی اُکسائِیا گِیا۔ دُۄجے دِن جتھے پُۄرے جۄش نال روانا ہۄئے اتے دُپہِر تِیک آپݨے نال دۄ گھۄڑِیاں والِیاں نُۄں پھڑ لِیائے۔ اِہ کھبر سارے پِںڈّ وِچّ پھَیل گئی۔ پتا لگّا کِہ پِںڈّۄں باہر پِپّل نال اُنہاں نُۄں بنّہ دِتّا گِیا ہَے۔ ساڈی ہویلی اُسے پاسے پَیںدی سی۔ مَیں وی آپݨی دادی نال ہویلی نُۄں تُر پِیا تاں جۄ دُشٹاں نُۄں ویکھ سکاں۔ اُہ بنّہے ہۄئے بںدّے مَینُۄں آم بںدِّیاں ورگے ہی جاپے۔ دُشٹاں والا کۄئی وِشیش وکھریواں نذر نہِیں سی آ رِہا۔ اُہ آپݨی جان بکھشی لئی سرداراں اگّے لیلڑِییاں کڈھّ رہے سن۔ کُجھ نَۄجوان پتھّر اُتّے تلوار تیذ کر رہے سن۔ اِہ ویکھ مَینُۄں یاد آئِیا کِہ لۄہڑی دے دِن جدۄں بکّرا وڈھِّیا جاںدا سی تاں اُس دِییاں اکھّاں وِچّ وی اِویں ہی ترس نذر آئُںدا سی۔ اُدۄں وی تلوار تیذ کِیتی جاںدی سی تاں جۄ اِکّ وار نال ہی سِر جھٹکائِیا جا سکے۔ میری دادی میری باںہ پھڑ کے مَینُۄں اُتھّۄں لَے آئی۔ اُہ مُۄںہ وِچّ بُڑبُڑا رہی سی- اِںجھ کِسے بیدۄشے نُۄں بنّہ کے مارنا ذُلم ہَے۔ اِنہاں نُۄں پاپ لگّیگا۔ پِچھّۄں پتا لگّا کِہ تلوار دے اِکّ ٹکّ نال اُنہاں دا جھٹکا کر دِتّا گِیا سی۔
جتھِیاں دا سِلسِلا اِںجھ ہی چلدا رِہا اتے پِںڈّ دے گھراں وِچّ لُٹّ دا مال آئُںدا رِہا۔ اِکّ دِن مَیں آپݨی ہویلی گِیا تاں باہروار اِکّ کۄٹھے اگّے مُںڈِّیاں دی بھِیڑ اِکٹھّی ہۄئی ویکھی اتے اںدّرۄں چِیکاں دِییاں اواذاں آ رہِییاں سن۔
پتا لگّا کِہ مُںڈّے کُجھ کُڑِییاں نُۄں پھڑ کے لِیائے ہن اتے پِںڈّ دے چھڑے اُنہاں نال کھیہ کھا رہے ہن۔ اُدۄں پتا نہِیں سی ہُںدّا کِہ کھیہ کھاݨا کی ہُںدّا ہَے پر دادی دِییاں گالہاں تۄں پتا لگّدا سی کِہ اِہ کۄئی بہُت بُرا کمّ ہُںدّا ہَے۔ دادی آکھ رہی سی- تُہاڈے کِیڑے پَیݨگے ماسُۄم ابلاواں اُتّے ذُلم کردے ہۄ۔ دھِییاں بھَیݨاں سبھ دِییاں ساںجھِییاں ہُںدِّییاں ہن٬ کُجھ شرم کرۄ۔ پِںڈّ دے سِیاݨے وی پتا نہِیں کِتھّے مر گئے٬ جِہڑے اِنہاں نُۄں کُجھ نہِیں آکھدے۔
کھَیر٬ اُدۄں کُجھ آکھݨ دی کِسے وِچّ ہِمّت نہِیں سی پر پھِر وی ساڈی دادی دے رَۄلا پائُݨ ’تے پںچّائِت اِکٹھّی کِیتی گئی۔ پِںڈّ دے سِیاݨے بںدّے بہُت دیر سلاہ مشورا کرکے اُس تھاں ولّ چلے گئے۔ مُںڈِّیر اُنہاں دی گلّ منّݨ لئی تِیار نہِیں سی۔ پتا نہِیں اِہ سچّ سی جاں جھُۄٹھ٬ کِسے بذُرگ نیں آکھِیا کِہ پُلِس پِںڈّاں وِچّ چھاپے مار کے کُڑِییاں لبھّدی پھِردی ہَے۔ راتۄ رات اُہ کُڑِییاں کِتے ٹِکاݨے لا دِتِّییاں گئیِیاں۔
کُجھ دِناں پِچھّۄں برسات شُرُۄ ہۄ گئی۔ اجِہی جھڑی لگّی کِہ ہٹݨ دا نام ہی ناں لوے۔ لۄکاں دے کچّے کۄٹھے ڈھہِݨ لگّ پئے۔ لُٹّ دا مال رُڑھن لگّا۔ ساڈی دادی آکھ رہی سی٬ “مَیں تاں پہِلاں ہی کہِںدّی سی کِہ بُرے کمّ ناں کرۄ۔ ہُݨ ویکھ لِیا بُرے کمّ دا نتِیجا؟ اِہ ربّ دا کہِر ہَے٬ جِہڑا مِیںہ دے رُۄپ وِچّ ورہ رِہا ہَے۔”
* * * * *