تکرِیبن 5000 سال پہِلاں مِسر وِچّ نِیل درِیا دے کںڈھّے اِکّ وِچِتّر سبھِئتا اُسری۔ اُس سمیں دا اِتِہاس چِنّاں دے مادھِئم راہِیں لِکھتی رُۄپ وِچّ لِکھِیا مِلدا ہَے۔ اِہ سماں فَیرۄہاں دا سی۔ فَیرۄہ دا ارتھ ہَے جِہڑا مہلّاں وِچّ رہِںدّا ہَے۔ اِس دا بھاو بادشاہ سی۔ فَیرۄہ آپݨے آپ نُۄں دیوتے دا درجا دِںدّے سن۔ اُس نُۄں سرو-شکتِیمان سمجھِیا جاںدا سی۔ اُنہاں دا ہُکم اٹلّ ہُںدّا سی۔ لۄک اُنہاں نُۄں ستِکار نال مانتا دِںدّے سن۔ اُنہاں دا وِشواس سی کِہ پھَیرۄہاں کرکے ہی سویر ویلے سُۄرج چڑھدا ہَے اتے گرمِییاں دے اںتّ `تے نِیل درِیا وِچّ ہڑ آئُںدا ہَے۔ اُہ سمجھدے سن کِہ نِیل درِیا دا پاݨی کِسے رہسّمئی امبّر تۄں آئُںدا ہَے۔ مِسری لۄکاں دا سارا جِیون نِیل درِیا تے نِربھر کردا سی۔ اُنہاں لۄکاں دا اِہ وی وِشواس سی کِہ مَۄت تۄں بائد پھَیرۄہ ہی دیوتِیاں تۄں مِرتک دی رُۄہ نُۄں بھۄجن دوا سکدے ہن۔ کبر وِچّ مِرتک دے نال برانذے دھات دِییاں بݨِییاں دیوتِیاں دِییاں مُۄرتِییاں وی رکھّدے سن۔ پھَیرۄہاں دا سرکاری ڈھاںچا بڑا یۄجنابدھّ اتے سراہݨِییا سی۔ اُس سمیں کلںڈّر وی جاری ہۄئِیا۔ پھَیرۄہاں دا سماں وِشیش کرکے پِرامِڈ یُگ دے ناں نال یاد کِیتا جاںدا ہَے۔

خُفُۄ دا مہان پِرامِڈ دُنِییا دے ستّ پْراچِین اجُۄبِیاں وِچّۄں اِکّ گِݨِیا جاںدا ہَے۔ سارِیاں نالۄں ہَیرانی-جنک گلّ اِہ ہَے کِہ اِہ سارِیاں نالۄں پُراݨا ہَے اتے ستّاں اجُۄبِیاں وِچّۄں سِرف اِہی بچِیا ہۄئِیا ہَے۔ اِہ مِسر وِچّ کاہِرا دے اِکّ ہِسّے گِذا شہِر وِچّ ستھِت ہَے۔
اِس مہان پِرامِڈ نُۄں مِسری فَیرۄہ خُفُۄ نیں بݨوائِیا۔ کھُفُۄ فَیرۄہ خاندان دی چَۄتھی پِیڑھی وِچّ تکرِیبن 2560 بی سی وِچّ ہۄئِیا۔ اُس دا مںتّو سی کِہ جدۄں اُس دی مَۄت ہۄوے تاں اُس نُۄں اِس وِچّ دفنائِیا جائے۔
کِہا جاںدا کِہ اِس پِرامِڈ نُۄں بݨائُݨ وِچّ 20 سال لگّے۔ اِس پِرامِڈ دے ڈھاںچے وِچّ ورتے پتھّراں دی گِݨتی کۄئی 20 لکھّ ہَے اتے ہریک پتھّر دا آم بھار 2 ٹن تۄں ودھّ ہَے۔ اُپّر نُۄں جاںدے پتھّراں دا سائیِذ گھٹدا جاںدا ہَے۔ بُنِیاد دے کئی پتھّراں دے بلاک 15 ٹن تۄں وی ذِیادا بھاری ہن۔ بادشاہ دے کمرے دی چھتّ تے گرینائیِٹ دے بلاک 50 تۄں 80 ٹن بھارے ہن۔ پتھّراں نُۄں گھڑن دی کلا بہُت اسچرج ہَے۔ اِہ پتھّر اینی کارِیگری نال پھِٹّ کِیتے گئے ہن کِہ کۄئی وی برِیک گتّا (کارڈبۄرڈ) اُس وِچّ نہِیں آ سکدا۔ ہالے تکّ اِہ نہِیں پتا لگّ سکِیا کِہ اِہ پِرامِڈ لئی ورتے اینے بھاری پتھّر اُپّر کِویں پہُںچّائے گئے۔ کۄئی کِہںدّا ہَے کِہ رَیمپ (ڈھلان) بݨاکے اُس دی ورتۄں کِیتی گئی ہۄویگی اتے کِسے دا کھِیال ہَے کِہ لمبّے-لمبّے لِیوراں (تُلاں) راہِیں لَے جائے گئے ہۄݨگے۔ اجۄکے سمیں وِچّ ڈا ذاہی ہواس نُۄں پِرامِڈ دے دکھّݨی پاسے اِکّ رَیمپ مِلِیا ہَے جِس تۄں اںدّاذا لائِیا جاںدا ہَے کِہ اِس پِرامِڈ دی اُساری لئی اِس رَیمپ نُۄں ورتِیا گِیا ہۄݨا ہَے۔ گِذا دے ستھان تے مِیئۄُذِیئم وِچّ خُفُۄ دی اِکّ کِشتی وی پئی ہَے جِس نُۄں ’سُۄرج کِشتی‘ کہِںدّے ہن۔ اَیسا مِسری وِشواس ہَے کِہ مَۄت دے پِچھّۄں اِہ رُۄہ دی آواجائی دا سادھن ہُںدّی ہَے۔
اِس مہان پِرامِڈ دی مُڈھّلی اُچائی 481 فُٹّ سی پر سمیں دی مار تھلّے آکے ہُݨ اِہ دس فُٹّ دی اُچائی گُیا چُکّا ہَے۔ اِہ پِرامِڈ 19وِیں سدی اے ڈی تۄں پہِلاں دے سمیں وِچّ دُنِییا دا سبھ نالۄں اُچّا ڈھاںچا سی۔ اِس دا ڈھلانی ذاوِییا (کۄن) 51 ڈِگری 51 مِنٹّ ہَے۔ نِیچے تۄں اِہ پِرامِڈ مُربّا شکل وِچّ ہَے۔ اُساری وِچّ ہر تھاں تے اِہ شکل اِکّۄ جِہی رکھّی گئی ہَے۔ ہیٹھاں ہریک پاسا 751 فُٹّ ہَے۔ بناوٹ وِچّ چارے پاسِیاں دی اُپّر تکّ آپسی شُدھی پْرشںسّا یۄگ ہَے۔ اِس پِرامِڈ دا مُۄںہ اِس ترِیکے نال بںدّ ہَے کِہ پتا نہِیں لگّدا کِہ مُۄںہ کِتھّے ہَے۔
اِکّ یُۄنانی سئیِّیاہ‎,‎ ہَیرۄڈۄٹسّ انُسار اِس پِرامِڈ نُۄں بنائُݨ لئی تکرِیبن اِکّ لکھّ غُلاماں تۄں وگار لئی گئی۔ کئی سائِںسدان اُپرۄکت سئیِّیاہ نال سہِمت نہِیں ہن۔
ہُݨ تکّ 46 پِرامِڈ لبھّے گئے ہن۔ ہۄر وی لبھّے جا سکدے ہن جِہڑے مارُۄ تھلّ وِچّ دبّے پئے ہن۔ پْراچِین بھون-نِرماݨ کلا دی اُتّمتا اِس گلّ وِچّ ہَے کِہ پِرامِڈاں دی اُساری دی مِݨتی کمال دی بارِیک-بِینی پیش کردی ہَے۔
بہُت سارے پِرامِڈاں وِچّ مِرتکاں نال بیئںتّ دھن رکھِّیا جاںدا سی کِئُںکِہ مِسری سمجھدے سن کِہ مَۄت تۄں پِچھّۄں مِرتکاں دی ذرُۄرتاں لئی اِس دھن دی لۄڑ ہَے۔ ایسے کارن پْراچِین کال وِچّ کبّر-لُٹیرے ہُںدّے سن۔ اُہ پوِتّر کبّراں نُۄں لُٹدے سن۔ اجِہِییاں گھٹناواں دے اِلاج لئی شِلپکار پِرامِڈ وِچّ اجِہے رسّتے بݨائُںدے سن جِنہاں نُۄں گرینائیِٹ بلاکاں راہِیں بںدّ کِیتا جاںدا سی اتے گُپت راہ اتے گُپت کمرے بݨائے جاںدے سن پر لُٹیرے اُنہاں نالۄں وی چتّر سن۔ اِسے لئی بادشاہاں دی کۄئی اَیسی کبر نہِیں ہَے جِہڑی لُٹّی ناں گئی ہۄوے۔
820 اے ڈی وِچّ اربی خلِیفا ابدُلّاہ المنُۄم نیں کھُفُۄ دے پِرامِڈ دے سبھ گُپت راہ کھۄلہݨ دی کۄشِش انیک ترِیکِیاں نال کِیتی۔ اُس نُۄں اِکّ راہ مِلِیا وی پر کۄئی خذانا ناں لبھّ سکِیا۔ اِس پِرامِڈ وِچّ ملکا اتے بادشاہ دے کمرے مِلے۔ ہَیرانی والی گلّ ہَے کِہ کِسے نُۄں ہالے تکّ خُفُۄ دی ممّی اتے خذانا نہِیں مِل سکے۔ اِس تۄں کارِیگراں دی گُپت بھون-نِرماݨ کلا دا اںدّاذا لائِیا جا سکدا ہَے۔