اِس سںسّار وِچّ منُکھّ نُۄں سارے جِیواں تۄں سْریشٹ منِّیا جاںدا ہَے۔ اُس کۄل باݨی دی شکتی ہَے٬ اُس نُۄں ہسّݨا آئُںدا ہَے٬ وِکست دِماگ کرکے رِشتِیاں دی پہِچاݨ ہَے۔ پر اِہ ویکھݨ وِچّ آئِیا ہَے کِہ اِنہاں گُݨاں دی ورتۄں کردِیاں منُکھّ آپۄ وِچّ پْریم نال رہِݨ دی تھاں اُس وِچّ ہئُمَیں٬ اِیرکھا٬ گُسّا اتے نفرت ودھیرے پْربل ہۄ جاںدے ہن۔ اِسے کرکے پرِوار٬ بھائیِچارِیاں اتے دیشاں وِچکار جھگڑے ہُںدّے ہن۔ سںسّار دے سارے دیش آپݨی آمدن دا بہُتا ہِسّا جںگّی تِیاری اتے فَۄجاں اُتّے کھرچ کردے ہن۔ اسِیں اِہ بھُلّ جاںدے ہاں کِہ جِیون تاں بہُت تھۄڑھا ہَے٬ کۄئی بھاگاں والا ہی اُمر دے سَۄ سال پُۄرے کردا ہَے۔ سںسّار وِچّ نفرت تے اِیرکھا نُۄں تِیاگ آپۄ وِچّ دۄستِییاں مذبُۄت کِیتِیاں ہی اِہ سںسّار سورگ بݨ سکدا ہَے کِئُںکِہ کُدرت نیں سارے پْراݨِییاں دِییاں لۄڑاں پُۄرِییاں کرن دا پْربںدھّ کِیتا ہۄئِیا ہَے پر منُکھّ وِچّ لالچ٬ ہۄر تے ہۄر پْراپت کرن دی لالسا نیں آپسی پِیار دی تھاں جھگڑِیاں نُۄں ودھیرے اُتشاہِت کِیتا ہَے۔ اسِیں اِہ جاݨدے ہاں کِہ لڑائی٬ جھگڑے کِسے وی سمسِّیا دا ہلّ نہِیں سگۄں آپۄ وِچّ مِل بَیٹھ وِچار وٹاںدرے راہِیں ہی جھگڑے اتے آپسی متبھید دُۄر کِیتے جا سکدے ہن۔ پر پھِر وی اسِیں جھگڑے کردے ہاں۔

پرِوار٬ رِشتِیاں اتے بھائیِچارِیاں نُۄں آپۄ وِچلی کُڑتّݨ نُۄں تِیاگ دۄستی کِیتِیاں سارے مسلے ہلّ ہۄ سکدے ہن۔ اِسے مںتّو دی پُۄرتی لئی سںیُّکت راشٹر ولّۄں 30 جُلائی نُۄں سارے سںسّار وِچّ اںتّرراشٹری دۄستی دِوس منائُݨ دا فَیسلا 2011 وِچّ کِیتا گِیا سی۔ اِسدا مںتّو لۄکائی نُۄں اِنسانِیئت نُۄں مُکھّ رکھّدِیاں ہۄئِیاں نفرت اتے جھگڑے دی تھاں دۄستِییاں دا سبک سِکھائُݨا ہَے۔ اِس دِن بھائیِچارِیاں اتے کَۄماں وِچکار٬ دھرم٬ جات٬ رںگّ٬ اِلاکائی سۄچ آدھارِت فَیلی نفرت نُۄں دُۄر کرکے آپۄ وِچّ دۄستِییاں دے پُل بݨائُݨ دا یتن کِیتا جاںدا ہَے۔ ساری وسۄں٬ وِشیش کرکے نوِیں پِیڑھی نُۄں پِیار دا سبک سِکھائِیا جاںدا ہَے۔ اِہ پْرچارِیا جاںدا ہَے کِہ آپسی گلّبات راہِیں سارے مسلِیاں نُۄں ہلّ کِیتا جا سکدا ہَے۔ وِدِّیا راہِیں شاںتی دا پاٹھ پڑھائُݨ اُتّے ذۄر دِتّا جاںدا ہَے تاں جۄ ستھائی سماجِک اتے آرتھِک وِکاس ہۄ سکے۔ منُکھّ نُۄں منُکھّ نال نفرت کرن دی تھاں اِکّ دُۄجے دے ہکّاں دی اِذّت کِیتی جاوے۔ سارے مسلے آپسی گلّبات راہِیں سُلجھائے جاݨ تاں جۄ سںسّار وِچّ سدِیوی شاںتی اتے سُرکھِّیا بݨی رہے۔

سماج وِچّ ہر پاسے ودھ رہی ہِںسّا اتے سرہدّاں اُتّے لگّے بارُۄد دے ڈھیر اِس سورگ ورگے سںسّار نُۄں نرک بݨا رہے ہن۔ اِہ جِیون بہُت چھۄٹا ہَے۔ اِس وِچّ تاں دۄستِییاں پالݨ جۄگا وی سماں نہِیں ہَے٬ پھِر دُشمݨِییاں کِئۄں ودھائیِیاں جاںدِییاں ہن؟ جیکر سںسّار وِچّۄں دُشمݨی دی سۄچ دا اںتّ ہۄ جاوے پھِر آپسی جھگڑِیاں دا وی اںتّر ہۄ جاویگا۔ جدۄں آپسی جھگڑے کھتم ہۄ جاݨ تاں پھِر نفرتاں دا وی اںتّ ہۄ جاںدا ہَے٬ ہئُمَیں دی مَیل لتھّ جاںدی ہَے اتے ہر پاسے پِیار ہی پِیار بِکھر جاںدا ہَے۔ نفرت نال کُجھ وی پْراپت نہِیں ہُںدّا سگۄں دُشمݨی وِچّ وادھا ہُںدّا ہَے۔ اِہ بربادی دی نِشانی ہَے جدۄں کِہ پْریم کرن والے تاں ربّ نُۄں وی پْراپت کر لَیںدے ہن۔ جیکر منُکھّ دی پِیار بھُکھّ پُۄری ہۄ جاوے تاں سںسّار وِچّۄں ہِںسّا کھتم ہۄ جاویگی۔ اجِہا اُدۄں ہی ہۄ سکدا ہَے جدۄں متلب جاں لۄبھ دی کھاتر دُشمݨِییاں ناں پالِییاں جاݨ سگۄں سارے پاسے دۄستی دا ہتھّ ودھائیِئے۔ اجِہے سجّݨ بݨائیِئے اتے بݨِیئے٬ جِنہاں نُۄں مِلِیاں رُۄہ کھِڑ جاوے٬ بُرے وِچار نشٹ ہۄ جاݨ اتے سچائی دے راہ اُتّے تُرن دی پْریرنا مِلے۔

منُکھّ اِکّ سماجِک جِیو ہَے۔ آپسی ساںجھ اتے رِشتیداری ہی سماج دا ادھار ہَے۔ ساںجھ اتے رِشتیدارِییاں دی نِیںہ تاں پِیار اُتّے ہی رکھّی جاںدی ہَے۔ اِکّ دُۄجے دے کمّ آئُݨا٬ آپسی پْریم نِبھائُݨا اتے رلمِل کے رہِݨا ہی سُچجّے سماج دی نِشانی ہَے۔

سماجِک رِشتِیاں دی جِںدّ جان آپسی پِیار ہُںدّا ہَے۔ رِشتیداری دے نالۄ نال دۄستی ہۄݨی ذرُۄری ہَے٬ کِئُںکِہ پْریم ہی دۄستی دی بُنِیاد ہُںدّا ہَے۔ پِیار اتے ساتھ تۄں بِناں جِیون ادھُۄرا اتے نِیرس ہۄ جاںدا ہَے۔ اِکلّتا منُکھّ لئی سراپ ہَے جدۄں کِہ دۄستاں دا ساتھ وردان ہَے۔ اِسے کرکے آکھِیا جاںدا ہَے کِہ اِکلّا تاں جںگّل وِچّ رُکھّ وی نہِیں ہۄݨا چاہِیدا۔ رِشتیداری٬ ساتھِییاں اتے گواںڈھ دا انںدّ وی اُدۄں ہی ماݨِیا جا سکدا ہَے جدۄں اُس وِچّ دۄستی دی مِٹھاس ہۄوے۔ دۄستی دِییاں تںدّاں نال ہی پِئۄ-پُتّر اتے ماں-دھی وِچّ نذدِیکِییاں بݨدِییاں ہن۔ جدۄں پرِوار وِچّ اجِہِییاں نذدِیکِییاں ہۄݨ اُدۄں ہی اُس نُۄں سُکھی پرِوار اتے جِیون نُۄں سفل سُکھاواں آکھِیا جا سکدا ہَے۔ اِسے ہی ترہاں جدۄں سماج وِچّ اِیرکھا دی تھاں پِیار دی گںگّا وگدی ہۄوے تاں اُہ سماج اتے کَۄم کھُشہال اتے سُکھی ہُںدّی ہَے۔ گواںڈھِییاں نال پِیار دی ساںجھ ہی ماہَۄل نُۄں سُکھاواں بݨائُںدی ہَے۔ گواںڈھی بھاویں نال دے گھر دے رُۄپ وِچّ جاں نال لگدے دیش دے رُۄپ وِچّ ہۄوے۔

جِیون وِچّ ہرِیاول لئی پِیار رُۄپی پاݨی دی لۄڑ پَیںدی ہَے۔ پِیار وِہُۄݨی ذِںدّگی نِیرس ہی رہِںدّی ہَے۔ پِیار اتے دۄستی اجِہِییاں شکتِییاں ہن جِنہاں سدکا منُکھّ اُچِّییاں اُڈارِییاں ماردا ہَے۔ اجِہا اُدۄں ہی سمبھّو ہَے جدۄں منُکھّ اِیرکھا اتے ہئۄُمَیں تۄں مُکت ہۄوے۔ دۄستی اںتّر آتما دے مِلاپ دا نام ہَے۔ جِسدے اںدّر پِیار دی ندی وگدی ہَے٬ اُہ ہی ربّ دے نیڑے ہۄ سکدا ہَے۔ ربّ دا واسا تاں ہریک جِیو وِچّ ہَے۔ ربّ نال میل لئی اُس دی کائِنات نال پْریم کرنا ذرُۄری ہَے جاں آکھ لوۄ کِہ مُڈھلی لۄڑ ہَے۔ پِیار دی سِکھر اُدۄں ہی ہُںدّی ہَے جدۄں ’مَیں‘ اتے ’تُۄں‘ دا اںتّر کھتم ہۄ جاوے۔ دۄستی جاں پْریم دی کھِچّ جدۄں آپݨے سِکھر اُتّے پُجّ جاںدی ہَے تاں کیول دۄست ہی نہِیں سگۄں ساری لۄکائی ہی آپݨی جاپݨ لگّ پَیںدی ہَے۔ جدۄں اجِہی اوستھا آ جاوے تاں نفرت٬ اِیرکھا اتے کُڑتّݨ دا اںتّ ہۄ جاںدا ہَے۔ ہر پاسے اپݨتّ٬ انںدّ تے کھیڑا نذر آئُںدا ہَے۔

سںسّار وِچّۄں نفرت٬ اِیرکھا اتے کُڑتݨ دُۄر کرن لئی سمیں سِر اوتاری پُرشاں نیں اِتھّے جنم لِیا۔ اِںجھ کئی دھرم ہۄںد وِچّ آئے۔ بدکِسمتی سوارتھی پُرشاں نیں دھرم نُۄں سمپّْردائِک دا رُۄپ دے کے سگۄں نفرت وِچّ ہۄر وادھا کِیتا۔ دھرم جِہڑے پْریم دے پْرچار پسار لئی بݨے سن٬ اُہ ہی جھگڑِیاں دا کارن بݨے۔ سںسّار وِچّ سبھ تۄں ودھّ جھگڑے اتے لڑائیِیاں دھرم دے نال اُتّے ہی ہۄئیِیاں ہن۔ کۄئی وی دھرم نفرت دا پاٹھ نہِیں پڑھائُںدا سگۄں سبھناں نُۄں گلے لگائُںدا ہَے۔ جیکر بچِّیاں نُۄں گھرے اتے سکُۄل وِچّ آپسی پْریم٬ شاںتی اتے بھائیِچارے دا پاٹھ پڑھائِیا جاوے تاں اُنہاں وِچّۄں نفرت گھٹ جاویگی۔ اُہ آپݨے سںگّی ساتھِییاں نال اِیرکھا کرن دی تھاں دۄستِییاں پالݨگے۔ اِںجھ گھر٬ سکُۄل اتے بھائیِچارے وِچّ نفرت دی تھاں آپسی ساںجھ ودھیگی اتے ہر پاسے سکُۄن اتے کھُشی دا ماہَۄل بݨ جاویگا۔ لۄکاں نُۄں اِہ یاد کروائُݨا ذرُۄری ہَے کِہ نفرت اتے جھگڑا کِسے وی مسلے دا ہلّ نہِیں ہَے۔ اِہ سںسّار بہُت کھُۄبسُۄرت ہَے٬ جِیون بہُت چھۄٹا ہَے۔ اِس جِیون دا پُۄرن انںدّ اُدۄں ہی پْراپت ہۄ سکدا ہَے جدۄں نفرت٬ اِیرکھا اتے ہئۄُمَیں نُۄں تِیاگ پِیار دی جۄت جگائی جاوے۔

سںسّار وِچّ گرِیب دیشاں دی بہُگِݨتی ہَے۔ اِتھّۄں دی بہُتی وسۄں دِییاں جِیون دِییاں مُڈھلِییاں لۄڑاں وی پُۄرِییاں نہِیں ہُںدِّییاں پر اِنہاں دیشاں دا بہُتا بجّٹ فَۄج اُتّے ہی کھرچ ہُںدّا ہَے۔ جیکر اِہ کھرچ لۄک بھلائی لئی کِیتا جاوے تاں سںسّار وِچّۄں گرِیبی سہِجے ہی دُۄر کِیتی جا سکدی ہَے۔ وِشو دی ساری وسۄں جِیون دِییاں مُڈھلِییاں لۄڑاں لئی نہِیں ترسیگی سگۄں سارے لۄک کھُشہال جِیون بتِیت کر سکݨگے۔ اِہ سدی سُۄچنا تکنالۄجی اتے مِیڈِیئے دی سدی ہَے۔ پہُںچّ دِییاں ودھِییاں سہُۄلتاں کارن سںسّار اِکّ پِںڈّ ہی جاپݨ لگّ پِیا ہَے۔ جدۄں دُۄرِییاں گھٹ ہی گئیِیاں ہن پھِر آپۄ وِچّ دُۄرِییاں کِئۄں ہن؟ سارے اِکّۄ نُۄر وِچّۄں ہی آئے ہن٬ پھِر نفرت کِئۄں؟ اسِیں آپۄ وِچّ وںڈِّییاں پا کے کاݨی وںڈّ نُۄں اُتشاہِت کر رہے ہاں۔ اِکّ دُۄجے دا ہکّ مارنا٬ لۄڑ تۄں ودھّ کُدرتی داتاں دی ورتۄں کرنا٬ نفرتاں نُۄں اُتشاہِت کرنا اِنسانِیئت نہِیں ہَے۔ جن سںچّار دی اِس سدی وِچّ جن سںچّار سادھن نفرتاں نُۄں دُۄر کرن اتے پِیار نُۄں اُتشاہِت کرن وِچّ اہِم بھُۄمِکا نِبھا سکدے ہن۔ پر ویکھݨ وِچّ آئِیا ہَے کِہ اِہ سادھن لڑائی جھگڑِیاں دِییاں خبراں ودھیرے اُچھالدے ہن۔ اِںجھ نفرت گھٹّ ہۄݨ دی تھاں اِس وِچّ وادھا ہُںدّا ہَے۔

آوۄ سارے پْرݨ کرِیئے کِہ اگّے تۄں اسِیں نفرت دی تھاں پْریم دا پْرچار کراںگے۔ دُشمݨِییاں دی تھاں دۄستِییاں پالاںگے اتے اِیرکھا دی تھاں آپسی سہِیۄگ کراںگے۔ اِںجھ سںسّار سورگ بݨ جاویگا٬ وِتکرے اتے نفرت دا اںتّ ہۄ جاویگا۔ سانُۄں گُرُۄ ارجن ساہِب جی دے اِس ہُکم نُۄں من وِچّ وسا کے اِس اُتّے پُۄری اِمانداری نال امل کرنا چاہِیدا ہَے:

سبھ کۄ مِیتُ ہم آپن کِینا ہم سبھنا کے ساجن۔۔ (671)

آوۄ سبھناں دے ساجن بݨِیئے۔ آپݨے گھر٬ سماج٬ دیش اتے سماج نُۄں سورگ بݨائیِئے۔ چِہرے اُتّے مُسکان دۄستِییاں وِچّ وادھا کردی ہَے تے آپسی جھگڑِیاں نُۄں دُۄر کردی ہَے۔ اِسے کرکے آکھِیا جاںدا ہَے کِہ ’ہسّدِیاں دے گھر وسدے۔‘ اِسے ترہاں بۄل باݨی دی ورتۄں آپسی پِیار ودھائُݨ لئی کرنی چاہِیدی ہَے٬ نفرتاں وِچّ وادھے لئی نہِیں۔ جِیبھ اِکّ اجِہی دۄ دھاری تلوار ہَے جِہڑی ٹُٹّے رِشتِیاں نُۄں جۄڑ سکدی ہَے اتے مذبُۄت تۄں مذبُۄت رِشتِیاں نُۄں آپݨے دۄںہ بۄلاں نال تۄڑ وی سکدی ہَے۔

آوۄ ہمیشا مُسکُرائیِئے٬ مِٹھّے بۄل بۄلِیئے تے دۄستِییاں بݨائیِئے تے نِبھائیِئے۔