لائۄُڈ-سپِیکر بںدّ ہۄ چُکّا سی پر واجے دِییاں سُراں پُۄرے ویگ وِچّ سن٬ جۄ پھِرنی کںڈھّے بݨے پھلَیٹ-نُما مکان تۄں اُٹھّدِییاں ہۄئیِیاں تریلھ نہاتی سویر نُۄں رمݨِیک بݨا رہِییاں سن۔ ٹھںڈھّی ٹھںڈھّی رُمک رہی ہوا نالھ جھُۄم رہِییاں فسلاں پُۄرب دی گُٹھّ وِچّۄں اُٹھ رہے سُۄرج نُۄں سِجدا کر رہِییاں سن۔ ہوا وِچلی کھُشبُۄ جھۄنے دِییاں پکّ رہِییاں پھسلاں دا سںدّیش دے رہی سی۔ شائِد اِہ اِس کھُشبُۄ دا اسر سی جاں وِیاہ دا چاء کِہ لگبھگ ہر چِہرا کھُش نذر آ رِہا سی۔

پِںڈّ دِییاں بُڑھِییاں٬ بھاری گِݨتی وِچّ٬ اوتار سِںگھّ دے کَینیڈا تۄں آئے پُتّر سُرِںدّر دی چڑھدی جںجّ نُۄں ویکھݨ آئیِیاں ہۄئیِیاں سن۔ واجے دِییاں سُراں تے لۄکاں دِییاں بھاںت بھاںت دِییاں آواذاں دے آپسی ٹکرائۄ نال رَۄلا-رپّا کافی سںگھّݨا ہۄ گِیا سی۔

جنیت وِچّ شامِل ہۄݨ والے بںدّے٬ نِکِّییاں-نِکِّییاں ٹۄلِییاں دے رُۄپ وِچّ٬ گیٹ ساہمݨے کھلۄتِییاں کاراں تے بسّ ولّ نُۄں ٹُرن لگّ پئے۔ اوتار سِںگھّ دی وڈّی دھی گُرِںدّر تے اُس دے پتی اِکبال دے کدم جکّۄ-تکّی وِچّ اُٹھّ رہے سن۔

"آئۄ آپاں کار 'چ بہِنے آں۔" گُرِںدّر نیں اِکبال نُۄں کِہا۔

"گُری! کاراں 'چ تاں کھاس کھاس بںدّے ای بہِݨے آں۔ آپݨا نمبّر لگّݨا مُشکل اےَ۔"

"تے اسِیں کھاس نالۄں گھٹّ آں۔" اِکبال دے کدماں دا رُکھ کار ولّ نُۄں کرن دی کۄشِش وِچّ گُری نیں ماݨ جِہے وِچّ کِہا۔

"چںگّا٬ تُسِیں دیکھ لئۄ۔ مَیں تاں بسّ 'چ ہی بہِنا آں۔" اُہ بسّ ولّ نُۄں ہۄ گِیا تے گُری آپݨے دۄناں نِیاݨِیاں نُۄں اُںگلاں نال لائی٬ سبھ تۄں مۄہرلی کار ولّ نُۄں ہۄ تُری٬ جۄ ہاراں نال شِںگّاری ہۄئی سی۔

جنیت واستے اِکّ بسّ تے چار کاراں دا بںدّۄبست کِیتا گِیا سی۔ گُری دے دِل اںدّر آپݨے وِئہاںدڑ بھرا نال بَیٹھݨ دی تاںگھ سی۔ پر اُسدی چھۄٹی بھَیݨ رُپِںدّر نیں آپݨے پتی چنّی تے اِکّ ٹپُۄں-ٹپُۄں کردی نݨان سمیت کار اُتّے مُکمّل تَۄر 'تے کبذا کِیتا ہۄئِیا سی۔ تے گُری دے نذدِیک پہُںچّݨ تۄں پہِلاں ہی اُس نیں ہتھّ دے اِشارے نال اُس نُۄں پِچھلی کار ولّ تۄر دِتّا۔ دُۄجی کار سُرِںدّر دے دۄستاں نیں ملّی ہۄئی سی۔ تِیجی وِچّ اُسدے پاپا دے مُلاذم ساتھی تے کُجھ نذدِیکی رِشتیدار بَیٹھے سن۔ چَۄتھی وِچّ تہِسِیلدار نال وِیاہی ہۄئی اُسدی ماسی دی دھی کِسے سِیاسی نیتا دی کُڑی نُۄں نالھ لَے کے پِچھلی سِیٹ 'تے بَیٹھی ہۄئی سی۔ من ہی من اںدّاذا جِہا لگائُںدِیاں اُہ اِس کار وِچّ آ بَیٹھی۔ آپݨے لِپسٹِک لگّے بُلّہاں نُۄں گھُٹّدِیاں پہِلِییاں دۄناں سُیارِییاں نیں آپݨِییاں ساڑھِییاں دے پلُّۄ ہیٹھاں-اُتّے اِںج ہِلائے جِویں آپݨے دُیالِئۄں مکھِّییاں اُڈا رہِییاں ہۄݨ۔ پھَیشن بارے چلّ رہِییاں اُنہاں دِییاں گلّاں نُۄں اݨسُݨِییاں کرن لئی گُری آپݨے نِیاݨِیاں نال گلِّیں ڈہِ پئی۔ آپݨے نالھ دی سِیٹ دے کافی ہِسّے 'تے پسری ہۄئی ماسی دی کُڑی نُۄں ویکھ کے اُس نُۄں تھۄڑھا سماں پہِلاں ہۄئی٬ اِںجڑی دی رسم یاد آ گئی۔ سُرِںدّر دی اِںجڑی دا لگبھگ سارا پلّا رُپِںدّر تے ماسی دی کُڑی نیں پھڑِیا ہۄئِیا سی۔ گُری دے ہتھّ مساں اِںچ کُ بھر کنّی ہی آئی سی۔ اُسدے مامِیاں٬ بھُۄیا٬ چاچے٬ تائے تے دُۄجِییاں ماسِییاں دِییاں کُڑِییاں وی اِںجڑی پھڑن لئی اہُلِییاں سن۔ اُنہاں دِییاں چاواں-لدِّییاں بھاوناواں مہِسُۄس کردِیاں گُری نیں سارِییاں بھَیݨاں نُۄں اِںجڑی پھڑا کے برابر تۄرن لئی دۄناں مُہتبراں نُۄں کِہا سی۔ پر اُنہاں دے کنّاں 'تے اُس دی آواذ دا کۄئی اسر نہِیں سی ہۄئِیا۔ سُرِںدّر نُۄں کار تکّ پہُںچّا کے گُری٬ اِکّ پاسے کھڑے اِکبال تے نِیاݨِیاں نُۄں نالھ لَیݨ لئی اُنہاں ولّ نُۄں ہۄئی سی۔

"آپݨے تہِسِیلدار ساہِب...?" لاگِییاں نُۄں لاگ وگَیرا دے کے تے واجے والِیاں نُۄں بسّ ولّ تۄرن بائد گُری دے پاپا نیں کار کۄلھ آ کے گُری دی ماسی دی کُڑی نُۄں پْرشن کِیتا۔

"ماسڑ جی! اُہ بسّ 'چ بَیٹھے ہۄئے نیں۔" آپݨے پالِش کِیتے لمّے-لمّے نہُںیاّں نالھ کنّاں وِچّ لمک رہِییاں سۄنے دِییاں والِییاں سُۄت کردِیاں اُس نیں جواب دِتّا۔

"ہَیں!" اکھّاں چَۄڑِییاں کر کے اجِیب جِہے ڈھںگّ نالھ اُسنے پہِلاں ڈرائیِور دے برابر بَیٹھے گُری دے نِیاݨِیاں ولّ تے پھِر تہِسِیلدار دی گھر والھی دے برابر پِچھلی سِیٹ 'تے بَیٹھی گُری ولّ اِس ترہاں تکِّیا سی جِویں اُس نُۄں تہِسِیلدار دے بسّ وِچّ بَیٹھے ہۄݨ نالھۄں ذِیادا ہَیرانی آپݨی دھی تے دۄہتے-دۄہتی نُۄں کار وِچّ بَیٹھِیاں ویکھ کے ہۄئی ہۄوے۔ "آپݨے نانا جی لئی جگہا بݨائۄ بیٹے!" گُری نیں آپݨے نِیاݨِیاں نُۄں ڈرائیِور دے ہۄر نیڑے سرک جاݨ لئی سںکّیت کِیتا سی۔

"گُری تُۄں ایداں کر...!" آپݨے پاپا دی ادھُۄری گلّ سمجھݨ وِچّ گُری نُۄں دیر ناں لگّی تے اُس نُۄں اِںج لگّا جِویں اُہ اُس نُۄں تے اُسدے نِیاݨِیاں نُۄں٬ نذراں ہی نذراں نالھ٬ کار تۄں باہر دھکیلݨ دا یتن کر رِہا ہۄوے۔ نِیوِیں پائی اُہ کار تۄں باہر آ گئی۔ نِیاݨے کار وِچّ بَیٹھے رہِݨ دی ذِدّ کر رہے سن۔ پر جدۄں اُہ اُنہاں نُۄں کڑک کے پئی تاں ڈر جِہے نالھ اُہ باہر آ گئے۔ اُس نُۄں آپُۄں نُۄں وی سمجھ نہِیں سی آئی کِہ اُسنے نِیاݨِیاں نُۄں اینی تلخی نالھ کِئۄں جھِڑکِیا سی۔ بسّ ولّ نُۄں اُٹھّ رہے کدم اُس نُۄں مݨ-مݨ بھارے لگّ رہے سن تے اُس نُۄں اِںج مہِسُۄس ہۄ رِہا سی جِویں اُس دِییاں لتّاں چھِتّر-تھہۄراں دی واڑ وِچّ پھس گئیِیاں ہۄݨ۔ بسّ وِچّۄں اُتّر رہے تہِسِیلدار نُۄں پاسا دے کے اُہ اِکبال دے نالھ والھی کھالی سِیٹ 'تے جا بَیٹھی۔

"مَیں تاں تُہانُۄں پہِلاں ہی بسّ 'چ بَیٹھݨ لئی کِہا سی۔" نِیاݨِیاں نُۄں پِیار نالھ آپݨے نالھ بِٹھاںدِیاں اِکبال نیں کِہا۔

گُری دے چِہرے اُپّر اُس دے اںدّرلے غُبار دے چِنّہ نذر آ رہے سن۔ اُس دے پتی نیں اُس دا من سُکھاواں بݨائُݨ لئی اُس نُۄں گلِّیں لائُݨا چاہِیا۔ پر گُری نیں 'ہُۄں ہاں' تۄں ودھّ کۄئی ہُںگّارا ناں دِتّا۔ بھجّی جا رہی بسّ وِچّ بَیٹھے اُس دے چاچے٬ تائے٬ ماسڑ٬ پھُپھّڑ٬ دُۄرۄں-نیڑِئۄں لگدے بھرا-بھتِیجے تے شرِیکے بھائیِچارے تے ہۄر کئی لۄک آپۄ-آپݨِییاں گلّاں وِچّ مگن سن۔ کافی آواذاں اُس دِییاں جاݨِییاں-پہِچاݨِییاں سن۔ پر اُس نُۄں اِہ آواذاں کافی دُۄرۄں آ رہِییاں پْرتِیت ہۄ رہِییاں سن۔ اُس دے کنّاں وِچّ سِرف اِکّ ہی آواذ گُۄںج رہی سی٬ 'گُری تُۄں ایداں کر...۔' آپݨے پاپا دی اِس آواذ نُۄں لِیور واںگ چُکّدِییاں اُس دِییاں نذراں٬ جِنہاں نالھ اُس نیں گُری نُۄں کار وِچّۄں دھکّا جِہا مارِیا سی٬ مُڑ-مُڑ اُس دے ذِہن وِچّ گھُمّ رہِییاں سن۔ اُہ اںدّرۄں-اںدّرِیں کُڑھ رہی سی٬ 'پاپا! مَیں تاں تُہاڈے ساہِیں جِئُںدی رہی آں... تے تُۄں اِہ کی کِیتا؟ تَینُۄں تہِسِیلدار دا کھِیال تاں آ گِیا پر آپݨے دھی-جُیائی دا ناں آئِیا...۔"

... نِکِّییاں-وڈِّییاں کئی گھٹناواں اُس نُۄں یاد آ رہِییاں سن... "گُری! تُۄں میرا بڑا بھار وںڈّائِیا اے", اِہ شبد کِسے ہۄر نیں نہِیں کدی اُس دے پاپا نیں کہے سن۔ نِرسںدّیہ ماں-پِئۄ تے بھَیݨ-بھرا دے رِیݨ-رِیݨ دُکھّ وںڈّاݨ لئی اُس نیں سِر تۄڑ یتن کِیتے سن... آپݨے پاپا دی مُئتّلی دے تِنّ سال دے کشٹمئی سمیں دَۄران اُہ اُس دے ڈِگّ رہے دھِیرج تھلّے تھمّہی بݨ کھلۄتی رہی سی۔ کِسے وڈھّی دے کیس وِچّ پھسݨ کارن اُہ اِنکم ٹَیکس اِںسپَیکٹر دی نَۄکری تۄں مُئتّل کِیتا گِیا سی۔ گُری اُدۄں دسوِیں پاس کرکے ہٹی سی تے کالج 'چ داکھل ہۄݨ لئی سۄچ رہی سی۔ پر پاپا 'تے بݨے گمبھِّیر کیس دے سہِم ہیٹھ سارا ٹبّر اینا ڈاواںڈۄل ہۄ گِیا سی کِہ گُری نیں کالج جاݨ دی بجائ سِلائی-کڈھائی دا ڈِپلۄما کرن لئی ماں-پِئۄ دی بݨائی وِئُںت اگّے سِر جھُکا دِتّا سی۔ رُپّی اُدۄں اٹھّوِیں تے سُرِںدّر پںجّوِیں 'چ پڑھدے سن۔ اُہ چںگّا کھاںدے تے چںگّا پہِندے سن۔ پر پاپا دی تنخاہ ادھّی ہۄ جاݨ اتے اُپّرلی کمائی بںدّ ہۄ جاݨ کارن اُنہاں نُۄں سرفِیاں دے ہرف سِکھّݨے پَے گئے۔ سُںگّڑدِییاں جا رہِییاں لۄڑاں وی جدۄں ادھّواٹے رہِݨ لگّ پئیِیاں تاں اُس دے پاپا دے مَۄر 'ہُݨ کِدّاں ہۄئۄُ' دے بۄجھل کھِیال ہیٹھ نِیویں ہۄݨے شُرُۄ ہۄ گئے سن۔ سۄچ-سۄچ کے گُری نیں پاپا نُۄں دۄ مُجھّاں کھرِیدݨ دی سلاہ دِتّی۔ اُس دی اِہ سلاہ اُس دے پاپا نُۄں بھاویں پْربھاوِت نہِیں سی کر سکی پر گھر 'چ گلّ تُر پئی سی تے پھِر اُس دی بے جی نیں وی گُری دی وِئُںت دی پْرۄڑتا کرنی شُرُۄ کر دِتّی سی۔

دۄ مجھّاں دی کھرِید نیں اُس دے پاپا دے بَیںک-بَیلَیںس نُۄں ہلُۄݨا تاں ذرُۄر دِتّا پر گھر دا گُذارا کُجھ سُکھالھا چلّ پِیا۔ پِںڈّ دی کۄیاپْریٹِو دُدھّ-سُسائِٹی وِچّ اُنہاں دا دُدھّ ٹھِیک بھاء 'تے لگّ جاںدا سی۔ بھاویں خل٬ سَۄمف٬ جوَیݨ, تِلھاں دا تیل تے ہۄر کَۄڑا-کُسَیلا دُدھّ دی آمدن دا کافی ہِسّا چرُۄںڈ جاںدے پر پھِر وی اُنہاں دے پلّے 'کُجھ' پَے ہی جاںدا سی۔ پٹھّے اُہ آپݨی ذمِین وِچّ بِجا لَیںدے سن۔ پر پٹھّے لِیائُݨ تے کُترن دا کمّ کافی اَۄکھا سی۔ جدۄں اُہ پٹھِّیاں دے آہر وِچّ لگّے آپݨے ہفے ہۄئے پاپا نُۄں دیکھدی تاں اُس نُۄں اُس اُتّے ترس آئُݨ لگّ جاںدا۔ اُس نیں تاں گھر وِچّ رکھّی ہۄئی پہِلی مجھّ لئی وی کدی گھٹّ-ودھّ ہی پٹھّے لِیاںدے سن تے ہُݨ تِنّاں دی دیکھ-بھال کرنی پَے گئی سی۔ رۄذانا دفتر جاݨ تۄں پہِلاں تے مُڑن بائد سویرے-شام نہائُݨ والے اُس دے پاپا نُۄں نہائُݨ-دھۄݨ دا جِویں چیتا ہی بھُلّ گِیا ہۄوے... تے لۄکاں دی ٹِیکا-ٹِپّݨی دی پْرواہ ناں کردِیاں گُری نیں مشِین دا ہتھڑا پھڑ لِیا سی۔ سویرے سِلائی سکُۄل جاݨ تۄں پہِلاں اُہ پٹھّے کُتر کُتر ڈھیر لا جاںدی تے تْرِکالاں نُۄں اِکّ-دۄ بھرِییاں آپݨے پاپا نالھ وڈھا وی لِیائُںدی۔ اینے نالھ اُس دا پاپا کافی سَۄکھ مہِسُۄس کرن لگّ پِیا سی تے گُری دِییاں سِفتاں کردا نہِیں سی تھکّدا۔ تے مشِین پھیرن نال اُس دی سِہت وی چںگّی بݨ گئی سی۔ ہُݨ وی اُس دی نِگہا آپݨِییاں سُڈَۄل باہواں ولّ چلی گئی جۄ کدی تھکِّییاں نہِیں سن٬ جدۄں کِہ اُس دی چھۄٹی بھَیݨ رُپّی نُۄں ہتھّ-پَیر سَۄں جاݨ دی شِکائِت اکسر رہِںدّی سی۔ اُس نیں رُپّی نُۄں کئی وار کھِچّ کے مشِین مُۄہرے ڈاہُݨ دی کۄشِش کِیتی سی۔ پر اُہ مشِین تۄں اِںج ڈردی سی جِویں دھُݨکھی تۄں کاں۔ جے کدی اُس نُۄں گالھے لائُݨے پَے وی جاںدے تاں اُہ کئی-کئی دیر آپݨے کپّڑے جھاڑدی رہِںدّی۔

آپݨی چںگّی سِہت کرکے ہی تاں گُری نیں اُنہِیں دِنِیں دس کُئِںٹل کݨک بھِجّݨ تۄں بچا لئی سی... اسُّۄ-کتّے دے دِن سن۔ کھپرا لگّ جاݨ کارن کݨک کۄٹھے 'تے کھِلاری ہۄئی سی۔ رات نُۄں اچانک بدّل چڑھ آئے سن۔ اُس دا پاپا کِتے واںڈھے گِیا ہۄئِیا سی۔ مِیںہ دی شُۄک سُݨ کے اُس دی بے جی٬ جِس نُۄں بُخار چڑھِیا ہۄئِیا سی٬ گھبرا گئی سی۔ پر گُری نیں مِںٹّاں وِچّ ہی ساری کݨک سبرّکتّے نالھ اِکٹھّی کرکے مۄگھے راہِیں ورہا دِتّی سی۔ اِس کمّ 'چ بھاویں اُس دی بے جی٬ رُپّی تے سُرِںدّر نیں وی سہائِتا کِیتی سی پر مُۄل رُۄپ وِچّ سارا کمّ گُری دی ہِمّت سدکا ہی ہۄ سکِیا سی۔ "لَے بئی گُری! تُۄں تے کمال کر دِتّی۔ مَینُۄں تاں راتِیں ٹھِیک ترہاں نِیںد وی ناں آئی۔ اِہی فِکر لگّا رِہا کِہ اِکّ تاں سسپَیںڈ ہۄئے پئے ہاں تے دُۄجا جے کݨک بھِجّ گئی ہۄئی تاں کھاواںگے کی۔" واںڈھِئۄں مُڑے اُس دے پاپا کۄلھ جدۄں اُس دی بے جی نیں اُس دی سِفت کِیتی تاں اُس نُۄں شاباش دیںدِیاں لاڈ نالھ اُس دے پاپا نیں کِہا سی۔

تِنّ سالاں دی کھجّل-کھُیاری تۄں بائد جدۄں اُس دا پاپا بہال ہۄئِیا تاں سارے ٹبّر نیں سُکھّ دا ساہ لِیا سی۔ اُس دا دۄ سال دا سِلائی کڈھائی دا کۄرس کھتم ہۄ چُکّا سی۔ اُس دا ذِیادا سماں کڈھائی تے گھر دے کمّاں وِچّ بے جی دا ہتھّ وٹائُݨ 'چ گُذردا سی۔ رُپّی پرَیپّ تے سُرِںدّر اٹھّوِیں وِچّ پہُںچّ چُکّے سن۔

"گُری! نِیاݨِیاں نیں تَینُۄں کئی وار بُلائِئَے پر تُۄں پتا نہِیں کِدھّر گُیاچی ہۄئی ایں؟" بسّ 'چ اُس دے نالھ بَیٹھے اِکبال دی آواذ نیں اُس نُۄں سۄچاں وِچّۄں باہر کھِچّ لِیا۔

"من ای بڑا اُکھڑِیا ہۄئِئَے۔"

"چھڈّ پراںہ٬ اَیویں تَۄڑی واںگ آپݨے کںڈھّے ساڑی جانی اَیں۔" اُس دے مۄڈھے 'تے باںہ دھردِیاں اِکبال نیں کِہا۔

کُجھ دیر تاں اُہ پتی تے نِیاݨِیاں نالھ سُکھاوِییاں گلّاں کردی رہی۔ پر چھیتی ہی اُس دا من٬ گھُمّ رہے ٹیبل-پھَین دی کھراب ہۄئی گراری دے اڑ جاݨ واںگ٬ پہِلاں والھی تھاں 'تے آݨ ٹِکِیا۔ "پاپا نیں تُہانُۄں ناں کار 'چ بَیٹھݨ لئی کِہا؟" اُس نیں اِکبال نُۄں پْرشن کِیتا۔

"پاپا دا تَینُۄں پتا ای اےَ۔ آپݨے ورگے نِکّے-نِکّے بںدّے اُہدی نِگہا 'چ نہِیں آئُںدے... میرے نالھ دی سِیٹ تۄں تہِسِیلدار نُۄں اُٹھا کے لَے گِیا۔"

"تے تُہانُۄں اِکّ وار وی ناں کِہا؟"

"سچِّئۄں-جھُۄٹھِئۄں وی نہِیں۔" اِکبال دے چِہرے 'تے ہِرکھ دے چِنّہ اُبھّر آئے سن۔

اِکبال دی گلّ سُݨ کے اُس نُۄں اِںج مہِسُۄس ہۄئِیا جِویں اُس دے پاپا نیں جاݨ-بُجھّ کے اُنہاں دۄناں دا اپمان کِیتا ہۄوے۔ اِکبال نیں بھاویں کھُلّہ کے نہِیں سی کِہا پر گُری جاݨدی سی کِہ اُس دے سوَیماݨ نُۄں ٹھیس لگّی سی۔ اُس نُۄں اِںج لگّا جِویں اِکّ شاندار باذار 'چ تُرے جاںدِیاں اُنہاں نُۄں کِسے نیں ٹھیڈا مار کے٬ سارے لۄکاں ساہمݨے٬ سڑک 'تے گِرا دِتّا ہۄوے۔ اُس نُۄں آپݨے پاپا 'تے ہِرکھ آ رِہا سی جِس نیں اُس دے پتی دے گُݨاں دی کدر کرن دی تھاں٬ اجّ دے وِشیش مَۄکے 'تے اُس نُۄں کۄئی پھالتُۄ جِہا بںدّا سمجھ کے بِلکُل ہی اݨگَۄلِیا کر چھڈِّیا سی۔ اُس دی اںتّرِیو اِچھّا اِہ سی کِہ بھرا دے وِیاہ دے مَۄکے 'تے اُنہاں دے ٹبّر دے سارے جِیء٬ سمیت اِکبال اتے چنّی دے٬ اِکٹھّے کھلۄݨ, اِکٹھّے تُرن-فِرن٬ اِکٹھّے بَیٹھ کے نِکِّییاں-نِکِّییاں سلاہاں کرن۔ شائِد اجِہی بھاونا ہیٹھ ہی پِچھلا سبھ کُجھ بھُلا کے اُس اںدّر سُرِںدّر جاں پاپا نالھ کار 'چ بَیٹھݨ دا چاء اُمڈ آئِیا سی۔ پر پاپا نیں اُس نُۄں کار 'چۄں لاہ کے اُس دے چاء نُۄں ٹھِیکرِییاں-ٹھِیکرِییاں کر سُٹِّیا سی... اِکبال نُۄں اݨگَۄلِیاں کرکے اُس دے دِل نُۄں ٹھیس ماری سی۔

تے پل دی پل اُس نُۄں اِںج لگّا جِویں اِکبال پْرتی پاپا دے ورتائۄ دا کارن کِسے ہدّ تکّ اُہ آپ وی ہۄوے۔ پچھتاوے جِہے دے رئۄں وِچّ اُس نُۄں اُہ سماں یاد آ گِیا... جدۄں اُہ آپݨے وِیاہ تۄں بائد٬ مہِینا کُ سہُرِیں رہِ کے پیکِیں پھیرا مارن آئی سی۔ آپݨے مُۄںہۄں اُدۄں کہِییاں گلّاں اجّ وی اُس نُۄں یاد سن٬ "... اُہ کۄئی گھر اے پاپا جی! سراں نالۄں وی بھَیڑا۔ کۄئی ناں کۄئی تُرِیا ہی رہِںدَّے۔ گھڑی-پل وی چَین نالھ بہِݨا نہِیں مِلدا۔ بںدّے وی اِہۄ جِہے آئُںدے آ٬ بس پُچھّۄ ای ناں۔ چُۄہڑے کی تے چمار کی... سڑھِیاناں جِہِییاں۔ پھیر... ہریک نُۄں چاہ! بھاںڈِیاں وِچّ بھاویں دُدھّ٬ مِٹھّا ناں ہۄوے٬ کہی جاݨگے چاہ لِیائۄ! چاہ لِیائۄ!!... گِلّے بالݨ نُۄں پھُۄکاں مار-مار میرِییاں تاں اکھّاں وی رہِ گئیِیاں۔"

گُری دے مامے نیں اِکبال دی دسّ پائی سی۔ گُری دے پیکِیں ہُںدِّیاں اِکّ دِن جدۄں اُس دا ماما اُنہاں دے گھر آئِیا تاں اُس دی بے جی اُس نال کھہِبڑ پئی سی کِہ اُس نیں مُںڈّے والھِیاں بارے اُنہاں نُۄں سہی-سہی کِئۄں نہِیں دسِّیا سی؟ "تُسِیں کِدھّرۄں رجواڑے بݨے پھِردے آں؟" اُسدے مامے نیں آپݨی بھَیݨ نُۄں ٹۄکِیا سی۔ "ماما جی! رجواڑے ناں سہی٬ پر گھر دا کۄئی چالا تاں ہۄݨا چاہِیدَے۔" گُری نیں آپ نِجھکّ ہۄ کے کِہا سی۔ "بئی مَیں تے اُنہاں دی چںگّی سِفت سُݨی اَیں۔ اُنہاں پِںڈّاں 'چ واہوا پُچھّ-پْرتِیت آ تیرے سہُرِیاں دی... لۄکِیں اُنہاں دی بڑی کدر کردے اَیں۔" گُری دِییاں آپݨے سہُرِیاں کھِلاف شِکائِتاں سُݨن تۄں بائد اُس دے مامے نیں ہَیرانی جِہی وِچّ کِہا سی۔

... سہُرے گھر وسدِیاں گُری نُۄں اِکّ سال ہۄ گِیا سی۔ اُس دے مامے دی کہی گلّ بھاویں ٹھِیک ہی سابت ہۄ رہی۔ پر جِنہاں لۄکاں وِچّ اُس دے سہُرے پرِوار دی کدر سی٬ گُری دی نِگہا وِچّ اُہ لۄک کۄئی مائنا نہِیں سن رکھّائُںدے۔ تے اُنہاں دے نِیاݨِیاں نُۄں دیکھ کے اُس نُۄں کھِجھ چڑھ جاںدی جۄ 'ماہٹر جی٬ ماہٹر جی' کردے اُس دے پتی دا دِماگ چٹّ رہے ہُںدّے۔ ویلھے کُویلھے دی اُنہاں نُۄں جاں اُنہاں دے گھر والھِیاں نُۄں جِویں کۄئی سۄجھی ہی نہِیں سی۔ جدۄں چِتّ کِیتا٬ کِتاباں چُکّدے تے اُنہاں دے گھر آ دھمکدے۔ رات دی رۄٹی اُس نُۄں اکسر دُبارا گرم کرنی پَیںدی۔ 'بسّ دۄ مِںٹّ٬ دۄ مِںٹّ' کردا اِکبال کافی سماں لںگھّا دِںدّا۔ پہِلاں چُلّہے مُہرِئۄں تے پھِر وِہڑے جاں وراںڈے وِچّ آپݨِییاں نݨاناں نُۄں نالھ لَے کے مںجّے ڈاہُںدِّیاں٬ اُہ گُسَیلھِییاں نذراں نالھ نِیاݨِیاں نُۄں دیکھ رہی ہُںدّی جۄ نالھے تاں اُس دے پتی دا مگذ کھا رہے ہُںدّے تے نالھے اُنہاں دے مںجّے تۄڑ رہے ہُںدّے۔ تے جدۄں تکّ اِکبال وِہلا ہۄ کے رۄٹی کھاݨ لگّدا٬ گُری دی آپݨی بھُکھّ مر گئی ہُںدّی۔ اُس نُۄں نِیاݨِیاں تۄں ودھّ اِکبال 'تے گُسّا آئُںدا٬ جِس نیں اُنہاں نُۄں بھُۄہے چڑھائِیا ہۄئِیا سی تے اُنہاں نُۄں پڑھائُݨ دا کۄئی نِشچِت سماں نہِیں سی مِتھِیا ہۄئِیا۔

"بںدّے نُۄں ٹَیم-کُٹَیم تاں دیکھݨا چاہِیدَے... تُہاڈے گھر آ کے مَینُۄں تاں رۄٹی دا سُیاد ہی بھُلّ گِئَے۔" اِکّ دِن سَۄݨ لگِّیاں اِکبال نیں اُس دی ناراذگی دا کارن پُچھِّیا تاں اُہ ہِرکھ وِچّ بۄلی سی۔

"گُری! تَینُۄں تاں مَیں کئی وار کہِ چُکّا آں کِہ تُۄں رۄٹی لئی میرا اِںتذار ناں کرِیا کر۔ مَیتھۄں پہِلاں ہی کھا لِیا کر۔" گُری دا ہتھّ آپݨے ہتھّاں 'چ پلۄسدِیاں اُسنے اُتّر دِتّا سی۔

"پر... تُہانُۄں ایناں کرن دی لۄڑ وی کی اے؟ ایناں تاں جِہڑے ٹِئۄُشناں لَیںدے آ٬ اُہ وی نی پڑھائُںدے۔"

"ٹِئۄُشناں بھرن دی اِنہاں لۄکاں 'چ ہِمّت کِتھّۄں؟ تَینُۄں پتا ای اےَ٬ مساں گِٹھّ-گِٹھّ بھر تاں ذمِیناں آں ساڈے لۄکاں دِییاں... گُذارا ہی مساں ہُںدَّے... نالھے جے آپاں سمیں دے ہاݨی بݨنَیں تاں تِجارتی سۄچ چھڈّݨی پئیگی۔"

گلّاں کافی دیر تکّ چلّدِییاں رہِییاں سن۔ تے اخِیر گُری نیں اِکبال نُۄں اِہ گلّ منا لئی سی کِہ اُہ نِیاݨِیاں نُۄں اینے کھُلّہے سمیں لئی نہِیں پڑھائِیا کریگا تے سمیں دی اِہ پابںدّی لاگُۄ کرن لئی اِکبال نیں گُری نُۄں اکھتِیار دے دِتّا سی۔

سکُۄلاں دے اِمتِہان ہۄئے۔ نتِیجے نِکلے۔ جۄ نِیاݨے اِکبال کۄل پڑھن آئُںدے سن اُنہاں وِچّۄں بہُتِیاں نیں چںگّے نمبّر ہاسل کِیتے۔ لۄکِیں کئی دِن اِکبال تے اُس دے ماں-پِئۄ دا دھنّواد کرن آئُںدے رہے۔ اِکبال تے گُری دی جۄڑی نُۄں اُہ کئی-کئی اسِیساں دیںدے۔ گُری دے سُہاگ لئی لکھّ-لکھّ خَیر مںگّدے۔ پر گُری اِنہاں اسِیساں نُۄں کۄئی کھاس مہتّتا نہِیں سی دِںدّی۔ درئسل اُہ آپݨے پتی ولّۄں نِیاݨِیاں نُۄں مُفت 'چ پڑھائے جاݨ دے ہکّ وِچّ نہِیں سی۔ اُہ چاہُںدّی سی کِہ ہریک بچّے کۄلھۄں تھۄڑھی-بہُت ٹِئۄُشن لئی جاوے۔ پر پھِر وی اِکبال دِییاں سِفتاں اُس نُۄں چںگِّییاں لگّدِییاں۔

پڑھن آئُݨ والھے نِیاݨِیاں نیں گُری ولّۄں لاگُۄ کِیتی ہۄئی سمیں دی پابںدّی دی اُلںگھّݨا گھٹّ-ودھّ ہی کِیتی سی پر اُنہاں دے پِئُواں٬ چاچِیاں٬ تائِیاں تے بابِیاں نُۄں گُری ٹۄک نہِیں سی سکی جۄ اکسر اُس دے سہُرے تے اِکبال کۄل آ بہِںدّے۔ اُس دا سہُرا مَیمبر-پںچّائِت سی تے بہُتے لۄکِیں سرپںچّ کۄلھ جاݨ دی بجائ آپݨِییاں سمسِّیاواں لَے کے پہِلاں اُس کۄلھ ہی آئُںدے سن۔ کِئُںکِہ سرپںچّ اِکّ تاں شرابی-کبابی آدمی سی تے دُۄجا گلّ نُۄں چھیتی نالھ کِسے بنّے نہِیں سی لائُںدا۔ جدۄں کِہ گُری دا سہُرا سہِجے کِیتے لۄکاں دے سِںگّ نہِیں سی پھسݨ دِںدّا۔ سمبّںدھِّت دھِراں دا راذِیناما کروا کے اُنہاں نُۄں تھائۄں-تھائیِں بِٹھا دِںدّا۔ ماڑی-مۄٹی پھَۄجداری٬ کھیتاں دے بنِّیاں دے رٹّے٬ گھریلُۄ جھگڑے٬ کِساناں تے کھیت-مذدُۄراں وِچکار پَیدا ہۄئی تلکھی آدِ دے مسلے لَے کے جدۄں لۄکِیں اُنہاں دے گھر آ جُڑدے تاں اُنہاں دی گھَیںس-گھَیںس مُکّݨ 'چ ناں آئُںدی۔ کئی-کئی گھںٹّے بِیت جاںدے... تے جدۄں اُس دے سہُرے ولّۄں اِس جنیت جِہی لئی چاہ دا ہُکم دِتّا جاںدا تاں گُری اںدّرۄں-اںدّرِیں کُڑھن لگّ پَیںدی۔ اُس نُۄں آپݨی سسّ 'تے گُسّا وی آئُںدا تے ترس وی۔ چُلّہے اُتّے پتِیلا رکھّدِیاں جِسدی بُڑ-بُڑ ہۄر تیذ ہۄ جاںدی٬ "اِنہاں کھسماں-کھاݨے لۄکاں نیں سانُۄں کھاݨ نُۄں دے جاݨَے؟ پشُۄیاں دے لکّے نالھ لگّے پئے آ۔ تِیر مارِیا نہِیں لںگھّدا۔ کئی دِناں تۄں ہلھ دا جۄتا نہِیں لائِیا۔ پتا نہِیں کی سۄچِیا ہۄئِئَے؟ پے-پُتّ دۄویں چَۄدھری بݨِئۄں آں۔ کِدّاں سرُۄ اِنہاں دا...۔" پر کِسے دا راذِیناما ہۄ جاݨ 'تے لۄکاں راہِیں آپݨے پتی تے پُتّ دی شلاگھا سُݨ کے گُری دی سسّ جدۄں ہُبّ-ہُبّ گلّاں کر رہی ہُںدّی تاں گُری نُۄں اِںج لگّدا جِویں پِئۄ-پُتّ دے اِنہاں سارے کارجاں وِچّ اُہ وی بھائیِوال بݨی ہۄئی ہۄوے۔ تے تِکھّی آواذ والھِییاں آپݨِییاں چھۄٹی اُمر دِییاں نݨاناں اُس نُۄں چںگِّییاں ناں لگّدِییاں جۄ چامہل-چامہل آپݨے پِئۄ تے بھرا دِییاں سِفتاں کر رہِییاں ہُںدِّییاں۔

سہُرے گھر وسدِیاں گُری نُۄں دۄ سال ہۄ گئے سن۔ اُہ اِکّ بچّے دی ماں وی بݨ گئی سی۔ پر پھِر وی کدی-کدی اُس نُۄں اِںج لگّدا جِویں اُہ اِنہاں پاݨِییاں دی مچھّی ناں ہۄوے۔ کھَیر اُہ ساہ لَیںدی رہی سی٬ کھُلّہے تے بھرویں تے اِہ سبھ کُجھ اِکبال دی بدَۄلت سی٬ جِس نیں اُس دے من دی ہر نُکّر نُۄں ٹۄہ لِیا ہۄئِیا سی۔ جدۄں کدی اُہ گُری دے گھُٹّ رہے دم نُۄں مہِسُۄس کردا تاں اُس کۄلھ بَیٹھ پۄلِییاں-پۄلِییاں گلّاں راہِیں اُس دے وٹّ-کھادھے من نُۄں 'جھات' کہِںدّا٬ آپݨے نالھ بہِس کر رہی گُری نُۄں بیٹۄک بۄلی جاݨ دِںدّا۔ کدی کدی بس اینا کُ کہِ چھڈّدا٬ "گُری! آپاں نُۄں سمیں دے ہاݨی بݨنا پَیݨَے۔" تے گُری نُۄں اِںج مہِسُۄس ہُںدّا جِویں اُس اںدّرلا سارے دا سارا غُبار ہَۄلھی-ہَۄلھی کِدھرے غائِب ہۄ گِیا ہۄوے۔ آپݨے آپ نُۄں پھُلّ ورگی ہَۄلھی مہِسُۄس کردی ہۄئی اُہ آپݨا سِر اِکبال دی چھاتی 'تے رکھّ دیںدی۔... پر اِکّ ویراں اُس اںدّر اِہ غُبار کئی دِن گھُمّدا رِہا سی۔ اُس نُۄں تڑپھائُںدا رِہا سی۔ آپݨے پہِلے وتِیرے دے اُلٹ٬ سنیہ بھرِییاں سُراں دبائُݨ دی تھاں اِکبال اُس 'تے کھفا ہۄ گِیا سی... تے مِلݨ آئے پاپا کۄلھ گھر دے اِکّ کۄنے وِچّ بَیٹھ٬ اُس نیں آپݨا سارا اُبال کڈھّ مارِیا سی۔ ہُݨ بسّ 'چ آپݨے نالھ بَیٹھے اِکبال ولّ٬ اپݨتّ لدّی بھاونا نالھ ویکھدِیاں اُہ سۄچ رہی سی کِہ اُدۄں اُس نیں گلّاں کُجھ ذِیادا ہی ودھا-چڑھا کے کہِ دِتِّییاں سن۔

"جے ایداں کردے آ تاں اِنہاں نُۄں مَیں پُچھّ ہی لَینا آں۔" اُسدِییاں گلّاں سُݨ کے من وِچّ کَۄڑ جِہی مہِسُۄس کردِیاں اُس دے پاپا نیں کِہا سی۔

"ناں ناں٬ پاپا جی! ایداں نہِیں کرنی...۔" اُہ ڈر جِہی گئی سی۔

"گُری! تُۄں میرا بڑا بھار وںڈّائِیا اے۔ مَیں چاہُںدّا سی کِہ تُۄں سہُرے-گھر راج کریں۔ پر خَیر تُۄں آپݨا من کھُش رکھِّیا کر۔" اُس دی پِٹھّ پلۄس رہے پاپا دے اِہ شبد سُݨ اُس دی رُۄہ نُۄں چَین جِہی مِلھی سی۔ پاپا دا مۄہ ویکھ کے اُس دا دِل بھر آئِیا تے اُس دِییاں اکھّاں وِچّۄں ہںجھُّۄ وہِ تُرے سن۔ اِنہاں ہںجھُّۄیاں وِچّ کی سی؟ درد٬ جھۄرا٬ چَین٬ سُکھّ٬ کھُشی؟ اُہ ٹھِیک ترہاں انُمان نہِیں سی لگا سکی۔ پر اُس نُۄں آپݨے اِہ ہںجھُّۄ چںگّے لگّے سن...۔

... تے پھِر جدۄں رُپّی دے وِیاہ تۄں پہِلاں اُس دا پاپا اُس نُۄں لَیݨ آئِیا تاں اُہ کھُشی وِچّ کھِڑ گئی سی۔ "دیکھۄ جی! اِہ ہَے تاں دھی پر مَیں اِہنُۄں برابر دا پُتّ سمجھداں۔ چھۄٹی کُڑی دے وِیاہ دے کارج اِہدے ہتھِّیں ہۄݨے آں۔" آپݨے سسّ-سہُرے ساہمݨے کہے پاپا دے اِنہاں شبداں نیں اُس اںدّر اِکّ سرُۄر جِہا بھر دِتّا سی۔ بھَیݨ دا وِیاہ کمائُݨ اُہ پاپا نالھ پیکِیں آ گئی سی۔ نِکّا-مۄٹا ہر کمّ اُس دی سلاہ نالھ کِیتا گِیا سی۔ اُہ ماݨ نالھ پھُلّی نہِیں سی سمائُںدی۔ پاپا 'تے ذۄر پا کے کئی چِیذاں آپݨے وِیاہ نالھۄں وی ودھّ اُس نیں رُپّی دے داج واستے بݨوائیِیاں سن۔ اُس نُۄں چاء سی کِہ اُس دی بھَیݨ کَینیڈا وسدے امِیر خاندان وِچّ وِیاہی جا رہی سی۔

اُنہاں نیں رُپّی نُۄں سۄنے دے گہِݨِیاں دے دۄ سَیٹّ پائُݨ دی وِئُںت بݨائی ہۄئی سی۔ پر دُۄجے پاسِئۄں جد مُںڈّے دے پِئۄ٬ مامے تے بھراواں لئی مُںدِّییاں دی مںگّ آ گئی تاں اُنہاں کۄلھ اِکّ سَیٹّ منفی کرن تۄں سِوا ہۄر کۄئی چارا نہِیں سی۔ نکّ رکھّݨ لئی دُۄجا سَیٹّ چاںدی دا پائُݨ دی سلاہ بݨائی گئی۔ پر اینِییاں ٹُۄماں واستے لۄڑِیںدی رکم دا انُمان سُنِیارے دے مُۄںہۄں سُݨ کے اُہ سۄچِیں پَے گئے سن۔ گُری دی بے جی دِییاں بُگھتِییاں۔ جِنہاں نُۄں تُڑوا کے نوِییاں ٹُۄماں بݨوائُݨِییاں سن٬ وِچّۄں سُنِیارے نیں کافی ہِسّا کھۄٹ کڈھّ دِتّا سی۔ سُنِیارے دی دُکان تۄں چُپّ-چاپ اُٹھّ کے٬ شہِر دے باذاراں دی بھِیڑ وِچّ آپݨے مایُۄس چِہرے لُکَۄںدے٬ کُجھ ہۄر چِیذاں دی کھرِیدۄ-پھرۄخت کرن بائد اُہ بسّ اڈّے آ پہُںچّے۔ پِںڈّ والھی بسّ 'چ بَیٹھِیاں گُری نُۄں اِںج لگّا سی جِویں اُس دے پاپا دِییاں نذراں اُس پاسۄں کُجھ مںگّ رہِییاں ہۄݨ۔ تے رات نُۄں رۄٹی کھاںدِیاں اُس نیں گُری دے گہِݨے رُپّی واستے ڈھۄݨ لئی گُری تۄں پُچھِّیا سی۔ گُری نُۄں آپݨے متھّے 'چ ٹھاہ کرکے وجّے اِس پْرشن بارے پہِلاں ہی ہُڑک گئی سی۔ "دیکھ لئۄ" تۄں ودھّ اُہ کُجھ نہِیں سی کہِ سکی۔ ماں-پِئۄ ولّۄں دِوائِیا بھرۄسا٬ کِہ اُس دے گہِݨے رُپّی دے کَینیڈا جاݨ تۄں پہِلاں-پہِلاں مۄڑ دِتّے جاݨگے٬ بھاویں اُس دے دِل نُۄں ٹھُمّݨاں دے رہے سن۔ پر پھِر وی آکھری پھَیسلا اُہ اِکبال نُۄں پُچھّ کے کرنا چاہُںدّی سی۔ اُس دے پاپا نیں سُنیہا بھیج کے اُس نُۄں سدّ لِیا سی۔

"پر وِتۄں ودھّ ٹُۄماں پائُݨ دی سانُۄں لۄڑ کی اےَ؟" اُنہاں وِچّ بَیٹھِیاں اِکبال نیں کِہا سی۔

"تَینُۄں پتا ای اےَ پُتّ! کَینیڈا آلھِیاں نالھ متھّا لائِیا ہۄئِئَے۔ اینا کُ تاں کرنا ای پَیݨَے۔ اُداں نکّ نہِیں رہِںدّا۔" گُری دی بے جی بۄلی سی۔

"اِہ اِںگلَیںڈ-کَینیڈا والھے آپاں ایداں ہی بھُۄہے کِیتے ہۄئے آ۔" اُہ بۄلِیا سی۔

"چلّ چھڈّ یار! اِنہاں گلّاں نُۄں۔ باہرلے مُںڈّے مِلھدے وی کِتھّے اےَ... تُہاتھۄں تاں اُدھار ہی مںگّ رہے آں۔" گُری دا پاپا کاہل جِہی وِچّ بۄلِیا سی۔

"اِہنُۄں پُچھّ لئۄ٬ پائُݨِییاں تاں اِہنے ای آں۔" اُس نیں ساری گلّ گُری 'تے سُٹّݨ دی کۄشِش کِیتی سی۔

"نہِیں بئی! تَیتھۄں بِناں اِہ کی کہِ سکدی آ؟ تیری سلاہ لَیݨ لئی ہی تاں تَینُۄں سدِّئَے۔" گُری دے پاپا نیں مۄہ جِہے وِچّ کِہا سی۔

اِکبال نیں گُری ولّ جھاکِیا سی۔ گُری دِییاں 'ہاں' مںگّدِییاں نذراں اتے اُس دے ماں-پِئۄ دی ویلݨے 'چ آئی باںہ ویکھ کے اُس نیں 'ہاں' کر دِتّی سی۔

جنیت سُرِںدّر دے سہُرِیں پہُںچّ گئی۔ مِلݨی ویلے رُپّی تے چنّی کُجھ ذرُۄری تے کُجھ گَیر-ذرُۄری رۄل نِبھاںدے لۄکاں دِییا نذراں دا کیںدر بݨے رہے۔ چاہ پِیݨ لگِّیاں گُری اِکّ کھُۄںجے دے میذ 'تے جا کھلۄئی۔ نِیاݨِیاں تے اِکبال نُۄں اُس نیں آپݨے ہتھِّیں پا پا چِیذاں کھُیائیِیاں پر آپݨے مُۄںہ وِچّ اِکّ بھۄرا وی ناں پائِیا۔ رُپّی آپݨے پتی سمیت سُرِںدّر کۄلھ کھڑی چاہ پی رہی سی۔ اُنہاں اُپّر پَے رہی کَیمرے دی پھلَیش ویکھدِیاں اُس نُۄں رُپّی دے وِیاہ دی یاد آ گئی۔ رُپّی دے وِیاہ دی اِلاکے وِچّ دھُمّ پَے گئی سی۔ پںدّراں کاراں وِچّ جنیت آئی سی۔ کاراں دی لائیِن ویکھ کے اُنہاں دے پِںڈّ دے لۄک اچمبھِّت رہِ گئے سن۔ وری دے سُۄٹاں دی جھِلمِل تے رُپّی واستے آئے گہِݨِیاں دی چمک-دمک نیں لۄکاں دِییاں اکھّاں چُںدھِّیا دِتِّییاں سن۔ کَیمرے والھِیاں دا کۄئی ہِساب ہی نہِیں سی۔ پھلَیش 'تے پھلَیش وجّ رہی سی۔ ٹُرن ویلھے رُپّی نیں اُس دے گلھے مِلدِیاں دھاہاں مار دِتِّییاں سن۔ گلھے مِل رہِییاں دۄناں بھَیݨاں دے ہںجھُّۄ ویکھ کے باکی رِشتیداراں دے دِل ہِلّ گئے سن... تے جدۄں گُری اُس دے سہُرِیں اُس نُۄں مِلݨ گئی تاں اُہ اُس نُۄں اُڈّ کے مِلھی سی۔ اُس دے ڈھۄئے ہۄئے تے ہۄر نویں گہِݨِیاں نالھ لدّی رُپّی ولّ ویکھ کے اُس دے دِل نُۄں ہلُۄݨا جِہا وجّا سی٬ پر بھَیݨ دے کھُشِییاں بھرے جِیون دی مہِک اُس نُۄں سُکھاوِیں ہی لگّی سی۔ "کی کرنَے اِہۄ جِہی امِیری نُۄں٬ خاندان تاں گدّاراں دا ای وجّدَے۔" واپس مُڑدِیاں جدۄں گُری نیں رُپّی دے سہُرے-گھر دی وڈِیائی کِیتی تاں اِکبال نیں اِہ شبد کہے سن۔

"اِنہاں گلّاں دی کَۄݨ پْرواہ کردا اے؟"

"تیرا کی کھِیال اےَ کِہ جے تیرے پاپا نیں نہِیں کِیتا تاں کۄئی وی نہِیں کردا؟"

"اجّکلہ تُسِیں پاپا دی بڑی نُکتاچِینی کرن لگّ پئے آں۔"

"پاپا دا نذرِییا مَینُۄں چںگّا نہِیں لگّدا۔"

رُپّی دے سہُرِیاں تے پاپا بارے اِکبال دی رائ گُری نُۄں چُبھّی سی۔ پر اُہ سچّائی تۄں کِویں مُنکر ہۄ سکدی سی؟ اِہ سچّ سی کِہ رُپّی دے ددِیاہُرے نیں اِکّ ببّر-اکالی نُۄں دھۄکھے نال پھڑا کے دۄ مُربّے اِنام دے لئے سن۔ اُدھّر اُس ببّر نُۄں پھاںسی لگّ گئی تے اِدھّر اُس دے ساتھِییاں نیں مُربِّیاں دے بݨے مالک نُۄں گۄلِییاں نال اُڈا دِتّا سی۔... تے لۄکاں وِچّ للکار کے کہِ گئے سن کِہ مُربِّیاں دی اِںتکال کر چلّے ہاں۔... رُپّی دا رِشتا کرن سمیں اُس دے پاپا نیں اِس بارے گھر دِیاں نُۄں کُجھ نہِیں سی دسِّیا۔ پر لۄکاں دے مُۄںہ کَۄݨ بںدّ کر سکدا ہَے؟ کُجھ بُلّہاں تے کنّاں دے سہارے ٹُردی٬ تِنّ ذِلِیاں دا سفر کرکے اِہ گلّ گُرِیں ہۄراں دے گھر دِییاں کںدھّاں نالھ آ چِمبّڑی سی۔ "اۄداں پاپا جی! اجِہے کھاندان نالھ سانُۄں رِشتیداری بݨائُݨ دی لۄڑ ہی کی سی؟" رُپّی دے وِیاہ دے لاگے جِہے اِکّ دِن جدۄں گھر 'چ گلّ چلّی تاں اِکبال نیں بیجھِجک ہۄ کے کہِ دِتّا سی۔ "تُۄں آپݨی اکل آپݨے کۄلھ ہی رکھّ٬ وڈّا آئِیا متّاں دیݨ والا۔" گلّ دا جواب دیںدِیاں پاپا نیں کَۄڑی نذرے اِکبال ولّ اِںج ویکھِیا سی٬ جِویں گھر وِچّ اِہ بھید کھۄلہݨ دا کسُۄروار اُہ ہی ہۄوے تے اُہ ہی اِس بابت گُری تے اُس دی بے جی نُۄں سِیکھ دے رِہا ہۄوے...۔

وِیاہ تۄں مہِینا کُ بائد رُپّی دا سہُرا پرِوار سمیت چنّی دے کَینیڈا واپس چلا گِیا تے رُپّی پیکِیں آ گئی۔ چنّی نیں رُپّی نُۄں اۄدھر سدّݨ لئی اپلائی کر دِتّا تے کُجھ ہی مہِینِیاں بائد رُپّی نُۄں کَینیڈا دا وِیذا مِلھ گِیا سی۔

جِئۄں-جِئۄں رُپّی دے کَینیڈا جاݨ دا سماں نیڑے آ رِہا سی تِئۄں-تِئۄں گُری دا دھُڑکُۄ ودھی جا رِہا سی۔ کِئُںکِہ اُس نالھ کِیتے ہۄئے وائِدے انُسار اُس دے رُپّی نُۄں ڈھۄئے گہِݨے اجے تکّ واپس نہِیں سن کِیتے گئے۔ اِس بابت سُۄہ-پتا لَیݨ لئی اُہ اِکّ دِن پیکِیں پہُںچّی۔ اُس دا کھِیال سی پاپا آپ ہی گلّ تۄریگا۔ پر جدۄں کافی دیر اِدھّر اُدھّر دِییاں گلّاں ہُںدِّییاں رہِییاں تے گہِݨِیاں دا کۄئی ذِکر ناں چھِڑِیا تاں بیچَین جِہی ہۄ کے اُس نیں پُچھّ ہی لِیا٬ "کُڑے رُپّی! گہِݨے سارے ہی نالھ لَے جاݨے اَیں؟" سمبّۄدھن اُس نیں بھاویں رُپّی نُۄں ہی کِیتا سی پر ماملا رُپّی نالھۄں اُس دے پاپا تے بے جی نالھ ذِیادا سمبّںدھِّت سی۔ تے شائِد اِسے کرکے آپݨی گلّ دا جواب سُݨن لئی اُس دا دھِیان بھَیݨ نالھۄں پِئۄ ولّ ذِیادا سی۔

"سسّ تاں اِکّ-اِکّ ٹُۄمب گِݨ گئی آ۔ کہِںدّی سی سارے گہِݨے نالھ لَیںدی آئیِں۔ جے ہُݨ نالھ ناں لَے کے گئی تاں سارا بھید کھُلّہ جاݨا آں۔" رُپّی نیں دانِیاں واںگ گلّ کِیتی سی۔

"گُری بیٹے! تُۄں گہِݨِیاں دا پھِکر ناں کر۔ اجے تُۄں اِسے ترہاں اُہلا بݨِیا رہِݨ دے۔ مَیں چاہُںدّا آں کِہ سُرِںدّر چھیتی تۄں چھیتی اُدھّر لںگھّ جاوے۔ جے اگلِیاں نُۄں گہِݨِیاں دے چکّر دا پتا لگّ گِیا تاں آپݨی ساری بݨی-بݨائی جاںدی رہِݨی آں... تے آپݨِییاں سکِیماں سِرے نہِیں چڑھ سکݨِییاں... بھاویں تَینُۄں تیرے مۄڑاں٬ بھاویں نویں بݨوا کے دیواں٬ مۄڑاںگا ذرُۄر... گُری! تُۄں جِگرا رکھّ۔"

پاپا دِییاں گلّاں بھاویں ہَۄسلا بھرپُۄر سن پر گُری دے دِل 'تے کِرلِییاں واںگ رِیںگ گئیِیاں۔ اُس نُۄں بچپن دی اِکّ یاد آ گئی... سݨ دِییاں ڈۄڈِییاں دھاگے وِچّ پرۄ کے اُس نیں آپݨے پَیراں لئی جھاںجراں بݨائیِیاں سن۔ دیکھ کے رُپّی دا دِل وی للچا آئِیا تے جدۄں اُس نیں اِہ جھاںجراں اُس کۄلھۄں مںگِّییاں تاں اُس نیں کہِ دِتّا سی کِہ اُہ وی بݨا لوے۔ پر رُپّی نیں ترلا کِیتا سی کِہ اُہ اُس نُۄں اِکّ وار پا کے دیکھ لَیݨ دیوے۔ اُس نیں آپݨے پَیراں نالھۄں کھۄلہ کے اُس دے بنّہ دِتِّییاں سن۔ تے کُجھ دیر بائد واپس مںگّݨ 'تے جدۄں رُپّی نیں ناں دِتِّییاں تاں گُری اُس کۄلھۄں کھۄہݨ لگّ پئی۔ رُپّی نیں جھاںجراں بدھّے پَیر لُکۄںدِیاں اڑاٹ پا دِتّا سی۔ "کی پَے گِیا تُہانُۄں؟" اُنہاں دی بے جی نیں جھِڑکا مارِیا سی٬ "گُری! چلّ ایدھر٬ آہ آٹا چھاݨ کے دے مَینُۄں۔ ساری دِہاڑی تُہاڈا ایداں ای کھَۄرُۄ پِیا رہِںدَّے۔" بے جی دا گُسّا بھامپدِیاں گُری بِناں ہِیل ہُجّت دے٬ دسّے گئے آہر 'چ لگّ گئی سی تے رُپّی نیں جھاںجراں 'تے کبذا کر لِیا سی۔... تے ہُݨ ساہمݨے بَیٹھی رُپّی٬ بے جی تے پاپا ولّ اُس نیں وارۄ-واری تکِّیا۔ اُس نُۄں اِںج لگّا جِویں اُنہاں دِییاں نذراں کہِ رہِییاں ہۄݨ, 'دیکھِیں! ہُݨ ساڈا ماݨ ناں تۄڑِیں۔' تے اُنہاں دا ماݨ برکرار رکھّݨ لئی٬ چھاتی 'تے پتھّر رکھّدِیاں اُس نیں 'ہاں' کر دِتّی سی۔

لُکا-لُکا کے رکھّی گلّ دا سسّ-سہُرے نُۄں وی پتا لگّ گِیا سی۔ سہُرے نیں بھاویں اُس نُۄں کُجھ نہِیں سی کِہا پر سسّ نیں چںگّا گُڈّا بنّہِیا سی۔ گُری کۄلھ چُپّ وٹّݨ تۄں سِوا ہۄر کۄئی چارا نہِیں سی۔

رُپّی نیں کَینیڈا پہُںچّ کے سُرِںدّر نُۄں اُدھّر لںگھّائُݨ دا جُگاڑ بݨا لِیا سی۔

ناشتا کرن بائد جنیتِیئے٬ دُۄر-دُۄر تِیکر پھَیلے ہۄئے شامِیانِیاں دے اِکّ بھاگ وِچّ سۄپھِیاں اتے کُرسِییاں 'تے جا بَیٹھے۔ کُجھ دیر بائد لاواں شُرُۄ ہۄ گئیِیاں۔ چاء جِہے وِچّ گُری نیں لاواں 'تے بَیٹھے آپݨے بھرا ولّ ویکھِیا۔ اُہ اُس نُۄں کِسے راجکُمار ورگا لگّا۔ اُس دے کھبّے پاسے بَیٹھی نو-وِیاہُتا دا جۄبن اُس دے چِہرے وِچّۄں ڈلہکاں مار رِہا سی۔ نوِیں جۄڑی کۄلھ بَیٹھی رُپّی دی امِیرانا پُشاک تے نکھریلِییاں اداواں دیکھ کے گُری اںدّر آ رِہا ٹِکائۄ اِںج بھںگّ ہۄ گِیا جِویں پاݨِیںئۄں باہر ساہ لَیݨ آئی مچھّی دے دُبارا پاݨی وِچّ کُدّ پَیݨ نالھ تالاب دی چُپّ اتے ستھِرتا بھںگّ ہۄ جاںدی ہَے۔ کدی بُڑھِییاں تے کدی مرداں وِچّ کھلۄ کے پھۄٹۄ کھِچّ رہے چنّی 'تے نذر پَیںدِیاں اُس دے متھّے 'تے تِئۄُڑی اُبھّر آئی۔ کِیرتنِییاں نُۄں پَیسے پھڑا رہے پاپا نُۄں ویکھ کے اُس دا مٹھّا پَے رِہا رۄہ پھِر جاگ پِیا۔ نوِیں جۄڑی ولّۄں ہٹّ کے اُس دی نِگہا سپھَید تے ہرے رںگّ دے شامِیانِیاں دِییاں کںدھّاں اُپّرۄں ہُںدّی ہۄئی٬ چِٹّی چھتّ ولّ چلی گئی۔ چمک رہے سُنہِری رںگّے کاگذی پھُلّ مدھّم جِہی ہوا وِچّ لۄرِییاں لَے رہے سن۔ آپݨے اگّے بَیٹھِییاں مُٹِیاراں تے ادھکھڑاں دے چِہرِیاں اُپّر پۄچے ہۄئے پائۄُڈراں٬ سُرکھِییاں آدِ دی سُگںدھّی مہِسُۄس کردِیاں اُس نُۄں آپݨے وِیاہ دی یاد آئی... لاواں ویلے آپݨے نالھ بَیٹھے اِکبال ولّ چۄر-نذرے ویکھدِیاں اُہ پھُلّی نہِیں سی سما رہی۔ "لَے بئی! جِدّاں دے رُۄپ-رںگّ والھی کُڑی سی اوتار سُۄںہ نیں مُںڈّا وی اۄداں دا ہی لبھِّئَے۔" لۄکاں نیں اُنہاں دی جۄڑی دی شلاگھا کِیتی سی۔

نوِیں جۄڑی نُۄں پائُݨ لئی ہار وںڈّے جا رہے سن۔ دۄ-دۄ ہار اِکبال تے گُری کۄلھ وی پہُںچّے۔ گُری دے سںکّیت کرن 'تے اِکبال نیں بٹُۄیا کڈھِّیا۔ دس-دس دے دۄ نۄٹ اُس نیں گُری نُۄں پھڑا دِتّے تے دۄ آپݨے ہتھّ 'چ لَے لئے۔ اُنہاں نیں اجے کدم پُٹّے ہی سن کِہ وارنے کر کے آ رہے پاپا نیں٬ چَۄںک وِچّ کھڑے سِپاہی واںگ٬ اِکّ ہتھّ نال نِکّا جِہا اِشارا کردِیاں اُنہاں نُۄں رۄک لِیا تے چنّی ولّ مُۄںہ گھُما کے بۄلِیا٬ "چنّی بیٹے! اِہ پھۄٹُۄیاں دا کمّ تاں چلدا ای رہِݨَے۔ پہِلاں اِنہاں نُۄں آ کے پِیار دے دے۔" دُۄجا ہتھّ اُس دا نوِیں جۄڑی ولّ سی۔

"پھُۄں پھاں ہی بڑی کردَے۔"

"کی کرنَیں پھۄکی پھُۄں پھاں نُۄں؟ جے کۄئی دادے دی کرتُۄت پُچھّ لوے...۔" گُری دے لاگے ہی بَیٹھے لۄکاں دی کاناپھُۄسی اُس نُۄں سُݨائی دے رہی سی۔

"اوتار سُۄںہ دے تاں اِس پْراہُݨے نیں چِٹھّے تار دِتّے اےَ...۔" اِہ آواذ ذرا اُچّی سی جِس نُۄں سُݨدِیاں ہی گُری دا پاپا کھِل اُٹھِّیا۔

"پْرتاپ ہی سارا اِہدا اے۔" گُری نُۄں اِںج لگّا جِویں پاپا نیں آپݨے اِنہاں بۄلاں نالھ کۄئی جھُۄٹھی گواہی دِتّی ہۄوے۔

"ہُݨ آ وی جائۄ ناں۔" سُرِںدّر لاگے بَیٹھی رُپّی اُٹھ کے کھڑی ہۄ گئی۔ اِکّ وِشیش اںدّاذ وِچّ آپݨا پرس کھۄلہدِیاں اُس نیں نویں نویں نۄٹاں دے بݨے ہار باہر کھِسکائے۔ کَیمرا کِسے ہۄر بںدّے نُۄں پھڑا کے چنّی رُپّی دے برابر آ کھلۄئِیا۔ اِکّ-اِکّ نۄٹاں والھا تے اِکّ-اِکّ پھُلّاں والھا ہار نوِیں جۄڑی دے گلھاں 'چ پائُںدِیاں اُنہاں نیں سَۄ-سَۄ رُپئے دے وارنے کِیتے۔ پَیںدی سٹّے کَیمرے پھلَیش ہۄئے۔ کئی وار اکھّاں چَۄڑِییاں کر-کر لۄکاں نیں اُنہاں ولّ تکِّیا۔ اُہ اجے پِچھاںہ ہٹے ہی سن کِہ گُری دی ماسی دی کُڑی تے تہِسِیلدار ساہِب آݨ پہُںچّے۔ نوِیں جۄڑی دے سِراں 'تے ہتھّ رکھا کے چنّی نیں آپݨے کَیمرے نالھ وِشیش تَۄر 'تے اُنہاں دی پھۄٹۄ کھِچّی۔ اینے تِیک گُری ہۄراں دے اگّے وارنے کرن والِیاں دی لائیِن لگّ چُکّی سی۔ نوِیں جۄڑی ولّ نُۄں ودھدِیاں گُری نُۄں اِںج مہِسُۄس ہۄ رِہا سی جِویں اُہ ہنیرے 'چ کدم اُٹھا رہی ہۄوے تے اُس دے چارے پاسے اُڈّ رہِییاں چامچڑِکّاں اُس دِییاں اکھّاں نُۄں پَے رہِییاں ہۄݨ۔ ہار پائُݨ تے وارنے کرن بائد بھرا-بھرجائی نُۄں پِیار دیںدِیاں اُس دا گلیڈُۄ بھر آئِیا۔ آپݨے آپ 'تے کابُۄ پائُںدِیاں اُہ اِکبال نالھ واپس آپݨی تھاں 'تے مُڑ آئی۔

پاپا دے کہے بۄل 'پْرتاپ ہی سارا اِہدا اے' لُۄںدھڑِیاں واںگ اُس دے من نُۄں چمبّڑے ہۄئے سن۔ اُس نیں چنّی ولّ ویکھِیا۔ پھُۄک جِہی وِچّ اُہ ذِیادا ہی پھنّے کھاں بݨِیا نذر آ رِہا سی۔ پر بِیتی رات جدۄں اُنہاں وِچکار اِکّ بہِس چھِڑ پئی سی تاں اِکبال دے مُکابلے چنّی اُس نُۄں بَۄݨا جِہا لگّا سی۔ رات دی رۄٹی کھاݨ بائد اُہ وِہڑے 'چ بَیٹھے کُجھ رِشتیدار بُڑھِییاں نالھ گلِّیں لگّے ہۄئے سن۔ چنّی وی اُنہاں وِچکار آ بَیٹھا تے شراب دے نشے وِچّ آپݨے کَینیڈا دے جِیون دِییاں سِفتاں دے پُلھ بنّہݨ لگّ پِیا۔ "سبھ تۄں وڈّی بِیماری تاں ایتھے بیئیِمانی دی اے۔" اِدھّرلے لۄکاں دی ہالت 'تے نکّ چاڑھدِیاں اُہ بۄلِیا سی۔

"ہُݨ پہِلاں نالھۄں کُجھ گھٹ گئی اےَ۔" اِکبال نیں کِہا سی۔

"کِس ترہاں؟"

"بیئیِمانی کرن والھے کافی بںدّے ہُݨ اۄدھر چلے گئے آ۔" اِکبال دے بۄلاں وِچّ وِئںگّ سی۔

گُری چنّی دے تڑِںگّ-کھادھے چِہرے نُۄں تاڑ گئی سی۔ ستھِتی نُۄں ٹھِیک رکھّݨ لئی اُس نیں اِکبال ولّ رہسّمئی نذراں نالھ تکِّیا سی تے "تُسِیں وی بس بھیڈاں 'چۄں اُۄٹھ پچھانݨ والھے ای ہۄ۔ مَینُۄں تاں اۄدھرلے بںدّے بڑے بھۄلھے لگّدے اےَ۔" کہِںدِّیاں گلّ ہاسے 'چ پا دِتّی سی۔

اُنہاں وِچکار گلّاں چلّدِییاں رہِییاں سن۔ پہِلاں اۄدھرلے تے پھِر اِدھّرلے سرمائیداراں اتے کامِیاں دِییاں۔ "درئسل تُہاڈے اۄدھر کامِیاں دی مِہنت دا سہی مُلّ پائِیا جاںدَے۔ پر ساڈے ایتھے کامِیاں تے کِساناں دی مِہنت نُۄں کَۄڈِییاں دے بھاء نِیلام کِیتا جاںدَے۔" چنّی راہِیں کامِیاں دے پھرذاں بارے اُٹھائی بہِس دا جواب دیںدِیاں اِکبال بۄلِیا سی۔

"پُتّرا! سچِّییاں گلّاں نیں تیرِییاں۔ آپݨے جٹّاں نُۄں کۄئی پُچھّدَے؟... مِٹّی پلِیت اےَ۔" اِکّ بُڈھّی مائی وِچّۄں ہی بۄل پئی سی۔

"مائی! گلّاں ہی نہِیں٬ اِہ تاں اگلِیاں نالھ متھّا وی لا لَیںدا اےَ۔ پِچھلے سال کݨکاں دے دِنِیں تھۄڑھا رَۄلھا پِیا سی۔ ساڈے اِلاکے دے لۄک تاں کںدھّ واںگ اِہدے نالھ کھڑۄ گئے سی۔" گُری دی مامی نیں کِہا سی۔

... تے کݨک دے دِناں دی گلّ ہُݨ وی گُری دے دِماگ وِچّ گھُمّ رہی سی۔ کݨک دی گہائی دَۄران مِیںہ پَے جاݨ کارن کِساناں نُۄں کافی پْریشانی ہۄئی سی۔ اُنہاں نُۄں کھلہِییاں پُٹّݨِییاں پئیِیاں سن۔ چھُبّ کھۄہل کے اِکّ-اِکّ بھری سُکائُݨی پئی سی۔ اُدھّر بِجلی وی لںگّے ڈںگّ آئُںدی۔ کِساناں نیں بڑی مُشکل نالھ کݨک٬ تھرَیشراں چِیں لںگھّائی۔ کھیتاں 'چۄں چُکّی کݨک مںڈِّییاں 'چ رُلݨ لگّی۔ کݨک دِییاں ڈھیرِییاں 'چ پَیر مار کے 'گِلّی ہَے٬ خراب ہۄ گئی ہَے' کہِںدِّیاں اِںسپَیکٹر جدۄں اگاںہ لںگھّ جاںدے تاں کِساناں نُۄں اِںج لگّدا جِویں اُنہاں دے آپݨے سرِیراں 'چ ٹھُڈّ وجّے ہۄݨ۔

کِسان جتھّیبںدِّییاں ولّۄں ہال-دُہائی پائُݨ 'تے خرِید شُرُۄ تاں ہۄ گئی پر مُلّ بارے کۄئی نِرݨاجنک گلّ نہِیں سی۔ شُرُۄ-شُرُۄ وِچّ تاں بھاء٬ سرکار ولّۄں مِتھّے گئے بھاء تۄں دۄ کُ رُپئے ہی گھٹّ لائِیا جاںدا رِہا۔ پر بائد وِچّ جدۄں دسّ تۄں وِیہ رُپئے پْرتی کُئِںٹل تکّ گھٹّ لائِیا جاݨ لگّا تاں کِساناں وِچّ رۄہ دی لہِر دَۄڑ گئی۔ اِلاکے دے کِساناں دے اِکٹھّ ہۄئے تے مںڈِّییاں نُۄں بائیِکاٹ کرن دا پھَیسلا کِیتا گِیا۔ باکی دے پِںڈّاں وِچّۄں بھاویں تھۄڑھی بہُت کݨک مںڈّی 'چ پہُںچّدی رہی سی پر اِکبال دے پِںڈّۄں اِکّ داݨا وی نہِیں سی گِیا۔ بائیِکاٹ تُڑوائُݨ لئی دَۄڑ-بھجّ کر رہے اُچّ ادھِکارِییاں نیں جدۄں اُنہاں دے پِںڈّ آ کے کِساناں نُۄں آپݨی کݨک مںڈّی 'چ لِجاݨ دی اپِیل کِیتی تاں اُنہاں نیں بیجھِجک ہۄ کے کہِ دِتّا سی٬ 'ماہٹر نُۄں پُچھّ لئۄ۔' تے اِکبال دِییاں کھرِییاں-کھرِییاں سُݨ کے ادھِکارِییاں دے ستِّیں کپّڑِیں اگّ لگّ گئی سی۔ اںدّرۄں-اںدّرِیں ٹَیلِیپھۄن کھڑکے۔ نَۄکری وِچّ کُجھ کُتاہِییاں کرن اتے آم لۄکاں نُۄں بھڑکائُݨ دے دۄش تھپّ کے اُس نُۄں نَۄکری تۄں مُئتّل کر دِتّا گِیا۔ پُلِس دی بدنِیتی ویکھ کے اُہ گھرۄں لامبھے ہۄ گِیا۔ گُری اُنہِیں دِنِیں پیکِیں گئی ہۄئی سی... اِکّ رات تھکِّیا-ٹُٹِّیا اِکبال اُتھے جا پہُںچِّیا۔ "گُری! ربّ دے واستے اِہنُۄں کہِ دے٬ پھِر ناں ایتھے آوے۔ آپ تاں اِیہنے کۄئی چںگّا کمّ کرنا نہِیں... نالھ سانُۄں کاہنُۄں پلیتھݨ لائُݨ ڈِہَے؟" اُس رات پاپا دے کہے اِہ لفذ ہُݨ وی گُری دے کنّاں وِچّ گُۄںج رہے سن۔ اُس نیں آپ بھاویں اِکبال نُۄں اِہ گلّ نہِیں سی دسّی پر دلان وِچّۄں آئی پاپا دی آواذ بَیٹھک 'چ بَیٹھے اِکبال دے کنِّیں پَے گئی سی۔ سسّ-سہُرے نال کلام کِیتے بِناں اُہ تڑکے ہی اُتھّۄں نِکل ٹُرِیا سی۔ اِہ کی؟ گُری نُۄں آس سی کِہ اِس سںکّٹ دے سمیں پاپا اُنہاں نُۄں دھرواس دیویگا۔ اُہناں دی مدّد کرن لئی بھرۄسا دُیائیگا۔ اگلے دِن اُہ وی آپݨے گھر نُۄں ٹُر پئی سی۔ راہ وِچّ پاپا دی کہی گلّ اُس دے دِل نُۄں پچھّدی رہی سی٬ تِیراں واںگ وِنّہدی رہی سی۔

پُلِس والھے اُس دے سسّ-سہُرے نُۄں تاں تںگّ کردے ہی سن پر اِکّ دِن تھاݨیدار نیں اُس نُۄں وی اُلٹی جِہی گلّ کہِ دِتّی۔ گُری دا خُۄن کھَۄلھ اُٹھِّیا۔ لال پِیلھی ہۄئی اُہ اُس دے گلھ پَے گئی۔ تھاݨیدار کنّ جھاڑدا آپݨے راہ پَے گِیا سی۔ گُری نُۄں اِںج لگّا سی جِویں اِس گھٹنا نالھ اُس دا کِر رِہا ہَۄسلا دُۄݨ سوائِیا ہۄ گِیا ہۄوے۔ اُس نُۄں آپݨا آپا پہِلاں نالھۄں بلوان لگّݨ لگّ پِیا سی۔ تے جدۄں اِکّ دِن پُلِس اُس دے سہُرے نُۄں پھڑ کے لَے گئی تاں اُس نیں آپݨے چِہرے 'تے اُداسی نہِیں سی پھٹکݨ دِتّی۔ اُسی دِن اِکبال مَیجِسٹریٹ ساہمݨے پیش ہۄ گِیا سی۔ مہِینے بائد مساں ہی اُس دی ذمانت ہۄئی۔ اِس سںکّٹ بھرے سمیں دَۄران اُس دا پاپا تے بے جی سِرف اِکّ وار گھڑی دی گھڑی آئے سن٬ بسّ سچّے ہۄݨ لئی۔ ناں چاہُںدِّیاں ہۄئِیاں وی تہِسِیلدار دی سہائِتا لَیݨ لئی٬ گُری آپݨی ماسی دی کُڑی کۄلھ گئی سی۔ پر اُس نیں 'پُلِٹِیکل کیس ہَے' کہِںدِّیاں سِر پھیر دِتّا سی۔

اِکبال نیں اُس دے پاپا نُۄں چِٹھّی لِکھی سی۔ پائُݨ تۄں پہِلاں اُس نیں گُری کۄلۄں پڑھائی سی۔ چِٹھّی دے شبد ہُݨ وی گُری نُۄں یاد سن۔ اِکبال نیں لِکھِیا سی٬ 'پاپا جی! مُئتّلی اتے آپݨے اُتّے بݨے جھُۄٹھے کیس کارن فِکرمںدّ ذرُۄر ہاں٬ پر گھبرائِیا نہِیں۔ بںدّے نُۄں آپݨِیاں 'تے بڑا ماݨ ہُںدَّے٬ پر سہی ارتھاں وِچّ کۄئی آپݨا ہۄوے تاں۔ اُس رات تُہاڈا وتِیرا دیکھ کے مَینُۄں ہَیرانی تاں ہۄئی سی٬ پر بہُتی نہِیں۔ خُدگرذی٬ مَۄکا-پْرستی تے پدارتھواد دی چھاں ہیٹھ تُرن والھے وِئکتِییاں دی نذر سِیمِت ہۄ کے رہِ جاںدی ہَے۔ دِسہدِّیاں دی رَۄشنی ولّ مارچ کر رہے کافلِیاں نالھ اُنہاں دا کۄئی واستا نہِیں ہُںدّا... تُہانُۄں شائِد بھُلّ گِیا ہۄݨَیں کِہ مُئتّل تُسِیں وی ہۄئے سی۔ فرک سِرف اینا ہَے کِہ تُسِیں لۄکاں اتے دیش دے چۄر ہۄݨ کارن ہۄئے سی تے مَیں٬ آپݨے ہکّاں لئی لڑ رہے لۄکاں دی ہمائِت کرن دے دۄش وِچّ ہۄئِیا ہاں...۔"

چِٹھّی تۄں دۄ ہفتے بائد ہی لالھ-پِیلا ہۄئِیا اُس دا پاپا آ پہُںچِّیا سی۔ نویں بݨائے گہِݨے اُس نیں گُری اگّے اِس ترہاں سُٹّے سن جِویں کہِ رِہا ہۄوے 'تَینُۄں شائِد بھُلیکھا ہۄݨَے کِہ اَیہ چار ٹُۄماں دے کے تُۄں میرے 'تے اہِسان کِیتا سی۔ پر میرے اِہ نکّ تھلّے نہِیں۔ ایداں دِییاں ٹُۄماں تاں ہُݨ مَیں آپݨے پشُۄیاں دے گلھاں وِچّ لٹکا سکدا ہاں۔' گُری نیں باہۄں پھڑ کے اُس نُۄں بِٹھائِیا سی پر اُہ کَۄڑا-کُسَیلا بۄلدا کھڑا-کھڑا ہی مُڑ گِیا سی۔

اِکبال 'تے بݨِیا کیس سابت نہِیں سی ہۄ سکِیا۔ اُہ بہال ہۄ گِیا سی۔

کئی مہِینے بِیت گئے۔ رِشتیداری وِچّ اِکّ وِیاہ سمیں اِکبال بھاویں اُنہاں نال نہِیں سی بھِجِیا٬ پر گُری نیں ماں-پِئۄ سںگّ بَیٹھ کے اگلِییاں-پِچھلِییاں کئی گلّاں کردِیاں اِںج مہِسُۄس کِیتا سی کِہ اُنہاں دا رِشتا کِسے ہدّ تکّ اجے وی جُڑِیا ہۄئِیا سی...۔

پھِر کَینیڈا تۄں مُڑ کے جدۄں سُرِںدّر اُس نُۄں مِلݨ آئِیا تاں اُس نُۄں چاء چڑھ گِیا سی۔ لاڈاں نالھ کھِڈائے وِیر نُۄں آپݨے وِہڑے وِچّ ویکھ کے اُس دِییاں اکھّاں وِچّ کھُشی دے ہںجھُّۄ چھلک آئے سن۔ اُس نُۄں اِںج لگّا سی جِویں سُرِںدّر دے آئُݨ نالھ سہُرے-گھر وِچّ اُس دا ماݨ ودھِیا ہۄوے۔ اُس دے وِیاہ بارے گُری نیں اُس تۄں کئی گلّاں پُچھِّییاں سن تے کُجھ سلاہاں وی دِتِّییاں سن... سُرِںدّر دے وِیاہ دِییاں تِیارِییاں سمیں کُجھ اِکّ کمّاں بابت بھاویں اُس دی سلاہ وی پُچھّی گئی پر ذِیادا پُچھّ رُپّی تے چنّی دی ہۄئی سی۔

لاواں تۄں بائد کُڑِییاں سُرِںدّر تے اُس دی وہُٹی نُۄں نالھ لگدے کمرے وِچّ لَے گئیِیاں٬ رُپّی تے چنّی وی اُنہاں دے نالھ ہی سن۔ جکّۄ-تکّی وِچّ گُری دے پَیر وی اُدھر نُۄں ہۄ تُرے۔ سُرِںدّر نُۄں گھیر کے کُڑِییاں ہاسا-ٹھٹھّا کرن لگّ پئیِیاں۔ کُجھ دیر بائد تسوِیراں دا نواں دَۄر شُرُۄ ہۄ گِیا۔ پہِلاں سُرِںدّر دے سسّ-سہُرے٬ سالھِیاں-سالیہاراں٬ سالھِییاں-ساںڈھُۄیاں آدِ نیں نوِیں جۄڑی نالھ پھۄٹۄ کھِچوائیِیاں۔ پھِر رُپّی-چنّی٬ تہِسِیلدار تے اُس دی پتنی تے کئی ہۄرناں نیں۔ کافی دیر بائد رُپّی نیں گُری تے اُس دے نِیاݨِیاں نُۄں نوِیں جۄڑی نالھ پھۄٹۄ کھِچّوائُݨ لئی کِہا۔ اُس دی رُۄہ تاں نہِیں سی کردی پر بدھّی-رُدھّی بھرا-بھرجائی نالھ کھڑی ہۄ گئی۔ "ممّی! پاپا دی پھۄٹۄ نہِیں کھِچّݨی؟" آپݨے اںجّاݨے پُتّ دے اِنہاں شبداں دا اُس نیں کۄئی جواب نہِیں سی دِتّا۔ پر اُس دا جِیء کِیتا سی کِہ کَیمرا کلِکّ ہۄݨ تۄں پہِلاں ہی آپݨا مُۄںہ بھُیا لوے۔

اُکھّڑے جِہے من نالھ نِیاݨے نالھ لَے کے اُہ جںجّ-گھر آ پہُںچّی۔ ڈھاݨِییاں 'چ بَیٹھے لۄکِیں شراب پی رہے سن۔ اِکبال اِکّ پاسے بَیٹھا اخبار پڑھ رِہا سی۔ نِیاݨے کاراں ولّ نُۄں چلے گئے تے اُہ اُس کۄلھ جا بَیٹھی۔

لاگِییاں دے سِراں 'تے پگّاں دِییاں پںڈّاں چُکائی سُرِںدّر دا سہُرا تے اُس دے کُجھ ہۄر رِشتیدار جںجّ-گھر 'چ داکھل ہۄئے۔ ہریک جنیتِیئے نُۄں پگّ دِتّی جاݨ لگّی۔ شرابی ہۄئے جنیتِییاں نیں کُڑی والِیاں دِییاں سِفتاں دے پُلّ بنّہ دِتّے۔ گُری نیں نشے وِچّ جھُۄم رہے پاپا ولّ دیکھِیا٬ جۄ نالھ ہۄ کے لۄکاں نُۄں پگّاں دُیا رِہا سی۔ اُس نُۄں اِںج لگّا جِویں اُہ آکاش وِچّ اُڈارِییاں لگا رِہا ہۄوے۔ اِکّ پگّ اِکبال نُۄں وی دِتّی گئی۔

"اِہ شائِد تُہاڈا جُیائی اےَ؟" سُرِںدّر دے سہُرے نیں اُس دے پاپا نُۄں اِکّ پاسے کر کے کِہا۔

"ہاں جی٬ وڈّا جُیائی اےَ۔" نشے وِچّ ہۄݨ کارن اُس دے پاپا دے بۄل ذرا اُچّے سن۔

"دیکھۄ! تُہاڈے چھۄٹے پْراہُݨے٬ چنّی نالھ تاں ساڈا بڑا پِیار اےَ۔ پُراݨی رِشتیداری وی اے۔ اُہنُۄں تاں اسِیں منّݨا ای اَیں۔ اَیداں کردے ہاں اِہنُۄں وی مُںدّی پا دیںدے آں۔"

"دیکھ لئۄ... وَیسے جے میری سلاہ منّۄ تاں اِہنُۄں رہِݨ ای دِئۄ۔ چنّی نُۄں ذرُۄر پائۄ۔" گُری اچھۄپلے پَیرِیں اُنہاں دے ہۄر لاگے ہۄ گئی سی۔ اُس نُۄں ماسڑ تے پِئۄ وِچکار ہۄ رہِییاں گلّاں ساف سُݨائی دے رہِییاں سن۔

"کِئۄں؟ اِہ وی آکھر تُہاڈا جُیائی اے۔"

"ہَے تاں جُیائی٬ پر اِہنُۄں آپݨی اَۄکات دا نہِیں پتا۔"پاپا دا مُۄںہ بھاویں دُۄجے پاسے سی پر اُس دا اِکّ-اِکّ بۄل گُری دے متھّے وِچّ ذۄر نالھ ہِٹّ کِیتی گئی لکّڑ دی گیںد واںگ وجّا۔ اُس دا دِل تیذی نالھ دھڑکݨ لگّ پِیا۔ اُس نُۄں گھُمیٹݨی جِہی آئی تے اُہ مساں ہی ڈِگدی-ڈِگدی بچی۔ اُس نُۄں آپݨا آپا جںجّ-گھر وِچلے شرِیںہ دے درکھّت نالھ لٹک رہِییاں سُکِّییاں تے تِڑک کے دۄ-پھاڑ ہۄئیِیاں پھلھِییاں ورگا لگّا٬ جِنہاں دا ٹاہݨاں نالھ کۄئی سمبّںدھّ نہِیں سی جاپ رِہا٬ اَیویں بے-ارتھ جِہِییاں ہوا وِچّ لٹک رہِییاں سن۔

جنیت دُپہِر دی رۄٹی لئی تُر پئی۔ گبھّرُۄیاں نیں بھںگّڑا پائُݨا شُرُۄ کر دِتّا۔

گُری دِییاں اکھّاں وِچّۄں ہںجھُّۄ وہِ رہے سن۔ "کِئۄں آپݨے آپ نُۄں کھپائی جانی ایں؟" اُس دا ہتھّ آپݨے ہتھّاں وِچّ لَیںدِیاں اِکبال نیں کِہا۔ گُری ٹُٹّ کے اِکبال دے گلھ آ لگّی... "چلۄ چلِیئے۔" دِل کُجھ ہلکا ہۄݨ 'تے آپݨِییاں لال اکھّاں اِکبال ولّ اُٹھاںدِیاں اُہ بۄلی۔

"اُدھّر نہِیں٬ آپݨے پِںڈّ نُۄں۔" رۄٹی کھاݨ تُری جا رہی جنیت ولّ نُۄں پُٹّے اِکبال دے کدماں نُۄں گُری نیں اِںج رۄک لِیا جِویں اُہ غلتی نالھ کِسے ڈُمّہ وِچّ ڈِگّݨ لگّا ہۄوے۔

"گُری! سۄچ لَے۔" اُہ ٹھرمّہے نالھ بۄلِیا۔

"بہُت سۄچ لِیا...۔" تے اُہ کاہلھے کدمِیں٬ جنیت نال ٹُرے جا رہے نِیاݨِیاں نُۄں پھڑ لِیائی۔

بھںگّڑا پَے رِہا سی۔ لۄکِیں سُرِںدّر تۄں رُپئیِئے وار وار واجے والھِیاں ولّ سُٹّ رہے سن۔ کِسے نُۄں اِکّ-دُۄجے دی سُدھّ نہِیں سی۔ ہر اِکّ آپݨی مستی وِچّ جھُۄم رِہا سی۔

جنیت دے کۄلھۄں دی لںگھّدِیاں گُری٬ اِکبال تے اُنہاں دے نِیاݨے اِکّ ہۄر رستے ولّ مُڑ گئے۔ گُری نُۄں اِںج لگّ رِہا سی جِویں اُس دے پُٹّے جا رہے اِکّ-اِکّ کدم نالھ اُس دا بہُت کُجھ وِسردا جا رِہا ہۄوے۔ ٹُٹّ رہِییاں تںدّاں اُس اںدّر دھُۄہ پا رہِییاں سن... اُس نیں اِکبال ولّ تکِّیا۔ اُس دے چِہرے 'تے دْرِڑتا دے چِنّہ نذر آ رہے سن۔ نِیاݨے ہَیران ہۄئے کدی اِکبال ولّ تے کدی گُری ولّ ویکھ رہے سن۔ آپݨے نالھ ٹُرے جا رہے اِس نِکّے جِہے کافلے ولّ ویکھدِیاں گُری نُۄں اِںج مہِسُۄس ہۄئِیا کِہ بھاویں اُس دا کافی کُجھ وِسر رِہا سی پر بہُت کُجھ اُس دے کۄلھ سی٬ اُس دے نالھ سی۔

(راہِیں: مُہمّد آسِف رذا 'ماں بۄلی رِیسرچ سَیںٹر لاہَۄر')