اِہ گلّ آم کہی جاںدی ہَے کِہ چۄݨاں ہۄݨ جاں کۄئی ہۄر سماجی جاں سِیاسی مُکابلا٬ کھیڈ بھاونا ہی نذر پَیݨی چاہِیدی ہَے۔ کھیڈ بھاونا کی ہُںدّی ہَے؟ ہار ہۄوے جاں جِتّ٬ اسُۄلاں دے مُتابِک کھیڈی جاوے تے اُسدے اںتّلے نِرݨے نُۄں وی اِس بھاونا نال دیکھِیا جاوے کِہ دۄ جݨے بھِڑدے سن٬ جِتّݨا اِکّۄ نیں سی اتے اُہ جِتّ گِیا ہَے۔ اُسدی کھیڈ کلا دی داد دِںدّے سمیں ہۄر سبھ گلّاں پاسے رکھِّییاں جاݨ۔ اِکّ پل لئی اِہ سۄچۄ کِہ تُسِیں کِسے اۄپرے دیس گئے ہۄوۄں اتے اُتھّے کِسے ترہاں دا کھیڈ مُکابلا ہُںدّا دیکھݨ والا مَۄکا مِل جاںدا ہَے۔ تُسِیں دۄواں ٹِیماں اتے اُنہاں وِچلے کھِڈارِییاں وِچّۄں کِسے نُۄں جاݨدے نہِیں٬ پھِر وی مَیچ دیکھدے وکت اچانک تُسِیں مہِسُۄس کرۄگے کِہ بِناں جاݨ-پچھاݨ تۄں وی تُہاڈے من وِچّ کۄئی ٹِیم جاں کۄئی کھِڈاری جِتّدا دیکھݨ دی مانسِکتا بھارُۄ ہۄݨ لگدی ہَے۔ چۄݨ مُکابلا وی اِدّاں ہۄ سکدا ہَے تے اِس وِچّ کۄئی الۄکار گلّ وی نہِیں سۄچݨی چاہِیدی کِہ تُسِیں کِسے دُۄسرے راج وِچّ کِسے دھِر دے کِسے وی آگُۄ نُۄں ناں جاݨدے ہۄئے کِسے کھاس دھِر دے پکھّ جاں وِرۄدھ وِچّ سۄچݨ لگّ سکدے ہۄ٬ جِسدے پِچھّے کارن اِہی ہُںدّا ہَے٬ اتے اِس ترہاں ہۄݨا وی چاہِیدا ہَے کِہ نِئماں مُتابِک چلّݨ دی اُس آگُۄ دی گلّ تُہانُۄں چںگّی لگدی ہۄوے۔ اِس وار جِس ترہاں دی چۄݨ ترن تارن دے وِدھان سبھا ہلکے جاں بِہار وِچّ ہۄئی ہَے٬ اُس وِچّ اُہ کُجھ نہِیں سی لبھّا٬ جِس نال تُسِیں کِسے اِکّ دھِر نُۄں اسُۄلاں والی تے دُۄسری نُۄں٬ سِرپھ دُۄسری دھِر نُۄں جاں دُۄجِییاں دھِراں کھِلاپھ ہر کۄئی نِئم تۄڑدی لگّ رہی ہۄوے اتے تُسِیں اِنہاں وِچّۄں کِسے اِکّ ولّ تھۄڑھا-بہُت اُلار ہۄ سکدے ہۄوۄ۔
بِہار وِچّ بھاجپا اتے نِتِیش کُمار دے جنتا دل (یُنائیِٹِڈ) دا گٹھّجۄڑ چلّدا آئِیا اتے اگّۄں وی چلّدا رہِݨ دے سںکّیت ہن٬ پر اُس وِچّ دۄویں دھِراں اِکّ دُۄسری نُۄں ٹھِبّی لائُݨ دی کۄشِش وِچّ ہر وکت رہِںدِّییاں ہن۔ اُہ اِس ترہاں کری جاݨ, کۄئی پھرک نہِیں پَیںدا٬ پر آم لۄکاں ولّ اُنہاں وِچّۄں کۄئی دھِر اِماندار ہَے٬ دۄواں وِچّۄں کۄئی نہِیں لبھّدی٬ سِرپھ چۄݨاں جِتّݨ لئی جِدّاں گٹھّجۄڑ بݨا کے ڈںگّ سارِیا جاںدا ہَے٬ اِدّاں ہی لۄکاں نُۄں ڈںگّ-ٹپائۄُ لالِیپاپ اتے رِئۄڑِییاں وںڈّݨ دا کمّ ہُںدّا ہَے۔ گرِیبی اُس راج وِچّ اںتّاں دی ہَے٬ بھْرِشٹاچار دا کۄئی ہدّ-بنّا نہِیں اتے ہر ہربا ورت کے چۄݨاں جِتّݨ دے بائد مُکھّ مںتّری نِتِیش کُمار آپݨے اِس دائوے نُۄں دُہرائی جاںدا ہَے کِہ اُہ آپݨے راج دے لۄکاں نُۄں گرِیبی اتے بھْرِشٹاچار تۄں مُکتی دِوا کے رہیگا۔ بھاجپا اُس تۄں ودھّ ذۄر نال اِہ دائوا کردی ہَے اتے لۄکِیں اگّۄں مُۄںہ ولّ جھاکدے رہِںدّے ہن کِہ جے اِہ کُجھ کرنا ہُںدّا تاں اِنے سال اِنہاں لۄکاں نیں راج کِیتا ہَے٬ بِہار دے لۄکاں نُۄں اِدّاں دی کۄئی جھلک کدی کِئۄں نہِیں مِلی٬ جِہڑے دائوے اِہ لۄک پھِر کری جاںدے ہن۔ اُنہاں دے دُۄسرے پاسے راشٹری جنتا دل دے تیجسّوی یادو نیں وی دائوے کرن دی کسر نہِیں چھڈّی٬ پر دائوِیاں پِچھّے لۄکاں نُۄں لالُۄ پْرساد یادو دا اُہ تجربا وی دِسدا ہَے٬ جِس کارن لمّا سماں راج کر چُکّا اُہ وِئکتی آپݨا بُڈھاپا جیلہاں دِییاں سِیکھاں پِچھّے گُذاردا پِیا ہَے٬ کِئُںکِہ بھْرِشٹاچار دی سِکھر کر دِتّی سی۔ اِہ دائوے پتا نہِیں کدے لاگُۄ ہۄݨ کِہ ناں٬ پر پْردھان مںتّری نرِںدّر مۄدی اتے نِتِیش کُمار نیں چۄݨ مُہِمّ شُرُۄ اَۄرتاں دے بَیںک کھاتے وِچّ دس-دس ہذار رُپئے پا کے کِیتی سی۔ سرکاری پَیسا چۄݨ لابھاں لئی اُدۄں جاری کِیتا گِیا٬ جدۄں چۄݨ تارِیکھاں دے اَیلان ہۄݨ نُۄں کُجھ پل باکی سن۔ آم جنتا نال اِہ سِدھّا دھۄکھا سی کِہ چۄݨ کمِشن نُۄں کُجھ پل بائد چۄݨ تارِیکھاں اَیلانݨ لئی کہِ کے اَۄرتاں لئی نکدی وںڈّݨ دا کمّ بَیںکاں راہِیں کھڑھے پَیر کر کے اِسدا لابھ لَیݨ دا مُڈھّ بنّہ لِیا جاوے۔ گرِیبی مارے اُس راج وِچّ لۄکاں نُۄں اِکٹھّی مِلی اِہ دس ہذار رُپئے دی رکم کارُۄ دا کھذانا جاپدی ہۄݨ کر کے لائیِناں اُس گٹھّجۄڑ دے پِچھّے ہی لگّݨِییاں سن٬ جِسدا مُکھِییا ہۄر پارٹِییاں نُۄں رِئۄڑِییاں وںڈّݨ والے آکھ کے بھںڈّدا ہَے۔
جِہڑا تجربا اِس واری بِہار وِچّ اِکّ وار پھِر دُہرائِیا گِیا ہَے٬ اِہ کئی وار ہۄر کئی راجاں وِچّ وی کِیتا جا چُکّا ہَے تے سابت ہۄ چُکّا ہَے کِہ جِنّا وی جھُۄٹھ بۄلِیا جاوے٬ جِنّے وی وڈّے لالِیپاپ وِکھا کے للچائِیا جا سکدا ہَے٬ چۄݨ جِتّݨ لئی ورت لَیݨے چاہِیدے ہن۔ اِہ اسُۄل تۄڑن دے چکّر وِچّ اجۄکے بھارتی پْردھان مںتّری نرِںدّر مۄدی دا کۄئی مُکابلا کرن والا نہِیں دِسّدا٬ پر جِس کاںگرس دی اگوائی وِچّ وِرۄدھی دھِراں دا گٹھّجۄڑ بݨدا٬ کھِسکدا اتے پھِر بݨدا ہَے٬ اُس پارٹی دا بھٹھّا وی تاں اِنہاں گلّاں نیں بِٹھائِیا سی۔ سۄنِییا گاںدھی دے وِدیشی مُۄل دے باوجُۄد دیش دے لۄک چۄݨ وِچّ اُس پِچھّے لامبںدّ ہۄ گئے سن٬ پر اُسدی اگوائی والی سرکار نیں لۄکاں پلّے جدۄں کُجھ نہِیں سی پائِیا تے سرکار چلائُݨ والِیاں نیں کامنوَیلّتھ کھیڈاں٬ ٹُۄ جی سپَیکٹرم اتے کۄلا گھۄٹالے نال بھْرِشٹاچار دی سِکھر کر دِتّی تاں لۄکاں دا مۄہ بھںگّ ہۄ گِیا۔ اِدّاں دی ستھِتی وِچّ پارٹی نُۄں جنتا وِچّ دُبارا لِجاݨ اتے اُنہاں دا بھرۄسا جِتّݨ والا کۄئی یۄگ آگُۄ چاہِیدا ہَے٬ پر اُنہاں کۄل بسّ اِکّۄ آگُۄ راہُل گاںدھی ہَے٬ جِسدی اگوائی ہیٹھ پارٹی اتے گٹھّجۄڑ دۄویں ہر وار ہۄر تۄں ہۄر پِچھاںہ ولّ کھِسکدے رہِںدّے ہن۔ اُسدی اگوائی آم لۄکاں ولّۄں پْروان نہِیں کِیتی جا رہی تاں کۄئی ہۄر آگُۄ اگّے لا کے دیکھ لَیݨ دی کۄئی سۄچ کدی اِس پارٹی وِچّ نہِیں اُٹھّ سکی٬ کِئُںکِہ پارٹی اِکّۄ پرِوار دے پاوے نال بجھّی ہۄئی ہَے اتے اُس پرِوار دے پُراݨے کھُسّ چُکّے اکس آسرے دُبارا بھارت دا راج سمبھّالݨ دے سُپنے دیکھݨ وِچّ کھُش رہِںدّی ہَے۔
اِدھّر ساڈے پںجّاب وِچّ اِکّ ہۄر اُپ چۄݨ جِتّ کے آم آدمی پارٹی وی کھُش ہَے اتے مُکھّ مںتّری بھگوںتّ مان وی کھُش ہن٬ پر اُنہاں نُۄں کدی وکت کڈھّ کے اِہ ویکھݨا چاہِیدا ہَے کِہ اِس پارٹی دی پہِلی اُٹھاݨ کِس پڑُلّ تۄں ہۄئی سی! انّا ہذارے دی اگوائی ہیٹھ اِکّ بھْرِشٹاچار وِرۄدھی مۄرچا لگّا سی٬ جِس وِچّ اروِںدّ کُمار اتے اِنہاں دے ہۄر ساتھی شامل سن اتے بائد وِچّ انّا نیں جدۄں اِہ کہِ دِتّا کِہ بھارت وِچّ اُہ سِیاست دا سُدھار چاہُںدّے ہن٬ کھُد سِیاست وِچّ آئُݨا نہِیں چاہُںدّے تاں کیجرِیوال اتے اُسدے ساتھِییاں نیں سِیاست اِہ کہِ کے چُݨی کِہ گںدّ ساپھ کرنا ہَے تاں پاسے کھڑۄ کے نہِیں کر سکدے۔ اُنہاں دا سِیاست وِچّ آئُݨا بھارت دے لۄکاں نیں جِنّا شُبھ سۄچِیا سی٬ اجّ باراں تۄں ودھّ سال لںگھّݨ دے بائد کی اُہ اکس کِدھرے جھلکدا ہَے۔ بھْرِشٹاچار کھتم کرن دے نائرے نال تُری پارٹی دے ہتھّ پںجّاب دا راج لگّ جاݨ پِچھّۄں اِسدے آپݨے مںتّرِییاں٬ وِدھائِکاں٬ چیئرمَیناں اتے سبھ تۄں ودھّ ہلکا اِںچارجاں دے چِہرے بھْرِشٹاچار دے کارن بدنُما ہۄئے دِکھائی دِںدّے ہن۔ اُنہاں بارے بھلا کَۄݨ سۄچیگا! اُہ کہِںدّے ہن کِہ اِس پدھّر دا بھْرِشٹاچار ہۄئِیا ہُںدّا تاں پارٹی اِکّ پِچھّۄں دُۄسری چۄݨ جاں اُپ چۄݨ جِتّدی ناں رہِںدّی٬ تے اِہ کہِݨ دا اُنہاں نُۄں ہکّ ہَے٬ پر اِہ وی دیکھݨ کِہ مُکابلا کِنہاں نال ہَے! سُکھبِیر سِںگھّ بادل جاں کاںگرس دے آگُۄ جدۄں کدی آم آدمی پارٹی دے آگُۄیاں دے بھْرِشٹاچار دی گلّ کردے جاں اِس پارٹی دے تھاپے ہۄئے ہلکا اِںچارجاں دا ذِکر کردے ہن تاں اُنہاں دے آپݨے راج دا چیتا وی لۄکاں نُۄں نال آ جاںدا ہَے٬ جِس وِچّ گںدِّییاں پِرتاں پائیِیاں گئیِیاں سن٬ جِنہاں نُۄں آم آدمی پارٹی ورت رہی ہَے۔ آم آدمی پارٹی نیں اُنہاں دے رِکارڈ تۄڑے ہن جاں اجے کسر ہَے٬ اِہ وکھّرا مُدّا ہَے٬ پر بھْرِشٹاچار تاں نکّۄ-نکّ ہَے۔
ترن تارن دی اُپّ چۄݨ دی اُچیچی گلّ اسِیں اِس لئی نہِیں کر رہے کِہ اِس چۄݨ دَۄران نویکلی گلّ کۄئی واپری ہی نہِیں٬ اَین اُہۄ کُجھ ہُںدّا رِہا ہَے٬ جِہڑا بیئںتّ سِںگھّ٬ پْرکاش سِںگھّ بادل تے کَیپٹن امرِںدّر سِںگھّ دے وکت ہُںدّا پںجّاب دے لۄک دیکھ چُکّے سن۔ کِہڑی اُپ چۄݨ پںجّاب وِچّ بِیتے سالاں وِچّ ہۄئی ہَے جِس وِچّ راج ستّا لئی لڑدی ہر دھِر نیں اسُۄل نہِیں تۄڑے! وِدھان سبھا چۄݨاں تے اِسدے بائد اُپ چۄݨاں وِچّ راج کردی ہر پارٹی اُتّے سرکاری مشِینری دی دُرورتۄں دے دۄش لگدے رہِںدّے ہن اتے جِہڑِییاں وِرۄدھی دھِراں دۄش لائُںدِییاں ہن٬ ستّا پْراپتی پِچھّۄں کھُد وی اِہۄ کُجھ کردِییاں ہن۔ ترن تارن وِچّ وی اِہۄ کُجھ ہۄئِیا تے اِسدے بائد وی جِہڑی چۄݨ آویگی٬ اُس وِچّ اِہۄ ہُںدّا رہِݨا ہَے اتے جے کۄئی دھِر اِہۄ جِہا وائدا کرے کِہ اُسدا راج آئُݨ اُتّے اُہ اِدّاں نہِیں کریگی تاں اِس نُۄں اِکّ دھۄکھے والے داء تۄں ودھّ ناں سمجھِیا جاںدا ہَے تے ناں سمجھݨا چاہِیدا ہَے۔ جدۄں بھارت دا لۄکتںتّر سارے دیش وِچّ ہر ہربا ورت کے ستّا پْراپتی دی آکھری کھاہِش دی کِلّی نال ٹںگِّیا ہۄوے تاں اُسدے اِکّ جاں دُۄسرے راج وِچّ سُدھار دی کِسے الۄکار مِسال دی آس رکھّݨی پھذُۄل ہُںدّی ہَے۔ سارے دیش دا اِکّ راج اجے کُجھ ہدّ تک بچِیا ہَے تے اُہ کیرلا ہَے٬ جِتھّے پڑھے لِکھے لۄک ہر گلّ نُۄں پرکھݨ اتے سِر نال سۄچ کے پھَیسلا کرن وِچّ باکی راجاں دے لۄکاں تۄں اگّے ہن٬ پر اُہ وی اِنہاں مِیاراں دی پاسداری رکھّݨ واستے کدۄں تک کامیاب رہِݨگے٬ پتا نہِیں٬ کِئُںکِہ چُیاتی اُس راج دی سِیاست تک وی پہُںچّ چُکّی ہَے۔
کی چۄݨاں دا متلب وار-وار وۄٹاں پائی جاݨا اتے اِنہاں چۄݨاں بہانے آم لۄکاں دا سبر پرکھݨا ہی رہِ گِیا ہَے؟ راج-گدّی اُتّے اکھّ رکھّݨ والی ہر پارٹی ہر واری آم لۄکاں نال وائدے کرن لگّی تاں کۄئی ہدّ کدی نہِیں رکھّدی٬ پر بائد وِچّ لۄک اُڈِیکدے رہِںدّے ہن کِہ امل کدۄں ہۄویگا! امل جاں تاں ہُںدّا نہِیں تے جاں پھِر ہُںدّا ہَے تاں اُس وکت٬ جدۄں اگلی کِسے چۄݨ وِچّ لۄکاں دِییاں وۄٹاں مںگّݨ لئی اُنہاں دے دراں اُتّے جاݨا ہُںدّا ہَے۔ بِہار وِچّ نِتِیش کُمار نیں چۄݨاں دے اَیلان تۄں کُجھ گھںٹّے پہِلاں راج دی ہر اَۄرت دے کھاتے وِچّ دس-دس ہذار رُپئے پائے جاݨ دا بٹن دبائِیا اتے اِہ بٹن دبّݨ تک دیش دے چۄݨ کمِشن نُۄں پْرَیسّ کانپھرںسّ کرن تۄں رۄکی رکھِّیا جاپدا ہَے۔ چۄݨ اَیلان تۄں اَین پہِلاں اِںج سِدھّا پَیسا کِسے وۄٹر دے کھاتے وِچّ بھیجݨا اِکّ ترہاں بھْرِشٹ امل ہَے٬ پر اِہ پْرواہ کِسے نیں کرنی نہِیں ہُںدّی٬ کِئُںکِہ جِس چۄݨ کمِشن نیں اِہ نۄٹِس لَیݨا ہُںدّا ہَے٬ اُہ پِچھلے اِکّ سال تۄں سُپرِیم کۄرٹ جاں ہۄر ادالتاں وِچّ جھُۄٹھ بۄلدے اَیپھِیڈیوِٹ پیش کردا رِہا ہَے۔ اُہ آپݨے اہُدے مُتابِک ذِمّیواری سمجھ کے چلّݨ دی تھاں کیںدر وِچّ راج کردی پارٹی دا کرِںدّا بݨِیا رِہا ہَے۔ پھِر سِیاسی پارٹِییاں اتے چۄݨ کمِشن جاں کیںدر اتے راج سرکاراں وِچّۄں اِدّاں دا کَۄݨ ہَے جِس اُتّے بھرۄسا کِیتا جا سکدا ہۄوے؟
* * * * *