پلّے دی رسم ادا کر رہے جنمِیت سِںگھّ دِییاں اکھّاں وِچلا پاݨی ڈُلُّۄں-ڈُلُّۄں کر رِہا سی۔ اُسدے ہتھّاں وِچّ کمبّݨی سی تے متھّے اُتّے ہلکی-ہلکی تْریلی۔ پر پھِر وی چِہرے اُتّے دھُپّ ورگی کۄئی چمک سی۔
تِلّے-گۄٹے نالھ شِںگّاری جھِلمِل-جھِلمِل کردی گُلابی پُشاک اتے نکّ٬ کنّ٬ گلھ تے ہتھّاں 'چ پئے گہِݨِیاں سںگّ سجِیا-سںوّرِیا اِںدُۄ دا رںگّ-رُۄپ ویکھ کے اُہ ماݨ نالھ بھر گِیا۔ اِںدُۄ دے نالھ بَیٹھے جسّ نُۄں کِہڑا گھٹّ رُۄپ چڑھِیا سی۔ ٹھۄک کے بنّہی ہۄئی پگّ٬ کرِیم رںگّ دی اچکن تے سپھَید چُۄڑِیدار پجامے وِچّ اُسدی پھبّ وی جنمِیت نُۄں پْربھاوشالی لگّی۔
مُڑ کے آپݨی تھاں 'تے بَیٹھدِیاں جنمِیت نیں کُجھ دیر نِیوِیں پائی رکھّی۔ تے پھِر اُسنے ہال دے چُپھیرے نذر گھُمائی۔ انںدّ-کارج 'چ شامل ہۄݨ لئی پہُںچّے تے پہُںچّ رہے لۄکاں نالھ گُردوارے دا ہال بھردا جا رِہا سی۔ چِہرے جنمِیت دے پہِچاݨے ہۄئے وی سن تے اݨپہِچاݨے وی...اَۄرتاں ولّ دے پاسے٬ مُۄہرے بَیٹھی ہۄئی بلبِیر کَۄر دا چِہرا جنمِیت نُۄں نِکھّرواں-نِکھّرواں لگّا۔ تے پھِر جنمِیت دا دھِیان آدمِییاں دے مُۄہرے بَیٹھے بلبِیر دے باپُۄ ولّ چلا گِیا - پُٹھّی چاڑھی ہۄئی سپھَید داڑھی٬ چِہرا کُجھ اُداس۔ اُسدے نالھ ہی تیج بَیٹھا سی - سِر 'تے چِٹّا رُمال٬ چِٹّی کمِیذ نالھ کالھی ٹائی...۔
پھۄٹۄ-کَیمرے دی پھلَیش جنمِیت دے دھِیان نُۄں پھِر بلبِیر کَۄر ولّ لَے گئی۔ اُسنُۄں اِںج لگّا جِویں بلبِیر دی چُنّی دا ہلکا گُلابی رںگّ گُۄڑھا ہُںدّا-ہُںدّا اُسدے نذدِیک آ رِہا ہۄوے...گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب دی ہذُۄری وِچّ بلبِیر٬ جنمِیت دے کۄلھ بَیٹھی سی...بلبِیر دا باپُۄ جنمِیت دے پلّے دا لڑ بلبِیر نُۄں پھڑا رِہا سی۔
...سہُرے-گھر وِچّ بلبِیر نیم نالھ٬ سویرے ویلے سِر اُٹھّدی٬ اںدّر باہر سمبھّردی٬ نہا کے پاٹھ کردی تے کمّاں وِچّ رُجھّ جاںدی۔
"مَیں تاں کہِنّی آں ایداں دی سُچجّی نُۄںہ گھر-گھر ہۄوے۔ دھنّ بھاگ ساڈے۔" جنمِیت دی ماں ہُبّ-ہُبّ لۄکاں نالھ گلّاں کردی۔
سُہݨے نَیݨ-نکشاں اتے سُڈَۄل سرِیر والھی بلبِیر نُۄں پا کے جنمِیت وی کھُش سی۔
اِہ بلبِیر دا ٹبّر وِچّ اُسر رِہا ماݨ ہی تاں سی کِہ اُہ پۄلے جِہے ہتھّ نالھ٬ سُتّے پئے جنمِیت دا مۄڈھا ہلُۄݨدی کہِںدّی٬ "اُٹھّۄ جی! اُٹھّ کے کۄئی کمّ کرۄ۔"
"کی کمّ کراں؟" جنمِیت نُۄں کھِجھ چڑھ جاںدی۔
"لئۄ٬ کمّ وی کدی مُکّے آ۔ اَۄہ تُۄت دے نالھ والھا تھاں ای گُڈّ دِںدّے۔ سبذی لا لاں گے۔" گھر- جۄ کھیتاں وِچّ سی- تۄں تھۄڑھا ہٹویں دس کُ مرلے تھاں ولّ ہتھّ کردی اُہ آکھدی۔
"کۄئی وتّ لںگھّی جاںدی آ۔ گُڈّ دئۄُںگا تِکالاں نُۄں۔ ہُݨ پَے لَیݨ دے گھڑی۔" پاسا بدلدا ہۄئِیا اُہ اُپّر لئی کھیسی نُۄں ہۄر گھُٹّ لَیںدا۔
جنمِیت دِن چڑھے اُٹھّݨ دا آدی سی۔ آپݨے پِںڈّ دے کارکھانیدار دی ٹۄکا-پھَیکٹری 'چ تھۄڑھے کُ پَیسِیاں والھی نَۄکری سی اُسدی۔ مالک نالھے تاں اُس تۄں دپھتری کمّ کروائُںدے اتے نالھے بِلٹِییاں٬ بَیںکاں آدِ دے کمّاں 'چ اُسنُۄں شہِر دِییاں سڑکاں 'تے نٹھائی رکھّدے۔ جنمِیت دا دِل کردا کِہ اُہ ہِساب-کِتاب والھے رجِسٹر اتے ٹُٹّا جِہا سائیِکل اُنہاں دے متھّے 'چ مار کے کارکھانے تۄں باہر ہۄ جاوے۔ پر کِتھّے؟ ...آپݨی کھِجھ اُہ کوِتاواں راہِیں کڈھّ لَیںدا۔
دسوِیں تۄں بائد جنمِیت نیں گھردِیاں 'تے ذۄر پا کے مساں ہی کالج 'چ داکھلا لِیا سی...کالج دے سبھِیاچارک پْرۄگراماں تے شیئرۄ-شائِری دِییاں مہِپھلاں وِچّ اُہ ودھ-چڑھ کے ہِسّا لَیںدا۔ آپݨے نالھ دے مُںڈِّیاں-کُڑِییاں نالھ گھُلھ-مِلھ کے وِچردا۔
...دۄ کُ سال ہی بِیتے سن کِہ اُسدے بھرا-بھرجائی الگّ ہۄ گئے۔ اِکّ تاں ذمِین تھۄڑھی رہِ گئی تے دُۄجا دمے دی بِیماری دے ہِلائے جنمِیت دے بھاپے کۄلھۄں ہُݨ کمّ نالھ پُگّ نہِیں سی ہُںدّا۔ جنمِیت نیں شُرُۄ تۄں ہی کھیتی دے کمّ نُۄں گھٹّ ہتھّ لائِیا سی...تںگِّییاں-تُرشِییاں ودھݨ لگِّییاں۔ مگھّر سِںگھّ نیں پُتّ نُۄں کہِ دِتّا سی کِہ اُہ پڑھائی چھڈّ کے نَۄکری لبھّے۔ پر سِپھارِش تۄں بِناں کَۄݨ پُچھّدا سی...مگھّر سِںگھّ نیں ٹۄکا-پھَیکٹری والھے سرداراں اگّے ترلا کِیتا۔ اُنہاں جنمِیت نُۄں رکھّ لِیا سی۔
گھاٹا پائُںدی کھیتی اُنہاں چھڈّ دِتّی سی۔
جدۄں بلبِیر اِس گھر 'چ آئی تاں اُسنُۄں اُباسِییاں جِہِییاں لئی جاںدا ٹبّر بڑا اذِیب لگّا۔ ...جنمِیت دا نَۄکری تۄں باہرے کمّ نالھ جِویں کۄئی سرۄکار ہی نہِیں سی۔ گھر وِچّ جے اُہ کۄئی کمّ کردا وی تاں سِرپھ اُہی جۄ اَینہ سِر 'تے آݨ ڈِگِیا ہُںدّا...تے تُۄت نالھ دے تھاں دا گھاہ اُسنُۄں کی کہِںدّا سی؟
...اِکّ دِن تڑکسار بلبِیر نُۄں بِستر 'تے ناں ویکھ کے جدۄں جنمِیت اُٹھّ کے باہر آئِیا تاں ویکھِیا کِہ چُنّی نُۄں لکّ دُیالھے بنّہی بلبِیر کہی واہ رہی سی۔ "اَیہ سارا ہُݨے اِیں گُڈِّئَے؟" گھاہ چُگ-چُگ کے پدھّرے تے پۄلے کِیتے گئے تھاں دا نِرِیکھݨ جِہا کردِیاں اُسنے پُچھِّیا سی۔
"نہِیں٬ کلّہ تڑکے وی گھڑی لائی سی۔" لالی 'چ مگھ رہے چِہرے تۄں چُنّی نالھ پسِینا پُۄںجھدی بلبِیر بۄلی سی۔
"بِیرِیئے! منّ گئے بئی تَینُۄں۔ آپݨی دھُن دی تُۄں بڑی پکّی اَیں۔" کہِںدِّیاں جنمِیت نیں اُس ہتھّۄں کہی پھڑ لئی سی۔
دۄناں راہِیں گُڈّے-سںوّارے تھاں وِچّ مُۄلِییاں٬ گاجراں٬ گۄبھی٬ پالک آدِ دی پھسل اینی بھری کِہ آںڈھ-گُیاںڈھ وی رجّ گِیا۔
...تے پھِر اُنہاں دی سبذی دی پھسل کِیارِیاں تۄں کنالھاں اتے کنالھاں تۄں گھُماواں تکّ ودھݨ لگّی۔ ذمِین اُہ پَیسِیاں 'تے وہا لَیںدے تے پَیسِیاں 'تے ہی لاگلے ٹِیُۄبوَیلّاں تۄں پاݨی لا لَیںدے۔
ستھّ اتے گلھی-مُہلّے وِچّ اُنہاں دِییاں گلّاں چلّ پئیِیاں سن:
"لَے بئی! پھَۄجی دی دھی نیں مگھّر سِہُں دے گھر 'چۄں آلس کڈھّ دِتَّے۔"
"پُچھّۄ ناں٬ ہُݨ تاں کمّ نُۄں وکھت پائی رکھّدے آ۔"
"سارے جِییاں دا بہِݨ-اُٹھّݨ ہی بدل گِئَے۔ چِہرِیاں تے وی ہُݨ تاں رَۄݨک دِسدی آ۔"
...تے جدۄں بلبِیر نیں اِںدُۄ نُۄں جنم دِتّا تاں اُنہاں دے گھر وِچّ اِکّ نوِیں ہی رَۄݨک آ گئی سی۔
اِںدُۄ تے جسّ دِییاں لاواں ہۄ چُکِّییاں سن۔ راگی سِںگھّ 'وِییاہُ ہۄیا میرے بابلا' شبد دا گائِن کر رہے سن...جنمِیت دا بھر آئِیا من گُڈِّییاں-پٹۄلے کھیڈ رہی اِںدُۄ نُۄں ویکھ رِہا سی...آپݨے وِیر تیج نُۄں کھیلہے پائُݨ لئی اُہ وِہڑے 'چ پئیِیاں ٹُٹِّییاں-بھجِّییاں چِیذاں نُۄں کھِڈائُݨِیاں واںگ ورت رہی سی...جنمِیت جدۄں نِیاݨِیاں دا چاء پُۄرا کرن جاں گھر واستے کۄئی من-لگدی چِیذ کھرِیدݨی چاہُںدّا تاں اُسدی جیب اُسدا ہتھّ گھُٹّݨ لگّ پَیںدی۔ جنمِیت دی تنکھاہ اتے ڈیڈھ-دۄ گھُماواں دی سبذی 'چۄں آئُںدی آمدن٬ دِنۄ-دِن ودھ رہِییاں لۄڑاں دے مُکابلے سُںگّڑدی جا رہی سی۔
...تے آپݨے واکِپھ اِکّ ٹْرَیول-ایجںٹّ دے کہِݨ 'تے جنمِیت کنیڈا بارے سکِیماں بݨائُݨ لگّ پِیا۔
ہوائی-ٹِکٹ لئی رکم پُۄری نہِیں سی ہۄ رہی۔ بلبِیر نیں آپݨے گہِݨے جنمِیت مُۄہرے ڈھیری کر دِتّے سن۔
"نہِیں بِیرِیئے...۔" جنمِیت گہِݨِیاں نُۄں بھاویں کۄئی مہتّتا نہِیں سی دیںدا پر سُہِردتا دی مُۄرت بݨی بلبِیر ولّ ویکھدِیاں اُہ پْربھاوِت ہۄݨۄ ناں رہِ سکِیا۔
"تُسِیں پرواہ ناں کرۄ جی۔ جدۄں ہِمّت ہۄئی پھِر بݨ جاݨگے۔ آپاں کرجا نہِیں چُکّݨا۔" بلبِیر دے بۄلاں وِچّ ٹھرںّْہما اتے بُلّہاں 'تے مُسکراہٹ سی۔
بلبِیر دے بھیجے ہۄئے سُنیہے 'تے اڑی-تھُڑی رکم اُسدا باپُۄ آ کے پھڑا گِیا سی۔
گُردوارا-ہال وِچّ وِیڈِیئۄ-کَیمرے تے پھۄٹۄ-کَیمرے وِیاہ دا اِتِہاس اںکِّت کری جا رہے سن۔ جنمِیت دے من وِچّ اتِیت دا اِتِہاس دْرِشمئی ہۄ رِہا سی...اُہ اجے ہۄر بہِݨا چاہُںدّا سی۔ پر اُس ولّ جھاکدِییاں لۄکاں دِییاں نذراں اُس اںدّرلی بیچَینی نُۄں ہۄر ودھائُݨ لگّ پئیِیاں...اُہ اُٹھّ پِیا۔ وارنے کرکے اُسنے اِںدُۄ تے جسّ دے سِراں 'تے ہتھّ رکھّدِیاں "سُکھی وسۄ" دی اسِیس دِتّی تے ہال تۄں باہر آ گِیا۔ اُسدی کار گُردوارے دی پارکِںگّ چھڈّ رہی سی۔ پر کار نیں پہُںچّݨا کِتھّے سی - اِس بارے اُسنُۄں کُجھ نہِیں سی پتا۔ اُہ سڑک تۄں 'پھۄر اۄ ون' ہائی-وے 'تے پَے گِیا...اُسدے ذِہن 'چ اُسدی اِہ کوِتا گھُمّ رہی سی:
من تۄں من تکّ جاوے جِہڑی
سڑک اُہی ہَے مںذّل میری...۔
'سڑک مںذّل کِویں ہۄ سکدی اے؟ اِہ سچّ نہِیں جاپدا'۔ اُسدے اِکّ من نیں کِںتُّۄ کِیتا۔
'ذِںدّگی دے سچّ ہمیشا بدلدے رہِںدّے نیں۔ شائِد اِہ اُدۄں دا سچّ سی جدۄں کوِتا لِکھی سی۔' اُسدے دُۄجے من نیں جواب دِتّا۔
اِسے دَۄران اُسدا دھِیان نیڑے پَیںدی سجی-سجائی ہرِیاول ولّ چلا گِیا۔ اَیگذِٹ لَے کے اُسنے کار٬ اِکّ وِشال پارک ولّ مۄڑ لئی۔
ادبھُتّ رںگّاں والھے پھُلّاں دِییاں کِیارِییاں وِچّ گھُمّ رہے جنمِیت دا من کھُش سی۔ پر کُجھ دیر بائد آپݨے اںدّر اِکّ اِکلّ جِہی مہِسُۄس کردِیاں اُہ اُداس ہۄ گِیا۔
اِہ اِکلّ تے اُداسی اُسنے اُدۄں اِںڈِییا تۄں کنیڈا آ کے وی ہںڈھّائی سی۔ پر اُہ اِکلّ شائِد کُجھ ہۄر ترہاں دی سی...مہِینے کُ دے وکپھے پِچھّۄں جدۄں بلبِیر دی چِٹھّی پہُںچّدی تاں اُسدِییاں اُڈِیکوان اکھّاں نُۄں آپݨے میل-بَۄکس وِچّ کۄئی لۄء جگدی پْرتِیت ہُںدّی۔
آپݨے ہریک پِیار-سںدّیسڑے وِچّ بلبِیر٬ جنمِیت نُۄں پِچھّے بارے کۄئی پھِکر ناں کرن اتے آپݨا کھِیال رکھّݨ لئی کہِںدّی۔ سمیں دے کسّویں کھاتے وِچّۄں نِیںد دے گھںٹّے منپھی کرکے جنمِیت لمبِّییاں-لمبِّییاں چِٹھِّییاں وِچّ بلبِیر٬ اِںدُۄ٬ تیج تے بِیبی-بھاپے لئی مۄہ بھردا۔ آپݨی بییارام٬ اُداس اتے رُکھّی ذِںدّگی بارے لِکھدا۔
جواب وِچّ بلبِیر اُسنُۄں چںگّے سمیں دی آس وِچّ اَۄکھے سمیں نالھ نجِٹھّݨ لئی ہَۄسلا دیںدی۔
پر سمیں دی گردش وِچّۄں جنمِیت نُۄں چںگّے دِناں دی کۄئی جھلک نذر نہِیں سی آ رہی...مائیِنس پچّی-تِیہ ڈِگری سَیںٹِیگْریڈ والھِییاں برپھانی ہواواں وِچّ گَیس-سٹیشناں 'تے جَۄب کردِیاں ڈھائی-تِنّ سال بِیت گئے سن...اجے تکّ اِمِیگْریشن کیس دی کۄئی اُگھّ-سُگھّ نہِیں سی نِکلھی۔
تے پھِر جدۄں بھاپے دی مَۄت ہۄئی تاں اُسدا مُۄںہ دیکھݨ لئی ترسدا کِنّا رۄئِیا سی اُہ۔ کیس دا پھَیسلا ہۄئے بگَیر اُسدا کنیڈا تۄں باہر جاݨا سمبھّو نہِیں سی۔
اِکّ پھَیکٹری وِچّ کُجھ سُکھالھی جَۄب مِلݨ 'تے اُہ شام نُۄں اںگّْریذی دِییاں کلاساں وِچّ جاݨ لگّ پِیا...۔
آکھر واری آ ہی گئی۔ اُسدے کیس نُۄں سُݨ رہی اِمِیگْریشن آپھِیسر٬ اُسدی اںگّْریذی 'چ کِیتی گلّ-بات تۄں اینی پْربھاوِت ہۄئی کِہ جنمِیت نُۄں اِمِیگْریشن دیںدِیاں٬ اُسنے اُسے دِن ہی اُسدی پتنی تے بچِّیاں دا 'سپَۄںسرشِپ کیس' وی تۄر دِتّا۔
...تے پھِر جدۄں جنمِیت نُۄں ڈاککھانے دی چںگّے ڈالراں والھی جَۄب مِلھی تاں اُسنُۄں آپݨے اںدّر سُکّ چُکّی کوِتا دی ندی٬ اِکّ لمبّے ارسے بائد٬ سِمّ رہی مہِسُۄس ہۄئی۔ اُسنُۄں کھُشی ہۄئی سی کِہ اُہ بھِیڑ وِچّ گُیاچدا-گُیاچدا بچ گِیا سی۔
پارک وِچّ جنمِیت میپل دے دْرکھتاں ہیٹھ وگدی اِکّ نِکّی جِہی ندی دے نالھ-نالھ ہۄ تُرِیا۔ اگاںہ جا کے ندی دے دۄ وہِݨ بݨ گئے۔ جنمِیت نُۄں اِںج لگّا جِویں اِکّ دُۄجے تۄں اڈّ ہۄئِیا پاݨی تھکّا-تھکّا جِہا وگ رِہا ہۄوے۔ پر تھۄڑھی دُۄری تے جا کے مُڑ اِکٹھّا ہۄݨ اُپرںتّ٬ آپس 'چ گھُلھ-مِلھ رِہا پاݨی اِںج روانگی پھڑ رِہا سی جِویں کدی وِچھّڑِیا ہی ناں ہۄوے۔...ٹراںٹۄ اِںٹرنَیشنل ایئرپۄرٹ 'تے جنمِیت نیں اِںدُۄ تے تیج نُۄں پتا نہِیں کِنّی وار باہاں 'چ لِیا تے چُمِّیاں سی۔ بلبِیر دُیالھے باںہ ولھدِیاں٬ اُسدے ہںجھُّۄ ویکھ کے٬ جنمِیت دِییاں اکھّاں وی ڈُبڈُبا آئیِیاں سن۔
گرمِییاں دے اُنہاں مہِینِیاں دَۄران جنمِیت پرِوار نُۄں لَے کے نِیاگرا پھالذ٬ سی. اَین. ٹاور٬ اۄنٹیرِیئۄ پلیس آدِ تھاواں 'تے کھُۄب گھُمِّیاں سی۔
ستمبّر 'چ جدۄں سکُۄل کھُلّہے تاں اِںدُۄ نُۄں تِیجے اتے تیج نُۄں پہِلے گریڈ 'چ داکھلا مِلھ گِیا۔
بلبِیر گھر-بار سامبھدی۔ نِیاݨے سکُۄل چلے جاںدے تے جنمِیت آپݨی جَۄب 'تے۔
...تے پھِر جدۄں اِںدُۄ٬ تیج نُۄں تِیار کرکے سکُۄل لِجاݨ لگّ پئی تاں بلبِیر نیں وی جَۄب کر لئی۔ جنمِیت دا کمّ سویرے لیٹ شُرُۄ ہُںدّا سی۔ بلبِیر ساجھرے شُرُۄ کرکے نِیاݨِیاں دے سکُۄلۄں مُڑن تکّ گھر پرت آئُںدی۔
کنیڈا دے جِیون انُبھو نُۄں نویں بِمبّاں 'چ سِرجدِییاں جنمِیت دِییاں کوِتاواں دا ساہِتک ہلکِیاں وِچّ ذِکر چھِڑ پِیا سی۔ کوی درباراں وِچّ لۄکِیں اُسدی شائِری دی پْرشںسّا کردے۔ اِکّ ویراں ٹراںٹۄ 'چ ہۄئے وِشال کوی دربار وِچّ اِکّ مُٹِیار نیں اُس کۄلھ آ کے کِہا سی٬ "کمال دی شائِری اے تُہاڈی...۔"
کئی مہِینِیاں بائد ساہِت سبھا ٹراںٹۄ دی اِکتّرتا وِچّ جنمِیت نُۄں اُہ شربتی اکھّاں والھی مُٹِیار پھِر نذر آ گئی سی۔ اُسنے آپݨا سںکھّیپ جِہا پرِیچَے اِںج دِتّا سی٬ "میرا ناں نِیلُۄ اے۔ کنیڈا آئِیاں چار کُ سال ہۄ گئے آ۔ اِںڈِییا 'چ پںجّابی دی پی.اَیچّ.ڈی. شُرُۄ کِیتی سی پر گھردِیاں نُۄں کنیڈا دا مُںڈّا مِلھ گِیا۔ وِیاہ تۄں بائد چھیتی ہی ایدھر آ گئی...ساہِت پڑھن دا کاپھی شَۄک اے۔ کدی-کدی کوِتا لِکھدی وی آں"۔
نِیلُۄ دی آپݨی رچنا اتے باکی لیکھکاں دِییاں رچناواں 'تے کِیتِییاں اُسدِییاں ٹِپّݨِییاں سُݨ کے سبھا دے مَیمبر کہِ اُٹھّے سن٬ "تُسِیں اینا چِر چھُپے کِئۄں رہے؟"
"ٹائیِم ہی نہِیں مِلھِیا۔" کہِںدِّیاں نِیلُۄ نیں گلّ مُکا دِتّی سی۔
تے پھِر جدۄں جنمِیت نیں اِںڈِییا تۄں آئے اِکّ شائِر نالھ آپݨے گھر اِکّ شام دا پْرۄگرام رکھِّیا تاں ستھانک شائِراں نالھ اُسنے نِیلُۄ نُۄں وی سدّا دِتّا۔ شیئرۄ-شائِری دے دَۄر وِچّ نِیلُۄ نیں نِجھکّ ہۄ کے ہِسّا لِیا۔ وِچّے ہی اُہ بلبِیر نالھ رسۄئی 'چ مدّد کروائُںدی تے شائِراں نُۄں کھاݨ-پِیݨ نُۄں پھڑائُںدی رہی۔
"کاپھی رلھمِلھی کُڑی آ نِیلُۄ۔ ہَے وی آپݨے اِلاکے دی۔" سارِیاں دے چلے جاݨ بائد رسۄئی تۄں وِہلی ہۄ کے بلبِیر نیں کِہا سی۔
"کِہڑے پِںڈّۄں آں؟" جنمِیت نیں پُچھِّیا سی۔
"دکۄہا٬ میری ماسی دا پِںڈّ۔"
"پھِر تاں میری سالھی لگّی۔"
"تُسِیں مرد لۄک سالھی دا رِشتا بݨائُݨ نُۄں بڑے کاہلھے رہِںدّے آں۔" مُسکرائُںدِیاں بلبِیر نیں ٹکۄر ماری سی۔
بلبِیر تے نِیلُۄ وِچکار پھۄن ہۄݨے آرمبھّ ہۄ گئے۔ نِیلُۄ آپݨی سال کُ دی دھی پِںکّی نُۄں لَے کے کدے -کدے بلبِیر ہُراں دے گھر وی آئُݨ لگّی۔ اِںدُۄ اتے تیج پِںکّی نُۄں کھِڈائُݨ 'چ مست ہۄ جاںدے تے اُہ گلِّیں پَے جاںدے:
"نِیلُۄ! پھیر کۄشِش کر کے دیکھ لَے٬ شائِد تیرا ہسبَیںڈ سُدھر ہی جائے۔" بلبِیر آکھدی۔
"بھَیݨ جی! بہُت کۄشِشاں کِیتِییاں۔ پِیار نالھ تے ترک نالھ وی سمجھائِیا۔ 'ڈرگّ اَیڈِکشن' والھِیاں کۄلھ وی لَے کے جاںدی رہی۔ پر اُہ بںدّا سُدھر نہِیں سکدا۔ نالھے ہُݨ تاں جے مَیں کُجھ کہِںدّی سی تاں مُۄہرِئۄں اُلّر-اُلّر پَیںدا سی۔"
"ماں-پے لئی وی اَۄکھا ای آ۔ اِکّۄ-اِکّ اَۄلاد آ اُنہاں دی۔" ہَۄکا جِہا بھردی بلبِیر آکھدی۔
"کسُۄر ہی ماں دا آ۔ لاڈ-لاڈ 'چ وِگاڑ لِئَے۔ ڈَیڈی چںگّے آ۔ اُنہاں نیں کِہا کِہ اِہنُۄں گھرۄں پَیسے ناں دِئۄ۔ جد جیب 'چ پَیسے ہی ناں ہۄݨگے تاں ڈرگّ کِتھّۄں کھرِیدُۄ؟ پر ماں 'پُچّ پُچّ' کرکے پھڑا دیںدی آ...مَیں رۄ-رۄ کھپدی رہِݨا۔ ہار کے سَیپریشن لَے لئی۔ ہۄر کُجھ مہِینِیاں تائیِں تلاک ہۄ جائیگا۔" آپݨا درد بِیان کردی نِیلُۄ دا لِشکدا چِہرا دھُںدّلمئی ہۄ جاںدا۔
جنمِیت تے نِیلُۄ آپݨِییاں رچناواں اِکّ دُۄجے نالھ ساںجھِییاں کردے۔ جدۄں نِیلُۄ اُٹھّ کے تُرن لگدی تاں بلبِیر اُسدی باںہ پھڑدی آکھدی٬ "بہِ جا٬ رۄٹی کھا کے جائیِں۔"
بلبِیر دا نِیلُۄ نُۄں رۄٹی کھا کے جاݨ جاں ہۄر اٹکݨ لئی کہِݨا جنمِیت نُۄں چںگّا لگدا۔ نِیلُۄ دی مَۄجُۄدگی وِچّ اُسنُۄں اِںج لگدا جِویں اُسدے کمرے دی کھِڑکی وِچلا آکاش دۄ-رںگّا ہُںدّا جا رِہا ہۄوے۔ بلبِیر دے کݨکونّے تے نِیلُۄ دے گۄرے-گُلابی رںگّ دی بھِنّتا وِچّۄں جنمِیت نُۄں اُہ دۄویں اِکّ دُۄجی تۄں ودھّ منمۄہک لگدِییاں...اِکٹھّے گھُمّدِیاں جاں شَۄپِںگّ کردِیاں جیکر کدی اُہ نِیلُۄ نالھ چھُہ جاںدا تاں اُسدی رُماںچِک کلپنا اُسنُۄں نِیلُۄ دے ہۄر کرِیب لَے جاںدی...اِکّ وار اِکّ سٹۄر 'چ٬ اجِہے ہی پلاں وِچِّیں گُذردِیاں٬ جنمِیت نُۄں پتا ہی نہِیں سی لگّا کِہ کِہڑے سمیں اُسنے نِیلُۄ دا ہتھّ پھڑ کے گھُٹّ دِتّا سی۔
"اِہ کی؟" نِیلُۄ نیں ہڑبڑا کے ہتھّ چھُڈا لِیا سی۔
نِیلُۄ دِییاں اکھّاں وِچلا کْرۄدھ ویکھ کے جنمِیت ڈر گِیا سی...پر کُجھ ارسے بائد اُسنُۄں اِںج لگّا جِویں نِیلُۄ دا اُہ گُسّا اُتّۄں-اُتّۄں دا سی...۔
...نِیلُۄ نالھ آپݨِییاں کالپنِک نذدِیکِییاں نُۄں ساکار کرن لئی اُہ وِئُںتاں بݨائُںدا رہِںدّا۔ پر سماں نہِیں سی مِلھ رِہا...پہِلاں جنمِیت دی ماں اتے کُجھ مہِینِیاں بائد بلبِیر دے ماں-پِئۄ تے بھَیݨ-بھرا کنیڈا آئُݨ 'تے اُنہاں دی کائی-بائی بھُلّی ہۄئی سی۔
"نِیلُۄ پتا نہِیں کِدھّر گُمّ ہۄ گئی آ...کی تُہاڈی سبھا دی مِیٹِںگّ 'چ آئُںدی ہُںدّی آ؟" راتاں نُۄں جَۄب اتے دِنے گھر دے کمّاں 'چ مشِین بݨی ہۄئی بلبِیر جنمِیت تۄں پُچھّدی۔ پہِلی پھَیکٹری بںدّ ہۄ جاݨ 'تے بلبِیر نُۄں اِکّ ہۄر پھَیکٹری وِچّ رات دی شِپھٹ والھی جَۄب کرنی پَے گئی سی۔
"ہریک مہِینے نہِیں آئُںدی۔ پِچھلی وار مَیں پُچھِّیا تاں کہِݨ لگّی ستّے دِن جَۄب 'تے جاݨا پَیںدَے۔ کُش اُہ اِہ وی سمجھدی آ پئی آپاں ایدھر بِذی آں۔" آپݨے سہُرے٬ سالھِییاں تے سالھے لئی اکھباراں وِچّۄں جَۄباں لبھّدا جنمِیت جواب دیںدا۔
جَۄباں دا مںدّ پِیا ہۄݨ کرکے گلّ کِسے سُۄت نہِیں سی بَیٹھ رہی۔ کئی مہِینے لںگھّ جاݨ 'تے وی بلبِیر دی اِکّ بھَیݨ نُۄں ہی جَۄب مِلھی سی...کَیلگری رہِںدّے آپݨے اِکّ پھَۄجی دۄست ولّۄں آس مِلݨ 'تے بلبِیر دا باپُۄ ٹبّر لَے کے کَیلگری مُۄو ہۄ گِیا۔
تے پھِر چھیتی ہی بائد جنمِیت دی بھرجائی دی اچانک مَۄت ہۄ جاݨ 'تے جنمِیت ہُرِیں سارا ٹبّر ماں نالھ اِںڈِییا چلے گئے۔ بھرا دا دُکھّ منّدِیاں جنمِیت نیں آپݨی ذمِین اُسنُۄں واہُݨ-کھاݨ نُۄں دے دِتّی...جنمِیت دی ماں دا آپݨے پُتّ دے 'نِیاݨے ٹبّر' نُۄں چھڈّ کے کنیڈا مُڑن دا ہِییا ناں پِیا۔
شائِد اِںڈِییا 'چ سُݨی آپݨی شائِری دی سِپھت سی جاں کاپھی ارسے بائد مِلھی پھُرست کِہ جنمِیت اُدھّرۄں مُڑدِیاں ہی پڑھن-لِکھݨ 'چ رُجھّ گِیا۔ نِیلُۄ اُسنُۄں پُراݨے تے اجۄکے اںگّْریذی ساہِت دِییاں کِتاباں لِیا-لِیا دیںدی۔ اُہ پڑھدا تے نِیلُۄ نالھ وِچار وٹاںدرا کردا۔
اُہ آپݨی ہریک نوِیں رچنا سبھ تۄں پہِلاں نِیلُۄ نُۄں پڑھائُںدا...اُسنُۄں اِںج لگدا جِویں نِیلُۄ اُسدِییاں رچناواں وِچّۄں سُہج دے مۄتی لبھّ-لبھّ اُسنُۄں پیش کر رہی ہۄوے۔ اِسے دَۄران اُسدا دھِیان کِسے ہۄر ہی پاسے چلا جاںدا...جِویں ہلکے-ہلکے میک-اپّ 'چ نِکھّرے نِیلُۄ دے رُۄپ دی دھُپّ وِچّۄں اُہ آپݨے لئی چھاں لبھّݨ دی کۄشِش کر رِہا ہۄوے۔
پارک وِچّ بہُتے لۄکِیں میپل دے دْرکھتاں دی سںگھّݨی چھاں ہیٹھ آرام کر رہے سن۔ جنمِیت ویکھ رِہا سی کِہ جُلائی مہِینے دی اِس ہُمّہ-بھری گرمی وِچّ وی بھُۄرے رںگّ دے پںچھِّییاں دا اِکّ جۄڑا آرام نہِیں سی کر رِہا۔ چُںجھّاں وِچّ تِیلے اُٹھّائی اُہ آپݨا آلہݨا بݨائُݨ وِچّ رُجھّے ہۄئے سن...جنمِیت اتے بلبِیر نیں وی چںگّے ماڑے ہر مَۄسم وِچّ کمّ کردِیاں ڈالر اِکٹھّے کِیتے سن...تے گھر لِیا سی۔
نویں گھر دی سَیٹِںگّ بارے سلاہ اتے سہائِتا لَیݨ لئی جنمِیت نیں بلبِیر کۄلھ جدۄں نِیلُۄ دا ناں لِیا تاں بلبِیر نیں جھٹ کہِ دِتّا سی٬ "تُہاڈا کھِیال ٹھِیک اےَ٬ مَیں ہُݨے اُہنُۄں پھۄن کردی آں۔"
نِیلُۄ اُنہاں دِناں وِچّ لیء-اَۄپھ 'تے سی۔ جنمِیت نیں کُجھ ہپھتِیاں دی چھُٹّی لَے لئی۔ ...رگّ٬ پردِیاں آدِ تۄں لَے کے لِوِںگّ-رُۄم اتے بَیڈّ-رُۄماں تکّ نِیلُۄ تے جنمِیت راہِیں ہۄئی ودھِییا سَیٹِںگّ نیں بلبِیر نُۄں ہَیران کر دِتّا۔ اُہ نِیلُۄ دِییاں سِپھتاں کردی ناں تھکّدی۔
پارک وِچّ کھالی پئے اِکّ پِکنِکّ-ٹیبل 'تے بَیٹھا جنمِیت آپݨے 'سَیلُۄلر پھۄن' راہِیں کُجھ دیر اِکّ شائِر دۄست نالھ گلّاں کردا رِہا تے پھِر اُسدی نِگہا سپںجّی گھاہ 'تے لیٹے اِکّ گۄرے-گۄری ولّ چلی گئی۔ اَیویں ناں-ماتر کپّڑے پہِنی اُہ اِکّ دُۄجے دِییاں باہاں وِچّ سِمٹے پئے سن۔
'اِہ پتی-پتنی وی ہۄ سکدے نیں تے پْریمی-پْریمِکا وی٬' کھِیالِیں پِیا جنمِیت سۄچ رِہا سی٬ 'پر اِہ کَۄݨ جاݨدَے کِہ اِس سمیں اِنہاں دے مناں وِچّ کَۄݨ اے؟ دِسدے سچّ٬ جھُۄٹھ اتے دِسدے جھُۄٹھ٬ سچّ وی ہۄ سکدے نیں...تے من دا سچّ وی تاں پُۄرن سچّ نہِیں ہُںدّا۔'
جنمِیت آپݨے بارے وی تاں کئی وار اسپشٹ ہۄ جاںدا سی کِہ اُسنے نِیلُۄ نالھ سچّ ہںڈھّائِیا سی جاں جھُۄٹھ جاں سچّ جھُۄٹھ تۄں پرے دی کۄئی چِیذ۔
جنمِیت اتے نِیلُۄ بلبِیر دِییاں راتاں دِییاں شِپھٹاں اۄہلے مِلھدے رہے سن۔ جنمِیت دی رُۄہ نُۄں اِکّ اذِیب جِہی امِیری دا سرُۄر چڑھِیا رہِںدّا۔ پر نالھ دی نالھ اُسنُۄں اِںج وی لگدا جِویں اِہ سرُۄر اُسدی رُۄہ نُۄں بھر نہِیں٬ کھالی کری جا رِہا ہۄوے۔ رُۄہ دے آباد٬ اُجاڑ دی سُۄکھم کشمکش وِچّۄں اُسنُۄں کاوِ-کلا دِییاں سِکھراں چھُںہّدے اجِہے شِئر پھُردے کِہ اُہ کھُد آچمبھِّت رہِ جاںدا۔
منُکھّی من دے سچّ نُۄں کھۄجدِییاں جنمِیت دِییاں کوِتاواں بارے ساہِت دے پْرسِدھّ رسالِیاں وِچّ لیکھ لِکھے جاݨ لگّے۔
پر جدۄں بلبِیر نیں جنمِیت تے نِیلُۄ دی چۄری پھڑی تاں جنمِیت نُۄں اِںج لگّا جِویں اُہ بُلںدِّییاں تۄں پاتال 'چ جا ڈِگِیا ہۄوے۔ ...اُدھّر پتی دی ہستی وِچّۄں منپھی ہۄئے آپے دی پِیڑ٬ بلبِیر دِییاں اکھّاں وِچِّیں وہِݨ دی بجائے اُسدے دِماگ نُۄں چڑھ گئی۔ اُسدی گمبھِّیر چُپّ نُۄں تۄڑن لئی جنمِیت آپݨے ولّۄں کۄئی گلّ چھیڑدا پر بلبِیر دی 'ہُۄں ہاں' اُسنُۄں ہۄر وی ہِیݨا جِہا کر جاںدی۔ بِستر 'تے کُجھ اِںچاں دی وِتھّ 'تے پئی بلبِیر اُسنُۄں آپݨے تۄں کِتے اُتاںہ پئی ہۄئی لگدی۔
بلبِیر دی سُپروائیِذر نیں جدۄں اُسدے چُپّ-چُپّ رہِݨ دا کارن٬ ذۄر پا کے پُچھِّیا تاں اُہ پھِسّ پئی...تے سُپروائیِذر دے کہِݨ 'تے کائۄُںسلِںگّ لَیݨی پْروان کر لئی۔
کائۄُںسلر نیں بلبِیر نُۄں٬ پتی نُۄں ٹھِیک راہ 'تے لِیائُݨ لئی ہر یتن کرن٬ سارِییاں سمبھّاوناواں ردّ ہۄ جاݨ تے ہی تلاک بارے سۄچݨ...تے تلاک تکّ نَۄبت آ جاݨ 'تے گھر-جائِداد وِچّۄں برابر دا ہِسّا لَیݨ بارے٬ سارا کُجھ وِستھار نالھ دسِّیا سی۔
جنمِیت٬ بلبِیر دے کھریپݨ اگّے پیش ہۄݨ لئی آپݨے آپ نُۄں تلب کردا۔ پر بلبِیر دے من دے پِیچ کے بںدّ کِیتے دراں نُۄں ویکھ کے آپݨے مردپُݨے 'چ آ پرتدا۔
تے پھِر جدۄں بلبِیر دے ماں-پِئۄ٬ دھی-جُیائی کۄلھ کُجھ دِن رہِ کے اتے اُنہاں نُۄں سمجھا-بُجھا کے گئے تاں گھر دا ماہَۄل کُجھ سُکھاواں ہۄݨ لگّا۔ اُہ نِیاݨِیاں دا کھِیال کرن لگّے۔ جدۄں نِیاݨے اُداس ہُںدّے تاں جنمِیت اُنہاں نُۄں گھُمائُݨ-پھِرائُݨ لَے جاںدا۔ اُنہاں دے کھاݨ لئی بلبِیر نوِییاں-نوِییاں چِیذاں بݨا کے دیںدی۔ وِیک-اَیںڈّ 'تے اُہ نِیاݨِیاں 'چ بہِںدّے وی۔
پر جدۄں پِںڈّۄں ماں دی چِٹھّی آئی تاں آپݨے وِرُدھ ماں دے کۄسویں شبد پڑھدِیاں جنمِیت بلبِیر نالھ اَۄکھا ہۄ پِیا٬ "اِہ سارا کُجھ بِیبی نُۄں لِکھݨ دی کی لۄڑ سی؟"
"اِہ وی کۄئی پابںدّی آ پئی مَیں کِسے کۄلھ آپݨا دُکھّ نہِیں پھۄل سکدی؟"
"پر بِیبی کی سۄچدی ہۄویگی؟"
"جے بِیبی دا اینا ہی کھِیال سی تاں اِہ کارا کِیتا ہی کِئۄں؟"
'کارا' شبد نیں جنمِیت دے جِویں ڈںگّ مارِیا ہۄوے۔ اُہ بھبک اُٹھِّیا٬ "تُۄں میرے 'تے کۄئی ججّ بݨ کے بَیٹھی آں کِہ تیرے مُۄہرے مَیں بِیان دیواں۔"
"مَیں ججّ تاں نہِیں پر مَینُۄں آپݨی گۄلی وی ناں سمجھ رکھِّئۄ۔ تُہاڈے برابر دا درجا رکھّدی آں۔ تے تُہانُۄں پُچھّݨ دا ہکّ وی...کی تُہانُۄں میرا تے نِیاݨِیاں دا کھِیال ناں آئِیا؟" بلبِیر اںدّر جمہاں ہۄئِیا رۄس باہر آئُݨ لگّا۔
"پتی-پتنی دا رِشتا ہکّاں دی دھَۄںس دے کے نہِیں پُگّ سکدا۔" نرم پَیںدا ہۄئِیا جنمِیت بۄلِیا۔
"تُسِیں دسّ دِئۄ٬ کِدّاں پُگّدا آ؟"
"مَیں کی دسّاں؟ تُۄں تاں اُہی پُراݨے ذمانے دِییاں گلّاں لئی بَیٹھی آں۔ بںدّے وِچّ 'پھلَیکسیبِلِٹی' ہۄݨی چاہِیدی آ۔ پر تیری سۄچ تاں ٹسّ تۄں مسّ نہِیں ہۄ رہی۔ تے جے مَیں ہُݨ نرمائی 'چ آ گِیاں تاں تُۄں مَینُۄں برابرتا تے ہکّاں دِییاں گلّاں سُنائُݨ لگّ پئی آں۔"
"اِہ برابرتا دِییاں گلّاں٬ لۄکاں لئی تاں تُسِیں وی آپݨِییاں کوِتاواں وِچّ بتھیرِییاں کردے آں۔ پر آپݨے گھر وِچّ اِہ کِئۄں کَۄڑِییاں لگدِیئَں؟"
"دیکھ٬ جے تُۄں چۄبھوِییاں گلّاں ہی کرنِییاں آں تاں کری جاہ۔ پر جے مَیں آپݨی آئی تے آ گِیا تاں...۔" جنمِیت دا چِہرا گُسّے 'چ بھکھݨ لگّ پِیا۔
"ایہۄ جِہِییاں دھمکِییاں دیݨ دی لۄڑ نہِیں٬" کْرۄدھ 'چ مچدی بلبِیر پتی دی گلّ نُۄں وِچّۄں ہی کھۄہ کے لَے گئی٬ "جۄ وی بݨُۄں جاں وِگڑُۄ میرا 'کلّی دا نہِیں٬ تُہاڈا وی نالھ ہی۔"
"ایداں آں تاں ایداں ہی سہی...مَینُۄں نہِیں پرواہ۔" کہِݨ نُۄں تاں جنمِیت کہِ گِیا پر اںدّرۄں اُہ ہِلّ گِیا سی۔
اِس تۄں بائد کُجھ کُ وار جنمِیت نیں ٹھںڈھّے رئۄں 'چ گلّ کردِیاں بلبِیر دی سۄچ نُۄں آپݨے نالھ تۄرن دی کۄشِش کِیتی سی۔ پر بلبِیر وِچّ اُسنُۄں پہِلاں والھی پتنی نذر نہِیں سی آ رہی...نِکّی-نِکّی گلّ 'تے اُہ اِکّ دُۄجے نالھ تلکھ ہۄ پَیںدے۔
گھر وِچّ پسرے تݨاء کارن اِںدُۄ اتے تیج دے چِہرِیاں دی ٹہِک گُیاچݨ لگّ پئی۔ جدۄں ممّی-ڈَیڈی آپس وِچّ سِدھّی گلّ کرن دی بجائے٬ اُنہاں وِچِّیں کردے تاں اُہ دۄویں اپسَیٹّ ہۄ جاںدے۔ تیج تاں چُپّ کر رہِںدّا۔ پر تیراں سالاں دی کۄمل-چِتّ اِںدُۄ پُچھّݨ بہِ جاںدی٬ "...تُسِیں پہِلاں واںگ ہسّدے نہِیں...کۄئی سلاہ وی نہِیں کردے۔"
"ایداں دی تاں کۄئی گلّ نہِیں۔" کہِ کے ممّی-ڈَیڈی ٹالھ دیںدے۔
پر آپݨے مناں وِچّ اُہ جاݨدے سن...بلبِیر دے ماں-پِئۄ راہِیں کروائی گںڈھّ-تُپّ چلّ نہِیں سی رہی...جنمِیت نُۄں بلبِیر برپھ بݨ گئے درِیا ورگی لگدی تے آپݨا آپا برپھ دے امبّاراں ہیٹھ نِگُۄݨی جِہی چالے وگدے پاݨی ورگا...اُسدا من کردا کِہ دھُپّاں تے ہواواں نُۄں مانݨ لئی اُہ کھُلّہِییاں وادِییاں 'چ وگدے درِیا واںگ وگے۔ پر نِیاݨِیاں دا کھِیال آئُںدِیاں ہی اُسدا دِل کمبّ جاںدا۔ اُہ دیکھ رِہا سی کِہ گمبھِّیر ہُںدّا جا رِہا تیج ہُݨ اُسدے اۄنا نیڑے نہِیں سی رہِ گِیا۔ پر اِںدُۄ اُس نالھ پہِلاں جِنّا ہی مۄہ کردی سی۔ اُںج وی اُسنُۄں کنیڈا دا کۄئی پاہ ہی نہِیں سی لگّا۔
تے کدی-کدائیِں جدۄں جنمِیت اںدّرلا شائِر آپݨی اسل اوستھا وِچّ ہُںدّا تاں اُسدی٬ پتنی ولّ نُۄں اُٹھّ رہی اُںگلھ آپݨے ولّ نُۄں اُٹھّ پَیںدی...اُسدا دِل کردا کِہ اُہ بلبِیر نُۄں 'بِیرِیئے' کہِ کے بُلاوے۔ جِیون-سپھر 'چ آپݨے نالھ تُردے آ رہے اُسدے اُدّمی کدماں 'چ وِچھ جاوے...بِستر 'تے اُگّ آئی کںدھّ نُۄں ڈھاہ دیوے...تے کںدھّ دِییاں نِیہاں پھرۄلدا-پھرۄلدا اُہ دُۄر پہُںچّ جاںدا...اُدۄں جنمِیت دے نِیلُۄ نالھ اجے سرِیرک سمبّںدھّ نہِیں سن بݨے۔ پر بِستر 'تے بلبِیر دے جِسم وِچّۄں اُہ نِیلُۄ دے اںگّاں تکّ پہُںچِّیا ہُںدّا...۔
پارک وِچّ میپل دے دْرکھتاں تھلِّئۄں اُٹھّ کے جنمِیت پھُہارِیاں کۄلھ آ کھلۄئِیا سی۔ پھُہارِیاں دُیالھے بݨے وِشال ہَۄذ دا رںگّ نِیلا ہۄݨ کرکے سارا پاݨی نِیلی بھاہ مار رِہا سی۔ آپݨے اُتّے پَے رہی پاݨی دی ہلکی-ہلکی بھُۄر نُۄں ماݨدِیاں جنمِیت نُۄں٬ سبھا دی اِکّ اِکتّرتا وِچّ سُݨائی٬ نِیلُۄ دی اُہ کوِتا یاد آ گئی جِس وِچّ اُسنے وگدے پاݨِییاں دے وِرۄدھ 'چ ترن دی گلّ کِیتی سی۔
سبھا دی مِیٹِںگّ تۄں بائد جنمِیت تے نِیلُۄ 'کَۄپھی ٹائیِم' 'چ جا بَیٹھے سن۔
"لئۄ سجّݨ جی! تُہاڈی کوِتا دے ستِکار وِچّ۔" ٹیبل 'تے بَیٹھی نِیلُۄ نُۄں گُلابی پھُلّاں دا گُلدستا پھڑائُںدِیاں جنمِیت بۄلِیا سی۔
"اۄ تھَیںکس مِیت جی! پر اِہ کِتھّۄں؟" پھُلّاں نُۄں پِیار نالھ ویکھدِیاں نِیلُۄ کھُش ہۄ کے بۄلی سی۔
"اَۄہ ساہمݨِئۄں۔" کہِںدِّیاں جنمِیت نیں 'کَۄپھی ٹائیِم' دے دراں کۄلھ پھُلّ ویچ رہے بںدّے ولّ اِشارا کِیتا سی۔
"پھِر کِویں بِیت رہی آ؟" کَۄپھی دے گھُٹّ بھردِیاں نِیلُۄ نیں پُچھِّیا سی۔
"نِیلُۄ! ذِںدّگی اِکّ کھںڈّر بݨی پئی آ۔ آپݨے دُیالھے پسرے کھِلاء وِچّۄں مَینُۄں پتجھڑی پتِّیاں تۄں سِوائے کُجھ وی نذر نہِیں آئُںدا۔"
"تُہانُۄں آپݨے ہی درد دا پتَے٬ دُۄجِیاں دے دا نہِیں۔" نِیلُۄ دے بۄلاں وِچّ ہِرکھ سی۔
"پر تَیتھۄں بِناں مَیں سُݨاواں کِہنُۄں؟"
"دیکھۄ مِیت جی! جے تُسِیں اِہ سۄچی بَیٹھے آں کِہ مَیں تُہاڈے ہئُکِیاں نُۄں آپݨے من 'تے چُکّی پھِراں تاں تُہاڈا بھُلیکھا اےَ۔"
"نِیلُۄ! تُۄں تاں گلّ ہی ہۄر پاسے نُۄں لَے تُری آں۔ تَینُۄں آپݨی وی تے میری وی ستھِتی دا پتا ای آ۔"
"ایہی کِہ تُسِیں ٹبّردار ہۄ تے مَیں تلاک-شُدا۔ پر اِس ستھِتی وِچّ مَیں پھالتُۄ اَۄرت بݨ کے نہِیں رہِ سکدی۔ اِہ رۄݨ-دھۄݨ تے ستھِتِییاں نالھ بجھّ کے جِئۄُݨا میرے وسّ دی گلّ نہِیں...تے تُسِیں وی کۄئی اِکّ راہ...۔"
لمّی گردن پِچھّے بجھّے تے کھِلّرے ہۄئے کالھے والھاں 'چ سجے نِیلُۄ دے رُۄپ ساہمݨے جنمِیت نُۄں گُلدستے دے گُلابی پھُلّ پھِکّے-پھِکّے جِہے لگّے...بھروِییاں نذراں نالھ نِیلُۄ نُۄں ویکھدِیاں٬ اُسنُۄں آپݨے اںدّر٬ اگّ-ترںگّی نْرِت مہِسُۄس ہۄئِیا سی۔ 'اِہۄ جِہی سُںدّرتا دا وِگۄچا...نہِیں نہِیں۔' اُہ بُڑبُڑائِیا سی۔
ساہِتکار ساتھی جدۄں جنمِیت کۄلھ نِیلُۄ دا ذِکر کردے تاں اُہ کہِ دیںدا٬ "اُہ رِشتا تاں کدۄں دا کھتم ہۄ چُکَّے۔"
"کُجھ وی ہۄوے٬ وجّدی تاں تیری ہی آ۔" اُہ آکھدے۔
تے جدۄں نِیلُۄ دا ناں اِںڈِییا تۄں آئے نَۄجوان شائِر ہرپال نالھ جُڑن لگّا تاں جنمِیت نُۄں اِںج مہِسُۄس ہۄئِیا جِویں کۄئی اُسدے آکاش دا اِکّ رںگّ چُرا رِہا ہۄوے۔ ساہِت اتے کنیڈِیئن جِیون وِچّ ستھاپِت ہۄ چُکّے جنمِیت لئی ہرپال اِکّ اَیویں جِہا وِئکتی سی۔ پر جنمِیت اُسنُۄں پِیار نالھ ہی پیش آئِیا۔ اُسنے ہرپال دی شائِری دی پْرشںسّا کِیتی۔ "میرے لائِک کۄئی کمّ ہۄوے تاں دسِّیں۔" وی کِہا۔
تے دۄ کُ مُلاکاتاں بائد ہرپال٬ جنمِیت کۄلھ آپݨا دُکھّ پھۄلݨ لگّ پِیا سی۔ اُسنے دسِّیا سی کِہ رِشتیدار - جِنہاں کۄلھ اُہ ٹھہِرِیا ہۄئِیا سی - اُسنُۄں بۄجھ سمجھݨ لگّ پئے سن۔ 'رپھِئۄُجی کیس' لڑن لئی وکِیل دِییاں پھِیساں اتے ہۄر کھرچِیاں لئی ڈالر چاہِیدے سن۔ پِچھّے اِںڈِییا تۄں وی کرجا چُکّ کے ایتھے پہُںچّا سی۔ لُک-چھِپ کے کمّ کرن لئی ہتھّ-پلّا مار رِہا سی۔ پر ہتھّ اڑ نہِیں سی رِہا۔
جنمِیت نیں ماںٹرِییال رہِںدّے آپݨے اِکّ دۄست دے گرَۄسری-سٹۄر وِچّ ہرپال لئی تھۄڑھے کُ ڈالراں دی جَۄب دا بںدّۄبست کر دِتّا۔ دھنّواد کردِیاں ہرپال نیں کِہا سی٬ "بھا جی! جے تُسِیں ناں مدّد کردے تاں میرِییاں سۄچاں نیں مَینُۄں پاگل کر دیݨا سی۔"
"پال! سمجھ لَے ہُݨ گڈّی لِیہ 'تے آ گئی اےَ٬" آپݨے بۄلاں وِچّ اپݨتّ بھردِیاں جنمِیت بۄلِیا سی٬ "ماںٹرِییال ایتھے نالھۄں نرمی آں۔ اُنہاں تیرا کیس منّ ہی لَیݨا آں...اۄں بہُتا دُۄر وی نہِیں۔ چھے ستّ گھںٹّے دا سپھر آ بسّ دا۔ جدۄں جِیء کِیتا ایدھر گیڑا مار گِیا۔ پر کی پتا تیرا؟ شائِد اُتھّے جا کے سانُۄں بھُلا ہی دیویں۔"
"ناں ناں٬ بھا جی! مَیں تُہانُۄں نہِیں بھُلّ سکدا۔"
"ایہنے تاں وِچارے نیں کی بھُلّݨا آں٬ تُسِیں بھاویں چاہُںدّے ہۄوۄں کِہ بھُلّ جاوے۔" کۄلھ بَیٹھی نِیلُۄ نیں ٹکۄر ماری سی۔
"اۄئے نِیلُۄ! ساڈے ورگے پھکِیراں دے دامن نُۄں شکّ نالھ نہِیں ویکھِیدا۔" کہِںدِّیاں جنمِیت نیں گلّ ہاسے 'چ پا دِتّی سی۔
پھُہارِیاں لاگے کُجھ سماں گُذار کے جنمِیت پارک دے ساہمݨلی بار 'چ جا بَیٹھا سی۔ بِیئر پِیںدِیاں اُسنُۄں اُہ سماں یاد آ رِہا سی جدۄں اُسدے دوںدّ 'چ رِڑک ہۄ رہے من وِچّۄں پھُٹّدِییاں نذماں سارے پاسِیں سلاہِییاں جا رہِییاں سن...اُنہاں دِناں وِچّ ساہِت سبھا ٹراںٹۄ ولّۄں اِکّ کانپھرںسّ کروائی گئی٬ جِس وِچّ امرِیکا٬ اِںگلَیںڈ اتے بھارت دے ساہِتکاراں نیں شِرکت کِیتی سی۔ اجۄکی پںجّابی کوِتا 'تے پرچے پڑھدِیاں وِدواناں نیں جنمِیت دی کوِتا نُۄں نواں کاوِک-سںوّاد رچائُݨ والھی کوِتا کِہا سی۔ ...آپݨے اںدّرلی کھُشی وِچّۄں جنمِیت دے من 'چ بلبِیر لئی وی مۄہ تے ماݨ جاگِیا سی...پْرِیتی-بھۄج والھی شام نُۄں اُسنے بلبِیر نُۄں٬ نالھ چلّݨ لئی کِہا۔ بلبِیر نیں کِہا کِہ اُہ بائد 'چ پہُںچّ جائیگی۔ پر پہُںچّی نہِیں سی۔
بِیئر-وِسکی دے دَۄر دَۄران جنمِیت تۄں پُچھِّیا گِیا کِہ اُسدی کاوِ-پْرتِبھا نُۄں سِکھراں ولّ لِجاݨ وِچّ اُسدی سادھنا تۄں بِناں کی کِسے ہۄر دا ہتھّ وی سی؟ اُسنے کِہا٬ "ہاں٬ میرے سارے مِتّراں دا۔" پر من وِچّ اکس سِرپھ نِیلُۄ دا ہی اُبھّرِیا سی...تے پارٹی تۄں بائد پتا نہِیں اِہ شراب دا نشا سی جاں کُجھ ہۄر کِہ اُسدی کار نِیلُۄ دے گھر ولّ نُۄں مُڑ گئی سی۔
اگلے دِن اِںدُۄ اتے تیج نالھ رات دی پارٹی دِییاں گلّاں کردِیاں جنمِیت نیں چُپّ-وٹّی بَیٹھی بلبِیر نُۄں بُلا ہی لِیا٬ "تُۄں کاہتے ناں پہُںچّی؟"
"مُۄڈ ٹھِیک نہِیں سی۔"
"مُۄڈ دا تاں اَیویں بہانا آں۔...تَینُۄں آئُݨا چاہِیدا سی۔ لۄکِیں جاݨ-جاݨ کے پُچھّ رہے سی کِہ آئی کِئۄں نہِیں؟" جنمِیت نیں گِلا کِیتا۔
"لۄکِیں تاں مَینُۄں وی بہُت کُجھ پُچھّدے آ تے دسّدے وی آ۔"
"تُۄں گلّ نُۄں ولھ پا رہی اَیں۔ مَیں تاں سِرپھ اِہ کہِ رِہا سی کِہ میری کلا نُۄں جۄ ماݨ مِلھ رِہَے٬ اِہ میرے لئی ہی نہِیں تیرے لئی وی ماݨ والھی گلّ اے...پر تَینُۄں ایداں دِییاں گلّاں بارے کُجھ پتا ہی نہِیں۔"
بلبِیر نُۄں اِںج لگّا جِویں آپݨے اکھِیرلے واک نالھ جنمِیت نیں اُسدی شکھسِیئت نُۄں نِگُۄݨی جِہی بݨا دِتّا ہۄوے۔ رۄہ 'چ آ کے اُہ بۄلی٬ "جھُۄٹھ تے پکھںڈّ آ تُہاڈی اِہ کلا۔ مَیں اِسنُۄں نپھرت کردی آں۔ مَینُۄں نہِیں لۄڑ اِہدے بارے پتا رکھّݨ دی...پتا رکھّݨ آلھی تُہاڈے کۄلھ ہَیگی جُ آں۔ راتِیں اسلی پارٹی تاں اُہدے گھر ہی...۔"
بلبِیر دی گلّ نیں جنمِیت نُۄں پَیراں تۄں کڈھّ دِتّا۔ اُہ ہَیران رہِ گِیا کِہ اُس نالھ کھار کھاںدے لیکھک اُسدی رِیݨ-رِیݨ گلّ نۄٹ کرکے کِویں بلبِیر تکّ پہُںچّا رہے سن۔ ستھِتی نُۄں سادھارنتا وِچّ لِیائُݨ لئی اُہ نرم پَے کے بۄلِیا٬ "تیرے دِماگ 'چ تاں بسّ ہاء ای گلّ وڑی ہۄئی آ۔ مَیں تَینُۄں کِنّی وار سمجھائِئَے کِہ اُہ میری دۄست اےَ تے تُۄں میری پتنی۔"
"نہِیں سبھ کُش اۄہی آ٬ مَیں تُہاڈی کُجھ نہِیں لگدی۔"
"شرم نہِیں آئُںدی نِیاݨِیاں ساہمݨے ایداں دِییاں گلّاں کردِیاں۔" جنمِیت تلکھ ہۄ کے بۄلِیا سی۔
"جے تُہانُۄں کردِیاں شرم نہِیں آئُںدی تاں مَینُۄں دسّݨ 'چ کاہدی آ؟ نالھے نِیاݨِیاں نُۄں کِہڑا نہِیں پتا کِہ تُسِیں کی چجّ گھۄلھدے آں۔ ایداں نہِیں گھر وسدے ہُںدّے۔" بلبِیر دی آواذ گُسّے 'چ کمبّ رہی سی۔
"نہِیں وسدے تے ناں وسݨ, مَیں کۄئی ٹھیکا نہِیں لِیا ہۄئِیا۔" جنمِیت گرجِیا۔
"گھر-پرِواراں دے سِلسِلے ٹھیکے 'تے نہِیں اسُۄلاں 'تے چلدے آ۔ اُہ اسُۄل جے تُہانُۄں نہِیں منجُۄر تاں پاسے ہۄوۄ۔" بلبِیر دا گُسّا بیکابُۄ ہُںدّا جا رِہا سی۔
جنمِیت نُۄں اِںج لگّا سی جِویں بلبِیر نیں دھکّا مار کے اُسنُۄں سردلۄں باہر کر دِتّا ہۄوے۔ اُہ رۄہ 'چ کڑکِیا٬ "تَیتھۄں پاسے ہۄݨ لئی تاں مَیں ہُݨے ہی٬ اِسے پل تِیار ہاں۔ پر تَینُۄں پتا ہۄݨا چاہِیدَے کِہ گھر اتے ہۄر سبھ کاسے دی پائی-پائی دا ہِساب کرنا پئیگا۔"
"جدۄں مرجی آ کر لئۄ۔ میرے لئی تاں اِہ گھر نرک نالھۄں وی بھَیڑا آ۔" کْرۄدھ 'چ بھُجّ رہی بلبِیر نیں کِہا سی۔
...کَیلگری تۄں پہُںچّے بلبِیر دے ماں-پِئۄ نیں سمجھَۄتا کروائُݨ لئی کُجھ نیڑلے بںدّے اِکّٹھے کِیتے...بلبِیر تلاک تۄں اُرے گلّ ہی نہِیں سی کر رہی۔ پتنی دا رُکھ-ڈھںگّ ویکھ کے جنمِیت دا پارا وی چڑھ گِیا...کاپھی گھَیںس-گھَیںس تۄں بائد وی گلّ کِسے سِرے ناں لگّی۔
تے سُلہا کروائُݨ لئی جُڑے بںدّے٬ دۄناں دھِراں نُۄں سوِیکاری تلاکنامے دِییاں شرتاں بنّہݨ لگّے...ہںجھُّۄ کیردی اِںدُۄ اتے گھْرِݨِت نذراں نالھ ڈَیڈی نُۄں تکّدے تیج نیں وکِیل اتے ہۄر سارِیاں دے ساہمݨے کہِ دِتّا سی کِہ اُہ ممّی نالھ رہِݨگے۔ نِیاݨِیاں نُۄں مِلݨ دی شرت ہیٹھ جنمِیت نیں مینٹنَیںس کھرچا بھرنا پْروان کر لِیا۔
گھر اتے ہۄر سامان دۄ ہِسِّیاں 'چ وںڈّ دِتّا گِیا۔ بَیںک-کھاتے اُنہاں نیں پہِلاں ہی اڈّ-اڈّ کِیتے ہۄئے سن۔
گھر وِکݨ اُپرںتّ آپݨے ہِسّے آئی رکم نالھ بلبِیر نیں آپݨے لئی اِکّ چھۄٹا جِہا گھر کھرِید لِیا۔
نِیلُۄ نالھ رہِ رِہا جنمِیت آپݨے آلھے-دُیالھے اِکّ تاذگی جِہی مہِسُۄس کردا۔ نِیلُۄ دے مُسکرا کے گلّ کرن٬ گھر دے کمّ کردِیاں جنمِیت دے شِئر گُݨگُݨائُݨ, آپݨے نالھ کمّ کردِییاں گۄرِییاں اَۄرتاں دے جِنسی کِسّے سُݨائُݨ, جنمِیت نُۄں بِیئر پا کے دیݨ تے کدی-کدی آپ وی پی لَیݨ ورگے کارج جنمِیت اںدّر ہُلاس جِہا بھری رکھّدے۔
وِیک-اَیںڈّذ 'تے نِیلُۄ٬ جنمِیت نُۄں نوِییاں اںگّْریذی٬ ہِںدّی پھِلماں ویکھݨ جاں شَۄپِںگّ کرن لَے ٹُردی۔ پر جِس وِیک-اَیںڈّ 'تے جنمِیت دا لِکھݨ دا مُۄڈ ہُںدّا٬ اُہ کِتے ناں جاںدے۔ نِیلُۄ جنمِیت لئی شاںت ماہَۄل بݨائُںدی۔ اُسنُۄں پتا ہُںدّا کِہ لِکھݨ بَیٹھے جنمِیت نُۄں کِس سمیں جُۄس٬ کِسے سمیں کَۄپھی٬ کِس سمیں کۄئی مِٹھّی جاں نمکِین چِیذ چاہِیدی ہُںدّی۔ تے جنمِیت دے بںدّ کمرے وِچّۄں ماڑی جِہی آواذ پَیݨ 'تے ہی٬ "دسّۄ مِیت جی...۔" کہِںدِّیاں اُہ جھُک کے اِںج ہاذر ہُںدّی جِویں جنمِیت دے کوِتا لِکھݨ دے کارج تۄں وارے-وارے جا رہی ہۄوے۔
پر جدۄں تِیجے چَۄتھے ہپھتے جنمِیت نیں اِںدُۄ نُۄں مِلݨا ہُںدّا تاں تݨاء پَیدا ہۄ جاںدا۔ نِیلُۄ چاہُںدّی سی کِہ ہۄٹل 'چ جا کے رہِݨ دی بجائے جنمِیت اِںدُۄ نُۄں گھر لَے کے آئِیا کرے۔ اُسدے وار-وار رۄس جگائُݨ 'تے اِکّ ویراں جنمِیت اِںدُۄ 'تے ذۄر پا کے اُسنُۄں گھر لَے آئِیا۔ نِیلُۄ نیں اُسدا بڑا چاء کِیتا۔ پر اِںدُۄ ناں کھُلّہی...گُسّے 'چ آئی نیں اُسنے نِیلُۄ نُۄں کہِ دِتّا٬ "تُسِیں میرا ڈَیڈی کھۄہ لِئَے۔"
نِیلُۄ دے جِویں دُہتھّڑ وجّا ہۄوے۔ آپݨے اںدّر اُٹھّ رہے کْرۄدھ اُتّے اُسنے مساں ہی کابُۄ پائِیا...تے پھِر پتا نہِیں کِئۄں اُسدِییاں اکھّاں وہِ تُرِییاں...ہںجھُّۄ پُۄںجھدِیاں اُہ بۄلی٬ "اِںدُۄ! ذِںدّگی کھۄہݨ-کھُہائُݨ دا نہِیں٬ لبھّݨ-لبھائُݨ دا امل اے۔ کھَیر تُۄں آپݨا گُسّا کڈھّ لَے۔ جۄ وی تیرے دِل 'چ آ کہِ چھڈّ...پر تُۄں آئِیا ذرُۄر کر۔ رات ایتھے ساڈے کۄلھ رِہا کر۔"
جنمِیت نُۄں آس سی کِہ تیج وی اِںدُۄ واںگ اُس نالھ مِلݨ-گِلݨ لگّ پئیگا۔ پر اُسنے جِنّی واری وی پُچھِّیا تیج دی ناںہ ہۄر پکّی ہُںدّی گئی سی۔
جدۄں اِکّ لیکھک نیں جنمِیت نُۄں اِہ گلّ رڑکائی کِہ لۄکِیں جنمِیت نالھ گھُمّدِییاں نِیلُۄ تے اِںدُۄ نُۄں 'بھَیݨاں ہی لگدِییاں' کہِںدّے آ تے نالھے ہۄر وی بھاںت-بھاںت دِییاں گلّاں کردے آ تاں جنمِیت نُۄں اِںج لگّا سی جِویں اُس لیکھک نیں جنمِیت اںدّر سُتّی پئی ایداں دی ہی کِسے گلّ نُۄں جگا دِتّا ہۄوے۔
اُسنے اِہ گلّ نِیلُۄ کۄلھ کِیتی سی۔ "کَۄݨ پرواہ کردَے اِنہاں تںگّ-دِل لۄکاں دی۔" نِیلُۄ نیں لاپرواہی نالھ کِہا سی۔
'کِنّی دلیر آ نِیلُۄ۔' جنمِیت نیں من ہی من کِہا سی...جنمِیت دے من 'چ آئُںدا کِہ اُہ وی نِیلُۄ واںگ دلیر بݨ جاوے پر اُستۄں اجِہا ہۄ نہِیں سی رِہا۔
اُہ اِںدُۄ نُۄں نِیلُۄ جاں نِیلُۄ نُۄں اِںدُۄ نالھ لَے کے گھُمّݨ تۄں کترائُݨ لگّا۔
...تے پھِر جِویں اُسنُۄں نِیلُۄ نالھ تُرنا-پھِرنا وی چںگّا لگّݨۄں ہٹ گِیا۔ اُسدا من چاہُںدّا کِہ نِیلُۄ اِکلّی ہی سٹۄراں نُۄں جا آئِیا کرے...جِویں بلبِیر جاںدی ہُںدّی سی٬ نِیاݨِیاں نُۄں لَے کے لۄڑِیںدی شَۄپِںگّ وی کر آئُݨی تے آ کے ہِساب وی کرنا۔ پَیسا سامبھݨا اُسنُۄں آئُںدا سی۔ پر نِیلُۄ تاں آپݨی وی تے جنمِیت دی تنکھاہ وی نالھ دی نالھ ہی مُکائی جا رہی سی۔
پر جِس اںدّاذ نالھ نِیلُۄ کپّڑا-لِیڑا پہِندی٬ گھر نُۄں سجائُںدی تے گرَۄسری کھرِیدݨ سمیں رسۄئی دی ہر چِیذ نُۄں سِہت دے سمبّںدھّ وِچّ دیکھدی٬ اُس وِچّۄں جنمِیت نُۄں اُہ ذِںدّگی نُۄں جِئۄُ نہِیں بلکِہ ماݨ رہی لگدی۔
نِیلُۄ دِییاں کہِییاں اِہ گلّاں٬ "مِیت جی! دالھاں گھٹا دِئۄ٬ اِنہاں وِچّ ماڑے-مۄٹے پْرۄٹِین تاں ہُںدّے آ پر وائیِٹامِن کۄئی نہِیں ہُںدّا۔ اِنہاں نالھۄں چِکن تے سبذِییاں ٹھِیک نیں۔ اَیہ دہِیں تے بٹر وی گھٹا دِئۄ۔ اِنہاں نالھ مُٹاپا آ جاںدَے۔ تُسِیں دیکھِیا ہۄݨَے٬ گۄرے لۄک 'ڈیئری پْرَۄڈٹکس' بہُت گھٹّ ورتدے آ۔ سَیلِڈ تے جُۄس وگَیرا ٹھِیک نیں...۔" جنمِیت ہسّ کے ٹالھ دِیا کردا سی۔ پر نِیلُۄ ولّۄں سِہت-رسالِیاں دے ورکے کھۄلہ-کھۄلہ اُس اگّے رکھّݨ 'تے اُسنُۄں تھۄڑھا بہُت منّݨا ہی پَیںدا۔
پر نِیلُۄ دا ہرپال نُۄں پھۄن کرنا جنمِیت نُۄں چںگّا ناں لگدا۔
بار 'چ بَیٹھے جنمِیت نُۄں بِیئر دا ہلکا جِہا نشا ہۄ چُکّا سی...شائِد اِہ اُسدے من دی اُداسی سی کِہ دِیوار 'تے لٹک رہی اِکّ بچّی دی ہسُۄں-ہسُۄں کردی تسوِیر وِچّۄں اُسنُۄں کُجھ ہۄر ترہاں دے چِہرے نذر آئُݨ لگّے...ڈۄلی 'چ بَیٹھ رہی اِںدُۄ دا ہںجھُّۄیاں 'چ بھِجّا چِہرا٬ بلبِیر دا کھامۄش چِہرا...تے اِس دُنِییاں 'چۄں جا چُکّی اُسدی ماں دا جھُرڑِییاں والھا چِہرا...اُدۄں ماں دے ذِیادا ڈھِلّی ہۄݨ دی کھبر سُݨ کے اُہ اُداس ہۄ گِیا سی۔ "جائۄ دیکھ آئۄ۔ سِیاݨا سرِیر آ٬ کی پتا ہُںدّا...۔" نِیلُۄ نیں سلاہ دِتّی سی۔
ہسپتال 'چ پئی ماں دا ہارِیا ہۄئِیا چِہرا ویکھدِیاں جنمِیت نُۄں بَیڈّ لاگلی کھِڑکی پِچھّے کھلۄتے دْرکھت دی چھاں کمبّدی ہۄئی پْرتِیت ہۄئی سی۔ اِکّ دُۄجے دے گلھ لگّ کے ماں پُتّ کِنّی ہی دیر ہںجھُّۄ وہائُںدے رہے...ماں دی مدھّم آواذ اُسدے کنّاں 'چ پَے رہی سی٬ "وے پُتّ!...وے پُتّ! تُۄں اِہ کی کِیتا؟ بلبِیر تاں ساڈے گھر دا تھمّہ سی...کی ہۄ گِیا تیری اکل نُۄں؟"
بھرا نیں جنمِیت نُۄں دسِّیا سی کِہ اُنہاں نیں جنمِیت تے بلبِیر دے تلاک دی گلّ ماں کۄلھۄں لُکائی رکھّی سی۔ پر جدۄں کِسے پاسِئۄں اُسدے کنِّیں پَے گئی تاں اُہ گم 'چ مںجّے نالھ لگّ گئی سی۔
جنمِیت ماں کۄلھ آپݨِییاں ساہِتک پْراپتِییاں دِییاں کھُشگوار گلّاں کردا۔ پر ماں کِردی ہی گئی۔ تے کُجھ ہپھتِیاں بائد چل وسی۔
اپھسۄس کرن آئے لۄک ولھ جِہا پا کے اِہ گلّ وی پُچھّ لَیںدے٬ "جنمِیت سِیاں! سُݨِئَں پئی تُۄں آپݨا ٹبّر چھڈّ دِتَّے؟"
پردے نالھ مِلݨ آئِیا نِیلُۄ دا ڈَیڈی - جِسدا آپݨا بِذنِس سی - جنمِیت نُۄں باہلھا ہی گرِیبڑا جِہا لگّا سی۔ ہٹکۄرے جِہے لَیںدِیاں اُہ بۄلِیا سی٬ "جنمِیت سِیاں! ساڈے جِیݨ دا کۄئی ہجّ نہِیں۔ مَیں منّداں گلتی ساڈی سی۔ نِیلُۄ نُۄں وِیاہُݨ تۄں پہِلاں سانُۄں مُںڈّے بارے پُۄری پُچھّ-گِچھّ کرنی چاہِیدی سی۔ ...ہُݨ اُدھّرلی 'کلّی-'کلّی گلّ ایتھے پہُںچّدی آ۔ تُۄں تاں بڑا سمجھدار سی...چلۄ اُہ جاݨے جاں تاں وِیاہ ہی کر لَیںدا۔"
پھۄناں 'تے - نِیلُۄ نیں جنمِیت نالھ درد ساںجھا کِیتا سی٬ اِںدُۄ نیں دادی دے چلے جاݨ دا دُکھّ منِّیاں سی تے بلبِیر نیں اینی کُ گلّ ہی کِیتی سی٬ "ماں دی یاد 'چ سکُۄلے اِکّ کمرے لئی پَیسے دے آئِئۄ۔ مُڑ کے آئۄگے تاں دے دِیاںگی۔"
چھُٹّی ہۄر مںگّا کے جنمِیت٬ پٹِیالے یُۄنِیورسِٹی 'چ پڑھائُںدے٬ آپݨے مِتّر سُرِںدّر نُۄں لَے کے کشمِیر نُۄں چلا گِیا۔ جلںدھّر٬ چںڈِّیگڑھ تے دِلّی دے لیکھکاں نُۄں وی مِلھِیا۔
جنمِیت دے کنیڈا مُڑن 'تے نِیلُۄ نیں ہرپال بارے گلّ چھیڑی سی٬ "پِچھلے ہپھتے پال دا پھۄن آئِیا سی۔ اُسدا کیس رِیجَیکٹ ہۄ گِئَے۔ بڑا نِراش ہۄئِیا پِئَے۔"
"اپِیل نہِیں کِیتی؟"
"تُہاڈے نالھ سلاہ کرنی چاہُںدَّے۔ کہِںدّا سی وکِیل تکڑا ہۄݨا چاہِیدَے۔"
"ہاں٬ وکِیل تاں تکڑا ہی ہۄݨا چاہِیدَے۔" جنمِیت نیں نِیلُۄ دی ہاں وِچّ ہاں مِلھائی سی۔
"رپھِئۄُجی کیساں بابت ایتھۄں دے دۄ کُ وکِیل کاپھی مشہُۄر نیں۔ میرا کھِیال اےَ اُُہدی اپِیل ایتھۄں کروائیِئے۔"
"مشہُۄر وکِیل تاں ماںٹرِییال وی ہۄݨگے۔" نِیلُۄ نُۄں گھۄکھوِیں نذر نالھ ویکھدِیاں جنمِیت بۄلِیا سی۔
"پر پال نُۄں ڈر اےَ کِہ اُتھّے اُہدی اپِیل وی کِتے...۔"
کُجھ دِناں بائد ہرپال اُنہاں کۄلھ آ گِیا سی۔
شام نُۄں ٹی.وی. دیکھدِیاں جدۄں نِیلُۄ تے ہرپال نوِییاں اںگّْریذی پھِلماں اتے ٹی.وی. شۄیاں دے اَیکٹراں٬ آئیِس-ہاکی٬ بیسبال تے باسکِٹبال دے کھِڈارِییاں بابت اُماہ نالھ گلّاں کردے تاں جنمِیت نُۄں اُہ آپݨے نالھۄں کِسے وکھّری دھرت 'تے کھلۄتے نذر آئُںدے...اُس نالھۄں ودھّ ہُشِیار۔ ...اُنہاں دی نیڑتا جنمِیت نُۄں چُبھّݨ لگّی...جنمِیت اتے نِیلُۄ وِچکار جھڑپاں شُرُۄ ہۄ گئیِیاں...دۄ وار تاں ماملا پُلِس کۄلھ جاںدا-جاںدا بچِیا۔
جنمِیت دی اُتّر وِچّ یَیلۄنائیِپھ وِکھے بدلی ہۄ جاݨ دی کھبر نیں نِیلُۄ تے ہرپال نُۄں ہَیران کر دِتّا...۔
شُرُۄ-شُرُۄ وِچّ جنمِیت نُۄں اِںج لگّا جِویں چُپّ-چُپِّیتے اتے ہلچل-رہِت یَیلۄنائیِپھ شہِر وِچّ اُسدے تیذ رپھتاری جِیون-گیئر اُکھّڑ-اُکھّڑ پَے رہے ہۄݨ۔ پر اُتھّۄں دے پردُۄشݨ-رہِت واتاورݨ وِچّ وِچردے لۄکاں دے دِلاں وِچلی سادگی تے سچائی اُسنُۄں چںگّی لگّݨ لگّی۔ ڈاککھانے دے اںدّر تے باہر مِلھدے لۄک جدۄں 'ہائ مِیٹ' کہِںدِّیاں اُس نالھ گلّاں کردے تاں اُسنُۄں٬ سال 'چ اٹھّ مہِینے برپھ نالھ کجِّیا رہِݨ والھا اُہ اِلاکا کاپھی نِگھّا لگدا۔ ...نیٹِو اِںڈِیئنذ تے گۄرے کنیڈِیئناں دے اُس بھائیِچارے دا اںگّ بݨِیاں جنمِیت پںجّابی رسالِیاں اتے اکھباراں راہِیں ساہِت نالھ پُۄری ترہاں جُڑِیا رِہا...تے بڑِییاں مِیاری کوِتاواں دی رچنا کِیتی۔
...دۄ سال بائد ٹراںٹۄ پرتݨ 'تے ستھانک لیکھکاں اتے ہۄر دۄستاں نیں اُسدا بڑا چاء کِیتا۔ اُسدا گھر ساہِت دا کیںدر بݨ گِیا۔ اِںڈِییا٬ اِںگلَیںڈ٬ امرِیکا تے ہۄر دُۄرۄں-نیڑِئۄں آئُںدے لیکھک اُسنُۄں مۄہ نالھ مِلھدے۔ بہُتے تاں اُس کۄلھ ہی ٹھہِردے۔
نِیلُۄ تے ہرپال دی واہوا نِبھ رہی سی۔ اُہ جنمِیت نُۄں مِلھدے رہِںدّے۔ اِںدُۄ وی ہپھتے دۄ ہپھتے بائد گیڑا مار جاںدی۔ اِںدُۄ تۄں جنمِیت نُۄں پتا لگدا رہِںدّا...تیج آپݨی ممّی تے اِںدُۄ دا کاپھی کھِیال کردا سی۔ پڑھائی دے نالھ٬ اُہ پارٹ-ٹائیِم جَۄب وی کر رِہا سی۔
...تے پھِر جدۄں بلبِیر دے ماپِیاں نیں اِںدُۄ لئی کَیلگری وِچّ اِکّ چںگّا مُںڈّا لبھِّیا تاں بلبِیر نیں دھی نالھ وِچار کر کے وِیاہ دے دِن بنّہ دِتّے۔ اِںدُۄ دے جنمِیت نُۄں وِیاہ 'چ شامل ہۄݨ لئی کہِݨ 'تے جنمِیت نیں کِہا سی٬ "بیٹی! مَینُۄں تُۄں رہِݨ ہی دے۔"
"اۄ نۄ ڈَیڈی٬ تُہانُۄں آئُݨا ہی پئیگا۔ تُہاڈے کرن والھِییاں سارِییاں رسماں سِرپھ تُسِیں ہی کرۄگے۔" اِںدُۄ گُسّے 'چ آ گئی سی۔
"ٹھِیک اےَ بیٹی! مَیں آواںگا۔ پر رِشتیداراں 'چ نہِیں بَیٹھاگاں۔ تے اِکّ گلّ ہۄر٬ کَیلگری تۄں اِکّ دِن پہِلاں پہُںچّے باراتِییاں دے ہۄٹل اتے سیوا-پاݨی دا کھرچ مَیں کراںگا۔" اِںدُۄ نُۄں گلّ کردے ڈَیڈی دے چِہرے 'تے سدھّراں نذر آئیِیاں سن۔
اُسنے اِس بابت ممّی تے تیج نُۄں منا لِیا سی۔
بار 'چۄں اُٹھّ کے پارک وِچلے 'پارکِںگّ لَۄٹ' ولّ نُۄں آئُںدِیاں جنمِیت نُۄں آپݨے 'سَیلُۄلر پھۄن' دی گھںٹّی سُݨائی دِتّی۔ نِکّا جِہا ایرِیئل باہر کھِچّدِیاں اُسنے "ہَیلۄ" کِہا۔
"ڈَیڈی! کِتھّے اۄں تُسِیں؟" اِںدُۄ بۄل رہی سی۔
"بیٹی! مَیں ایتھے اِکّ پارک 'چ آں۔ بۄلۄ کی گلّ اےَ؟"
"تُہانُۄں چیتا وی آ٬ ساڈی کَیلگری دی پھلائیِٹ شام اٹھّ وجے دی آ؟"
"ہاں بیٹی! مَینُۄں چیتَے۔ تُۄں پھِکر ناں کر...۔"
'ہاں اِںدُۄ٬ دۄ-ڈھائی گھںٹِّیاں تکّ تُۄں ٹُر جاݨَے۔' بُڑبُڑائُںدِیاں جنمِیت اُداسی 'چ ڈُبّ گِیا...اُسنُۄں اِںج لگّا جِویں اُس تۄں اگّے-اگّے جا رِہا اُسدا پرچھاواں 'پارکِںگّ لَۄٹ' دے نالھ لگدی اِکّ سںگھّݨی جھِڑی وِچّ پہُںچّ کے اُسدے من 'چ آ اُتّرِیا ہۄوے...کئی سال پہِلاں اُہ اِس پارک وِچّ گھُمّݨ آئے سن۔ اِس جھِڑی کۄلھ آ کے جنمِیت نیں کِہا سی٬ "چلۄ بئی! ایتھے آپاں 'کلّے-'کلّے ہۄ کے گُیاچ جائیِئے تے پھِر اِکّ دُۄجے نُۄں لبھِّیئے۔" ...کئی چِر لا کے اُہ مُڑ اِکٹھّے ہۄئے سن۔ "ایہۄ جِہی کھیڈ مُڑ کے نہِیں کھیڈݨی۔ میرا تاں 'کلّی دا ساہ ہی نِکلھ چلّا سی۔" تھکّی جِہی بلبِیر گھاہ 'تے ڈھیری ہُںدِّیاں بۄلی سی۔
اِنہاں ہی سۄچاں وِچّ گُیاچے جنمِیت دے من وِچّ اُسدا مِتّر سُرِںدّر آ کھلۄئِیا٬ جۄ کُجھ مہِینے پہِلاں کنیڈا گیڑا مار کے گِیا سی۔ پرِوارِک سمبّںدھّ ہۄݨ کرکے اُہ بلبِیر تے نِیلُۄ نُۄں وی مِلھِیا سی۔ تے اُنہاں پْرتی جنمِیت دے من دی گلّ جانݨ لئی اُسنے جنمِیت تۄں پُچھِّیا سی٬ "مِیت! کی تُۄں بلبِیر بھابی تے نِیلُۄ نُۄں وِسار چُکَّیں؟"
"ہاں وی تے نہِیں وی۔"
"کی متلب؟"
"سُرِںدّر! ذِںدّگی وِچّ کھتم کُجھ وی نہِیں ہُںدّا۔ من اںدّرلے پرچھاوِیاں اۄہلے بڑا کُجھ لُکِیا پِئَے۔ ٹُٹّ چُکّے رِشتِیاں دے چِہرے ورہِیاں بائد تُہاڈے من 'چ اِںج آ اُبھّردے نیں جِویں تُہاڈے کۄلھ کھلۄتے مُسکرا رہے ہۄݨ, گِلے شِکوے کر رہے ہۄݨ۔"
"پر تُۄں اۄنا مہِسُۄس نہِیں کردا۔ شائِد ساہِتک پْرسِدھّی...۔"
"ہاں٬ اِسدا وی اِکّ اجِیب نشا ہُںدَّے۔ پر سُرِںدّر! تُۄں جاݨدا ای آں کِنّی جٹِل اےَ اِہ ذِںدّگی٬" سۄچاں 'چ ڈُبّی نذر نُۄں سُرِںدّر ولّ کری جنمِیت کہِ رِہا سی٬ "جدۄں کدی میرِییاں پرِوارِک جِمّیوارِییاں مَیتھۄں ہِساب مںگّدِییاں نیں تاں مَینُۄں آپݨا کھاتا بِلکُل کھالی نذر آئُںدَے...پِچھّے جِہے پتا نہِیں میرے من 'چ کی آئِیا کِہ مَیں آپݨے اِکّ دۄست دے مُںڈّے نُۄں کِہا کِہ مَینُۄں تیج نالھ مِلھا۔ اُسنے مِلھا دِتّا۔ پر تیج نیں مَینُۄں ایداں لاہ-لاہ سُٹِّیا کِہ مَیں کئی دِن اںدّر ہی اںدّر مِدھّ ہُںدّا رِہا٬ ٹُٹّدا رِہا۔"
"مِیت! تُۄں ہُݨ پہِلاں واںگ آپݨے آپ نُۄں 'جسٹِیپھائی' نہِیں کردا٬ جِویں پںجّ کُ سال پہِلاں جدۄں تُۄں اِںڈِییا گِئَں تاں کاپھی دۄش بلبِیر بھابی دے سِر وی مڑھدا سَیں۔"
"ہاں٬ آپݨے 'چ اِہ تبدِیلی تاں مَیں مہِسُۄس کرداں۔"
"اِسدا کۄئی کارن؟"
"کارن٬ مَینُۄں میرے تے میری کوِتا دے رِشتے 'چ نذر آئُںدَے۔ پہِلاں کوِتا میرے اںگّ-سںگّ ہی وسدی سی۔ ہُݨ اِہ میرے ساہاں 'چ رچ گئی اےَ تے کوِتا دا اِہ سچّ٬ مَینُۄں سچائی تۄں مُنکر نہِیں ہۄݨ دیںدا...آپݨی چیتنا دے وِکاس دِییاں مَیں جِنِّییاں مرذی پھڑھاں ماری جاواں پر سچّ اِہ اےَ کِہ میرے اںدّر بَیٹھِییاں سںسّکْرِتک دھارناواں نیں مَینُۄں میری چیتنا دے ہاݨ دا نہِیں ہۄݨ دِتّا...بلبِیر دے روئیِّئے وِچّ تبدِیلی مَینُۄں ساپھ نذر آئُںدی سی۔ پر میری بھارتی مرداوِیں ہئُمَیں مَینُۄں ایہی دْرِڑھائُںدی رہی کِہ بلبِیر کدی وی مَینُۄں چھڈّ نہِیں سکیگی۔ رَۄلھا-رپّا پا کے سبر کر لئیگی...درئسل مَیں کھُد وی بلبِیر نالھۄں ٹُٹّݨا نہِیں سی چاہُںدّا کِئُںکِہ اُسنے گھر-بار دِییاں جِمّیوارِییاں تۄں مَینُۄں مُکت کِیتا ہۄئِیا سی۔"
"پر مِیت! جدۄں تُہاڈا تلاک ہۄ ای گِیا تاں پھِر تُۄں نِیلُۄ نالھ وِیاہ کِئۄں ناں کِیتا؟"
"مَیں شُرُۄ تۄں ہی نِیلُۄ نُۄں پتنی دے تَۄر تے تسوّر نہِیں سی کِیتا۔ میری سںسّکْرِتک سۄچ وِچّ اُہ میری پْریمِکا سی٬ میری کلا دی اُپاشک...ہاں جدۄں بلبِیر نالھ میرا تلاک ہۄ گِیا تاں مَیں نِیلُۄ نُۄں وِیاہ لئی کِہا سی۔ پر اُسدا جواب سی کِہ جے پچھّم دے بہُگِݨتی جۄڑے وِیاہ تۄں بِناں ہی کھُشِییاں بھری ذِںدّگی جِئۄُ رہے آ تاں آپاں نُۄں وِیاہ دِییاں رسماں 'چ بجھّݨ دی کاہدی کاہلھ اےَ...تے جدۄں نِیلُۄ ہرپال ولّ جھُک گئی تاں مَیں بُری ترہاں پِںجِّیا گِیا۔ بڑے تݨاء والھا سماں سی اُہ...جے مَیں نِیلُۄ نُۄں آپݨے نالھ نرڑ کے رکھّدا سی تاں ذِںدّگی وِچّ ہۄر کُڑتّݨ گھۄلݨ والھی گلّ سی۔ جے چھڈّدا سی تاں پلّے کُجھ نہِیں سی رہِںدّا...پھِر میرا دھِیان بلبِیر ولّ چلے جاݨا۔ پر اُتھّے وی اُہی دُبِدھا...تے تݨاء دے جھمبّے ہۄئے نیں مَیں یَیلۄنائیِپھ دی بدلی لئی آپ ہی ولںٹِّیئر کر دِتّا۔
گھڑی 'تے نذر پَیںدِیاں٬ 'پارکِںگّ لَۄٹ' 'چ کھلۄتا جنمِیت سۄچاں وِچّۄں باہر نِکلھ آئِیا۔ اُسنے کار سٹارٹ کِیتی تے چلّ پِیا۔
جدۄں اُہ ایئرپۄرٹ 'تے پُجّا تاں اِںدُۄ دُۄر-نیڑے دے کُجھ رِشتیداراں نُۄں مِلݨ اُپرںتّ تیج نُۄں مِلھ رہی سی۔ آپݨے گمبھِّیر چِہرے 'تے مُسکراہٹ لِیا رِہا تیج اِںدُۄ دے پرل-پرل کِردے ہںجھُّۄیاں نُۄں پُۄںجھدا ہۄئِیا اُسنُۄں کھُش رہِݨ لئی کہِ رِہا سی۔
اِںدُۄ جدۄں ممّی دے گلھ لگّی تاں اُس دِییاں دھاہاں نِکلھ گئیِیاں۔ تے پھِر اُسے ترہاں رۄںدی اُہ جنمِیت دے گلھ لگّ کے کہِݨ لگّی٬ "ڈَیڈی! ممّی بہُت تھکّ گئی اے...۔"
کۄلھ کھڑھی بلبِیر ولّ ویکھدِیاں جنمِیت نُۄں اُسدِییاں اکھّاں وِچّ وگدے ہںجھُّۄ آپݨے ہںجھُّۄیاں ورگے ہی نذر آئے سن۔ پھِر اُسنے٬ بلبِیر نُۄں پاسپۄرٹ تے ہوائی-ٹِکٹ پھڑائُںدے تیج دے٬ اِہ بۄل سُݨے٬ "لئۄ ممّی! تُہاڈا سامان چَیک-اِن کروا دِتَّے۔"
"ڈَیڈی! ممّی کُجھ سمیں لئی اِںڈِییا جا رہی اے۔ دۄ کُ دِن پہِلاں ہی پْرۄگرام بݨِئَں۔" ہںجھُّۄ بھرِیا چِہرا اُتاںہ کردِیاں اِںدُۄ بۄلی سی۔
جنمِیت تے بلبِیر نیں جسّ نُۄں وی باہاں 'چ لَے کے وارۄ واری پِیار دِتّا۔ جسّ دے ماتا-پِتا تے رِشتیداراں نُۄں ستِ سْری اکال بُلائی۔
تیج نیں وی سارِیاں نُۄں وِدا کہی۔
اِںدُۄ تے بلبِیر آپݨے وکھّ-وکھّ بۄرڈِںگّ-گیٹاں ولّ نُۄں ٹُر پئیِیاں۔ چھلکدِییاں اکھّاں نالھ جنمِیت اتے پرے کھڑھے تیج نُۄں 'بائ' کردِیاں اِںدُۄ نذرۄں اۄہلے ہۄ گئی۔...پل دی پل جنمِیت نُۄں اِںج لگّا جِویں اِںدُۄ تے جسّ نُۄں 'بائ' کردا اُسدا ہتھّ بلبِیر ولّ نُۄں وی اُٹھّ گِیا ہۄوے تے مُۄہرِئۄں بلبِیر نیں وی ہاں...نہِیں...شائِد جنمِیت نُۄں بھُچکّا لگّا سی۔ تے پھِر جنمِیت دی نذر جاںدے-آئُںدے مُساپھراں وِچّ گُیاچ گئی۔ اگلے ہی پل اُہ جِویں آپݨی سُرت وِچّ آ پرتِیا ہۄوے۔...ٹرمِینل دے جِس تھاں 'تے اُہ کھلۄتا سی٬ اُتھّۄں مُساپھِر جا ہی رہے سن٬ آ نہِیں سن رہے۔
(راہِیں: مُہمّد آسِف رذا 'ماں بۄلی رِیسرچ سَیںٹر لاہَۄر')