جدۄں کۄئی گھٹنا جا پھیر کہِ لوۄ دُرگھٹنا واپردی ہَے تاں سَۄ فِیسدی کۄئی سہی نہِیں ہُںدّا تے ناں ہی کۄئی سَۄ فِیسدی غلت ہُںدّا۔ بہُت سارے پہِلُۄ ہُںدّے ہن وِچارنیۄگ۔ میرا منّݨا ہَے کِہ کۄئی وی گھٹنا اچانک نہِیں واپر جاںدی بلکِہ اُس دی اِبارت بہُت پہِلاں تۄں لِکھی جاݨ لگّ پَیںدی ہَے۔
اجّ اِس لیکھ راہِیں خالسا ساجݨا دِوس تۄں کُجھ وکت پہِلاں پٹِیالا وِکھے نِہںگّاں اتے پُلِس وِچالے واپرے مںدّبھاگے اتے نِںدّݨیۄگ گھٹناکْرم دے کُجھ کُ پہِلُۄیاں تے نِرپکھّ رہِ کے وِچار کردے ہاں۔
ہُݨ اُہ تاں ذمانا نہِیں رِہا کِہ کِسے ہادسے دے گواہ سِرف اُہی لۄک ہۄݨ جۄ اُس وکت ہادسے والی تھاں 'تے مَۄجُۄد سن۔ ہُݨ تاں ہادسا واپرن تۄں بائد مِںٹّاں 'چ دُنِییا بھر 'اکھِّیں دیکھی' گواہ بݨ جاںدی ہَے۔ کئی ہادسِیاں دے دُنِییا تکّ پُجّݨ 'چ ہۄ سکدا دس-وِیہ مِںٹّ لگّ جاݨ نہِیں تاں ذِیاداتر دا تاں ہُݨ سِدھّا پْرسارن ہی چلدا ہُںدّا۔ سۄ ہُݨ کۄئی اِہ تاں کہِ نہِیں سکدا کِہ سُݨی-سُݨائی گلّ ہَے٬ سرکار غلت پیش کر رہی ہَے جاں پھیر مِیڈِییا مسالے لا رِہا ہَے۔
سبھ نیں بار-بار اِہ ہادسا واپردے دیکھِیا ہۄݨا۔ پر سبھ دے وِچار وکھّۄ-وکھّرے ہن۔ کۄئی اجّ سۄشل مِیڈِییا تے نِہںگّ-سِںگھّاں نُۄں ماڑا کہِ رِہا تے کۄئی پُلِس نُۄں۔ بھاویں ہمیشا ہمدردی دی بہُتات پِیڑتاں نال ودھّ ہُںدّی ہَے پر جے جمِینی پدھّر تے آم لۄکاں دی آواج سُݨی جاوے تاں اُہ اِہ ہی کہِ رہے ہن کِہ چںگّی کِیتی اَیویں ہر اِک نِہتھّے تے ڈاںگاں ورائُںدے پھِردے سی۔ اجّ ٹکّرِیا مُۄہرے اِہناں نُۄں وی کۄئی سوا سیر۔
بھاویں کانُۄنی تَۄر اتے اِخلاکی تَۄر 'تے اِہ سہی نہِیں ہَے پر جِویں کِہ اُپّر لِکھِیا کِہ کِسے وی ہادسے دی اِبارت بہُت پہِلاں لِکھݨی شُرُۄ ہۄ جاںدی ہَے۔ پںجّاب پُلِس نیں جۄ ڈںڈّا پِچھلے کئی دِناں تۄں آم لۄکاں تے پھیرِیا سی اِہ اِس تاجا ہادسے دی نِئۄُ ہی تاں سی۔ اِسے دا دُۄجا پکھّ اِہ وی ہَے کِہ جے کۄئی کانُۄن دی پالݨ کر لوے تاں پُلِس ڈںڈّا گھر 'چ بَیٹھِیاں تے تاں پھیرنۄ رہی۔
اِک ہۄر پکھّ 'تے وی گلّ کرنی بݨدی ہَے۔ کانُۄن کۄئی اِکلّے پںجّاب 'چ نہِیں تۄڑے جاںدے۔ بلکِہ دُنِییا بھر دے کہِںدّے کہائُںدے مُلکاں 'چ آم ہی کانُۄن دِییاں دھجِّییاں ویلے کُویلے-اُڈّدِییاں اسِیں سبھ ہر رۄذ دیکھدے ہاں۔ اُداہرن دے تَۄر تے امرِیکا نُۄں لَے لوۄ اُتھّے ہر رۄذ گۄلی چلدی ہَے٬ نِہتھّے مارے جاںدے ہن۔ آسٹْریلِییا 'چ ہر رۄذ کۄئی ناں کۄئی خبر آئُںدی ہَے کِہ پںجّاہ دی سپِیڈ والے ایرِییا 'چ اِک سَۄ وِیہ تے گڈّی چلائُںدے پھڑے گئے۔ بسّ فرک اینا کُ ہَے کِہ اِہناں مُلکاں دی پُلِس پھۄرس دی سِکھلائی اِس ترہاں دی ہُںدّی ہَے کِہ اِہ لۄک سپّ وی مار لَیںدے ہن تے سۄٹی وی بچا لَیںدے ہن۔
ہُݨ تُسِیں کہۄگے کِہ پںجّاب پُلِس دی وی بڑی سخت ٹرینِںگّ ہُںدّی ہَے۔ بِلکُل ہُںدّی ہَے! پر اُس ٹرینِںگّ دا پالݨ اُدۄں تکّ کِیتا جاںدا ہَے جدۄں تکّ مُلاذم پکّا ہۄ کے تنخاہ نہِیں لَیݨ لگّ جاںدا۔ اُس تۄں بائد تاں سِرف گۄگڑ ہی ودھائُݨی ہُںدّی ہَے۔ جاں پھیر آپݨے تۄں وڈِّیاں دی جِیء ہذُۄری کرنی ہُںدّی ہَے۔ مَیں تاں نہِیں دیکھِیا کِہ اُہ کدے اچانک پئی بِپتا لئی تِیار ہُںدّے ہن۔
تُسِیں جے کدے اِک آسٹْریلِییا دے پُلِس والے نُۄں تِیار ہُںدّا دیکھ لوۄ تاں ہَیران رہِ جاوۄگے۔ اُہ جدۄں وی کدے آپݨی نَۄکری کرن جاںدے ہن تاں پہِلاں آپݨا سماں اِکلّے جُتّے لِشکائُݨ 'چ نہِیں لائُںدے بلکِہ اُہ سارا تںگّڑ-پٹِّییاں کسّدے ہن جِس دی بھاویں اُنہاں نُۄں کدے لۄڑ نہِیں پئی پر پھیر وی اُنہاں نُۄں ہدائِت ہُںدّی ہَے کِہ یۄدھے نُۄں پتا نہِیں کدۄں جںگّ دے مَیدان 'چ کُدّݨا پَے جاوے سۄ ہر ویلے تِیار بر تِیار رہۄ۔ اُنہاں نُۄں اِس شبد دے مائنے دسّے جاںدے ہن کِہ سُۄرا اُہی ہَے جۄ سمیں دی نذاکت نُۄں سمجھدے ہۄئے تُرت-پھُرت فَیسلے لوے اتے سماں وِچارے۔
جیکر تاجا گھٹناکْرم امرِیکا دی پُلِس نال واپرِیا ہُںدّا تاں اُنہاں کِسے افسر نیں نہِیں سی اُڈِیکݨا اُتھّے ہی گۄلی مار کے ڈھیری کر دیݨا سی۔ جے اِس 'چ آسٹْریلِییا دی پُلِس شامِل ہُںدّی تاں اُنہاں نیں سبھ تۄں پہِلاں آپݨے آپ نُۄں سُرکھِّئت کر کے وکت وِچارنا سی تے اُنہاں دِییاں شناخت کر کے بائد 'چ اِہۄ جِہِییاں دھاراواں 'چ پھسائُݨا سی کِہ ناکا تۄڑن دا پچھتاوا ساری اُمر بھۄگݨا پَیݨا سی٬ تۄڑن والِیاں نُۄں۔
آسٹْریلِییا دی پُلِس کدے اُچّا نہِیں بۄلدی٬ گالہاں نہِیں کڈھّدی٬ جی ہذُۄر! تۄں بِناں تُہانُۄں سمبّۄدھن نہِیں ہُںدّی٬ سڑک 'تے رۄکݨ سار پہِلا تُہاڈے تۄں مافی مںگّدی ہَے۔ پھیر تُہاڈا ہال-چال پُچھّدی ہَے۔ پھیر تُہاڈا دِن کِدّاں دا رِہا اِہ جاݨدی ہَے۔ کُجھ کُ ایدھرلِییاں-اُدھرلِییاں گلّاں مار کے پھیر تُہانُۄں پِیار نال کارن پُچھّدی ہَے وی بھائی تُہاڈی اُہ کِہڑی مجبُۄری سی جۄ اسّی دی رفتار والے ہلکے 'چ سَۄ تے جا رہے سی؟ پُۄری گلّ سُݨن تۄں بائد مافی مںگّدے ہۄئے تُہاڈا چلان کٹّ کے ہتھّ 'چ پھڑا دِںدّے ہن اتے تُہاڈے چںگّے بھوِکھّ دی کامنا کردے ہۄئے الوِدا کہِ دِںدّے ہَے۔
اُتلے سارے ورتارے تۄں بائد تُہانُۄں کی لگدا اسِیں پُلِس کۄلۄں ڈردے نہِیں؟ نہِیں٬ ساڈی ہالات اُس وکت دیکھے تۄں بݨدی ہَے جدۄں کۄئی پُلِس دی گڈّی سانُۄں رۄک لَیںدی ہَے تاں اِنہِیں اِذّت کردے پُلِس افسر نُۄں دیکھ کے دِل پاٹݨ نُۄں جاںدا۔ اُدۄں پتا لگّدا جدۄں کۄئی پںجّ-چار سۄ جُرمانا تے لائِسَیںس دے تِنّ-چار پُیائِںٹ اُڈّ جاںدے ہن۔ اِہ سبھ نُۄں پتا کِہ اِتھّے لائِسَیںس تۄں بِناں بںدّا ککھّاں تۄں وی ہَۄلا بݨ کے رہِ جاںدا ہَے۔ اینے پِیارے ورتارے تۄں بائد بںدّا آپݨِییاں پُشتا نُۄں وی دسّ کے جاںدا ہَے کِہ بھائی گڈّی چلائُںدے غلتی ناں کرِئۄ۔
دُۄجے پاسے ماں-بھَیݨ اِکّ کردی پںجّاب پُلِس لگبھگ آپݨا رۄہب جنتا وِچۄں کھۄ چُکّی ہَے۔ ہر دُۄجے دِن اِہۄ جِہِییاں وِیڈِیئۄ آئُںدِییاں ہن جِس وِچ پُلس دی کُتّکھانی اکسر دیکھݨ نُۄں مِلدی ہَے۔ جۄ کِہ اِک چںگّے راج لئی بہُت ہی مںدّبھاگی گلّ ہَے۔
اِتھّے اِکلّے پُلِس والِیاں دا ہی سارا کسُۄر نہِیں سرکاراں دا اُس تۄں وی ذِیادا۔ اِہ اکسر پُلس نُۄں آپݨے فائِدِیاں لئی ورتدے ہن۔ اِہ وی سچّ ہَے کِہ وڈّے پُلِس افسر سرکار-اے-دربارے آپݨی پَیںٹھ بݨائُݨ لئی اِک دُۄجے دِییاں لتّاں کھِچّدے ہن۔ وڈِّییاں پۄسٹاں وِکدِییاں ہن۔ پر ساڈی ہمدردی وردی دے پِچھّے اُس اِنسان نال وی ہَے جِس دا پرِوار اُس دا مُہتاج ہَے۔
کُجھ کُ سالاں دی گلّ ہَے اَیڈِیلیڈ 'چ اِک پںجّابی ٹَیکسی چالک نال سواری نیں بُرا سلُۄک کِیتا پُلِس 'چ شِکائِت کِیتی پر سانُۄں لگِّیا کِہ سہی کدم نہِیں چُکّے گئے۔ اسِیں اِںڈِییا والا پتّا کھیڈِیا۔ سِدھّی پُلِس دے مںتّری نال جا مُلاکات کِیتی۔ سانُۄں لگّے کِہ ہُݨ تاں بسّ گدھی-گیڑ پِیا سمجھۄ۔ پر مںتّری جی پُۄری گلّ سُݨ کے کہِںدّے "چلۄ آپاں تھاݨے 'چ جا کے اُس سِپاہی نُۄں پُچھّدے ہاں کِہ اسل 'چ کی گلّ ہَے۔" اسِیں کِہا تُسِیں پُلِس کمِشنر نُۄں تلب کرۄ اُہ کہِںدّے اُس نال کی کمّ آ تُہانُۄں؟ جِہڑے سِپاہی کۄل کیس ہَے اُس کۄل چلّدے ہاں۔ ساڈے نال گِیا مںتّری سانُۄں پِںڈّ دے مَیمبر واںگ جاپے۔ جا کے جدۄں اسِیں اُس سِپاہی نُۄں مِلݨ دا وکت مںگِّیا تاں مُۄہرے اُتھّے بَیٹھی بِیبی کہِںدّی اُہ تاں اگلے ہفتے تکّ وِئست ہن۔ مںتّری جی دھنّواد کر کے ساڈے نال باہر آ گئے تے کہِںدّے اگلے ہفتے دا سماں لَے لوۄ پھیر مِلاںگے۔ سانُۄں سمجھ ناں آوے کِہ سِپاہی وڈّا جاں مںتّری؟ اِتھّے اِہ گھٹنا سُݨائُݨ دا مکسد تُسِیں سمجھ ہی گئے ہۄوۄگے...۔
مُدّے تے آئُںدے ہاں اِس واپرے ہادسے 'چ جدۄں اِک گڈّی جِس 'چ ستّ شستر دھاری نِہںگّ بَیٹھے ہن تے جۄ پُلِس دی ہاذری 'چ ناکا تۄڑن دی جُرئت کر رہی ہن٬ اُنہاں نُۄں ڈںڈِّیاں نال رۄکݨا کی سہی کدم سی پُلِس دا؟ پہِلی گلّ دُنِییا 'چ بہُت گھٹّ مُلک رہِ گئے ہُݨ جِس دی پُلِس کۄل ڈںڈّے رُۄپی ہتھِیار ہن۔ دُۄجی گلّ جِہڑا اسلا اُنہاں کۄل ہَے سی اُہ اُس نُۄں چلائُݨ دا ہکّ نہِیں رکھّدے۔ تِیجی گلّ اُہ سرِیرک پکھّۄں ناں ہۄئِیاں ورگے جِہنا نُۄں پُلِیس 'بلّ' کہِݨا وی درُست نہِیں ہَے۔ چَۄتھی گلّ سپّ لںگھّݨ تۄں بائد ہُݨ پُلِس نُۄں لکھّاں رُپِیاں اتے نشے لبھّ گئے٬ آپݨے ہی نکّ تھلۄں۔ پر اِہ نِہںگّ تاں بہُت پہِلاں تۄں اُتھّے وِچر رہے سن!
اِک پہِلُۄ ہۄر وِچار کے گلّ نِبیڑدے ہاں۔ دُنِییا بھر تۄں آئے بُرے دَۄر 'چ خالسے دی بھُۄمِکا نیں دُنِییا بھر نُۄں آپݨے ولّ کھِچِّیا۔ کہِںدّا کہائُںدا مِیڈِییا وی اِس 'تے چرچا کردا اِہ ہی کہِ رِہا کِہ اِہ کَۄم واکِیا سربتّ دا بھلا کرن 'چ وِشواس رکھّدی ہَے۔ سںتّالی 'چ مُسلماناں نیں اِہناں دا گھاݨ کِیتا تے چُراسی 'چ ہِںدُّۄیاں نیں٬ پر پھیر وی اِہ ہر بُرے وکت 'چ سربتّ نال کھڑھدی ہَے۔ پر اِس اِک گھٹنا نیں بہُت سارے سۄشل مِیڈِییا دے بُدھِّیجِیوِییاں نُۄں آپݨی بُدھِّیجِیوتا جھاڑن دا مَۄکا دے دِتّا۔ خاس تَۄر تے دھرم دے نِںدّک بہُت بھُڑک رہے ہن۔ سۄشل مِیڈِییا دے اِک سٹیٹس تے اُس دے جواب نال گلّ ختم کردے ہاں۔
کِسے نیں لِکھِیا کِہ "دھرم نیں ہتھّ وڈھِّیا تے وِگِیان نیں ہتھّ جۄڑِیا" پر اُس دے تھلّے کِسے نیں بڑا خُۄبسُۄرت جواب دِتّا کِہ "شُکر ہَے دھرم نیں ہتھّ ہی وڈھِّیا سی٬ دھۄݨ نہِیں وڈھّی٬ نہِیں تاں وِگِیان فیلہ ہۄ جاݨا سی۔"