پْرِیکھِیا اںگّریذی بھاشا دے اِگذامِینیشن دا پںجّابی انُواد ہَے۔ سِکھِّیا دے کھیتر وِچّ پْرِیکھِیا اُہ پْرِیکِرِیا ہَے٬ جِس راہِیں وِدِیارتھی دے گِیان دی سمجھ٬ ہُنر اتے یۄگتا دی جاںچ کِیتی جاںدی ہَے۔ اِہ وِدِیارتھِییاں دی نِشچِت سمیں دَۄران کِیتی گئی مُکمّل تِیاری دی پرکھ کرکے اُسدا نتِیجا پْردرشِت کردی ہَے۔ اِس ترہاں پْرِیکھِیا وِدِیارتھی نُۄں وِشیش ماپدںڈّاں اُتّے کھرا اُتارن دی تکنِیک ماتر ہَے۔ اکسر دیکھِیا جاںدا ہَے کِہ وِدِیارتھی ہۄݨہار اتے تِیاری کرن دے باوجُۄد وی پْرِیکھِیا وِچّ چںگّے اںکّ پْراپت نہِیں کردے کِئُںکِہ اُنہاں نُۄں پیپر لِکھݨ دی تکنِیک جاں رݨنِیتی نہِیں پتا ہُںدّی۔ اسل وِچّ پْرِیکھِیا وِچّ ودھِییا پیپر لِکھݨا وی اِکّ کلا ہَے٬ جِہڑی سہی یۄجنا٬ انُشاسن٬ سمیں دی پابںدّی اتے سُچجّی پیشکاری نال سمبھّو ہَے۔ مَۄجُۄدا سمیں وِچّ لِکھتی پْرِیکھِیا ہرمن پِیاری ہَے۔ پْرِیکھِیا دَۄران ودھِییا پیپر ہلّ کرن لئی اِکّ وِیاپک رݨنِیتی بݨاکے٬ اُس اُتّے انُشاسِت ہۄ کے کمّ کرن دی لۄڑ ہُںدّی ہَے۔ ودھِییا پیپر اُدۄں ہی سمبھّو ہَے جدۄں ہَے تِیار کِیتی رݨنِیتی انُسار درسائے پڑاواں دی پالݨا کِیتی جاوے۔

پْرِیکھِیا تۄں پہِلاں دی تِیاری:

ودھِییا پیپر لِکھݨ تۄں پہِلاں اُسدا آدھار مذبُۄت ہۄݨا ذرُۄری ہَے۔ پْرِیکھِیا تۄں پہِلاں وِدِیارتھِییاں نُۄں سِلیبس بارے مُکمّل جاݨکاری ہۄݨی ذرُۄری ہَے۔ پاٹھ-پُستکاں دے ادھِئَنّ اتے ابھِیاس٬ نۄٹس تِیار کرنے٬ اںدّرُۄنی پْرشناں دی چںگّی سمجھ٬ پِچھلے سالاں وِچّ آئے پْرشن پتّر دی سمجھ٬ اَۄکھِیائی پدھّر دی سمجھ اتے ماڈل ٹَیسّٹ پیپراں دا ابھِیاس کرنا ذرُۄری ہَے۔ رۄذانا دُہرائی کرن نال جِتھّے وِشے اُتّے پکڑ بݨدی ہَے٬ اُتھّے گِیان وِچّ وی وادھا ہُںدّا ہَے۔

ادھِیاپک دی بھُۄمِکا:

پْرِیکھِیا اسل وِچّ اُتّم ادھِیاپک دی سَیشن دَۄران کروائی گئی تِیاری دا نتِیجا ہَے۔ اِکّ یۄگ ادھِیاپک دی اِہ ذِمّیواری بݨدی ہَے کِہ اُہ وِدِئرتھِییاں نُۄں سہی دِشا دِکھائُݨ, سمیں-سمیں ’تے اُہناں دِییاں شںکّاواں دا نِوارن کرن۔ اُہ آپݨے وِدِیارتھِییاں نُۄں پْربھاوشالی اُتّر-پُستِکا لِکھݨ دی تکنِیک دسّݨ اتے گھریلُۄ مُلاںکݨ دَۄران اُہ بتَۄر پْرِیکھِئک ڈِئۄُٹی نِبھائُݨ۔ اُہ آپݨے وِدِیارتھِییاں دا منۄبل ہمیشا اُپّر رکھّݨ لئی یتنشِیل رہِݨ۔

ماپِیاں دا یۄگدان:

پْرِیکھِیا دَۄران وِدِیارتھی اکسر آپݨے اُتّے اݨ-اُچِت دباء بݨا لَیںدے ہن۔ ماپِیاں دا پھرذ بݨدا ہَے کِہ اُہ اجِہی ستھِتی ناں آئُݨ دیݨ۔ اُہ آپݨے بچِّیاں وِچّ پُۄرن وِشواس دِکھائُںدے ہۄئے٬ اُچِت ماہَۄل دِںدّے ہۄئے٬ ودھِییا کارگُذاری لئی پْریرِت کرن۔ بچّے دی سِہت٬ پَۄشٹِک بھۄجن اتے سہی نِیںد دا دھِیان رکھّݨا ماپِیاں دی مُڈھلی ذِمّیواری ہَے۔

پْرشن-پتّر نُۄں دھِیان نال پڑھنا:

پْرِیکھِیا کیںدر وِچّ پہُںچّݨ تۄں بائد جِنّی جلدی ہۄ سکے آپݨے آپ نُۄں اُس ماہَۄل وِچّ ڈھال لئۄ۔ جدۄں نِگران ولّۄں پْرشن-پتّر دِتّا جاوے٬ بِناں سماں برباد کِیتے٬ اُسنُۄں دھِیان نال پڑھِیا جاوے۔ اکسر دیکھِیا جاںدا ہَے کِہ کاہل وِچّ وِدِیارتھی پْرشن نُۄں ادھُۄرا سمجھ لَیںدے ہن٬ جِس نال اںکّاں دا نُکسان ہُںدّا ہَے۔ ہر پْرشن دا اُتّر دیݨ تۄں پہِلاں٬ اُس پْرشن دے کِنّے اںکّ ہن٬ دا دھِیان وی ذرُۄری ہَے۔ اںکّاں نُۄں دیکھ کے٬ سمجھ ہۄݨی چاہِیدی ہَے کِہ اُسدا اُتّر کِنّے شبداں وِچّ دیݨا بݨدا ہَے۔ وِدِیارتھِییاں نُۄں ’وِیاکھِیا کرۄ‘, ’سںکھّیپ وِچّ لِکھۄ‘, ’کارن دسّۄ‘ ورگے پْرشناں دے اُتّر دیݨ بارے گِیان ہۄݨا چاہِیدا ہَے۔

سمیں دی سہی یۄجنا:

پْرِیکھِیا وِچّ اُتّر جِنّا اہِم ہَے٬ اُنّا ہی کِیمتی سماں وی ہَے۔ پیپر شُرُۄ کرن تۄں پہِلاں اِہ پھَیسلا کر لَیݨا چاہِیدا ہَے کِہ ہر بھاگ جاں پْرشن لئی کِنّا سماں دِتّا جاوے۔ ودھّ اںکّاں والے پْرشناں لئی ذِیادا سماں اتے گھٹّ اںکّاں والِیاں لئی گھٹّ سماں نِردھارِت کرکے رکھّݨا چاہِیدا ہَے۔ اںتِّم 10-15 مِںٹّ دُہرائی لئی ذرُۄر بچا کے رکھّݨے چاہِیدے ہن۔

اُتّر دی پْربھاوشِیلتا:

پْرشن دا اُتّر دیݨ سمیں شُرُۄیات پْربھاوشالی ہۄݨی چاہِیدی ہَے۔ اُتّر دی سُچجّی اتے سپشٹ پیشکاری نال پْرِیکھِئک اُتّے سکاراتمک پْربھاو سُبھاوِک ہَے۔ تُہاڈی پیپر لئی کِیتی سپھل کۄشِش اںکّاں وِچّ نِشچِت تَۄر ’تے وادھا کریگی۔ وڈّے پْرشناں وِچّ اُتّر دیݨ سمیں دۄ-چار لائیِناں وِچّ بھُۄمِکا لِکھی جاوے٬ پھِر مُکھّ وِشے نُۄں لِکھِیا جاوے اتے اںتّ وِچّ سںکھّیپ وِچّ سِٹّا رِپۄرٹ راہِیں اُتّر نُۄں سماپت کِیتا جاوے۔ اِس ترہاں اُتّر وِچّ پْربھاوشِیلتا آئُںدی ہَے۔ بیلۄڑی وِیاکھِیا تۄں گُریذ کِیتا جاوے٬ اِہ اںکّاں نُۄں گھٹائُݨ دا کمّ کردا ہَے۔

کھاس نُکتے اتے سُچجّی لِکھائی:

اُتّر لِکھݨ سمیں اِس گلّ دا کھاس دھِیان رکھِّیا جاوے کِہ پْرشن وِچّ پُچھّے گئے کھاس نُکتِیاں نُۄں ریکھاںکِت کِیتا جاوے تاں جۄ پْرِیکھِئک نُۄں اُہ سپشٹ دِکھائی دیوے۔ اِہ ناں ہۄوے کِہ اُہ اُتّر وِچّ کھاس نُکتا لبھّدا رہِ جاوے۔ اُتّر-پُستِکا ساپھ اتے پڑھنیۄگ ہۄݨی لاذمی شرت ہَے۔ بھَیڑی جاں اسپشّٹ لِکھت کرکے پْرِیکھِئک نُۄں اُتّر سمجھݨ وِچّ مُشکِل آئُںدی ہَے۔ جِتھّۄں تک سمبھّو ہۄوے٬ ہَیڈِںگّ٬ سِرلیکھ٬ اُپ-سِرلیکھ٬ بِںدُّۄیاں اتے پَیراگْراپھاں دی ورتۄں کرنی چاہِیدی ہَے۔ ڈائِیاگْرام٬ نکشے جاں چارٹ ساپھ اتے سپشٹ ہۄݨ, اِہ اںکّاں وِچّ وادھا کردے ہن۔

بھاشا اتے شبداولی دا دھِیان:

اُتّر پُستِکا لِکھݨ سمیں بھاشا سَۄکھی٬ سپشٹ اتے گلتِییاں تۄں مُکت ہۄݨی چاہِیدی ہَے۔ وِیاکرݨِک٬ ورتنی اتے وِرام-چِنّہاں دا دھِیان رکھّݨا لاذمی ہَے۔ بیلۄڑے اَۄکھے شبداں دی ورتۄں تۄں گُریذ کِیتا جاوے۔ اِہ گلّ یاد رکھّۄ کِہ پْرِیکھِئک سپشٹ لیکھݨی اتے سمجھ نُۄں اںکّ دِںدّا ہَے٬ ناں کِہ بھاری-بھرکم شبداں نُۄں۔

پْرِیکھِیا دَۄران آتم-وِشواس:

پْرِیکھِیا دَۄران تݨاء اتے چِںتّا مُکت ہۄ کے آتم-وِشواس بݨائی رکھّݨا بہُت ذرُۄری ہَے۔ جیکر پْرِیکھِیارتھی کِسے ترہاں دا تݨاء مہِسُۄس کر رِہا ہَے تاں ہۄ سکدا اُہ کُجھ پْرشناں دے اُتّر بھُلّ سکدا ہَے۔ منّ لوۄ کۄئی پْرشن تُرںتّ یاد ناں آوے تاں گھبرائُݨ دی بجائے اگلا پْرشن کرنا چاہِیدا ہَے۔ سماں رہِ کے کئی وار اُتّر یاد آ جاںدا ہَے۔ شاںت-چِتّ ہۄ کے لِکھِیا گِیا اُتّر ہمیشا ودھِییا اںکّ دِوائُںدا ہَے۔

اُُتّر-پُستِکا دی دُہرائی:

جدۄں پْرِیکھِیارتھی پیپر کھتم کر لوے تاں ذرُۄری ہَے کِہ اُہ اُتّر-پُستِکا دی دُہرائی جاں مُڑ واچ لوے۔ اِہ لابھکاری تکنِیک ہَے کِئُںکِہ اجِہا کرن نال گلتِییاں٬ ادھُۄرے اُتّر جاں لیکھݨی دِییاں گلتِییاں ٹھِیک کِیتا جا سکدا ہَے۔ چھۄٹِییاں گلتِییاں وی کئی وار اںکّاں نُۄں پْربھاوِت کر سکدِییاں ہن۔

اںتّ وِچّ اِہ کہِݨا گلت نہِیں ہۄویگا کِہ پْرِیکھِیا دَۄران ودھِییا پیپر لِکھݨ لئی سِرپھ گِیان دا ہۄݨا کاپھی نہِیں٬ سگۄں سہی یۄجنا٬ ابھِیاس اتے آتم-وِشواس وی اُنّا ہی ذرُۄری ہَے۔ جِہڑے وِدِیارتھی پْرِیکھِیا تۄں پہِلاں پُۄری تِیاری کردے ہن اتے پْرِیکھِیا دَۄران ٹھںڈھّے دِماگ نال سُچجّے ڈھںگّ نال اُتّر لِکھدے ہن٬ اُہ نِشچِت ہی سپھلتا ہاسل کردے ہن۔

* * * * *